Sociale activering strategie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sociale activering strategie"

Transcriptie

1 Sociale activering strategie Werkblad beschrijving interventie voor Goed Beschreven Maart 2013, versie 1.0 Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad Voor meer informatie Maart 2013, versie 1.0

2 Colofon Ontwikkelaar / licentiehouder van de interventie Naam Gemeente Harderwijk, Tamara Renee Adres Havendam 56 Postcode 3841 AA Plaats Harderwijk Telefoon Fax Website (van de interventie) Contactpersoon Vul hier de contactpersoon voor de interventie in, wanneer deze afwijkt van de ontwikkelaar of licentiehouder Naam Adres Postcode Plaats Telefoon Fax Referentie in verband met publicatie van procesevaluatie Naam auteur C. Pieterse & E. Bakker Titel interventie Sociale activering strategie. Resultaten van de procesevaluatie Databank(en) Op te vragen bij licentiehouder Plaats, instituut Apeldoorn, Evaluatiebureau Publieke Gezondheid Datum December 2013 Referentie in verband met publicatie van effectevaluatie Naam auteur C. Pieterse Titel interventie Sociale activering strategie. Resultaten van de effectevaluatie Databank(en) Op te vragen bij licentiehouder Plaats, instituut Apeldoorn, Evaluatiebureau Publieke Gezondheid Datum Mei 2013 Het Werkblad moet een samenvatting van de beschikbare schriftelijke informatie zijn en geeft informatie over de interventie die van belang is voor de beoordeling van de kwaliteit en randvoorwaarden van de interventie. Daarnaast is de informatie bedoeld voor bezoekers van de databank(en) van de samenwerkende organisaties. Het Werkblad is een invulformulier, geordend naar onderwerp (doelgroep, doel enzovoort). De onderwerpen volgen de criteria voor beoordeling. Kijk in de handleiding die bij dit werkblad hoort ter ondersteuning bij het invullen van dit werkblad. Dit is een gezamenlijk werkblad van de volgende organisaties 2

3 Inhoud Colofon... 2 Samenvatting... 4 Uitgebreide beschrijving Probleemomschrijving Beschrijving interventie Samenhang Uitvoering Evaluatie van praktijkervaringen Aangehaalde literatuur

