De keuze om te kiezen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De keuze om te kiezen"

Transcriptie

1 3 KEUZEKRANT De keuze om te kiezen Je eerste keuze valt al in de vroege ochtend: met de auto, fiets of trein naar je werk? Je lunch smeren of in de kantine wat halen? In pak of casual? Pop of rock op je mp3-speler? Het aantal dagelijkse afwegingen is niet te tellen. En dan moet je ook nog keuzes maken die van invloed zijn op de toekomst en waar je op de lange termijn pas iets van merkt. Het nemen van een goede beslissing wordt een stuk makkelijker met behulp van betrouwbare informatie. CNV Jongeren en de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen bieden met deze Keuzekrant informatie over financiële keuzes waar je nu en in de toekomst mee wordt geconfronteerd. De Keuzekrant gaat over allerlei zaken waarin geld een rol speelt, zoals pensioen, het kopen of huren van een woning of het gaan werken als zelfstandig ondernemer. De Keuzekrant kun je bewaren als naslagwerk. Ook op internet is de krant beschikbaar. Op op en op de sites van veel bedrijfstakpensioenfondsen. Ben je benieuwd hoeveel je eigenlijk weet van het pensioen? Maak dan de test in deze krant en win een ipod. Veel succes! De redactie 2 Salaris; nu én later voldoende op je rekening 3 Pensioen, hoe zit dat? 4 Werk en privé, hoe regel je dat? 5 Huren of kopen? 6 Pensioen, een lekker idee voor later 7 Test je toekomst! 8 Veranderingen in je leven, gevolgen voor je pensioen 8 Zelf even doorgeven bij arbeidsongeschiktheid 9 Ik wist geen moer van pensioenen 9 Jongeren denken: mijn tijd komt nog wel Werken als zelfstandig ondernemer 12 Uitslagen test

2 Eerste baan? Andere baan? Salaris; nu én later voldoende op je rekening3 Opleiding afgerond? Op zoek naar een baan en druk aan het solliciteren? Het belangrijkste is de inhoud van je baan. En natuurlijk let je tijdens het solliciteren ook op het salaris. Meestal weet je uit de advertentie ongeveer wat je gaat verdienen. Daarin staat vaak het bruto salaris vermeld. Van dit salaris gaan nog belasting en premies af, bijvoorbeeld de premie voor de werkloosheidswet (WW). Over je salaris kun je overigens onderhandelen. Welk salaris kun je vragen en waarmee moet je tevreden zijn? Als je goed voorbereid voor de dag wilt komen, kijk dan op en vul de salarischeck in. Op loonwijzer.nl kun je ook een bruto/netto-check doen, zodat je een idee hebt van wat je netto op je bankrekening krijgt. Vakantiedagen en reiskostenvergoeding Je wilt natuurlijk ook weten hoeveel vakantiedagen je krijgt, in hoeverre je reiskosten worden vergoed en welke andere posten voor vergoeding in aanmerking komen. Het is handig je daarin te verdiepen voordat je gaat solliciteren. Het antwoord op veel van deze praktische vragen kun je vinden met behulp van de zoekmachine Eerste Hulp Bij Werk: Salaris voor later Denken aan stoppen met werken als je net begint, ligt niet voor de hand. Natuurlijk wil je ook later genoeg geld hebben om te leven en leuke dingen te doen. Daarom is het verstandig om al bij je eerste baan bij pensioen stil te staan. Anders ben je een dief van je eigen portemonnee. Voor de meeste werknemers in Nederland is het pensioen geregeld. Ook in een tijdelijke baan is dit vaak het geval, bijvoorbeeld als je langer dan 26 weken via een uitzendbureau werkt. Check tijdens het sollicitatiegesprek of er een pensioenregeling is en of die ook voor jou geldt. Andere baan Verander je van baan, dan word je min of meer gedwongen om na te denken over je pensioen. Het pensioen dat je bij de ene werkgever hebt opgebouwd, kun je meenemen naar de andere werkgever. Dit wordt waardeoverdracht genoemd. Of dat gunstig is, hangt af van de pensioenregeling. De verschillen tussen de regelingen kunnen groot zijn. Wel of geen overdracht, dat kun je bijna niet zelf beoordelen. Vraag eerst een berekening bij de pensioenfondsen. Stap hiermee naar de personeelsafdeling van je oude of je nieuwe werkgever voor een advies over een eventuele overdracht van je opgebouwde pensioen. Ook de checklist nieuwe baan & pensioen op kan je helpen bij je keuze. Deze checklist staat onder de button verandering in werk.

3 3Veel keuzes die je maakt in je leven hebben betrekking op je huidige inkomen, maar ook op je latere pensioen. Pensioen is na salaris de duurste arbeidsvoorwaarde. Ruim 93 procent van de werknemers in Nederland sparen collectief via de werkgever voor hun oude dag. Iedereen mag meedoen: jong en oud, ziek en gezond, man en vrouw. Ook jonge werknemers hebben daar belang bij. Als je jong begint, kun je lang genoeg sparen om later een goed pensioen te hebben. Bovendien heeft een gezamenlijke pot het voordeel dat je meer risico kunt nemen en daardoor meer winst kunt behalen. Ook de kosten worden gedeeld. Het is handig om te weten hoe ons pensioenstelsel precies in elkaar zit. Het pensioenstelsel in Nederland is opgebouwd uit drie pijlers. De basis is de eerste pijler: het AOW-pensioen. Daarbovenop bouwen de meeste werknemers via hun werkgever ouderdomspensioen op. Naast de AOW en het pensioen via de werkgever kun je zelf voor aanvulling zorgen. Hieronder worden de drie pijlers besproken. Pijler 1: De AOW Iedereen die in Nederland woont of werkt, is verzekerd via de Algemene Ouderdomswet (AOW). Uit die verzekering krijg je een uitkering op het moment dat je de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. Die leeftijd is nu 65 jaar. De AOW-uitkering is een vast bedrag, dat maandelijks wordt uitbetaald door de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De hoogte van de AOW is gekoppeld aan het minimumloon. Als je tussen je 15e en 65e jaar steeds in Nederland hebt gewoond of gewerkt, heb je bij pensionering recht op een volledige AOW-uitkering. Voor elk jaar dat je niet verzekerd was, bijvoorbeeld door verblijf in het buitenland, wordt twee procent op de AOW-uitkering gekort. Deze aftrek kun je voorkomen door je vrijwillig bij te verzekeren voor de AOW bij de SVB. Wie betaalt de AOW? De generatie tot 65 betaalt voor degenen die 65 jaar en ouder zijn. Om te voorkomen dat de AOW vanwege het toenemende aantal ouderen en het afnemende aantal werkenden onbetaalbaar wordt, is in 1996 een AOWfonds opgericht. De overheid reserveert jaarlijks een bedrag voor dit fonds. Pijler 3: Eigen aanvullingen Een veel voorkomend uitgangspunt voor de pensioenopbouw is dat het AOW-pensioen en het pensioen via de werkgever samen op 65-jarige leeftijd leiden tot zo n 7 procent van het laatstverdiende of gemiddeld verdiende salaris. Weinig mensen bereiken zo n pensioen. Omdat ze enkele malen van werkgever zijn veranderd, een tijdje niet hebben gewerkt of pas laat pensioen zijn gaan opbouwen. Als je denkt dat je na pensionering (tijdelijk) een tekort aan inkomen hebt, kun je zelf voor een aanvulling zorgen. Je kunt dat doen bijvoorbeeld door extra te sparen bij je pensioenfonds of door een lijfrenteverzekering af te sluiten. Om te bepalen of je ook daadwerkelijk voor een aanvulling op je pensioen wilt zorgen, is het raadzaam na te gaan of je inkomsten straks na pensionering voldoende zijn om alle gewenste uitgaven van te kunnen betalen. Na pensionering heb je vaak lagere lasten (de hypotheek is afgelost, de kinderen zijn uit huis). Een pensioen van 7 procent van het laatst- of gemiddeld verdiende loon is dan niet altijd nodig. Meer informatie Meer weten over pensioen, kijk dan op de site van je pensioenfonds. Veel pensioenfondsen hebben een helpdesk die je kunt bellen. Ook op de site staat veel informatie. Er staat een begrippenlijst met pensioentermen op een site van de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen. Pijler 2: Pensioen via de werkgever Als je werkt, betalen jij en je werkgever meestal pensioenpremie. Meer dan 93 procent van de werknemers bouwt zo een pensioen op in de zogenoemde tweede pijler. Het werknemerspensioen is een collectieve arbeidsvoorwaarde: werkgevers en werknemers spreken deze voorwaarde onderling af voor de werknemers in het bedrijf of in de bedrijfstak. Andere voorbeelden van collectieve arbeidsvoorwaarden zijn een reiskostenvergoeding, vakantiedagen en vakantiegeld. Het pensioenfonds Een pensioenregeling wordt uitgevoerd door een bedrijfstakpensioenfonds, een ondernemingspensioenfonds of een verzekeringsmaatschappij. Deze instellingen beheren het voor het pensioen bestemde geld. Zij betalen later het pensioen uit aan de mensen die daar voor hebben gespaard. Je krijgt ieder jaar een pensioenoverzicht van jouw pensioenfonds waarop staat hoeveel je hebt opgebouwd. Het belegd vermogen van alle pensioenfondsen in Nederland samen is op dit moment ongeveer 65 miljard euro.

