LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030"

Transcriptie

1 LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030 Resultaten van de nulmeting

2 LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030 Resultaten van de nulmeting Index 1 voorwoord door M. Ridouani... 2 Inleiding door P.T. Jones... 3 Nulmeting... 4 toekomst... 5 Projectpartners Publicatie Leuven Klimaatneutraal 2030 LKN 2030

3 foto Rob Stevens Mohamed Ridouani, Schepen van Milieu, stad Leuven Beste Leuvenaar, Het klimaat is wereldwijd aan het veranderen. Dat is een feit dat herhaaldelijk door wetenschappers is vastgesteld en gesignaleerd. Grote boosdoeners in dit proces zijn de broeikasgassen zoals CO ². Die zorgen voor een opwarming van onze aarde. Steden wereldwijd veroorzaken 70 procent van de uitstoot van deze broeikasgassen en spelen daarom een hoofdrol in de strijd tegen de klimaatverandering. Begin dit jaar startte de stad het ambitieuze project Leuven Klimaatneutraal Leuven wil haar verantwoordelijkheid opnemen en haar impact op de klimaatverandering wegnemen. Door een verregaand plan op te stellen rond energiebesparing, hernieuwbare energie, duurzame mobiliteit en consumptie willen we een klimaatneutrale stad worden. De stad startte een intensieve samenwerking op met de KU Leuven en enkele bedrijven om een klimaatplan op te stellen. Hoe we dit precies gaan aanpakken, lees je verder in deze brochure. De start is alvast genomen met de uitvoering van de nulmeeting. De resultaten hiervan vind je ook in deze brochure is een ambitieuze streefdatum, maar als vernieuwende slimme stad hebben we alle troeven in handen om dit waar te maken. We zijn het aan onszelf en de volgende generaties verplicht om onze stad uit te bouwen tot een gezonde groene stad die lang meegaat. We moeten met andere woorden duurzaam ontwikkelen. Ik hoop dit samen met jullie te doen en verder te bouwen aan Leuven Klimaatneutraal foto Brecht Goris 2 3

4 foto Rob Stevens Peter Tom Jones, KU Leuven, Coördinator LKN 2030 Leuven Klimaatneutraal 2030: draagvlak, daadkracht én wetenschappelijke onderbouw De opwarming van de aarde wordt meer en meer erkend als een van de grootste problemen waar de wereld vandaag en in de toekomst mee te kampen zal hebben. De gevolgen van een stijgend zeeniveau, meer extreme weersfenomenen (zoals hitte, droogte en overstromingen) en nieuwe klimaatpatronen worden nu reeds duidelijk. Daarover is bijna iedereen het vandaag eens, op enkele verloren gelopen klimaatsceptici na. De totstandkoming van een internationaal, wettelijk bindend klimaatakkoord met voldoende ambitieuze doelstellingen is daarom essentieel. Alleen op die manier zal de wereldgemeenschap er in kunnen slagen de uitstoot van broeikasgassen drastisch terug te dringen tot een veilig niveau. Na de faliekante mislukkingen op de voorbije VNklimaatconferenties in Kopenhagen (2009), Cancun (2010) en Durban (2011) is het echter duidelijk geworden dat een nieuw mondiaal akkoord nog niet voor morgen zal zijn. Pas ten vroegste in 2020 verwacht men dat er mondiale, wettelijk bindende afspraken zullen moeten worden nagekomen. In dit vacuüm van 8 jaar tussen het einde van het Kyotoakkoord in 2012 en de opstart van een nieuw akkoord in 2020 kan de opwarming van de aarde zich grotendeels ongehinderd verder zetten. Het beperken van de temperatuurstijging tot maximum twee graden Celcius (de zogenaamde veilige grens) is zo goed als onmogelijk geworden. Dat betekent wellicht dat de gevolgen van de klimaatverandering in de toekomst nog meer de krantenkoppen zullen domineren. Tot zover het slechte nieuws. 4 foto Brecht Goris 5

5 Stedelijk beleid als reddingsboei? Anderzijds is er vandaag ook een parallel proces aan de gang dat wél zeer hoopvol is. Daarbij worden wereldwijd klimaatinitiatieven genomen vanuit wijken, bedrijven, steden en provincies. Het C40 Cities Network, een initiatief dat onder zijn leden enkele van de meest vooraanstaande wereldsteden telt, loopt hierin voorop. In Europa werd het EU Burgemeestersconvenant opgesteld, waarbij steden verbintenissen aangaan die de ambitie hoger stellen dan de huidige EU klimaatwetgeving. Ook in Vlaanderen traden diverse steden toe tot dit convenant, waaronder ook de stad Leuven. Steden consumeren meer dan 60 procent van s werelds energie en zijn verantwoordelijk voor 70 procent van de mondiale CO 2 emissies. Als steden een belangrijk deel van het probleem zijn, vormen zij ook een groot deel van de oplossing. De strijd tegen de klimaatverandering zal gewonnen of verloren worden in de stad. Een korte geschiedenis van Leuven Klimaatneutraal 2030 Vanuit deze optiek en mee geïnspireerd door Provincie Limburg brak ondergetekende tijdens een lezing op 21 december 2010 in de Leuvense Schouwburg een lans voor het idee om Leuven klimaatneutraal te maken. Met klimaatneutraal bedoelen we dan letterlijk dat er op het Leuvense grondgebied geen netto uitstoot meer mag zijn van (menselijke) broeikasgassen zoals koolstofdioxide (CO 2 ), methaan of lachgas. In de maanden daarop herhaalde ik deze oproep nog verschillende keren en moest vaststellen dat er relatief weinig enthousiast op gereageerd werd. En toch. Toen schepen van Milieu Mohamed Ridouani in het idee begon te geloven, veranderde de situatie snel. Wanneer dan ook twee zwaargewichten van de KU Leuven professor Koen Debackere en professor emeritus Jef Roos hun steun uitspraken ging de bal helemaal aan het rollen. Op 24 mei 2011, tijdens het MO*debat in het Leuvense Wagehuys, ondertekende tot grote verbazing van de vele aanwezigen de schepen van Milieu een intentieverklaring om Leuven klimaatneutraal te maken tegen In deze intentieverklaring werd ondermeer opgenomen dat de stad en de universiteit een huwelijk zouden sluiten om dit ambitieuze project samen te realiseren. Daaropvolgend werd op 14 juni 2011 door de Leuvense stadsoverheid en de KU Leuven beslist om een gezamenlijk traject op te zetten. foto Martin Vos foto Rob Stevens 6 7