4 Samenvatting Eén A-4tje, maximaal 400 woorden Schrijf hier een korte pakkende beschrijving van de interventie en neem hier in ieder geval de volgende onderdelen in op: Doelgroep, doel en aanpak van de activiteiten. Overgewicht en alcoholgebruik onder jongeren is nog steeds zorgwekkend. De gemeenten op de Noord- Veluwe pakken deze problematiek aan binnen het programma Goed Bezig. Onderdeel van Goed Bezig is de sociale activering strategie dat als hoofddoel heeft burgers en het bedrijfsleven te stimuleren en activeren tot een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor gezonde leefgewoonten van jongeren van 4 tot 16 jaar. De primaire doelgroep van de sociale activering strategie zijn kinderen van 4 tot 16 jaar en hun ouders/opvoeders. De intermediaire doelgroep zijn alle personen gerelateerd aan de leefomgeving van de primaire doelgroep (bijvoorbeeld ondernemers, sportverenigingen, buurtverenigingen, scholen, etc.). De sociale activering strategie is als pilot uitgevoerd in twee gemeenten van de Regio Noord-Veluwe, namelijk de gemeente Harderwijk en de gemeente Oldebroek. In beide gemeenten is hiervoor (door de deelnemende gemeenten) een interventiewijk geselecteerd; de Zeebuurt in Harderwijk en de Spoorwijk in Wezep. In deze twee wijken wonen relatief veel bewoners met een laag sociaaleconomische status. De sociale activering strategie beoogde vijf verschillende groepen in deze wijken te activeren, namelijk: de jeugd, ouders, andere volwassenen, organisaties (bijv. scholen, sportverenigingen, diëtisten en fysiotherapeuten) en het bedrijfsleven (bijv. lokale ondernemers zoals groenteboer of fietsenwinkel). Voor deze sociale activering strategie is in beide interventiewijken een sociaal activeerder aangesteld. Deze activeerders hadden de taak om voor en samen met lokale bewoners en ondernemers leefstijlactiviteiten voor de jeugd te organiseren. Als eerste onderdeel van de strategie zijn in de wijk leefstijlactiviteiten georganiseerd om burgers bewust te maken van hun eigen keuzemogelijkheden voor een gezonde leefstijl. Vervolgens zijn burgers gestimuleerd om mee te helpen bij de uitvoering en organisatie van deze leefstijlactiviteiten. Tenslotte zijn burgers gestimuleerd om zelf ideeën voor nieuwe activiteiten aan te dragen en deze te organiseren en/of de verantwoordelijkheid voor de reeds geïnitieerde activiteiten over te nemen. In beide interventiewijken zijn in 2011 en 2012 in totaal meer dan 60 verschillende leefstijlactiviteiten georganiseerd, met minimaal 2 en maximaal 500 deelnemers. De uitgevoerde activiteiten zijn onderverdeeld in vijf verschillende categorieën, namelijk: naschoolse activiteiten, structurele activiteiten, incidentele activiteiten, PR-activiteiten en de buurtparty s. De sociale activering strategie is erin geslaagd om met name jonge kinderen deel te laten nemen aan leefstijlactiviteiten, welke zeer positief werden gewaardeerd. Ondanks het feit dat het aantal volwassenen dat is bereikt en een actieve bijdrage heeft geleverd aan de activiteiten beperkt was, zijn succesvolle bewonersinitiatieven gerealiseerd. De positieve verandering in het beweeggedrag van jongeren van wie de ouders actief betrokken zijn geweest, wijst erop dat een groeiende participatiebereidheid kan leiden tot een positieve gedragsverandering bij jongeren op de lange termijn. 4

5 Uitgebreide beschrijving 1. Probleemomschrijving Probleem Voor welk probleem, thema of risico is de interventie ontwikkeld? Omschrijf aard en ernst van het probleem Gebruik hiervoor maximaal 400 woorden. Beschrijf ook de spreiding (hoe vaak komt het probleem voor en bij wie) en de mogelijke gevolgen (immaterieel en materieel) als er nu niet wordt ingegrepen. Landelijk en lokaal worden veel initiatieven ontplooid ter bevordering van een gezonde leefstijl van de jeugd. Cijfers onderstrepen het belang van een gezond eet- en beweegpatroon en een verantwoord alcoholgebruik. Overgewicht heeft negatieve gevolgen voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid. Mensen met overgewicht hebben onder andere vaker hart- en vaatziekten, kanker, diabetes, aandoeningen van het bewegingsstelsel, aandoeningen van de ademhalingswegen en psychosociale problemen dan mensen met een gezond gewicht. Ook jeugdigen met overgewicht hebben meer kans op deze gezondheidsproblemen; zowel op jonge als op latere leeftijd. Overgewicht heeft ook maatschappelijke en economische gevolgen, bijvoorbeeld door ziekteverzuim, arbeidsongeschiktheid en kosten in de gezondheidszorg (Visscher, 2012). De afgelopen 30 jaar is het aandeel jeugdigen met overgewicht in Nederland behoorlijk toegenomen (zie figuur 1, Bakel, 2012). Daarnaast is alcoholgebruik onder jongeren ongezond. Onverantwoord alcoholgebruik kan leiden tot hersenschade, minder goede school-, studie- en werkprestaties, meer kans op onveilig vrijen en kan het leiden tot een toename van ongelukken en agressie (Boelema, 2009). Het alcoholmatigingsbeleid van het afgelopen decennium lijkt zijn eerste vruchten af te werpen. Landelijk gezien had 56% van de 12-jarigen in 2007 al eens glas alcohol gedronken, in 2011 is dit gedaald naar 34%. Ook het landelijke percentage binge drinkers 5 glazen of meer bij een gelegenheid is gedaald van 40% in 2003, naar 36% in 2007 en 30% in 2011 (Laar, 2012). Des al niet te min zijn de percentages nog hoog en is verdere inzet noodzakelijk. De samenwerkende gemeenten in de Noord-Veluwe hebben in 2008 in hun nota integraal gezondheidsbeleid vastgesteld te willen focussen op de preventie van overgewicht en overmatig alcoholgebruik bij de jeugd. De leefstijl van jeugdigen in de Regio Noord-Veluwe is vergelijkbaar met die van jeugdigen elders in Nederland. Uit de registraties van het Preventief Gezondheidsonderzoek (PGO) van de GGD blijkt dat 14% van de 5- jarigen, 19% van de 11-jarigen en 16% van 14-jarigen overgewicht of obesitas heeft (Oude Groeniger 2010, Hoeven-Mulder 2012). Daarnaast had in % van de middelbare scholieren in klas 2 en 4 in de vier weken voorafgaand aan het onderzoek alcohol gedronken. Bij 25% van de Noord-Veluwse jongeren was in diezelfde periode sprake van binge drinken (Hoeven-Mulder, 2012). Onder de naam Goed Bezig wordt op de Noord-Veluwe uitvoering gegeven aan het gezondheidsbeleid. 5