4 Je hoeft als beginnende werknemer geen tarotkaarten te kunnen leggen. Ook zo kun je voorspellen dat je in je leven keuzes maakt die invloed hebben op de balans tussen werk en privé. Stel dat je op reis wilt, een opleiding wilt doen naast je werk of kinderen en werk wilt combineren. Maar het kan ook dat je voor iemand moet zorgen. Hoe regel je dat? Afscheid van nachtdiensten Gerrit van der Hert is onderhoudsmonteur bij de technische dienst van een groot hotel in Amsterdam. Eén van de redenen om deze baan aan te nemen was dat hij relatief veel nacht- en weekenddiensten zou gaan draaien. Diensten die extra goed worden betaald. Gerrit: In het begin kon ik redelijk uit de voeten met het schema van de nachtdiensten, maar na vijf jaar gingen de wisselingen van dienst steeds moeilijker. Overdag had ik weinig energie en bleef ik lang in bed liggen, terwijl ik s nachts moeilijk in slaap kon komen. Soms kwam het voor dat ik met een avonddienst van drie tot elf uur pas om vier uur s nachts sliep. Uiteindelijk gaat je dat opbreken. Er moest dus iets gebeuren. Gerrit kaartte bij zijn baas aan dat hij geen nachtdiensten meer wilde draaien. Een geluk daarbij was dat het hotel net bezig was de nachtdiensten voor de monteurs af te bouwen en door te schuiven naar de beveiligingsmensen. Gerrit: Hierdoor was dit geen probleem. Op papier ben ik een functiegroep omhoog gegaan waardoor het financiële verlies van de goedbetaalde nachtdiensten werd gecompenseerd. Als dat niet was gelukt, was ik een andere baan gaan zoeken. De verandering in diensten heeft Gerrit goed gedaan. Het gaat veel beter nu ik mij aan mijn bioritme houd. s Avonds slaap ik goed en overdag heb ik meer energie om dingen te ondernemen. Ik zit nu veel beter in m n vel. Studeren om vooruit te komen Frederique Bakker is loopbaanadviseur bij een grote Nederlandse dienstverlener. Ze begeleidt mensen binnen de organisatie naar ander werk. Hoewel ze hiervoor werving- en selectiewerk heeft gedaan, was het werk inhoudelijk gezien tamelijk nieuw voor haar. Frederique: Op zich kon ik het werk goed aan, maar ik had de behoefte om mij verder te ontwikkelen. Dus ging ik op zoek naar een passende opleiding. Ik heb in de afgelopen jaren veel cursussen van een halfjaar gedaan, maar dat vond ik niet substantieel genoeg. Chantal: We zijn niet minder gemotiveerd, maar kunnen wel beter afstand nemen. Uiteindelijk stuitte Frederique op de studie Humanistiek aan de Universiteit van Utrecht. Frederique begon met het volgen van losse modules via contractonderwijs. Eerst nam zij vrije dagen op om naar de lessen te kunnen gaan. Later creëerde ze één vrije dag per week door 9 procent te gaan werken. Na verloop van tijd had ik steeds meer behoefte om de gehele studie te doen. Dit betekende wel een zwaarder programma. Van mijn werkgever heb ik tegemoetkoming in tijd gevraagd. Ik ben 8 procent gaan werken en krijg 9 procent salaris. Bovendien betaalt de werkgever het collegegeld. Als ik deze tegemoetkoming niet had gehad, was dat zeker slikken geweest. Toch zou ik het gedaan hebben. Het financiële aspect vind ik ondergeschikt aan mijn studie- en latere carrièreplan. Frederique ziet zeker Levensloopregeling mogelijkheden in de nieuwe Met de levensloopregeling kun levensloopregeling. Mijn je vanaf 1 januari 26 fiscaal voornemen is om maximaal te vriendelijk sparen voor verlof sparen. Voor mijn studie wil ik dit (maximaal 12% van je salaris per opnemen in losse vrije dagen, niet jaar). Dit verlof kun je opnemen voor in de vorm van een studieverlof het verzorgen van een kind, voor van een maand. Daarnaast zie studie of om te reizen. ik het ook als een aantrekkelijk Voor meer informatie, check de instrument om verlof op te nemen levensloopwijzer op om voor mijn moeder te zorgen als dat nodig is. Zorgen voor je kind Karin Jansen werkt op de financiële afdeling van een filmmaatschappij. Chantal de Groot is consultant bij een adviesbureau. Ze zijn getrouwd en kregen in juni een dochter. Ze moeten zich flink aanpassen aan het gezinsleven. Karin: Je kunt niet zomaar midden op de dag of s avonds weggaan. Vaak moet de baby mee en dan moet je op tijd weer thuis zijn. Chantal: We kijken nu wel met meer relativering naar ons werk. Nu zijn andere dingen voor ons belangrijk. We zijn niet minder gemotiveerd, maar we kunnen wel beter afstand nemen. Hun dochter gaat inmiddels drie dagen in de week naar de crèche. Chantal is 8 procent gaan werken. Ik heb dan één dag in de week om voor de baby te zorgen. Verder heb ik als aanvulling extra vakantiedagen bijgekocht. De tweede thuisdag wordt om de beurt verzorgd door de moeder van Chantal of die van Karin. Karin blijft fulltime werken en gebruikt voor haar zorgdagen de verplichte vrije dagen in de maand. Karin: Nu neem ik nog geen zorgverlof zoals Chantal. We willen eigenlijk proberen een tweede kind te krijgen. Als dat lukt, ga ik wel minder werken. Bij de beslissing om minder te werken, speelde de achteruitgang in salaris een ondergeschikte rol. Chantal: Wel merken we dat het leven sowieso duurder wordt. Het tarief voor de crèche is bijvoorbeeld fors. Daarom sparen Karin en Chantal vanaf begin 26 voor zorgverlof via de levensloopregeling. Bovendien is dat fiscaal erg aantrekkelijk. 4

5 Huren of kopen? Of je nu als single door het leven gaat of samenwoont, een goede woonplek is voor iedereen belangrijk. Wil je een woning huren of kopen? Voor allebei valt veel te zeggen. Huren en kopen hebben elk praktisch en financieel de nodige gevolgen. We zetten de voor- en nadelen op een rij. Wat voor jou het beste is, hangt helemaal af van jouw persoonlijke situatie. Kan er in jouw leven nog van alles gebeuren op het gebied van werk en relaties? Dan is huren waarschijnlijk een goede oplossing. Een huurhuis kun je gemakkelijk opzeggen. Een koopwoning zul je eerst moeten verkopen. Het grote voordeel van het kopen van een woning, is dat je tegelijkertijd vermogen opbouwt doordat je de hypotheekschuld aflost en de woning in waarde kan stijgen. Maar een eigen woning brengt financieel wél meer verplichtingen met zich mee. Huurtoeslag Ook als huurder kun je te maken krijgen met de fiscus. Als jouw huur namelijk hoog is in vergelijking met je inkomen, kun je in aanmerking komen voor een huurtoeslag, uitbetaald door de Belastingdienst. Daar zijn enkele voorwaarden aan verbonden. Zo moet je een zelfstandige woonruimte huren, waarvan de huur tussen 189 euro en 64 euro ligt. Woon je alleen, dan mag je belastbaar inkomen in 26 niet hoger zijn dan 2. euro; woon je met anderen, dan mag het gezamenlijk belastbaar inkomen niet hoger zijn dan euro. Onderhoud Als huiseigenaar ben je zelf verantwoordelijk voor al het onderhoud in en aan je woning. Hoeveel je aan het onderhoud kwijt bent, hangt af van het soort woning, de ouderdom van het huis, je smaak, of je zelf een beetje handig bent of dat je alles uitbesteedt. Een grove richtlijn is dat eigenwoningbezitters jaarlijks ongeveer één procent van de waarde van hun huis aan onderhoud besteden. Hoeveel ga je lenen? Een gemiddelde woning kost ongeveer 225. euro; een appartement ligt tussen de 16. en 17. euro. Dat leg je niet zo maar even op tafel. Daar heb je een hypotheek voor nodig. Als je met z n tweeën bent en op dit moment allebei fulltime werkt, wil dat Huurders hebben het voordeel dat het grote onderhoud door de verhuurder uitgevoerd wordt. Zij moeten wel zelf voor het klein onderhoud aan de woning zorgen, zoals behangen, schilderen en het vervangen van een leertje. Echter, huurders hebben minder vrijheid om veranderingen in het huis aan te brengen. Verzekeringen Voor een koopwoning heb je in ieder geval een opstalverzekering nodig. Deze verzekering dekt de risico s van brand en andere schade aan het huis. Huurders hoeven deze verzekering niet af te sluiten. Daarnaast wordt bij het kopen van een huis meestal een overlijdensrisicoverzekering afgesloten. Mocht een van de partners overlijden voordat de hypotheek is afgelost, dan wordt het huis (gedeeltelijk) afbetaald en kan de langstlevende partner in elk geval in het huis blijven wonen. OZB De onroerende zaakbelasting (OZB) is een heffing van de gemeente. Deze bestond tot voor kort uit een eigenarendeel en een gebruikersdeel. Het gebruikersdeel is afgeschaft. Vanaf 26 betalen alleen eigenaren nog OZB. De fiscus Als je een woning koopt, zal de fiscus een grote rol in je financiële leven spelen. Om te beginnen moet je het zogeheten eigenwoningforfait bij je belastbaar inkomen optellen. De Belastingdienst gaat er namelijk van uit dat je een bepaald woongenot van je woning hebt. Dit woongenot wordt uitgedrukt in een bepaald bedrag: het eigenwoningforfait. Hierover moet je belasting betalen. Gelukkig mag je ook kosten aftrekken. Zo mag je de rente en de eenmalige financieringskosten aftrekken van de belasting. Dit belastingvoordeel krijg je in principe één keer per jaar uitbetaald als je aangifte hebt gedaan. Omdat het meestal om grote bedragen gaat, kun je er voor kiezen om de aftrek per maand uit te laten betalen. Dat doe je door een VT-formulier in te dienen; daarmee verzoek je om een voorlopige teruggaaf inkomstenbelasting. Op de site van de Belastingdienst kun je zo n VT-formulier downloaden. De renteaftrek is op dit moment onderwerp van politieke discussie. niet zeggen dat dat over tien jaar nog zo is. Misschien wil je minder werken als er kinderen komen. Je kunt ook arbeidsongeschikt of werkloos raken. Allemaal zaken die ervoor kunnen zorgen dat je inkomen er op achteruit gaat. Ga daarom liever niet maximaal lenen. Dan is er nog ruimte om een verandering in je inkomen op te vangen. Als je een hypotheek tot 25. euro afsluit, vraag dan om de Nationale Hypotheek Garantie (NHG). Die krijg je als je aan bepaalde inkomensnormen voldoet. Een hypotheek met NHG betekent dat er in principe genoeg geld overblijft voor andere uitgaven. Bovendien wordt er een lagere rente in rekening gebracht. Daarnaast zorgt de NHG dat je geen restschuld overhoudt als je buiten jouw schuld je huis gedwongen moet verkopen. Meer weten? Kopen Vereniging Eigen Huis: Telefoon helpdesk: Huren Nederlandse Woonbond: Telefoon: Budgetten NIBUD: Telefoon Belasting: Belastingdienst: Belastingtelefoon: NHG Nationale hypotheekgarantie: Telefoon:

6 Check It!? Pensioen jongerenproof Communicatie, dienstverlening en inhoud van de pensioenregeling interessanter en aantrekkelijker maken voor jonge mensen. Met dit doel hebben zes pensioenfondsen* en CNV Jongeren het project Check It!? opgezet. Jongeren hebben samen met medewerkers van de fondsen een advies geschreven om jonge mensen en pensioen dichter bij elkaar te brengen. In deze krant vertellen drie projectdeelnemers over hun pensioenkennis. Naam: Maartje Kessels Leeftijd: 25 Plaats: Maastricht Beroep: Personeelsadviseur Pensioenfonds: ABP Check it!? deelnemer Maartje: Pensioen is een lekker idee voor later Maartje wist aanvankelijk weinig van pensioenen. Sinds Maartje staat positief tegenover het solidariteitsbeginsel, anderhalf jaar werkt Maartje als personeelsadviseur voor zoals we dat in Nederland kennen. Het solidariteitsbeginsel stelt dat iedereen in principe bijdraagt aan de de gemeente Maastricht. Ze geeft advies aan werknemers en leidinggevenden over onder andere het arbeidsproces, gemeenschappelijke voorzieningen, ongeacht of hij of zij de werkverhoudingen en de sollicitatieprocedures. Ook daar zelf een beroep op doet. Dat geldt ook voor pensioen. over pensioenen, ja. Toch was mijn kennis beperkt, omdat Ik vind het goed dat de maatschappij hierdoor minder het meeste geregeld wordt door de salarisadministratie. individualistisch is. Het verzekert iedereen van een inkomen op de oude dag. Maartje: Misschien is mijn werk zo leuk dat ik na mijn 65ste doorwerk. Een dag per week werken voor je pensioen is best veel. Aan de andere kant was ik het nooit gewend om meer salaris te krijgen. Je bouwt ongemerkt een pensioen op en dat vind ik een lekker idee voor later. Verder vind ik het prettig dat de fondsen het administratieve gedeelte voor hun rekening nemen. Ik was wel even verbaasd toen ik hoorde dat de meeste pensioenfondsen het geld beleggen. Ik dacht: Is dat wel veilig? Ik ben inmiddels overtuigd dat het op een veilige manier gebeurt. Ik vind het lastig te zeggen wanneer ik met pensioen ga. Misschien is mijn werk wel zo leuk dat ik na mijn 65 ste doorwerk. Het kan ook zijn dat ik eerder wil stoppen met werken. Een levensloopregeling of sparen voor verlof kan ervoor zorgen dat ik er eerder uit kan. 3 * Deze fondsen zijn ABP, PGGM, Pensioenfonds Metaal en Techniek, Bedrijfstakpensioenfonds Metalektro, de Stichting Spoorwegpensioenfonds en de Stichting Pensioenfonds Openbaar Vervoer. 245 zoekt contact Ontvang een mail van jezelf uit 245. Kijk op 6

7 Test je toekomst! 1. Ik ben een : A) Man B) Vrouw 2. Ik ben jaar. (Noteer je leeftijd.) 3. Waar leef jij van als je ouder dan 65 jaar bent? A) Van het inkomen van mijn partner of mijn kinderen B) Van mijn AOW en pensioen C) Geen idee, dat zie ik dan wel D) Ik heb zelf gespaard of belegd 4. Ik vind dat iedere Nederlander zou moeten sparen voor zijn pensioen: A) Vanaf haar of zijn eerste baan B) Vanaf 21-jarige leeftijd C) Nee, dat vind ik helemaal niet nodig D) Dat vind ik afhankelijk van de hoogte van het salaris 5. Ik bouw pensioen op via mijn werkgever: A) Alleen als ik een vaste baan heb B) Alleen als ik fulltime werk C) In ieder geval zodra ik 3 ben D) Bijna altijd als ik in loondienst werk Je toekomst laat zich niet voorspellen, maar wel testen. maak kans op een ipod. Vul de test in en check op pagina 12 of jij bent voorbereid op jouw toekomst. 6. Heb jij een idee wat je betaalt voor je pensioen? Vul deze zin eens in: Van de vijf dagen per week die ik werk, spaar ik voor later. A) Eén dag B) Twee dagen C) Twee uur D) Eén uur 7. Wat wil ik over tien jaar hebben bereikt? A) Ik wil een tijd in het buitenland hebben gewoond B) Ik wil een topfunctie hebben C) Ik wil een eigen zaak hebben D) Ik wil kinderen hebben 8. Hoe lang moet je in Nederland wonen om in aanmerking te komen voor volledige AOW? A) 4 jaar B) 4 jaar, tussen je 25ste en je 65ste levensjaar C) 5 jaar D) 5 jaar, tussen je 15de en je 65ste levensjaar 9. Dan ben je 65 jaar. Je hebt hard gespaard voor je pensioen. Maar hoe lang denk jij dat je pensioen kunt ontvangen? A) Tien jaar B) Twintig jaar C) Dertig jaar D) Vanaf je 65ste, voor de rest van je leven. Stelling: Ik spaar liever samen (collectief) dan alleen, omdat: A) Ik op deze manier risico s in beleggingen kan spreiden B) Ik dat veel gezelliger vind C) Ik vind dat het dan vanzelf goed geregeld is D) Ik spaar eigenlijk liever alleen 3 7