6 De bijkomende voordelen van klimaatneutraliteit Zowel de stad als de universiteit begrepen snel dat Leuven, als compacte provinciestad met een geëngageerde bevolking, een ambitieus bestuur, een bruisend Klimaatforum, tal van vooruitstrevende ondernemers en een toonaangevende universiteit, alle troeven in handen heeft om een klimaat en duurzaamheidskoploper in Europa te worden. In plaats van de klimaatuitdaging alleen als een last te zien, kan Leuven de klimaatkwestie beschouwen als een ongeziene opportuniteit. De stad klimaatneutraal maken is een katalysator voor de overgang naar schone technologieën (energie, transport, materialen, gebouwen) en een sterke economie. Veerkracht, kennisopbouw en verspreiding, jobcreatie, gezonde levensomstandigheden, energieen materialenonafhankelijkheid zijn daarbij de zogenaamde secundaire voordelen die samengaan met een ambitieus (stedelijk) klimaatbeleid. Dat verklaart waarom het project Leuven Klimaatneutraal 2030 ook snel financiële steun verkreeg van tal van andere stakeholders in Leuven. Unieke methodiek Het projectvoorstel Leuven Klimaatneutraal 2030 (of kortweg LKN 2030) werd begin februari afgewerkt. In dit project van één jaar (van februari 2011 tot februari 2012) moet aan het einde van de rit een concreet, haalbaar en financieel realistisch actieplan voorgesteld worden om Leuven klimaatneutraal te maken tegen Vanaf februari 2012 begint dan het echte werk, namelijk het uitvoeren van de maatregelen die in het plan worden voorgesteld. Om ervoor te zorgen dat het actieplan gedragen zal worden door de Leuvense politiek (over de partijgrenzen heen), het Leuvense bedrijfsleven, de academische instellingen en de civiele samenleving, werd voor een unieke procesaanpak gekozen. Drie kernwoorden springen daarbij in het oog: draagvlak, daadkracht en wetenschappelijke onderbouw. Om draagvlak te hebben is er echte betrokkenheid en participatie nodig, ook tijdens de opmaak van plannen. Zonder draagvlak lopen zelfs de beste plannen te pletter tegen de muur van onverschilligheid. In LKN 2030 wordt die betrokkenheid gecreëerd door projecten als Leuven Overmorgen en de oprichting van een Leuvens Klimaatparlement (zie Kadertekst 1) waar kritische burgers de LKN 2030plannen kunnen bekritiseren en alternatieve voorstellen kunnen geven. Daarnaast werden er zes thematische cellen opgericht (energie, gebouwen en gebouwde omgeving, mobiliteit, landbouw en natuur, consumptie, transitie en participatie) (zie Kadertekst 2). Elke cel verenigt ongeveer 25 specialisten uit de maatschappelijke vierhoek (stadsoverheid, kennisinstellingen, ondernemerswereld en middenveld). Deze cellen komen regelmatig samen om frisse ideeën voor het LKN 2030actieplan aan te reiken. De cellen reflecteren ook over de plannen die vanuit het projectteam worden opgesteld. De daadkracht wordt gegarandeerd via een inmiddels opgestarte Leuvense G20 (zie Kadertekst 3). Het betreft twintig visionaire sleutelfiguren uit het Leuvense bedrijfsleven, het middenveld (inclusief de culturele sector), de stad en de kennisinstellingen. Deze mensen hebben de ideeën én de maatschappelijke posities om nieuwe marsrichtingen aan te geven. Ten slotte is er in dit project gekozen voor een degelijke wetenschappelijke onderbouw. Naast het inhuren van een professioneel studiebureau (Futureproofed) worden ook een tiental KU Leuven professoren actief betrokken. Zij staan garant voor het wetenschappelijke karakter van de resultaten die uit het project LKN 2030 moeten voortvloeien. Kadertekst 1: Leuven Overmorgen en het Leuvens Klimaatparlement Als Leuven tegen 2030 een klimaatneutrale stad wil worden, moet iedereen zijn steentje bijdragen. Met de organisatie van een Leuvens Klimaatparlement onderzoeken we welke acties de Leuvense burger noodzakelijk vindt voor het actieplan Leuven Klimaatneutraal We bouwen met het Klimaatparlement verder op de ervaring met de woonkamergesprekken van het project Leuven Overmorgen. De woonkamerambassadeurs worden nu echte klimaatambassadeurs die met hun gezin, straat of organisatie acties formuleren om minder broeikasgassen uit te stoten. Tijdens een klimaatgesprek bij de klimaatambassadeur thuis formuleert men de engagementen die men zelf wil aangaan, maar omschrijft men ook de gewenste inzet van andere actoren (bijvoorbeeld het Leuvense stadsbestuur) die noodzakelijk of ondersteunend zijn voor het realiseren van deze acties. De klimaatambassadeurs bespreken de verzamelde ideeën tijdens het klimaatparlement op 15 december Klimaatambassadeurs gaan in dialoog met de experts die het klimaatactieplan opstellen. Samen leggen ze de actiepunten vast die de Leuvense burger zullen helpen om hun engagementen op te nemen in het project Leuven Klimaatneutraal Deel uitmaken van het Klimaatparlement of deelnemen aan een klimaatgesprek? [Geert Vanhorebeek] 8 9

7 Kadertekst 2: De thematische cellen De samenstelling van de G20 is als volgt: Van bij de start was het de bedoeling om het Leuvense middenveld en de mensen die concreet impact kunnen hebben via projecten op het terrein, actief te betrekken bij de voorbereiding van de actieplannen voor Leuven Klimaatneutraal. Er werden zes thema s geselecteerd, waarrond telkens een thematisch cel werd opgericht. Deze zes thema s zijn: gebouwen en gebouwde omgeving, mobiliteit, consumptie, energie, natuur en landbouw en ten slotte transitie en participatie. In elke cel zijn mensen betrokken uit onder meer de bedrijfswereld (bijvoorbeeld gebouwbeheerders), uit het sociaalculturele middenveld, onderzoekswereld, overheden en ngo s. De thematische cellen overlegden reeds twee maal. Ze wisselden ook onderling hun bevindingen uit op een eerste ronde tafel op 15 juni Ze kunnen rekenen op de ondersteuning van wetenschappelijke experts vanuit KU Leuven voor elk van deze domeinen. [Yanti Ehrentraut ] Louis Tobback, Carl Devlies, Mohamed Ridouani en Veronique Charlier (stad Leuven) Koen Debackere, Johan Kips, Jef Roos, Peter Tom Jones en Han Vandevyvere (kennisinstellingen) Patrick Willems, Peter van Biesbroeck, Francy Peeters, Luc Van den Hove, Karen Rombaut, Jo Vandenbergh, Rudy Van Beers en Serge de Gheldere (bedrijfsleven) Hans Bruyninckx, Steven Vandervelden, Lieve Polfliet, Erik Beatse en David Dessers (maatschappelijk middenveld) Kadertekst 3. De G20 van LKN 2030 De G20 van Leuven Klimaatneutraal is een groep van een twintigtal beleidsmakers uit de Leuvense bedrijfswereld, het sociaalculturele middenveld, het stadsbestuur, de universiteit en universitaire ziekenhuizen. Hier worden de strategische keuzes om te komen tot een klimaatneutrale stad voorbereid op het hoogste niveau. Op de eerste top, die op 11 juni 2012 plaatsvond in Abdij van Park, bespraken de leden de redenen om te komen tot een klimaatneutrale stad en de belangrijkste waarden die bij een dergelijk project moeten worden gerespecteerd. Van deze top onthouden we een grote wil om te streven naar een kwalitatieve stad voor de generaties die na ons komen. [Kristine Verachtert] foto Rob Stevens 10 11

8 Leeswijzer In deze publicatie worden de resultaten van de nulmeting voorgesteld. Om te weten hoever de stad Leuven nog verwijderd is van klimaatneutaliteit moeten we eerst zicht krijgen op de huidige situatie. Hoe groot zijn de broeikasgasemissies vandaag in Leuven? Welke sectoren zijn verantwoordelijk voor die emissies? Waar zijn de grote slokoppen? Meten is weten. Het vormt de eerste noodzakelijke stap om de meest relevante klimaatmaatregelen uit te werken. In dit boekje kan de lezer de opmerkelijke resultaten voor Leuven bekijken. Doorheen deze publicatie zijn er ook korte interviews opgenomen met leden van de G20 evenals met trekkers van de thematische cellen. Ten slotte biedt Han Vandevyvere, wetenschappelijk coördinator van LKN 2030 een overzicht van de hoofdlijnen van wat u nog van dit project mag verwachten. Om Leuven daadwerkelijk klimaatneutraal te maken, hebben wij vele duizenden klimaatambassadeurs nodig. Wij hopen dat deze publicatie u inspireert om de klimaatneutrale rangen in Leuven te vervoegen. Alvast veel leesplezier. foto Brecht Goris 12 13

9 foto uit archief foto Rob Stevens Jan Aerts, Futureproofed Peter Tom Jones, KU Leuven, Projectcoördinator LKN 2030 De nulmeting: wat is de situatie in Leuven vandaag? Leuven klimaatneutraal in 2030 ofwel LKN 2030? Om te weten in welke mate de stad daar van verwijderd is en waar ze zo effectief mogelijk moet ingrijpen, moet de huidige stand van de broeikasgasemissies gekend zijn. De nulmeting leert welke impact Leuven heeft op het klimaat en welke sectoren de grootste uitstoot voor hun rekening nemen. De nulmeting vormt de basis voor het uitwerken van de scenario s en het formuleren van de aanbevelingen die moeten uitmonden in een gedetailleerd actieplan begin foto Brecht Goris 14 15