6 Figuur 1. Percentage jeugdigen (2 tot 12 jaar) met overgewicht en ernstig overgewicht naar geslacht in 1980, 1997 en 2010 (Bakel, 2012). 2. Beschrijving interventie Het werkblad is ook geschikt voor een samenvattende beschrijving van complexe of samengestelde interventies. Dit zijn interventies die uit twee of meer afzonderlijke onderdelen bestaan. Denk aan interventies met aparte onderdelen voor verschillende doelgroepen, zoals een leefstijlinterventie die zowel gericht is op de community als de school als de individuele docent. Of aan interventies met verschillende modules die bij een doelgroep op maat worden toegepast. Naarmate er meer onderdelen zijn is het aan te bevelen de structuur visueel weer te geven in een schema. Dit geldt met name voor de subdoelen en voor de aanpak van de interventie. Zie verder bij de betreffende paragrafen hieronder. 2.1 Doelgroep Wat is de uiteindelijke doelgroep van de interventie? De primaire doelgroep van de sociale activering strategie zijn kinderen van 4 tot 16 jaar en hun ouders/opvoeders. Onderbouwing keuze primaire doelgroep Er is gekozen voor de doelgroep jeugd en hun ouders/verzorgers omdat een ongezonde leefstijl van de jeugd kan leiden tot een slechte gezondheid; op de korte termijn, maar vooral op latere leeftijd. Bij de jeugd is preventief veel gezondheidswinst te behalen. Voor de uitvoering van de interventie zijn wijken geselecteerd waarin veel inwoners wonen met een laag sociaal economische status (indicator voor een ongezonde leefstijl) en waar relatief veel overgewicht bij de jeugd voorkomt. Bij de preventie van een ongezonde leefstijl speelt opvoeding een belangrijke rol (Handreiking gezonde gemeente, 2013). Hierbij gaat het om goed voorbeeldgedrag van ouders en verzorgers, het stellen van duidelijke regels en grenzen en het houden van toezicht. Bijvoorbeeld door zelf als ouder gezond te eten en voldoende te bewegen. Kinderen leren daardoor dat dit normaal is. Ouders maken voor jonge kinderen veel keuzes, zij bepalen voor een groot deel wat kinderen eten en stimuleren hun kind al dan niet om te bewegen. Uit onderzoek (Klauw, 2011) blijkt dat ouders hun kinderen momenteel te weinig stimuleren gezond te eten of meer te gaan bewegen. Daarom behoren de ouders en verzorgers in deze interventie ook tot de primaire doelgroep. 6