8 Een nieuwe baan, trouwen, kinderen krijgen: allemaal belangrijke gebeurtenissen. Dat ze ook gevolgen hebben voor je pensioen is iets waar bijna niemand bij stilstaat. Toch zou je dat wel moeten doen. Niet te lang, niet te vaak, maar toch even kijken hoe het zit. Juist als je jong bent, neem je grote verantwoordelijkheden op je. Als alles goed gaat, geen probleem. Maar wat gebeurt er als jou of je partner iets overkomt? Pensioen gaat namelijk niet alleen over jóu, maar ook over je partner en je kinderen. Bij elkaar Pensioen is ook voor nu. Wanneer jij overlijdt, dan betaalt jouw pensioenfonds een pensioen aan jouw officiële partner. Dus ben je niet getrouwd of heb je geen geregistreerd partnerschap, sluit dan een samenlevingscontract. Je partner is dan ook verzekerd van inkomen als jij er niet meer bent. De meeste pensioenfondsen erkennen namelijk ook een notarieel samenlevingscontract. Zodra je het samenlevingscontract hebt getekend, meld dit dan direct bij je pensioenfonds. Als je getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap hebt, is dit bij de meeste pensioenfondsen automatisch geregeld. Uit elkaar Als je gaat trouwen is het verstandig om van tevoren met elkaar te praten over wat er gebeurt als je uit elkaar gaat. Regel je niets, dan moet je bij een eventuele scheiding de helft van het pensioen dat je tijdens je huwelijk hebt opgebouwd, afstaan aan je partner. Dat is de wet. Je kunt daar bij een scheiding wel vrijwillig van afzien, maar dat is doorgaans niet het moment waarop je elkaar nog veel gunt. Het maakt veel uit of iemand voor de eerste keer trouwt of voor de tweede keer. Als je trouwt met iemand die al eerder getrouwd was, is een deel van het pensioen al verdwenen. Als zo iemand overlijdt, krijg jij niet het volledige nabestaandenpensioen, maar gaat er ook een deel naar de ex-partner. Hoeveel iemand dan krijgt, hangt af van de duur van het huwelijk. Met elkaar Een huwelijk is niet het enige moment waarop het belangrijk is om stil te staan bij het pensioen. Kinderen krijgen is minstens zo ingrijpend. Tijdens het zwangerschapsverlof loopt de pensioenopbouw gewoon door, maar tijdens het ouderschapsverlof vaak niet. Informeer bij je pensioenfonds. Meestal gaan mensen in deeltijd werken als ze kinderen krijgen. Je kunt alles eerlijk delen en allebei vier dagen gaan werken. Maar je ziet vaak dat de man fulltime blijft werken en dat de vrouw haar baan opgeeft en een paar jaar thuis blijft. De consequentie voor haar pensioen is dat zij in die jaren niets opbouwt, tenzij ze zelf vrijwillig pensioenpremie doorbetaalt. Voor elkaar Veel pensioenfondsen hebben een nabestaandenpensioen op risicobasis. Dat betekent dat de achterblijvende partner alleen een uitkering krijgt als tot voor het moment van overlijden daadwerkelijk pensioenpremie voor de overleden partner is betaald. Dat hoeft helemaal geen probleem te zijn. Misschien heeft de achterblijvende partner zelf een inkomen. Je kunt ook van te voren maatregelen treffen als je dienstverband is verbroken en vanuit de werkgever geen premie meer wordt afgedragen aan het pensioenfonds. Zo kun je zelf vrijwillig pensioenpremie doorbetalen of een overlijdensrisicoverzekering afsluiten. Buitenland Ga je werken in het buitenland, dan is het mogelijk dat je daar pensioen opbouwt. Informeer daarnaar bij je werkgever. Wie tussen zijn 15de en 65ste voor langere tijd naar het buitenland gaat, moet extra opletten. Voor ieder jaar dat je in deze periode niet in Nederland woont, krijg je na je 65e twee procent minder AOW. Naarmate je langer wegblijft, kan het om een aanzienlijk bedrag gaan. Dan kan het de moeite waard zijn om een vrijwillige AOW-verzekering af te sluiten bij de SVB (Sociale Verzekeringsbank). Aandacht voor je pensioen Niet te lang, niet te vaak, maar besteed regelmatig aandacht aan je pensioen. Neem contact op met je pensioenfonds als er iets in je privé-situatie verandert. 3 Toch pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid? Zelf even doorgeven! Stel je voor. Je zult maar een ongeluk krijgen, of ernstig geblesseerd raken met sporten. In het ergste geval kun je misschien niet meer werken en word je arbeidsongeschikt. Gelukkig bouw je bij de meeste pensioenfondsen toch pensioen op als je na keuring door het UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen) arbeidsongeschikt bent verklaard. Ook al betaal je daarvoor geen premie meer. Maar je pensioenfonds moet dan wel weten dat je arbeidsongeschikt bent. In principe geeft het UWV dit door. Gebeurt dat onverhoopt niet, dan verdwijn je uit het bestand van het pensioenfonds. Het fonds gaat er vanuit dat je van baan bent veranderd en bij een ander fonds pensioen opbouwt. Jij zit met de gebakken peren en wordt later geconfronteerd met een inkomen dat veel lager uitpakt dan je zou verwachten. Meld dus ook zelf je arbeidsongeschiktheid bij je pensioenfonds. Het is zonde als je straks moet rondkomen van een laag inkomen.

9 Check It!? Pensioen jongerenproof Communicatie, dienstverlening en inhoud van de pensioenregeling interessanter en aantrekkelijker maken voor jonge mensen. Met dit doel hebben zes pensioenfondsen en CNV Jongeren het project Check It!? opgezet. Jongeren hebben samen met medewerkers van de fondsen een advies geschreven om jonge mensen en pensioen dichter bij elkaar te brengen. In deze krant vertellen drie projectdeelnemers over hun pensioenkennis. Naam: Lars de Brouwer Leeftijd: 23 Plaats: Amstelveen Beroep: Automonteur Pensioenfonds: Metaal en Techniek Check It!? deelnemer Lars: Ik wist geen moer van pensioenen De kans is aanwezig dat Lars vroegtijdig moet stoppen met werken. Automonteur is een redelijk zwaar beroep. In principe blijf ik doorwerken zolang ik het kan én het leuk vind. Als ik eerder stop met werken, dan moet ik wel wat sparen. Maar ik zou nooit zelf in aandelen gaan handelen om voor mijn pensioen te sparen. Op maandag volgt Lars de monteursopleiding, die hij bijna heeft afgerond. De rest van de week werkt hij in de garage. Voordat Lars voor Check It!? met de pensioenfondsen om de tafel zat, wist hij geen moer van pensioenen. Hij wist slechts dat hij verplicht een maandelijks bedrag af moest staan. Lars: Straks zit je als opa de hele dag achter de geraniums. Dan wil je gaan biljarten met je kleinkind of met vrienden en kom je erachter dat de huishoudpot leeg is. Achter de geraniums Hij vindt dat de regering het huidige pensioensysteem niet moet afschaffen. Ik betaal liever nu dan later. Ook al is er een kans dat het geld niet bij mij terechtkomt, omdat ik voor mijn pensioenleeftijd dood kan gaan. Ondanks die onzekerheid vindt Lars zijn pensioen erg belangrijk. Straks zit je als opa de hele dag achter de geraniums. Dan wil je gaan biljarten met je kleinkind of met vrienden en kom je erachter dat de huishoudpot leeg is. Dat wil je toch niet? Wat de pensioenfondsen nu met mijn geld doen, maakt me niets uit. Als ik het later maar terugkrijg. Lars denkt dat jongeren weinig interesse hebben voor pensioenfondsen, omdat ze niet weten om hoeveel geld het gaat. In mijn monteursklas vroeg ik aan mijn medeleerlingen: Weten jullie eigenlijk hoeveel jullie afdragen voor je pensioen? De meeste dachten iets van 3 procent. Toen ik vertelde dat het tussen de 12 en 15 procent ligt, schrokken ze zich dood. We hebben uiteindelijk twee uur lang met de leraren over dit onderwerp gediscussieerd. Volgens Lars is dit ook dé manier om jongeren geïnteresseerd te krijgen voor pensioenen. De pensioenfondsen moeten jongeren laten schrikken en zeggen: Wij hebben jouw geld. Als jongeren weten dat ze wel een dag per week voor hun pensioen werken, wordt het opeens een stuk interessanter. Check it!? deelnemer Martin: Jongeren denken: mijn tijd komt nog wel Martin kent weinig mensen van zijn leeftijd die zich druk maken om hun pensioen. Veel jongeren denken wel erg gemakkelijk over hun toekomst. Ze zeggen: Mijn tijd komt nog wel. Martin werkt nu ruim drie jaar als conducteur bij de Nederlandse Spoorwegen. Tot 2 ben ik verzekerd van mijn baan. Ik geniet van de vrijheid die ik heb als conducteur, maar ik wil niet nog veertig jaar door de treinen lopen. Ik ben nog jong en sta overal voor open. Ik zou graag hogerop willen, het liefst binnen de NS. Hij ging voor het eerst over pensioenen nadenken toen zijn vader, die ook bij de NS werkte, met de VUT ging. Van een oudere collega kreeg Martin de tip zich aanvullend te verzekeren. Omdat ik me heb bijverzekerd kan ik waarschijnlijk al op mijn 62 ste stoppen met werken. Ik heb gekozen voor een hoog risico. Dat betekent dat de banken intensief beleggen met je geld. Nu kan ik namelijk nog veel investeren. Natuurlijk is hier ook een risico aan verbonden, maar als dat risico mij te groot wordt, kan ik het veranderen naar een laag risico. Ik vind het fijn dat ik er geen omkijken naar heb. Naam: Martin Woltman Leeftijd: 23 Plaats: Emmen Beroep: Conducteur Pensioenfonds: Spoorwegpensioenfonds Persoonlijk benaderen Jongeren die werken kunnen zich meer verdiepen in hun pensioen, maar er is ook een belangrijke rol weggelegd voor de pensioenfondsen, vindt Martin. De fondsen doen er goed aan jongeren persoonlijk te benaderen. Leg ze uit wat voordeliger is: spaarloon of een levensloopregeling. En of je verloftijd ten koste gaat van je pensioen. Jonge mensen hebben dan altijd nog de keuze om te zeggen: Ik heb geen zin hierover na te denken. 9