10 1 Wat is een nulmeting? Karen Rombaut, AB InBev foto Rob Stevens Leuven Klimaatneutraal kan niet alleen de leefbaarheid van de stad versterken, maar kan Leuven ook sterker internationaal profileren. Dat is zowel voor de universiteit, het toerisme als de lokale bedrijven van belang. Ik zie Leuven Klimaatneutraal vooral als een belangrijke kans om met de betrokken bedrijven werk te maken van een duurzame omgang met natuurlijke grondstoffen en van duurzame investeringen die renderen op lange termijn. Het project biedt een unieke opportuniteit om kennis vanuit de universiteit, IMEC en de industrie samen te brengen en best practices uit te wisselen. Dat strookt helemaal met het feit dat Leuven een kennisstad is. Leuven klimaatneutraal maken, is een ambitie die het stadsbestuur en de KU Leuven, samen met hun partners, tegen 2030 wensen waar te maken. Om te weten hoever de stad nog van dit doel verwijderd is, welke weg ze nog moet afleggen en waar ze vooral moet ingrijpen, is een referentiepunt via een nulmeting niet alleen nuttig maar onontbeerlijk. Meten is weten. De nulmeting brengt de huidige stand van de Leuvense broeikasgasemissies in kaart. Ze geeft weer welk aandeel iedere sector hierin heeft. Cruciaal voor een nulmeting is de afbakening van het te bestuderen gebied. Voor het project LKN 2030 werd gekozen voor Groot Leuven: dit is Leuven samen met zijn vijf deelgemeentes: KesselLo, Heverlee, Wilsele, Wijgmaal en Haasrode. Ons engagement binnen Leuven Klimaatneutraal komt niet uit de lucht vallen. Milieu is een van de drie pijlers van ons Better World programma waarmee we een sterke, duurzame wereldwijde onderneming wensen uit te bouwen. Een project dat van onze wereld een betere plaats om te leven wil maken past dan ook volledig binnen deze filosofie. Onze Leuvense brouwerij valt trouwens al jaren onder het Europese emissiehandelsysteem. In dat kader heeft de brouwerij een Vlaamse Benchmark Convenant ondertekend, waarin we ons engageren om deel uit te maken van de wereldtop in energieefficiëntie voor brouwerijen. Die wereldtop hebben we intussen bereikt, maar dankzij uitdagende interne milieudoelstellingen blijven we voortdurend investeren in technologie en managementsystemen om het energieverbruik en onze CO2emissies verder terug te dringen. Ook binnen onze logistieke afdeling hebben we duidelijke engagementen en doelstellingen om onze transporten en werking van magazijnen te optimaliseren om brandstofverbruik en CO2 emissies te verminderen. Daarnaast hoort bij een nulmeting uiteraard de keuze voor een geschikt referentiejaar, dat als betrouwbaar vergelijkingspunt moet dienen. Als referentiepunt voor de emissies werd na een uitgebreide discussie binnen het LKN 2030projectteam uiteindelijk gekozen voor het jaar Het referentiepunt moet zo goed mogelijk de toestand van vandaag weerspiegelen. De meest recente data over energieverbruik en emissies die op het moment van de studie beschikbaar waren, dateren immers van het jaar Gedurende de verdere opvolging zal dit het ijkpunt blijven. AB InBev beschikt over heel wat relevante expertise en knowhow die we willen delen met de andere partners in het project. En uiteraard willen wij onze verantwoordelijkheid opnemen tegenover onze thuisstad Leuven. We zullen ons dan ook mee inzetten voor innovatieve projecten zoals bijvoorbeeld stadswarmteprojecten. Kortom: AB InBev wil, via de G20 en via de werkgroepen van LKN 2030, mee de lijnen uitzetten om de droom van Leuven Klimaatneutraal te verwezenlijken

11 2 Een broeikasgasinventaris voor Groot Leuven Om de broeikasgasemissies in kaart te brengen, werd in deze studie een internationaal erkende methodiek gehanteerd, namelijk de zogenaamde Bilan Carbonemethode. Deze is gebaseerd op de principes van het Greenhouse Gas Protocol (GHG Protocol). Dit GHG Protocol is de meest gebruikte internationale standaard die overheden, organisaties en bedrijven toelaat om broeikasgasemissies te kwantificeren en te beheren. Technisch gezien maakt dit protocol een onderscheid tussen Scope 1, Scope 2 en Scope 3emissies. In de onderstaande figuur wordt het verschil tussen deze emissie verder verduidelijkt. Scope 1: directe emissies. Deze emissies komen vrij op het grondgebied Groot Leuven zelf. Meestal gebeurt dit in de vorm van een verbrandingsproces. Een goed voorbeeld hiervan is het aardgas in een ketel thuis of de benzine in de motor van een wagen. Bij de verbranding van deze fossiele brandstoffen komt onder andere koolstofdioxide vrij (CO 2 ), het broeikasgas dat in belangrijke mate bijdraagt tot de opwarming van de aarde. Scope 1emissies kunnen evenwel ook in andere vormen plaatsvinden zoals in industriële processen (bijvoorbeeld bij ijzer en staalproductie wordt koolstof verbrand tot CO 2 of bij de productie van cement wordt kalksteen ontbonden in kalk en CO 2 ). Scope 3: indirecte emissies ten gevolge van geïmporteerde goederen en activiteiten buiten Groot Leuven. Als Leuvenaar en Leuvense organisatie of bedrijf zijn we ook verantwoordelijk voor een groot aantal emissies die buiten de grenzen van de stad plaatsvinden. Denk maar aan vliegreizen die Leuvenaars maken omwille van professionele of privédoeleinden. Een ander relevant voorbeeld betreft de emissies die overal ter wereld plaatsvinden voor de productie (bijvoorbeeld ontbossing om ruimte vrij te maken voor het grazen van koeien) en het transport van voeding die hier in Leuven wordt geconsumeerd. Scope 3emissies hebben daarnaast ook betrekking op de autokilometers die Leuvenaars maken tijdens hun zomervakanties in Frankrijk, Engeland of elders in Europa. Ook het woonwerkverkeer naar Brussel of ergens anders telt mee, net als de emissies die elders plaatsvinden voor de productie van onder meer kleding en bouwmaterialen. Dit alles noemen we Scope 3emissies. Het grote verschil met de Scope 1 en 2emissies is dat deze niet alleen veel moeilijker te meten zijn, maar ook minder eenvoudig te beïnvloeden zijn. Alles Scope 1? Indien men de broeikasgasemissies van de hele wereld in kaart zou brengen dan zou bij een dergelijke inventarisatie alles uiteraard in Scope 1 vallen. Alle emissies vinden dan immers plaats op het grondgebied zelf de aarde en er dient bijgevolg niets geïmporteerd te worden. Scope 2: indirecte emissies ten gevolge van geïmporteerde energie. Deze emissies komen vrij buiten de grenzen van Groot Leuven maar vallen onder onze verantwoordelijkheid. Het betreft immers energie die Leuven importeert om haar samenleving aan te drijven. In het jaar 2010 werd nog geen 2 procent van de elektriciteit die Leuven nodig had op het grondgebied van Groot Leuven zelf opgewekt. De overige elektriciteit komt van aardgascentrales, kerncentrales, windmolens, waterkrachtcentrales en andere centrales die buiten Leuven gevestigd zijn. Deze emissies worden geïnventariseerd in Scope 2. Figuur: scopes bron: The Greenhouse Gas Protocol Initiative 18 19

12 3 De Leuvense broeikasgasemissies 2010 Peter van Biesbroeck, Directeur Voka Kamer van Koophandel arrondissement Leuven foto Rob Stevens In de studie Leuven Klimaatneutraal 2030 zijn de Scope 1 en 2emissies zeer gedetailleerd in kaart gebracht. Voor de Scope 3emissies is er een kwalitatieve inschatting gemaakt. De reden hiervoor is tweeledig: enerzijds zou een volledige Scope 3inventarisatie zeer veel tijd vragen, anderzijds is veel informatie hierover niet beschikbaar op het niveau van een stad als Leuven (zie boven) Een project als Leuven Klimaatneutraal doet ons kritisch nadenken over de manier waarop we vandaag leven, produceren en consumeren, en de effecten daarvan op het klimaat, en over hoe dat in de toekomst zou kunnen of moeten. Dat maakt alle betrokkenen alvast bewust over onze eigen impact op het klimaat. Wij hebben de voorstudie en de nulmeting voor dit project mee gefinancierd, om evidence based te kunnen oordelen. Bovendien laat een nulmeting toe ambitieuze maar haalbare targets vast te leggen voor de toekomst. Een schip zonder duidelijke koers is immers een schuit op drift. Dat geldt evenzeer voor acties die zonder vooraf gesteld doel gepland worden. LKN 2030 wordt een plan van, door en voor alle stakeholders en niet alleen van de beleidsmakers of industrie. Iedereen moet zijn plaats en rol kennen als stakeholder in dit grotere geheel. Welke sectoren? Een onderverdeling werd gemaakt op basis van de sectoren die ook MIRA hanteert. MIRA verwijst naar het Milieurapport Vlaanderen (http:// een product van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). MIRA beschrijft, analyseert en evalueert de toestand van het Vlaamse leefmilieu, bespreekt het gevoerde milieubeleid en blikt vooruit op mogelijke milieuontwikkelingen. De sectoren die MIRA typisch hanteert, zijn: 1. Energieproductie 2. Transport 3. Huishoudens 4. Industrie Voka Kamer van Koophandel (arrondissement Leuven) zet zich, als vertegenwoordiger van handel en industrie in deze regio, mee in voor het welslagen van dit project. Daarom hebben we ons ook onmiddellijk bereid verklaard om zowel financieel als inhoudelijk dit project te ondersteunen. Het zou ondenkbaar zijn dat deze allesomvattende oefening zou gemaakt worden zonder de input van de handelaars, kmo s en industriëlen. De Kamer heeft de voorbije jaren trouwens heel wat ervaring en kennis verworven op het vlak van milieuzorg en milieubeleid in Vlaanderen en dat willen we heel graag delen met de andere stakeholders die Leuven Klimaatneutraal 2030 willen realiseren. 5. Handel en diensten 6. Natuur en landbouw In de nulmeting werden deze sectoren als basis genomen om na te gaan waar precies de broeikasgasemissies vrijkomen in de verschillende sectoren en hoe groot ze zijn. In wat volgt wordt een kort overzicht gegeven van de resultaten per sector. Naast de financiële inbreng, draagt Voka Kamer van Koophandel ook inhoudelijk bij tot LKN Onze milieuexperte neemt actief deel aan een aantal werkgroepen en fora die georganiseerd worden om de nodige acties te plannen om de doelstellingen te bereiken tegen Zij deelt daar haar jarenlange ervaring en kennis met de andere afgevaardigden van de stakeholders. We informeren en stimuleren onze ledenbedrijven ook om de doelstellingen voor Leuven Klimaatneutraal mee te helpen realiseren