7 Zijn er intermediaire doelgroepen? Zo ja, welke? De intermediaire doelgroep zijn alle personen gerelateerd aan de leefomgeving van de primaire doelgroep (bijvoorbeeld ondernemers, sportverenigingen, buurtverenigingen, scholen, etc.). Onderbouwing keuze intermediaire doelgroep De intermediaire doelgroep zijn alle personen gerelateerd aan de leefomgeving van de primaire doelgroep. Hier is voor gekozen omdat de fysieke en sociale omgeving van de jeugd belangrijk is om gezond te kunnen leven. Er moet een omgeving zijn waarin de gezonde keuze de makkelijke keuze is. De omgeving is namelijk van invloed op de mate waarin inwoners gezond eten, sporten en bewegen (Handreiking gezond gemeente, 2013). Het belang van de sociale en fysieke omgeving in relatie tot o.a. overgewichtpreventie wordt de laatste jaren steeds duidelijker. Tevens blijkt sociale cohesie en een gevoel van veiligheid in de buurt kinderen te stimuleren om buiten te spelen en te bewegen (Aarts, 2011). Daarnaast speelt de sociale druk een grote rol bij het wel of niet drinken van alcohol. Selectie van doelgroepen Hoe wordt de doelgroep en - indien van toepassing - de (intermediaire) doelgroep(en) geselecteerd? De sociale activering strategie is als pilot uitgevoerd in twee gemeenten van de regio Noord-Veluwe, namelijk gemeente Harderwijk en gemeente Oldebroek. In beide gemeenten is hiervoor door de deelnemende gemeenten een interventiewijk geselecteerd; de Zeebuurt in Harderwijk en de Spoorwijk in Wezep in de gemeente Oldebroek. In deze twee wijken wonen relatief veel bewoners met een lage sociaaleconomische status. De interventie richt zich op alle burgers in de wijk. Deze wijken zijn door de gemeenten geselecteerd op basis van de volgende indicatoren: er was geen ander initiatief op de onderwerpen alcohol, voeding en/of beweging in deze wijk actief; het is een wijk waar veel bewoners met een zogenaamde laag sociaal economische status wonen, een betrouwbare graadmeter voor een relatief ongezonde leefstijl; het is een wijk waar overgewicht bij kinderen significant veel voorkomt; het is een wijk met geschikte (of geschikt te maken) buitenruimten voor activeringsactiviteiten. 2.2 Doel Hoofddoel Wat is het hoofddoel van de interventie? Het hoofddoel van de sociale activering strategie is het stimuleren en activeren van burgers en bedrijfsleven tot een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor gezonde leefgewoonten van jongeren van 4 tot 16 jaar, die bijdraagt aan een gezonde leefomgeving. 7