10 3 Geen baas die vertelt wat je moet doen, maar zelf bepalen hoe je werkdag eruit ziet. Geen eindeloze vergaderingen bijwonen, maar gewoon lekker doorwerken. Op een doordeweekse dag naar het strand als de zon schijnt en pas weer gaan werken als die onder is gegaan. Een eigen bedrijf. Het is de droom van veel mensen. Ieder jaar wagen zo n vijftigduizend mensen die gok. Het nadeel is dat je als ondernemer zo n beetje alles zelf moet regelen, maar daar staat een enorme vrijheid tegenover. Uit een enquête in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken blijkt dat 3 procent van de beroepsbevolking er over heeft gedacht een eigen bedrijf te starten. In werkelijkheid durft lang niet iedereen die stap te zetten. Zodra je de 3 of 35 gepasseerd bent, heb je meestal forse financiële verplichtingen. Elke maand moet de huur of hypotheekrente worden betaald en vaak zijn er tegen die tijd ook kinderen die het nodige kosten. Dan is het wel zo rustig om elke maand verzekerd te zijn van een vast inkomen in loondienst. Wat dat betreft zijn jongeren meestal flexibeler. Praktijkervaring Is het slim om voor jezelf te beginnen terwijl je nog nooit een echte baan hebt gehad? Dat hangt er vanaf, zegt Roel Masselink, secretaris van het PZO (Platform Zelfstandig Ondernemers). Als ondernemer moet je goed zijn in je vak. Alleen theoretische kennis is niet voldoende, praktijkervaring is minstens zo belangrijk. Je moet geen interim-manager willen worden als je net van de universiteit komt en nauwelijks in een organisatie hebt rondgekeken. Maar ik ken genoeg mensen die direct na hun opleiding met succes een klusbedrijf zijn gestart of als freelance tekstschrijver aan de slag zijn gegaan. Bonnetjes in een schoenendoos Zelfstandig ondernemers moeten niet alleen goed zijn in hun eigen vakgebied, ze moeten ook kunnen ondernemen. Dat betekent marktonderzoek doen, in kaart brengen waar de potentiële klanten zich bevinden en met hen in contact komen. Maar ook plannen en begroten, onderhandelen over tarieven, een administratie bijhouden, factureren en, als dat nodig is, op tijd aanmaningen versturen. Een administratie opzetten vraagt discipline, zegt Masselink, Stop geen bonnetjes in de spreekwoordelijke schoenendoos, maar berg alles meteen goed op. En wat je zelf niet kunt, kun je uitbesteden of leren. Ook al heb je een hekel aan netwerken, je kunt zelfs leren hoe je dát leuk kunt vinden. Kennis op peil Masselink wijst erop dat het belangrijk is dat zelfstandig ondernemers de ontwikkelingen in hun vak volgen en hun kennis op peil houden. Mensen in loondienst hebben het op dat punt gemakkelijker. Die volgen af en toe een cursus op kosten van de baas. Zelfstandig ondernemers moeten zo n cursus zelf betalen, al mogen ze de kosten wel aftrekken van de belasting. Maar in de tijd dat ze de cursus volgen, liggen hun inkomsten stil. Masselink: Eigenlijk vervaagt de scheidslijn tussen werknemers en ondernemers steeds meer. Mensen zijn niet meer hun leven lang werknemer of ondernemer. Ze wisselen het af.

11 Ziekte en vakantie Hetzelfde geldt voor ziekte en vakantie. Werknemers worden doorbetaald tijdens ziekte en vakantie, maar zelfstandigen verdienen in zo n periode niets. Daar moet je rekening mee houden bij het bepalen van je tarief, zegt Masselink, Je moet er geld voor reserveren. Een griepje van een paar dagen is meestal niet zo n probleem, maar het wordt anders wanneer een zelfstandig ondernemer langdurig ziek is. Je kunt daarvoor zelf op de particuliere markt een verzekering afsluiten. Dat raad ik iedereen aan, zegt Masselink. Oudedagsreserve Ook je pensioen moet je zelf regelen. Dat heeft meestal geen prioriteit, weet Masselink, In het begin heb je als zelfstandig ondernemer meestal weinig te besteden. En als je dan geld overhoudt, stop je dat liever in je bedrijf. Dat is heel begrijpelijk. Toch zou je moeten nadenken over je pensioen. Hoe eerder je daarmee begint, hoe langer je de tijd hebt om iets op te bouwen. Als je zelf niets regelt, krijg je straks waarschijnlijk alleen maar AOW. Dat is niet veel. Zelfstandig ondernemers kunnen gebruikmaken van de zogenoemde oudedagsreserve. Ze kunnen geld opzij zetten voor hun pensioen en ze hoeven daar later pas belasting over te betalen. Dat geld kan bijvoorbeeld gebruikt worden om een lijfrenteverzekering af te sluiten. Dan betaal je een premie aan een verzekeraar en als je stopt met werken, ontvang je een periodieke uitkering. Een andere mogelijkheid is beleggen in aandelen, bijvoorbeeld in een beleggingsfonds. Het belangrijkste is dat je een goed plan hebt, zegt Masselink, Probeer je voor te stellen hoe lang je nog wilt werken en hoeveel geld je later nodig hebt. Niets reserveren voor je pensioen is onverstandig, maar al het geld wat je overhoudt besteden aan aandelen of lijfrentepremies kan net zo goed onverstandig zijn. Als je dat geld een paar jaar later weer nodig hebt om te investeren in je bedrijf, heb je een probleem. Ga dus niet impulsief te werk, maar praat erover met anderen en maak een plan. Hoewel arbeidsongeschiktheidsverzekeringen en pensioenen lastige materie zijn, moeten mensen die voor zichzelf willen beginnen zich hierdoor niet laten tegenhouden. Wie er een keer echt voor gaat zitten en alles goed uitzoekt, hoeft er daarna nauwelijks meer naar om te kijken. Deeltijdondernemerschap Voor mensen die het ondernemerschap wel zien zitten, maar opzien tegen de financiële onzekerheid, kan het deeltijdondernemerschap een goede optie zijn. Dat zie je steeds vaker, zegt Masselink, Twee of drie dagen in loondienst werken en de rest van de tijd voor jezelf. Eigenlijk vervaagt de scheidslijn tussen werknemers en ondernemers steeds meer. Mensen zijn niet meer hun leven lang werknemer of ondernemer. Ze wisselen het af. Voor meer informatie zie:

12 Antwoorden Score Antwoorden Score 1a) Man 1b) Vrouw 2a) Tot 25 jaar 2b) 25 tot 35 jaar 2c) 35 jaar en ouder 3a) 3b) 3c) 3d) 4a) 4b) 4c) 4d) 5a) 5b) 5c) 5d) a) 6b) 6c) 6d) 7a) 7b) 7c) 7d) 8a) 8b) 8c) 8d) 9a) 9b) 9c) 9d) a) b) c) d) Uitslagen Puntenaantal: -19 tot en met -8 Jouw toekomst ziet er super vrolijk uit. Je ligt niet wakker van je grote gebrek aan kennis over voorzieningen voor je oude dag. Wat kan jou het schelen dat je op je oude dag niets te makken hebt. Dat zie je dan wel. Lekker belangrijk, dat pensioen! Wie dan leeft, wie dan zorgt, is jouw motto. Deze krant zal het goed doen in de kattenbak. Puntenaantal: -7 tot en met 13 Tijd om wakker te worden. Als je zo door gaat, kun je bedrogen uitkomen. Het onderwerp pensioenen zegt je nog niet zo veel. Je hebt weliswaar enige basiskennis over pensioenen en je maakt af en toe de juiste keuzes, maar daarmee ben je er nog niet helemaal. Deze Keuzekrant kan je daarbij helpen. Uitleg Vraag 1: Hier is geen discriminatie aan de orde, want vooral vrouwen gaan minder werken of stoppen daarmee als er kinderen komen. Zij bouwen dan minder of geen pensioen op. Voorkom ellende en laat je informeren zodra je gaat samenwonen, trouwen of scheiden. Als vrouw begin je dus met wat minder punten. Vraag 2: Nee, dit is nog steeds geen discriminatie! Naarmate je ouder wordt, heb je minder tijd om voor je oude dag te sparen. Vooral jongeren zijn niet pensioenbewust. Vraag 3: Een goed pensioen is onontbeerlijk. Geen idee hebben is erg slecht voor je toekomst. Zelf sparen of beleggen voor je pensioen is natuurlijk goed, maar hoeveel moet je sparen voor als je wordt? Dat is alleen bijna niet te doen. Vraag 4: Meestal begin je met pensioensparen zodra je gaat werken, in ieder geval zodra je 21 jaar bent. Bij enkele bedrijven spaar je niet automatisch voor pensioen. Informeer bij je werkgever of er een pensioenregeling is en of die ook voor jou geldt. Vraag 5: Ruim 93 procent van de werknemers in Nederland bouwen een pensioen op via de werkgever. Als er een pensioenregeling is voor fulltimers geldt die ook voor parttimers. Vraag 6: Zodra je werkt en voor je pensioen spaart, gaat ongeveer één dag van je werktijd op aan je oudedagsvoorziening. Dat is inderdaad veel, maar daar krijg je later wel wat voor terug. Vraag 7: Een tijdje minder of niet werken is mogelijk, houd er rekening mee dat je dan geen of minder pensioen opbouwt. Wees je hiervan bewust. Vraag 8: Voor ieder jaar dat je tussen je 15e en je 65e levensjaar in Nederland woont, ontvang je 2 procent AOW. 5 jaar in Nederland wonen betekent dus een volledige AOW-uitkering. Vraag 9: Het door jou gespaarde pensioen ontvang je na je 65e jaar. Dat ontvang je de rest van je leven! Het maakt niet uit of je nu 75, 8 of 2 jaar oud wordt, je bent zeker van je pensioen. Vrouwen mogen twee extra punten bij hun score optelllen, want zij worden gemiddeld ouder dan mannen. Vraag : Collectief sparen heeft het grote voordeel dat je geld samen met dat van je collega s in een pensioenfonds zit. Dit fonds heeft een gegarandeerde uitkering en spreidt beleggingen en risico s over een langere tijd. Puntenaantal: 14 tot en met 7 Jij bent goed op de hoogte van de belangrijkste zaken die van invloed zijn op je toekomst. Met een beetje extra aandacht ziet het er allemaal goed voor je uit. Dus niet achterover leunen, maar scherp blijven. Keuzes die je nu maakt, zijn van invloed op je pensioen. Voor de details raden wij je aan de artikelen van de Keuzekrant te lezen. Puntenaantal: 71 tot en met Jouw kennis over pensioenen is uitstekend. Jij maakt de juiste keuzes. Omdat je het gewoon weet of omdat je eerst de Keuzekrant hebt gelezen voordat je de test ging doen. ipod of CD? Ga tot en met 7 mei 26 naar Vul daar jouw puntenscore in. Heb jij een ludiek idee hoe je jongeren kunt informeren over pensioen, stuur dit idee samen met je score in. De vijf meest originele inzendingen belonen we met een ipod. Bovendien krijgt iedere 5ste inzending een CD-bon van 2 euro. De gelukkige winnaars krijgen voor juni 26 bericht. Colofon Deze krant werd gemaakt door CNV Jongeren in samenwerking met en in opdracht van de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen (VB). Teksten Brenda van Dam, Wilma van Hoeflaken, Lieuwe Koopmans en Benno de Jongh Redactie Debby Houtgraaf, CNV Jongeren Gerda Smits, Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen Fotografie Benno de Jongh Imagesource Vormgeving & illustraties Marjoleine Reitsma, CNV Aanvullende beeldredactie Ontwerpwerk, Den Haag 12 Drukwerk Janssen Pers Grafisch Bedrijf