13 3.1 Energieproductie Rudy Van Beers, Eandis foto Rob Stevens Op het grondgebied Groot Leuven bevinden zich geen grote energiecentrales. De emissies ten gevolge van energieproductie zijn dan ook zeer beperkt. Met volgende broeikasgasemissies werd rekening gehouden: Binnen LKN 2030 gaan maatschappij, technologie en economie gezamenlijk een ecologische uitdaging aan. Dat is een unieke kans. Leuven beschikt via de universiteit over een schat aan wetenschappelijke onderbouw, via zijn ondernemingen over de daadkracht en via een sterke maatschappelijke stabiliteit over een vruchtbare voedingsbodem. Deze aspecten samen moeten maken dat het project succesvol kan groeien. Ik zou vooral een lans willen breken voor de multidisciplinaire aanpak waarbij mensen met zeer verscheidene achtergrond en opleiding gezamenlijk oplossingen uitwerken. Dit stimuleert creativiteit, motivatie en draagkracht. LKN 2030 moet het enorme potentieel aan denkkracht en creatiedrang bij inwoners en studenten uitdagen tot constructieve discussie en gedragen oplossingen. Ik behoor tot de generatie van roofbouwers en ben er persoonlijk van overtuigd dat het tijd is om ons daarover te bezinnen. Daarom alleen al engageer ik me in dit proces. Bovendien werk ik in een onderneming die het leveren van duurzame, innovatieve technologieën ter ondersteuning van de klimaatdoelstellingen tot haar missie rekent. Ik engageerde me binnen LKN 2030 als trekkeranimator van de thematische cel om de wetenschappelijke input vanwege de experts te koppelen aan het pragmatisch en creatief denken van de deelnemers aan de cel. Binnen mijn professionele omgeving wil ik er mee voor zorgen dat waardecreatie niet langer uitsluitend gezien wordt vanuit puur economische parameters maar dat er in toenemende mate gekeken wordt naar het ecologisch potentieel. Indirecte emissies ten gevolge van de bouw van fotovoltaïsche cellen, zowel bij particulieren, bedrijven, scholen en andere organisaties (cijfers VREG, de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits en Gasmarkt). Distributie van aardgas en elektriciteit (cijfers Eandis, een Belgische werkmaatschappij van het distributienet voor elektriciteit en aardgas, actief in 239 gemeenten in Vlaanderen) De resultaten zijn in de volgende tabel weergegeven. De broeikasgasemissies worden aangeduid in ton CO 2 equivalent (ton CO 2 e, dit is een totaalcijfer om ook de andere broeikasgassen zoals methaan en lachgas mee te verrekenen in de eindbalans). Tabel: LKN 2030 emissies (Scope 1 + Scope 2) 2010: energieproductie Opwekking 251 Distributie 2738 Totaal broeikasgasemissies energiesector Ton broeikasgasemissies (ton CO 2 e)

14 3.2 Transport De transportsector omvat personenwagens (< 3,5 Ton), vrachtverkeer (> 3,5 Ton), spoorverkeer, De Lijn en alle niet voor de weg bestemde mobiele machines (ook offroad voertuigen genoemd). De volgende bronnen werden gehanteerd voor de sector transport: Personenwagens en vrachtverkeer: de raming van de afgelegde voertuigkilometers voor Groot Leuven is gemaakt op basis van de Algemene Verkeerstellingen 2005, die kaderen in een reeks van vijfjaarlijkse tellingen die sinds 1949 worden gepubliceerd volgens de regels van de Economische en Sociale Raad voor Europa van de Verenigde Naties te Genève. Naargelang het wegennet worden verschillende methodes gebruikt. Aangezien de totale hoeveelheid voertuigkilometers toegenomen zijn voor Vlaanderen sinds 2005, zijn ook de cijfers voor Leuven van 2005 in gelijke mate geëxtrapoleerd. Tabel: LKN 2030 emissies (Scope 1 + Scope 2) 2010: transport Personenvervoer Vrachtvervoer Spoorvervoer 8926 De Lijn 6850 Offroad 526 Totaal broeikasgasemissies transportsector Ton broeikasgasemissies (ton CO 2 e) Spoorverkeer: voor de reizigers die Leuven, Wijgmaal of Heverlee als vertrek of eindbestemming hebben, werd de Reizigerstelling 2009 gehanteerd. Dit werd gecombineerd met de gemiddelde lengte van een spoorrit op Leuvens grondgebied. Voor de doorrijdende reizigers en goederen werd de raming berekend op basis van verschillende MIRArapporten. De Lijn: de afgelegde kilometers en verbruikte liters diesel zijn door De Lijn zelf aangeleverd voor het grondgebied Groot Leuven. A B 0% 2% 14% 4% 0% 32% Huishoudens aardgas Handel & Diensten Personenvervoer Vrachtvervoer Openbaar vervoer Offroad Industrie Landbouw & Natuur Energieproductie Offroad: cijfers MIRArapport 4% Futureproofed Futureproofed Bijna driekwart van de transportemissies worden veroorzaakt door personenwagens. Interessant hier is ook het feit dat 52 procent van die emissies veroorzaakt worden door personenwagens op de E40 of E314. Het spreekt voor zich dat een groot deel van deze wagens op zich weinig te maken heeft met de Leuvenaar. Wat het vrachtverkeer betreft, wordt zelfs 72 procent van die emissies veroorzaakt op de autosnelweg. Het gaat gewoon om automobilisten of vrachtwagenchauffeurs die via het Leuvense grondgebied hun reis verder zetten. Dit geeft meteen ook aan dat sommige Scope 1emissies heel moeilijk te beïnvloeden zijn door wijzigingen op het niveau van de Leuvense politiek.!!"#$ kg 18% 26% Figuur: Procentuele verdeling emissies transport (LKN 2030, nulmeting 2010) 24 25

15 3.3 Huishoudens De broeikasgassen van de huishoudens zijn afkomstig van het verbranden van petroleumproducten, gas en kolen voor verwarming, productie van warm water en elektriciteit. De gegevens over aardgas en elektriciteit komen uit de statistieken van Eandis en VREG. Het verbruik van stookolie, propaan en butaangas evenals steenkool is geraamd op basis van MIRA en aangevuld met statistische cijfers. De resultaten tonen aan dat de broeikasgasemissies voor aardgas en stookolie de grootste bronnen vormen voor huishoudens. Aardgas en stookolie hebben bovendien ongeveer een even groot aandeel in de CO 2 emissies. Nochtans is de verhouding in hoeveelheid energie (uitgedrukt in kilowattuur, kwh) niet in evenwicht: 40 procent stookolie tegenover 60 procent aardgas. Het feit dat stookolie qua emissies toch aardgas bijna inhaalt, is te wijten aan de specifieke uitstoot die hoger ligt per kwh stookolie dan per kwh aardgas. Aardgas is namelijk een minder klimaatonvriendelijke fossiele energiebron dan stookolie. Ook vermeldenswaardig is dat 25 procent van de Leuvense gezinnen vandaag al kiest voor groene stroom. 14% 4% 0% 14% 14% Huishoudens aardgas Huishoudens stookolie Huishoudens elektriciteit Huishoudens overige Handel & diensten Transport Industrie Landbouw & Natuur Energieproductie 24% 1% 4% Tabel: LKN 2030 emissies (Scope 1 + Scope 2) 2010: huishoudens Ton broeikasgasemissies (ton CO 2 e) Aardgas Stookolie Elektriciteit Overige (kolen, propaan & butaangas) 4367 Totaal broeikasgasemissies huishoudens % Figuur: Procentuele verdeling emissies huishoudens (LKN 2030, nulmeting 2010) 26 27

16 3.4 Industrie Steven Vandervelden, Artistiek Leider STUK foto Rob Stevens Ik zie Leuven Klimaatneutraal niet enkel als een ecologisch, maar ook als een sociaal project. LKN 2030 moet een inclusief transitieverhaal zijn, dat alle lagen van de bevolking aanspreekt en mobiliseert. Het project start gelukkig onder een gunstig gesternte. Alle belangrijke spelers zijn aan boord, de stad heeft een hoogopgeleide bevolking en een slimme economie die niet op industrie gebaseerd is. De globale openheid voor innovatie en nieuwe ideeën kan in dit kader nieuwe kansen en internationale profilering opleveren. LKN 2030 is een uniek dossier waarrond een stedelijk gemeenschapsgevoel kan ontstaan dat Leuven optilt naar een stadsversie 2.0. De broeikasgassen van de industrie zijn afkomstig van het verbranden van petroleumproducten, gas en kolen. Ook emissies door andere processen zijn mogelijk (bijvoorbeeld cement en staalproductie, zie boven). Aangezien er in Leuven geen cement of staal wordt geproduceerd, zijn deze emissies voor Leuven niet relevant. De gegevens over aardgas en elektriciteit komen uit de statistieken van Eandis. Op basis van individuele bevragingen van de grootste bedrijven en extrapolatie op basis van de gegevens van de GIScel (GIS: Geografisch Informatie Systeem) werden deze cijfers dubbel gecontroleerd en verder aangevuld voor stookolie. Het aandeel groene elektriciteit dat aangekocht wordt door de Leuvense bedrijven bedraagt ongeveer 50 procent. Dat is reeds een zeer mooi resultaat, hoewel er meteen moet bij vermeld worden dat het geïmporteerde groene stroom betreft, voornamelijk waterkracht uit Frankrijk. De resultaten voor Leuven worden in de volgende tabel samengevat. Als er een sector is die zo n nieuwe, klimaatneutrale stad kan verbeelden is het wel de artistieke sector. Samen met de culturele instellingen van Leuven en de vele kunstenaars met wie wij werken kunnen we nieuwe ideeën letterlijk helpen vormgeven. En de kunstensector kan zeker ook een rol spelen in het vinden van een draagvlak voor dit ambitieuze project rond duurzame en sociale transitie. Ik wil er mee voor zorgen dat de Leuvense culturele sector weet heeft van en werk maakt van de stappen de nodig zijn om de stad tegen 2030 klimaatneutraal te maken. Langs de andere kant wil ik binnen de G20 ook aandacht vragen voor specifieke moeilijkheden die de kunstensector daarbij kan ondervinden. Tabel: LKN 2030 emissies (Scope 1 + Scope 2) 2010: industrie Aardgas Stookolie 6339 Elektriciteit Totaal broeikasgasemissies industriesector Ton broeikasgasemissies (ton CO 2 e)

17 3.5 Handel en diensten De sector handel en diensten omvat de volgende deelsectoren: Onderwijs (universiteit (exclusief UZ Leuven), hogescholen, kleuterscholen, lagere en middelbare scholen) Gezondheidszorg (Ziekenhuizen Gasthuisberg, SintRafaël en Heilig Hart Ziekenhuis, artsenpraktijken, ) Kantoren (Financiële, sociale en openbare diensten: stad Leuven, Provincie VlaamsBrabant, VDAB, De Lijn, Philipssite, KBC, ) RecreatieSportCultuur (30CC, Brabanthal, Provinciedomein, Schaatsbaan, Museum M, Sportoase, ) Tabel: LKN 2030 emissies (Scope 1 + Scope 2) 2010: handel en diensten Ton broeikasgasemissies (ton CO 2 e) Onderwijs Gezondheidszorg Kantoren RecreatieSportCultuur Handel Distributie van water; afval en afvalwaterbeheer en sanering Vervoer en opslag 6590 Horeca 4819 Openbare verlichting 1530 Totaal broeikasgasemissies handel en diensten Handel (Groot en detailhandel) Distributie van water; afval en afvalwaterbeheer en sanering (Ecowerf, containerparken, ) Vervoer en opslag Horeca Openbare verlichting 14% 4% 0% 32% Huishoudens aardgas Gezondheidszorg Onderwijs Kantoren RecreatieSportCultuur Handel Overige diensten Afval & waterzuivering Transport Industrie Landbouw & Natuur Energieproductie De globale data van de aardgas en elektriciteitsverbruiken zijn afkomstig van Eandis. Toch zijn deze net als voor de sector industrie dubbel gecontroleerd door een individuele bevraging van de grootste betrokken partijen. Deze werkwijze levert een nauwkeuriger resultaat op wat de bronnen van de emissies betreft. Dit maakt het resultaat van de nulmeting aanzienlijk sterker. De emissies voor andere energiedragers werden geschat op basis van die individuele bevragingen en een extrapolatie volgens de oppervlakten van de GIScel. De resultaten voor Leuven worden hieronder samengevat. De hoge cijfers voor onderwijs en gezondheidszorg vallen sterk op. 24% 1% 2% 3% 3% 5% 6% 6% Figuur: Procentuele verdeling emissies handel en diensten (LKN 2030, nulmeting 2010) 30 31

18 3.6 Landbouw en natuur Elke Franchois, Mobiel 21 foto Rob Stevens Leuven is een aangename stad om in te wonen met onder meer werkgelegenheid, aanbod van winkels, cultuur, sport, ontspanning en horecazaken. Maar Leuven kan nog veel aantrekkelijker worden als er uitdrukkelijker op de woonfunctie ingezet zou worden. De straten van onze steden hebben vandaag vooral een mobiliteitsfunctie: auto s moeten er zo snel mogelijk doorheen kunnen rijden, met heel wat geluidshinder, geurhinder en onveiligheid voor de bewoners als gevolg. De woonfunctie of sociale functie is voor vele straten volledig verdwenen, terwijl de behoefte daaraan nochtans groot blijft. Getuige hiervan zijn de meer dan zestig speelstraten elke zomer in groot Leuven. Mensen nemen de moeite om een uitgebreide procedure te doorlopen om maximum twee weken per jaar buiten te kunnen zitten met de buren en de kinderen veilig op straat te laten spelen. Indien Leuven die behoefte tot een prioritaire keuze zou maken, kan de stad aangenamer worden voor zijn eigen bewoners en een voorloper in Vlaanderen: een stad waarvan de straten in de eerste plaats woonstraten zijn, waar geleefd, gepraat, gespeeld kan worden. Ideeën over hoe en wat, komen van de bewoners zelf en tonen aan dat er hieromtrent heel wat leeft bij de bewoners van Leuven. Zowel de landbouw als de natuursector speelt een belangrijke rol in de globale koolstofcyclus. Planten nemen CO2 op uit de lucht en slaan deze op als koolstof in hun biomassa en in de bodem (dit leidt tot zogenaamde negatieve CO2emissies, namelijk een opname van CO2 in plaats van een vrijgave). Deze koolstof kan echter opnieuw worden omgezet in CO2 die eens te meer in de atmosfeer wordt gebracht. Dit gebeurt zowel door natuurlijke ontbindingsprocessen als door landbouwactiviteiten, zoals het omploegen van bodems en het oogsten en het verbranden van biomassa. Landbouw veroorzaakt ook andere emissies, zoals het gebruik van fossiele brandstoffen door tractoren en andere landbouwvoertuigen. In de tabel hieronder wordt een overzicht gegeven van de verschillende categorieën: het betreft zowel negatieve emissies (opname van CO2) als positieve emissies (vrijgave van CO2 en andere broeikasgassen zoals lachgas (N2O, ook uitgedrukt in CO2e)). Het netto resultaat voor de sector landbouw en natuur in Leuven is een jaarlijkse emissie van ongeveer ton CO2e. In tegenstelling tot de (groene) provincie Limburg beschikt de stad Leuven (met zeer beperkte bosgebieden) niet over een netto opslagcapaciteit vanwege de sector landbouw en natuur. Klimaatneutraliteit voor Leuven betekent dan in realiteit dat Leuven de volledige 100 procent van de huidige emissies zou moeten reduceren. In Limburg is de uitdaging net iets minder groot omdat deze provincie kan beschikken over een jaarlijkse CO2 opslag van ongeveer 1 miljoen ton CO2e, dit is ongeveer 10 procent van de huidige Limburgse emissies