Welkomstbrief. Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl

Welkomstbrief. Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl Welkomstbrief Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl Inhoud 1. Inleiding 4 1.1 Welke informatie krijg je over je pensioen? 4 1.2 Wat is pensioen? 4 1.3 Welke pensioenregeling heb je? 4 1.4 Heb

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Extra uitleg en Q&A Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Wat is pensioen? Tekst uit het filmpje Wist je dat je nu waarschijnlijk al pensioen opbouwt? Een klein

Nadere informatie

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig je pensioen regelen

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig je pensioen regelen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Loop geen onnodig risico Verstandig je pensioen regelen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die wil weten wat je kunt doen om

Nadere informatie

Pensioen bij verandering van baan

Pensioen bij verandering van baan Pensioen bij verandering van baan Ga je van baan veranderen? Dan is het goed om te weten of dat gevolgen heeft voor je pensioen. Ander werk kan namelijk betekenen dat er iets verandert met je pensioen.

Nadere informatie

Eerste baan... en pensioen?

Eerste baan... en pensioen? Eerste baan... en pensioen? Waaraan denk je bij je eerste baan? Pensioen is misschien het laatste waar je aan denkt bij je eerste baan. Toch is het erg belangrijk. Neem dus rustig de tijd om je er in te

Nadere informatie

BEWAAR UW PENSIOENOVERZICHT ZORGVULDIG. LEES OOK DE TOELICHTING. DEZE IS ONDERDEEL VAN HET UNIFORM PENSIOENOVERZICHT.

BEWAAR UW PENSIOENOVERZICHT ZORGVULDIG. LEES OOK DE TOELICHTING. DEZE IS ONDERDEEL VAN HET UNIFORM PENSIOENOVERZICHT. Stand per 31 december 2008 Uw pensioenregeling bij Bijvoorbeeld N.V. Uitkeringsovereenkomst Voorbeeldwerkgever B.V. Kenmerk: 987456 U krijgt elk jaar een pensioenoverzicht omdat u deelneemt in een pensioenregeling

Nadere informatie

Het spaargeld uit de levensloopregeling kunt u gebruiken om de periode van onbetaald verlof te financieren.

Het spaargeld uit de levensloopregeling kunt u gebruiken om de periode van onbetaald verlof te financieren. Levensloop. Wat is levensloop? De levensloopregeling (of: levensloop) is een fiscale regeling die vanaf 1 januari 2006 in Nederland bestaat om het sparen voor een vervangend inkomen tijdens een periode

Nadere informatie

Uw partner en uw pensioen

Uw partner en uw pensioen Uw partner en uw pensioen 2 Ik wil mijn partner goed verzorgd achterlaten Uw partner en uw pensioen Als deelnemer aan het Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT) bouwt u niet alleen pensioen op voor uw

Nadere informatie

Uw werknemers en hun pensioen in de Metaal en Techniek

Uw werknemers en hun pensioen in de Metaal en Techniek Uw werknemers en hun pensioen in de Metaal en Techniek Uw onderneming is actief in de Metaal en Techniek. Daarom is het pensioen van uw werknemers ondergebracht bij Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT).

Nadere informatie

Wegwijzer GE Pensioen. Inzicht in uw pensioensituatie

Wegwijzer GE Pensioen. Inzicht in uw pensioensituatie Wegwijzer GE Pensioen Inzicht in uw pensioensituatie Inleiding Met de Wegwijzer GE Pensioen krijgt u informatie over uw pensioenregeling en kunt u inzicht krijgen in uw eigen pensioensituatie. De pensioenwijzer

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2016. Beste heer Voorbeeld,

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2016. Beste heer Voorbeeld, De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, April 2016 Beste heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen? Dan

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten De heer/mevrouw A. START STRAAT 1234 1234 AA WOONPLAATS behandeld door telefoonnummer ons kenmerk Klant Team StiPP (088) 008 40 60 950. briefcodering burgerservicenummer datum Betreft: Welkomstbericht

Nadere informatie

Verstandig je pensioen regelen

Verstandig je pensioen regelen 1 Verstandig je pensioen regelen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die zijn of haar pensioen goed wil regelen. Van de mensen die werken heeft bijna de helft nooit goed over het pensioen

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Hoe is jouw pensioen geregeld?

Hoe is jouw pensioen geregeld? Hoe is jouw pensioen geregeld? Beste deelnemer, Welkom bij Pensioenfonds Ernst & Young! Je bouwt vanaf je indiensttreding pensioen bij ons op. Dit doe je via je werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft

Nadere informatie

Een nieuwe baan. Je toekomst uitgestippeld

Een nieuwe baan. Je toekomst uitgestippeld Een nieuwe baan Je toekomst uitgestippeld Inhoud Je nieuwe baan en StiPP 2 Verandert er iets aan mijn pensioen? 4 Niet elke pensioenregeling is hetzelfde 5 Waardeoverdracht naar StiPP 7 Je nieuwe baan

Nadere informatie

Hoe blijft je gezin achter?

Hoe blijft je gezin achter? Hoe blijft je gezin achter? Weet jij of jouw partner en kinderen geld genoeg hebben als jij doodgaat? Misschien denk je niet zo graag aan je eigen dood. Toch moet je nu nadenken of er na jouw dood genoeg

Nadere informatie

Als u OVERLIJDT. Wat betekent dit voor uw pensioen?

Als u OVERLIJDT. Wat betekent dit voor uw pensioen? Als u OVERLIJDT Wat betekent dit voor uw pensioen? Inhoud 1. Als u overlijdt... 2 2. Wat betekent uw overlijden voor uw ouderdomspensioen?... 3 2.1 Uw ouderdomspensioen stopt... 3 2.2 Eenmalige uitkering

Nadere informatie

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME Mijn Pensioen Misschien kijkt u ernaar uit: stoppen met werken. Tijd voor uzelf en genieten van uw oude dag. Of wilt u juist langer blijven werken? In deze brochure leest u alles over de keuzes die u kunt

Nadere informatie

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, September 2014. Geachte heer Voorbeeld,

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, September 2014. Geachte heer Voorbeeld, De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, September 2014 Geachte heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen?

Nadere informatie

Inleiding. Keuzemogelijkheden

Inleiding. Keuzemogelijkheden In dienst Bij indiensttreding bij UWV ga je ook automatisch pensioen opbouwen bij Pensioenfonds UWV. Waar moet je op letten? Welke keuzes kun je maken? N.B. Op dit moment ligt de officiële pensioenleeftijd

Nadere informatie

Extra partnerpensioen. Lees alles over ANW Pensioen

Extra partnerpensioen. Lees alles over ANW Pensioen Extra partnerpensioen Lees alles over ANW Pensioen 2 Leeswijzer Deze brochure is opgebouwd uit vier delen: Wat houdt 1. Wat houdt in? In dit eerste deel vindt u algemene informatie. Ook vindt u hier informatie

Nadere informatie

Nabestaandenpensioen. Pensioen is er niet alleen voor jezelf. Het is ook bedoeld om eventuele nabestaanden goed verzorgd achter te laten.

Nabestaandenpensioen. Pensioen is er niet alleen voor jezelf. Het is ook bedoeld om eventuele nabestaanden goed verzorgd achter te laten. Nabestaandenpensioen Pensioen is er niet alleen voor jezelf. Het is ook bedoeld om eventuele nabestaanden goed verzorgd achter te laten. Inleiding De pensioenregeling van UWV voorziet standaard in een

Nadere informatie

Ik wil mijn partner goed verzorgd achterlaten

Ik wil mijn partner goed verzorgd achterlaten ANW Pensioen U staat er niet dagelijks bij stil, maar stel dat u overlijdt. Dan wilt u uw partner en kinderen goed verzorgd achterlaten. Misschien moet u daarvoor iets extra s regelen. Met ANW Pensioen

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij

Nadere informatie

ALS U ER NIET MEER BENT...