19 Tabel: LKN 2030 emissies (Scope 1 + Scope 2) 2010: landbouw en natuur Louis Tobback, Burgemeester foto Rob Stevens Leuven telt inwoners en studenten meer op tien jaar tijd. Dat creëert een ongelooflijke uitdaging op het moment dat we onszelf voornemen om net de CO 2 uitstoot van de stad radicaal te verminderen. Bovendien is er voor de bewoners niet alleen de uitstoot die ze zelf creëren, er is ook de uitstoot veroorzaakt door het elders produceren van goederen die burgers hier verbruiken. Mensen motiveren om aan een klimaatneutrale stad te werken, is niet vanzelfsprekend omdat het zo weinig tastbaar is. Al leeft bij 95 procent van de bevolking het besef dat er iets moet gebeuren en zijn de meeste mensen wel bereid iets bij te dragen op voorwaarde dat ze zien dat het iets uithaalt. Een duidelijke nulmeting die goed gecommuniceerd wordt aan de burgers, dat is cruciaal voor het slagen van LKN We mogen van LKN 2030 geen verkiezingsitem maken en we mogen er geen beloften over doen. Kiezers zijn ook niet dom, zij doorzien degene die een spel met hen wil spelen. Een project als LKN 2030 is belangrijk voor de stad en haar inwoners, dat overstijgt de vraag wie er lokaal aan de macht is. Ton broeikasgasemissies (ton CO 2 e) Veeteelt (vertering en mestmanagement) 1559 Bosbouw Groei bovengrondse biomassa Boskap 4972 Bosbodem 2190 Landbouwbodem Verandering in bodemkoolstofvoorraad 1339 van permanente akkerlanden Verandering in bodemkoolstofvoorraad 448 van permanente graslanden Totale N 2 Oemissie uit landbouw 2304 Zoetwater 210 Brandstofverbruik in de land en tuinbouw (inclusief oneigenlijk gebruik) Elektriciteits en aardgasverbruik in land 333 en bosbouw Totaal broeikasgasemissies industriesector (een negatief cijfer komt overeen met een opname van CO2 i.p.v. een vrijgave) 34 35

20 Fermob colors scope 1 & 2 transport van personen scope 1 & 2 televisie thuis scope 1 & 2 niet energie 3.7 Totaalbeeld van de Leuvense broeikasgasemissies Door de optelsom te maken van de zes sectoren bekomt men de totale netto broeikasgasemissies. De totale netto broeikasgasemissies (uitstoot min opname) van de stad Leuven en zijn deelgemeenten in het jaar 2010 worden geraamd op ongeveer ton CO 2 equivalenten. Deze hoeveelheid omvat zowel de directe emissies uit bronnen op het grondgebied (Scope 1) als de indirecte emissies die voortvloeien uit het gebruik van elektriciteit in Groot Leuven (Scope 2). Het aandeel van Scope 2 bedraagt 142 kiloton CO 2 equivalenten ten opzichte van 666 kiloton CO 2 equivalenten in Scope 1. De onderstaande figuur toont het relatieve aandeel dat elk van de sectoren heeft binnen de Scope 1 en Scope 2emissies. De tabel hieronder geeft een overzicht van de emissies in ton CO 2 equivalenten. Ook de kleine opname (negatief cijfer) van CO 2 in de Leuvense natuur kan worden afgelezen. Een verdere interpretatie van de emissies van de zes MIRAsectoren toont aan dat gebouwen (woningen, publieke en private gebouwen) verantwoordelijk zijn voor niet minder dan 60 procent van de Leuvense emissies (in Scope 1 en 2). Dit is dus prioriteit nummer één. Als tweede op de lijst komt mobiliteit met een goede 25 procent van de Leuvense broeikasgasuitstoot. Samen zijn gebouwen en mobiliteit verantwoordelijk voor 85 procent van de uitstoot. Een effectief klimaatactieplan in Leuven zal dus duidelijk gebouwen en mobiliteit als twee hoofddoelstellingen moeten hebben. 14% 4% 0% A B materialen & diensten transport van personen energieverbruik vaste activa vracht direct afval water afval verpakking producten niet energetisch Huishoudens Handel & diensten Transport Industrie Landbouw & Natuur Energieproductie Futureproofed 32% Futureproofed Futureproofed Tabel: Samenvattende tabel van Scope 1 en 2emissies per sector in Leuven anno % A B Futureproofed!"#$! 26% kg Figuur: Scope 1 en 2broeikasgasemissies van Leuven volgens de verschillende!"#$ sectoren anno 2010 Ton broeikasgasemissies (ton CO 2 e) Energieproductie 2989 Transport Huishoudens Industrie Handel en diensten Landbouw Natuur 7468 Totaal broeikasgasemissies industriesector kg! 36 37

Leuven Klimaatneutraal 2030

Leuven Klimaatneutraal 2030 Leuven Klimaatneutraal 2030 Persconferen)e 6 juni 2012 1. Intro & Logo Mohamed Ridouani (Stad Leuven) 2. Projectwerking: stand van zaken Peter Tom Jones (KU Leuven) Mohamed Ridouani (Stad Leuven) 3. Resultaten

Nadere informatie

Jan Aerts, Futureproofed Peter Tom Jones, KU Leuven, Projectcoördinator LKN 2030

Jan Aerts, Futureproofed Peter Tom Jones, KU Leuven, Projectcoördinator LKN 2030 foto uit archief foto Rob Stevens Jan Aerts, Futureproofed Peter Tom Jones, KU Leuven, Projectcoördinator LKN 2030 De nulmeting: wat is de situatie in Leuven vandaag? Leuven klimaatneutraal in 2030 ofwel

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Gemeenteraadscommissie energie & klimaat. 20 januari 2015 20u Mortsel

Gemeenteraadscommissie energie & klimaat. 20 januari 2015 20u Mortsel Gemeenteraadscommissie energie & klimaat 20 januari 2015 20u Mortsel 1 Meerjarenplanning stadsbestuur Eigen organisatie stadsbestuur Klimaatneutraal tegen 2020 (actie 86) Energieverbruik eigen diensten

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

Leuven%Klimaatneutraal%2030

Leuven%Klimaatneutraal%2030 Leuven%Klimaatneutraal%2030 CO2$voetafdruk/dra0/3.0 29/05/2012 Dra$%3.0 Nulme5ng:%scope%1,%2%en%3 Dra$%3.0 Nulme5ng:%systeemgrenzen Dra$%3.0 Leuven%Klimaatneutraal%2030 dra0/1.0/=/individuele/kwh n/grote/

Nadere informatie

DE TRANSITIE NAAR LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030

DE TRANSITIE NAAR LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030 DETRANSITIENAAR LEUVENKLIMAATNEUTRAAL2030 Wetenschappelijkeindrapport Februari2013 Colofon Auteurs:HanVandevyvere,PeterTomJones,JanAerts Medewerkers:JohanEyckmans,ClaraVerhelst,EvelienWillaert,ElkeFranchois,WimVerheyden,

Nadere informatie

sessie 3: De Wereld op de stoep Jeroen Mercy De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Stad Gent Milieudienst

sessie 3: De Wereld op de stoep Jeroen Mercy De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Stad Gent Milieudienst sessie 3: De Wereld op de stoep De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Jeroen Mercy Stad Gent Milieudienst Context Klimaatopwarming is een feit Impact voor Gent: veerkracht

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 013 Datum: 14 maart 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

P. DE BOORDER & ZOON B.V.

P. DE BOORDER & ZOON B.V. Footprint 2013 Wapeningscentrale P. DE BOORDER & ZOON B.V. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien 31 maart 2014 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. K. De Boorder 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 11 februari 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Frank van der Tang Erdi Holding B.V. Periode: 1 januari t/m 30 juni 015 Datum: december 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T.

Nadere informatie

Footprint 2014. Rollecate Groep. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

Footprint 2014. Rollecate Groep. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Footprint 2014 Rollecate Groep Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien Handtekening Juni 2015 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. R. van t Hull AMK Inventis Advies en Opleiding

Nadere informatie

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Danielle de Bruin Noordlease Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 7 maart 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T. 030-36175

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Daniëlle de Bruin Hesselink Koffie Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 15 december 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB Vergelijking van de CO 2 -uitstoot per vervoermiddel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB 100% Gerecycleerd papier Januari

Nadere informatie

Rapportage CO 2 -footprint Theuma

Rapportage CO 2 -footprint Theuma Rapportage CO 2 -footprint Theuma 2012 Datum: April 2013 Status: Eindrapport Betrokkenen: Bart Van Damme Bart Wauters Anouk Walinga Barbara De Kezel Theuma Theuma Theuma Beco 2 INHOUD SAMENVATTING... 4

Nadere informatie

De transitie naar Leuven Klimaatneutraal 2030. Han Vandevyvere 20 februari 2013

De transitie naar Leuven Klimaatneutraal 2030. Han Vandevyvere 20 februari 2013 De transitie naar Leuven Klimaatneutraal 2030 Wetenschappelijk eindrapport Han Vandevyvere 20 februari 2013 Nulmeting: scope 1, 2 en 3 Scope 1,2: verdeling sectoren 28 kton 112 kton 257 kton Totaal = 808

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

CO₂ Emissie inventaris 2015

CO₂ Emissie inventaris 2015 1 van 11 CO₂ Emissie inventaris 2015 Datum 17-2-2016 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 11

Nadere informatie

2012/2013. [3.B.2_1 Energiereductieprogramma] CO2-prestatieladder Niv. 3. CO2 prestatieladder niv. 3. Struyk Verwo Aqua

2012/2013. [3.B.2_1 Energiereductieprogramma] CO2-prestatieladder Niv. 3. CO2 prestatieladder niv. 3. Struyk Verwo Aqua 2012/2013 CO2 prestatieladder niv. 3 Struyk Verwo Aqua [3.B.2_1 Energiereductieprogramma] CO2-prestatieladder Niv. 3 3.B.2_1 Energiereductieprogramma 1. ALGEMEEN... 3 1.1 ENERGIEREDUCTIEDOELSTELLING...

Nadere informatie

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Emissie inventaris Netters infra De emissie inventaris van: 2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Opgesteld door: AMK Inventis Stef Jonker Datum: april 2014 Concept Versie 1 Maart 2014 Pagina

Nadere informatie

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Ketenanalyse 1 Inleiding Eis: Aantoonbaar inzicht in de meest materiele emissies uit scope 3 middels 2 ketenanalyses. Voor het in kaart brengen van scope III

Nadere informatie

Analyse Carbon Footprint eerste helft 2011

Analyse Carbon Footprint eerste helft 2011 Analyse Carbon Footprint eerste helft 2011 Auteurs R. Neleman en B. Spaltman Autorisatie F. van der Sanden en M. Aben Kenmerk Analyse Carbon Footprint eerste helft 2011 Datum 27 oktober 2011 Versie 1.0

Nadere informatie

Emissie inventaris 2013. Visser Assen. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

Emissie inventaris 2013. Visser Assen. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Emissie inventaris 2013 Visser Assen Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien juni 2014 Definitief S.G. Jonker R. van der Veen AMK Inventis Advies en Opleiding 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche 1 OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche http://www.vlaamsenergiecongres.be/ Als iemand 100 jaar of ouder wordt en dat komt gelukkig steeds vaker voor wordt vaak

Nadere informatie

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 CO-2 Rapportage 2014 Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 Aalten 28-04-2015 Versie 2.2 J.Nannings Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Dit document bevat de uitgewerkte actuele emissie inventaris van Welling Bouw Vastgoed Rapportage januari december 2009 (referentiejaar) Opgesteld door: Wouter van

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Energiemanagement plan

Energiemanagement plan Energiemanagement plan Overzicht energiestromen / -verbruikers en CO2-emissie inventarisatie 2014 Aannemingsbedrijf B.V. 1 Inleiding Het inventariseren en analyseren van de energiestromen binnen het bedrijf,

Nadere informatie

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er?

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er? Kraak je energiekosten Wat denk jij over klimaat en energie 2 Flauwekul. Opwarming van de aarde Mijn probleem niet, maar die van de volgende generatie. Bekommerd! Ik wil mee m n steentje bijdragen zodat

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2013-2014 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.1 Datum: 26-mei-2014 Doc.nr: Red1314 Alfen B.V. CO 2-reductierapport 2013-2014 Doc. nr. Red1314 26-mei-2014

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015 Gemeenteraad 23 november 2015 UITGANGSPUNT Het klimaat- en energiebeleid van de EU Uitstoot broeikasgassen moet op korte termijn fors omlaag Energiebronnen die meer zekerheid bieden Energie-onafhankelijkheid

Nadere informatie

Klimaatplan Maldegem

Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Inleiding Proces Nulmeting Actieplan Inleiding Burgemeestersconvenant Doelstellingen 2020 20% minder energie verbruik 20% minder CO2 uitstoot 20% hernieuwbare

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Ondersteuning burgemeestersconvenant

Ondersteuning burgemeestersconvenant 20/01/2014 Ondersteuning burgemeestersconvenant Deel 1: Baseline emission inventory Studiedag LNE Brussel Inhoud» Situering opdracht ondersteuning burgemeestersconvenant» Bespreking van de twee Excels

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2010, 2011 en 2012

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2010, 2011 en 2012 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2010, 2011 en 2012 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan 2015 CO 2 -Prestatieladder

Energiemanagement Actieplan 2015 CO 2 -Prestatieladder Bijlage E Energiemanagement Actieplan CO2- Prestatieladder Energiemanagement Actieplan 2015 CO 2 -Prestatieladder Sarens Nederland Pagina 28 van 40 E.1 Inleiding Uit CO2 uitstoot berekeningen over 2013

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015

Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015 LOGO INTERWAAS!!! Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015 Kim Rienckens (Provincie Oost-Vlaanderen, beleidsmedewerker dienst milieubeleid) en Frauke Van Goethem (Interwaas, projectmanager

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

CO2 beleidsplan J.P. Schilder B.V.

CO2 beleidsplan J.P. Schilder B.V. CO2 beleidsplan J.P. Schilder B.V. pagina 1 van 9 CO 2 beleidsplan 13-01-2014 Inhoud 1. INLEIDING... 3 1.1 Onderzoek... 3 1.2 Referentiejaar... 4 2. TOEPASSINGSGEBIED EN REIKWIJDTE VAN HET CO 2 BELEIDSPLAN...

Nadere informatie

De emissie inventaris van: 2014 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

De emissie inventaris van: 2014 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 De emissie inventaris van: 2014 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Opgesteld door: Stef Jonker Datum: 26 januari 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 De organisatie... 4 2.1 Verantwoordelijke...

Nadere informatie

De emissie inventaris van: Aannemingsbedrijf Platenkamp Borne 2010

De emissie inventaris van: Aannemingsbedrijf Platenkamp Borne 2010 De emissie inventaris van: Aannemingsbedrijf Platenkamp Borne 2010 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 AMK Inventis Stef Jonker Oktober 2012 Definitief (aangepast op ) 1 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren,

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID 24 februari 2011 WKK Electrabel EON - Degussa Mevrouw

Nadere informatie

Leuvens klimaatforum. Eco cultuur Lokale netwerken. Leuven Klimaatneutraal 2030

Leuvens klimaatforum. Eco cultuur Lokale netwerken. Leuven Klimaatneutraal 2030 Leuvens klimaatforum Eco cultuur Lokale netwerken Leuven Klimaatneutraal 2030 Eerste Leuvens Klimaatforum oktober 2010 Organisatoren ABVV jongeren ACW Dialoog Ecolife EVA vzw Jeugdhuis Sojo vzw Masereelfonds

Nadere informatie

1 e half jaar 2015. Carbon Footprint. J.M. de Wit Groenvoorziening BV. Carbon footprint J.M. de Wit Groenvoorziening BV.

1 e half jaar 2015. Carbon Footprint. J.M. de Wit Groenvoorziening BV. Carbon footprint J.M. de Wit Groenvoorziening BV. Carbon Footprint 1 e half jaar 2015 J.M. de Wit Groenvoorziening BV Pagina 1 van 13 Carbon footprint J.M. de Wit Groenvoorziening B.V. Bedrijfsgegevens Bedrijf: J.M. de Wit Groenvoorziening BV Bezoekadres:

Nadere informatie

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Energie nulmeting Regio Amstelland-Meerlanden Concept 22 oktober 2008 Opdrachtgever: Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Opgesteld door: Bosch & Van Rijn Drs. G. Bosch Ing. J. Dooper Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Openbare verlichting in Avelgem

Openbare verlichting in Avelgem Openbare verlichting in Avelgem Lut Deseyn Schepen van Milieu Lut.deseyn@avelgem.be 1. Inleiding 2. Duiding 2. Het project 3. Kosten en Besparing 5. Opvolging en evaluatie 6. Conclusie 7. Vragen Agenda

Nadere informatie

3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep

3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep 3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder Hollandridderkerk Groep Documentnummer Versienummer Datum Status EnRP2014 14.02 24 april 2014 Gereed Opgesteld door: M. Waarts

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

CO₂-nieuwsbrief. De directe emissie van CO₂ - vanuit scope 1 is gemeten en berekend als 1.226 ton CO₂ -, 95% van de totale footprint.

CO₂-nieuwsbrief. De directe emissie van CO₂ - vanuit scope 1 is gemeten en berekend als 1.226 ton CO₂ -, 95% van de totale footprint. Derde voortgangsrapportage CO₂-emissie reductie Hierbij informeren wij u over de uitkomsten van onze Carbon Footprint en de derde CO₂ -emissie inventarisatie, betreffende de periode van juni 2014 tot en

Nadere informatie

hoe Limburg klimaatneutraal maken in 2020? Resultaten van de TACO2-studie

hoe Limburg klimaatneutraal maken in 2020? Resultaten van de TACO2-studie hoe Limburg klimaatneutraal maken in 2020? Resultaten van de TACO2-studie hoe Limburg klimaatneutraal maken in 2020? Resultaten van de TACO2-studie 1. het totaal actieplan co2 (taco2): een logische stap...

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen Arnold Maassen Holding BV Verslag energieaudit Verslag over het jaar 2014 G.R.M. Maassen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Inventarisatie van energieverbruik en emissiebronnen... 3 3 Energieverbruik en CO 2 Footprint...