ALS U ER NIET MEER BENT... Deze brochure is onderdeel van de brochurereeks over pensioen van Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM en is bedoeld voor deelnemers aan het pensioenreglement 2006. Hiertoe behoren KLM-medewerkers in een

Nadere informatie

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2015. Geachte heer Voorbeeld,

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2015. Geachte heer Voorbeeld, De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, April 2015 Geachte heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen? Dan

Nadere informatie

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl inhoud 01 De voor- en nadelen van bedrijfstakpensioenfondsen op een rij 02 Wat zijn de voordelen? 05 Wat zijn de nadelen? 07 Aanvullende

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Als u OVERLIJDT. Wat betekent dit voor uw pensioen?

Als u OVERLIJDT. Wat betekent dit voor uw pensioen? Als u OVERLIJDT Wat betekent dit voor uw pensioen? Inhoud 1. Als u overlijdt... 3 2. Wat betekent uw overlijden voor uw ouderdomspensioen?... 3 2.1 Uw ouderdomspensioen stopt... 3 2.2 Eenmalige uitkering

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen?

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen? Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid. In dit overzicht staat ook wat uw eventuele partner

Nadere informatie

Als u OVERLIJDT. Wat betekent dit voor uw pensioen?

Als u OVERLIJDT. Wat betekent dit voor uw pensioen? Als u OVERLIJDT Wat betekent dit voor uw pensioen? Inhoud 1. Als u overlijdt... 2 2. Wat betekent uw overlijden voor uw ouderdomspensioen?... 2 2.1 Uw ouderdomspensioen stopt... 2 2.2 Eenmalige uitkering

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

UW PENSIOEN BIJ PGB. Wat u moet weten. Wat u zelf kunt doen. Extra informatie. Doe de pensioencheck! Pagina 18

UW PENSIOEN BIJ PGB. Wat u moet weten. Wat u zelf kunt doen. Extra informatie. Doe de pensioencheck! Pagina 18 2016 UW PENSIOEN BIJ PGB Doe de pensioencheck! Pagina 18 Wat u moet weten Wat u zelf kunt doen Extra informatie INHOUD Sta even stil bij uw pensioen 03 Wat u moet weten over uw pensioen Pensioen in Nederland

Nadere informatie

Niet altijd in Nederland gewoond?

Niet altijd in Nederland gewoond? Niet altijd in Nederland gewoond? Kwam je na je 15e in Nederland wonen? Dan is het belangrijk om te weten hoeveel AOW je krijgt. Zodat je straks niet voor verrassingen komt te staan. Wil je na je pensionering

Nadere informatie

Vrouwen en pensioen. www.pensioenkijker.nl

Vrouwen en pensioen. www.pensioenkijker.nl Vrouwen en pensioen Hoe zit het met je pensioen? Dat is niet iets waar je zo gauw bij stilstaat. Toch is het belangrijk dat wel te doen. Ga voor jezelf na op welk pensioen je straks recht hebt. Hoe onafhankelijk

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

(Tijdelijk) minder werken

(Tijdelijk) minder werken (Tijdelijk) minder werken Als je minder gaat werken heeft dit gevolgen voor je pensioenopbouw. Wat zijn de mogelijkheden, de gevolgen en welke acties kun je ondernemen? N.B. Op dit moment ligt de officiële

Nadere informatie

Onbetaald verlof. Lees alles over de gevolgen voor uw pensioen als u met onbetaald verlof gaat

Onbetaald verlof. Lees alles over de gevolgen voor uw pensioen als u met onbetaald verlof gaat Onbetaald verlof Lees alles over de gevolgen voor uw pensioen als u met onbetaald verlof gaat 2 Leeswijzer Deze brochure is opgebouwd uit vier delen: Wat houdt 1. Wat houdt in? In dit eerste deel vindt

Nadere informatie

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld?

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Stichting PENSIOENFONDS CAPGEMINI Nederland Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie

Nadere informatie

Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling

Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling Wat u moet weten over uw pensioen Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn prepensioen?

Hoe zit het met mijn prepensioen? We zorgen ervoor dat u goed zit Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het personenvervoer Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Het is prettig als u eerder kunt stoppen met werken.

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer

Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer We zorgen ervoor dat u goed zit 2 Waarom deze brochure? Het is prettig als u eerder kunt stoppen met werken. U moet dan uw rekeningen

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Welkom bij BPF Schilders. U bouwt verplicht pensioen bij ons op. Werkt u in loondienst? Dan doet u dit via uw werkgever. Bent u ondernemer? Dan betaalt u via uw onderneming zelf de premie. Elke pensioenuitvoerder

Nadere informatie

Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt.

Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt. Startbrief Deelnemen aan de pensioenregeling van bpf GBP Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt. Pensioen bestaat

Nadere informatie

Inleiding. Keuzemogelijkheden

Inleiding. Keuzemogelijkheden In dienst Bij indiensttreding bij UWV ga je ook automatisch pensioen opbouwen bij Pensioenfonds UWV. Waar moet je op letten? Welke keuzes kun je maken? Inleiding Iedereen die in dienst komt bij UWV start

Nadere informatie

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hartelijk welkom bij Pensioenfonds PGB! U bouwt pensioen bij ons op omdat u in de sector zeevisserij (walpersoneel) werkt. In dit Pensioen 1-2-3 leest u hoe het zit met uw pensioen. Lees in 3 stappen over

Nadere informatie

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2016. Beste heer Voorbeeld,

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2016. Beste heer Voorbeeld, De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, April 2016 Beste heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen? Dan

Nadere informatie

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hartelijk welkom bij Pensioenfonds PGB! U bouwt pensioen bij ons op omdat u bij RELX werkt. In dit Pensioen 1-2-3 leest u hoe het zit met uw pensioen Lees in 3 stappen over uw pensioen Pensioen 1-2-3 bestaat

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? De Ahold Pensioenregeling 2015 Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Ahold Pensioenfonds! Als u 21 jaar of ouder bent, bouwt u vanaf uw datum in dienst pensioen bij ons op. Dit

Nadere informatie

blad ONS PENSIOEN ACTUELE ONDERWERPEN OVER Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4

blad ONS PENSIOEN ACTUELE ONDERWERPEN OVER Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4 Pensioen blad voor ondernemers december 2014 ONS PENSIOEN GAAT OPNIEUW VERANDEREN 2 DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4 Invoering nieuwe wet: PENSIOENLOON ANDERS BEPAALD 4 OVERLIJDEN EN DE ZORG VOOR

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn prepensioen?

Hoe zit het met mijn prepensioen? We zorgen ervoor dat u goed zit Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Het is prettig als u eerder kunt stoppen met werken.

Nadere informatie

Overlijden. Wat is er geregeld voor uw nabestaanden?

Overlijden. Wat is er geregeld voor uw nabestaanden? Overlijden Wat is er geregeld voor uw nabestaanden? Leeswijzer Deze brochure is opgebouwd uit vier delen: Wat houdt 1. Wat houdt in? In dit eerste deel vindt u algemene informatie. Ook vindt u hier informatie

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Pagina

Inhoudsopgave. Pagina Welkom bij ABP geef uw pensioen een goede start Inhoudsopgave Pagina Wie is ABP 4 Uitgebreide informatie volgt 6 Over pensioen 8 Wat kost het ABP-pensioen? 10 Hoeveel pensioen krijgt u straks? 12 Aanvullen

Nadere informatie

Extra inkomen voor uw partner. Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer

Extra inkomen voor uw partner. Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer Extra inkomen voor uw partner Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer Waarom deze brochure? Als u komt te overlijden, dan wilt u dat uw partner en eventuele kinderen goed verzorgd achterblijven. Het

Nadere informatie

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, September 2014. Geachte heer Voorbeeld,

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, September 2014. Geachte heer Voorbeeld, De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, September 2014 Geachte heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen?

Nadere informatie

Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw

Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw Een nieuwe baan! Gefeliciteerd! U heeft een andere baan. Met andere collega s en misschien wel heel ander werk. Een nieuwe stap, die ook gevolgen heeft voor de opbouw

Nadere informatie

BROCHURE REXEL NEDERLAND REGELING 2014

BROCHURE REXEL NEDERLAND REGELING 2014 BROCHURE REXEL NEDERLAND REGELING 2014 STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS INHOUDSOPGAVE 1 2 3 4 4.1 4.2 5 5.1 6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 7 7.1 7.2 7.3 7.4 8 8.1 8.2 9 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 10 10.1 10.2 10.3

Nadere informatie

U gaat uit dienst. Wat betekent dit voor uw pensioen, partnerpensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering?

U gaat uit dienst. Wat betekent dit voor uw pensioen, partnerpensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering? U gaat uit dienst. Wat betekent dit voor uw pensioen, partnerpensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering? Inhoud U gaat uit dienst. 3 Situatie 1: U heeft een nieuwe werkgever. 4 Situatie 2: U start uw

Nadere informatie

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien?

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien? FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl Minder gaan werken? Of stoppen misschien? Minder werken. Of stoppen, misschien? Je loopt met het idee rond om

Nadere informatie

In het kort. Uw Pensioen. Scheiden Verhuizen Gaat u bijna met pensioen?