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

Hoe het begon. 2008 Ondertekening declaration on climate change. 2009 Ondertekening covenant of mayors

Hoe het begon. 2008 Ondertekening declaration on climate change. 2009 Ondertekening covenant of mayors Antwerpen en het burgemeestersconvenant Hoe het begon 2003 Lokaal Kyotoprotocol: basis gelegd maar nood aan meer doorgedreven energiebeleid 2007 - Bestuursakkoord: Stad wil een voorbeeldige milieustad

Nadere informatie

Energie meetplan 2013-2015

Energie meetplan 2013-2015 Energie meetplan 2013-2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Organisatie Kenmerk Document Ploegmakers Groep B.V. CO2 PRESTATIELADDER 3.B.2_2 Energiemeetplan 2013-2015 Datum 2015-04-21 Versie

Nadere informatie

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Dit document bevat de uitgewerkte actuele emissie-inventaris van Welling Bouw Vastgoed Rapportage 1 e halfjaar 2010 (januari juli 2010) Opgesteld door: TL Gecontroleerd

Nadere informatie

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen stuk ingediend op 1048 (2010-2011) Nr. 1 25 maart 2011 (2010-2011) Verzoekschrift over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen Verslag

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 30 januari 2015 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

C.A. de Groot Holding B.V.

C.A. de Groot Holding B.V. Energie audit & CO2 rapportage 2014 C.A. de Groot Holding B.V. Energie audit & CO2 rapportage 2014 C.A. de Groot Holding B.V. Opgesteld door: P.C. Kesselaar(KAM-coördinator) Vrijgave door: K.J. de Groot

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

CO 2 en energiereductiedoelstellingen

CO 2 en energiereductiedoelstellingen CO 2 en energiereductiedoelstellingen t/m 2012 N.G. Geelkerken Site Manager International Paint (Nederland) bv Januari 2011 Inhoud 1 Introductie 3 2 Co2-reductie scope 4 2.1. Wagenpark 4 3 Co2-reductie

Nadere informatie

Graag informeren wij u over de behaalde resultaten in 2014 inzake de CO 2 -prestatieladder.

Graag informeren wij u over de behaalde resultaten in 2014 inzake de CO 2 -prestatieladder. MDB B.V. 5 Memo Onderwerp CO 2 prestatieladder nieuwsbrief MDB en SSC Graag informeren wij u over de behaalde resultaten in 2014 inzake de CO 2 prestatieladder. Scope 1, directe CO 2emissies door aardgas,

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

CARBON FOOTPRINT 2014

CARBON FOOTPRINT 2014 CARBON FOOTPRINT 2014 HOGESCHOOL UTRECHT 16 april 2015 078353524:A - Definitief C05013.000012.0500 Inhoud 1 Uitgangspunten... 3 1.1 Boundaries... 3 1.2 Scope definitie... 3 1.3 Gehanteerde uitgangspunten...

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

DO-tank Duurzaam Bouwen DO-tank Duurzame Energie. Gezamenlijke startbijeenkomst 19 mei

DO-tank Duurzaam Bouwen DO-tank Duurzame Energie. Gezamenlijke startbijeenkomst 19 mei DO-tank Duurzaam Bouwen DO-tank Duurzame Energie Gezamenlijke startbijeenkomst 19 mei Agenda Welkom en kennismaking Toelichting TACO2-studie (Luc Driesen) Strategie en aanpak uitvoering TACO2 (Luc Driesen)

Nadere informatie

Klever Boor- en Perstechniek BV Postbus 72 3410 CB Lopik

Klever Boor- en Perstechniek BV Postbus 72 3410 CB Lopik Klever Boor- en Perstechniek BV Postbus 72 3410 CB Lopik Bezoekadres: Batuwseweg 43 3411 KX Lopikerkapel Tel: 0348-554986 Fax: 0348-550611 E-mail: info@kleverbv.nl CO₂ Footprint 2014 Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Opmaak van een CO 2 nulmeting voor het grondgebied van stad Bilzen

Opmaak van een CO 2 nulmeting voor het grondgebied van stad Bilzen Opmaak van een CO 2 nulmeting voor het grondgebied van stad Bilzen 1 COLOFON SAMENSTELLING Dubolimburg De nulmeting is opgesteld in het kader van Limburg gaat klimaat neutraal. De ondersteuning hiervoor

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010)

Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010) Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010) Opgesteld door: Akkoord: I. Bangma O. Van der Ende 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Steel Protectors Group staat zowel interne als externe duurzaamheid

Nadere informatie

20140813.v2 2014 Q1/Q2

20140813.v2 2014 Q1/Q2 2014 Voortgang CO2-prestatieladder 2014 OFS heeft, samen met OFN, in het begin van niveau 5 bereikt op de CO 2 -prestatieladder. Dit is de hoogst haalbare trede op de ladder. Zoals gebruikelijk blikken

Nadere informatie

April 2014. Footprint

April 2014. Footprint April 2014 Footprint Emissie-inventaris 2015 Footprint Emissie-inventaris 2015 Maart 2016 Dit document is opgesteld volgens de NEN-ISO 14064-1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 2 Bedrijfsbeschrijving... 5

Nadere informatie

van 11 december 2007

van 11 december 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

C.A. de Groot Holding B.V.

C.A. de Groot Holding B.V. Energie audit & CO2 rapportage 2013 C.A. de Groot Holding B.V. Energie audit & CO2 rapportage 2013 C.A. de Groot Holding B.V. Opgesteld door: P.C. Kesselaar(KAM-coördinator) Vrijgave door: K.J. de Groot

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 15 april 2008

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 15 april 2008 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

KLIMAATTRANSPARANTIE

KLIMAATTRANSPARANTIE KLIMAATTRANSPARANTIE GEBOUWEN CO 2 Footprint Rapportage Volledig 2014 ACO BV Doetichem Werkmaatschappij Versie 1.0 11-03-2015 INLEIDING Carbon Footprint staat synoniem voor CO 2 -voetafdruk of CO 2 -emissie

Nadere informatie

Rapport. Klimaatvoetafdruk 2010 van Van Vessem & Le Patichou. (openbare versie)

Rapport. Klimaatvoetafdruk 2010 van Van Vessem & Le Patichou. (openbare versie) Rapport Klimaatvoetafdruk 21 van Van Vessem & Le Patichou (openbare versie) Auteur: drs. Han van Kleef Datum: 4 april 211 Document: 2724RAPP1144 Rapport Klimaatvoetafdruk 21 Van Vessem & Le Patichou 1.

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Klimaat Voetafdruk Hogeschool Leiden

Klimaat Voetafdruk Hogeschool Leiden Hogeschool Leiden Rapportage aan Franziska Brouwer Ed van Oudheusden Peter Wiers- Climate Partners/ PWAdvies AnneMarie Calon- Work on Progress Yann Arthus Bertrand: Earth from the Air 8 juni 2010 Kunnen

Nadere informatie

Carbon footprint 2011

Carbon footprint 2011 PAGINA i van 12 Carbon footprint 2011 Opdrachtgever: Stuurgroep MVO Besteknummer: - Projectnummer: 511133 Documentnummer: 511133_Rapportage_Carbon_footprint_2011_1.2 Versie: 1.2 Status: Definitief Uitgegeven

Nadere informatie

KLIMAATTRANSPARANTIE

KLIMAATTRANSPARANTIE KLIMAATTRANSPARANTIE GEBOUWEN CO 2 Footprint Rapportage Volledig 2013 ACO BV Doetichem Werkmaatschappij Versie 1.0 18-03-2014 INLEIDING Carbon Footprint staat synoniem voor CO 2 -voetafdruk of CO 2 -emissie

Nadere informatie

Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1

Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Energie meetplan 2013-2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Kantoor 5 Scope 1 emissies 5 Scope 2 emissies 5 3.2.

Nadere informatie

CARBON FOOTPRINT 2015 Hogeschool Utrecht 3 MAART 2016

CARBON FOOTPRINT 2015 Hogeschool Utrecht 3 MAART 2016 Hogeschool Utrecht 3 MAART 2016 Contactpersonen IR. B. (BAȘAK) KARABULUT Adviseur T +31 (0)88 4261 322 M +31 (0)6 312 02492 E basak.karabulut@arcadis.com Arcadis Nederland B.V. Postbus 4205 3006 AE Rotterdam

Nadere informatie

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Status: Definitief Datum van uitgifte: 16-08-2015 Datum van ingang: 07-09-2015 Versienummer: 1.0 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. CO 2 EMISSIES 1E HALFJAAR 2015... 4 2.1

Nadere informatie

Energie meetplan 2019-2024. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2

Energie meetplan 2019-2024. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Energie meetplan 2019-2024 Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging Aartsdijkweg 45 5 Scope 1 emissies 5 Scope

Nadere informatie