In het kort. Uw Pensioen. Scheiden Verhuizen Gaat u bijna met pensioen? Uw Pensioen In het kort 3 Welkom 10 4 Wat is pensioen? 11 6 Nabestaandenpensioen 14 8 Wanneer verandert uw pensioen? Scheiden Verhuizen Gaat u bijna met pensioen? Meer weten? www.bpfkunststof-rubber.nl

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten De heer/mevrouw A. START STRAAT 1234 1234 AA WOONPLAATS behandeld door telefoonnummer ons kenmerk Klant Team StiPP (088) 008 40 60 950. briefcodering burgerservicenummer datum Betreft: Welkomstbericht

Nadere informatie

Pensioenfonds Campina Pensioenbrochure op basis van Pensioenreglement 2006 versie 2009

Pensioenfonds Campina Pensioenbrochure op basis van Pensioenreglement 2006 versie 2009 Pensioenfonds Campina Pensioenbrochure op basis van Pensioenreglement 2006 versie 2009 Brochure Pensioenreglement Pensioenfonds Campina Blad 1 INLEIDING Deze brochure geeft o.a. antwoord op de vragen:

Nadere informatie

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2015. Geachte heer Voorbeeld,

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2015. Geachte heer Voorbeeld, De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, April 2015 Geachte heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen?

Nadere informatie

Wat krijgt u in deze pensioenregeling?

Wat krijgt u in deze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Welkom bij Conservatrix. U bouwt vanaf 1 juni 2008 pensioen bij ons op. Dit doet u via uw werkgever . In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt

Nadere informatie

De hoogte van de Anw-uitkering voor uw partner hangt af van zijn of haar inkomen.

De hoogte van de Anw-uitkering voor uw partner hangt af van zijn of haar inkomen. 3 november 2015 Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen U bouwt bij ons een levenslang ouderdomspensioen op. Dit pensioen krijgt u uitbetaald zodra u 67 jaar wordt of met vervroegd pensioen

Nadere informatie

SAMEN VERDER! Denk aan de gevolgen voor uw pensioen. In dienst. Uit dienst. Pensioen ontvangen. Pensioen bij scheiding. Bijna met pensioen

SAMEN VERDER! Denk aan de gevolgen voor uw pensioen. In dienst. Uit dienst. Pensioen ontvangen. Pensioen bij scheiding. Bijna met pensioen Deze brochure is onderdeel van de brochurereeks over pensioen van Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM en is bedoeld voor deelnemers aan het pensioenreglement van 2006. Hiertoe behoren KLM-medewerkers

Nadere informatie

Verstandig je pensioen regelen

Verstandig je pensioen regelen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Let op de risico s van je pensioen Verstandig je pensioen regelen Denk nu na over je pensioen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen

Nadere informatie

blad ons pensioen actuele onderwerpen over Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl Overlijden en gaat opnieuw veranderen 2 nabestaanden 6

blad ons pensioen actuele onderwerpen over Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl Overlijden en gaat opnieuw veranderen 2 nabestaanden 6 Pensioen blad voor werknemers december 2014 Ons pensioen gaat opnieuw veranderen 2 DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4 Wijziging pensioenreglement: ook voor arbeidsongeschikte deelnemers 4 Overlijden

Nadere informatie

blad VAN A&O NAAR PGGM VERSNELDE VERHOGING AOW-LEEFTIJD wat betekent dit voor jou? 4 EERDER MET PENSIOEN hoe regel je dat? 6

blad VAN A&O NAAR PGGM VERSNELDE VERHOGING AOW-LEEFTIJD wat betekent dit voor jou? 4 EERDER MET PENSIOEN hoe regel je dat? 6 Pensioen blad voor werknemers oktober 2015 Snel en gemakkelijk DIGITALE INFORMATIE VAN BPF SCHILDERS 2 UITNODIGING gratis uitleg over je pensioen 3 VERSNELDE VERHOGING AOW-LEEFTIJD wat betekent dit voor

Nadere informatie

woord vooraf 5 voorwoord 8 hoe dit boek te lezen 11 inleiding 12 stap 1: de hoogte van je pensioen vaststellen 18 stap 2: je pensioendoel bepalen 28

woord vooraf 5 voorwoord 8 hoe dit boek te lezen 11 inleiding 12 stap 1: de hoogte van je pensioen vaststellen 18 stap 2: je pensioendoel bepalen 28 inhoud woord vooraf 5 voorwoord 8 hoe dit boek te lezen 11 inleiding 12 stap 1: de hoogte van je pensioen vaststellen 18 stap 2: je pensioendoel bepalen 28 stap 3: je pensioen verbeteren 40 toekomstige

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Een verantwoorde hypotheek

Een verantwoorde hypotheek Een verantwoorde hypotheek Rapport Uw gegevens de heer Jansen (Jeroen) mevrouw Pietersen (Hanneke) Datum 11 december 2012 Kantoorgegevens Hypotheek- & Assurantiekantoor Oversteegen Darthuizerberg 1 3825

Nadere informatie

Eigen zaak en pensioen

Eigen zaak en pensioen Eigen zaak en pensioen Eigen zaak en eigen baas! Dat is natuurlijk een enorme uitdaging. Maar denk er wel aan dat je als eigen baas ook zelf alles moet regelen. Ook je pensioen. Neem daar dus rustig de

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE VNU-A REGELING

STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE VNU-A REGELING STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE VNU-A REGELING Bijlage bij Startbrief INHOUDSOPGAVE Pagina Wat is pensioen? 1 Inleiding 1 1. Wanneer bouw ik ouderdomspensioen op? 2 2. Wanneer kan ik met

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw,

Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw, Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Pensioenfonds Hoogovens! U bouwt pensioen bij ons op. Dit doet u via uw werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft zijn eigen regeling. In dit

Nadere informatie

Inhoud. Waarom een pensioenregeling?... 5 Wat is pensioen?...6

Inhoud. Waarom een pensioenregeling?... 5 Wat is pensioen?...6 Uw pensioenregeling Uw pensioenregeling Deze brochure is met veel zorg en aandacht gemaakt. De informatie in deze brochure is bedoeld om uw pensioen uit te leggen. Het geeft u geen rechten. Het pensioenreglement

Nadere informatie

UNIFORM PENSIOENOVERZICHT 2011 Delta Lloyd Levensverzekering NV DATUM PERSOONLIJK PENSIOEN PLAN september 2011

UNIFORM PENSIOENOVERZICHT 2011 Delta Lloyd Levensverzekering NV DATUM PERSOONLIJK PENSIOEN PLAN september 2011 UNIFORM PENSIOENOVERZICHT 2011 Delta Lloyd Levensverzekering NV DATUM PERSOONLIJK PENSIOEN PLAN september 2011 ONZE REFERENTIE: UPO0000035929 Stand per 01.01.2011 Productnaam PERSOONLIJK PENSIOEN PLAN

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering

Nadere informatie

VERGEET NIET UIT TE CHECKEN...

VERGEET NIET UIT TE CHECKEN... Deze brochure is onderdeel van de brochurereeks over pensioen van Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM en is bedoeld voor deelnemers aan het pensioenreglement 2006. Hiertoe behoren KLM-medewerkers in een

Nadere informatie

Stand per datum einde deelneming 01-01-2012 GarantiePlusPensioen

Stand per datum einde deelneming 01-01-2012 GarantiePlusPensioen Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming 2012 Stand per datum einde deelneming 01-01-2012 Product GarantiePlusPensioen Pensioenuitvoerder Onderlinge 's-gravenhage Soort overeenkomst premieovereenkomst

Nadere informatie

Uit elkaar. Lees alles over de gevolgen voor uw pensioen

Uit elkaar. Lees alles over de gevolgen voor uw pensioen Uit elkaar Lees alles over de gevolgen voor uw pensioen 2 Leeswijzer Deze brochure is opgebouwd uit vier delen: Wat houdt 1. Wat houdt in? In dit eerste deel vindt u algemene informatie. Ook vindt u hier

Nadere informatie

Nieuws over uw pensioen

Nieuws over uw pensioen BpfTEX Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Groothandel in Textielgoederen en Aanverwante Artikelen Nieuws over uw pensioen Juni 2010 Bas de Lege, secretaris BPF Tex en Jan Edu Kelder, voorzitter

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Alstublieft! Uw Uniform Pensioenoverzicht (UPO) 2014. Dit is een overzicht van uw pensioen op 31 december 2013.

Alstublieft! Uw Uniform Pensioenoverzicht (UPO) 2014. Dit is een overzicht van uw pensioen op 31 december 2013. Uniform Pensioenoverzicht 2014 Datum: 5 mei 2014 Beste heer Voorbeeld, Alstublieft! Uw Uniform Pensioenoverzicht (UPO) 2014. Dit is een overzicht van uw pensioen op 31 december 2013. Misschien krijgt u

Nadere informatie

Wat je moet weten als je een hypotheek kiest?

Wat je moet weten als je een hypotheek kiest? Wat je moet weten als je een hypotheek kiest? Als je een hypotheek af gaat sluiten, moet je aan een heleboel dingen denken. We hebben een aantal vragen voor je op een rijtje. Klik op de doorlinks hiernaast

Nadere informatie

Het Anw-Zekerheidsplan. Goed werkgeverschap voor de nabestaanden van uw werknemer

Het Anw-Zekerheidsplan. Goed werkgeverschap voor de nabestaanden van uw werknemer Het Anw-Zekerheidsplan. Goed werkgeverschap voor de nabestaanden van uw werknemer Inhoud Een goede werkgever denkt mee. 3 Even uw voordelen op een rij! 4 Zo werkt de Algemene nabestaandenwet (Anw). 5 Bijverzekeren

Nadere informatie