8 NB. Onder de titel Goed Bezig zijn in het kader van het integrale Gezondheidsbeleid verschillende activiteiten in de Regio Noord-Veluwe uitgevoerd; namelijk een mediacampagne, diverse interventieprogramma s en de sociale activering strategie. De mediacampagne en de interventieprogramma s zijn in de hele Regio Noord-Veluwe uitgevoerd. De sociale activering strategie is alleen als pilot in twee lage SES-wijken in de gemeente Harderwijk en de gemeente Oldebroek uitgevoerd. Subdoelen Wat zijn de subdoelen van de interventie? Indien van toepassing: koppel de subdoelen aan de betreffende (intermediaire) doelgroepen, bijvoorbeeld in een schema. 1. Realiseren van initiatieven die de omgevingsfactoren met betrekking tot een gezonde leefstijl verbeteren voor jongeren in de leeftijd van 4-16 jaar. 2. Burgers activeren en ondersteunen in het maken van gezonde leefstijlkeuzen. 3. Burgers bewustmaken van hun eigen verantwoordelijkheid en eigen keuzemogelijkheden ten aanzien van een gezonde leefstijl. NB. Binnen de sociale activering strategie wordt een gezonde leefstijl gedefinieerd als: - elke dag ontbijten - meer water, minder fris drinken - meer groente en fruit eten - meer bewegen, minder schermpje kijken - minder alcohol drinken 2.3 Aanpak Opzet van de interventie Hoe is de opzet van de interventie? Denk aan volgorde, frequentie, intensiteit en duur - indien van toepassing. Voeg hier eventueel een schema in. Projectorganisatie Sociaal activeerders Twee sociaal activeerders afkomstig uit het lokale welzijns- en jongerenwerk zijn aangesteld voor de opzet en uitvoering van activiteiten in de twee interventiewijken gedurende de projectperiode Beide sociaal activeerders hadden hiervoor 12 uur per week beschikbaar. De sociaal activeerders hadden de taak om voor en samen met bewoners, lokale organisaties en ondernemers leefstijlactiviteiten voor de jeugd te bedenken en uit te voeren. Het uitgangspunt was dat de activiteiten door vrijwilligers uit de wijk overgenomen werden, zodat borging op langere termijn gerealiseerd werd. De sociaal activeerders brachten het proces op gang en zorgden voor structuren in de wijk die het proces draaiende houden. Lokale projectgroepen Om de sociaal activeerders te adviseren en ondersteunen, is in beide wijken een lokale projectgroep geformeerd. In deze lokale projectgroepen namen vertegenwoordigers van diverse organisaties zitting, zoals 8

9 gemeente, welzijn, GGD, politie, woningbouw en basisonderwijs. De lokale projectgroepen hadden vier hoofdtaken: - het ondersteunen van de lokale sociaal activeerder, door de inzet van hun kennis, ervaring en netwerk en de inzet van middelen/menskracht vanuit de eigen organisatie. - het bewaken van de voortgang en de koers van de sociale activering. - het mede creëren van draagvlak en het verbinden en borgen van succesvolle activiteiten. - het informeren van de sociaal activeerder en elkaar over ontwikkelingen, trends en gebeurtenissen die van invloed zijn op het project. De projectgroepen overlegden in het eerste projectjaar ca. eens in de 6 tot 8 weken en in het tweede projectjaar ca. eens in de 3 maanden. De belasting in het 1 e jaar bleek redelijk groot te zijn. Daarnaast was er tussentijds regelmatig (per mail, telefoon, persoonlijk) contact tussen de sociaal activeerders, projectgroepleden en overige betrokkenen. Beide lokale projectgroepen zijn begeleid door een medewerker van Rode Wouw, een expertisecentrum op het gebied van bewonersparticipatie en sociale activering. Deze voorzitter vervulde ook de rol van coach voor de sociaal activeerders m.b.t. bewonersparticipatie en sociale activeringsprincipes. Regionale stuurgroep Om het gehele project goed te laten draaien en te verbinden met de overkoepelende regionale Goed Bezig campagne, is een regionale stuurgroep geformeerd. De stuurgroep was het hoogste beslisorgaan over het project en de middelen. Zij bewaakte op afstand de voortgang, de resultaten en de financiën. De stuurgroep kwam 2 á 3 keer per jaar bij elkaar. In de stuurgroep waren vertegenwoordigd: gemeente Harderwijk en gemeente Oldebroek (wethouder & ambtenaar), Regio Noord-Veluwe (regionaal projectleider), Evaluatiebureau Publieke Gezondheid (onderzoeker), bureau Rode Wouw (voorzitter lokale projectgroepen en coach sociaal activeerders). Algemene uitgangspunten - Breed politiek draagvlak: Zowel het integraal gezondheidsbeleid, als de sociale activering strategie worden door alle gemeenten in de regio breed gedragen. - Integrale aanpak: Initiatieven op de thema s overgewicht en alcoholmatiging hebben relaties op meer terreinen dan alleen gezondheid. Er liggen verbindingen met veiligheid, sport, welzijn, woonomgeving en onderwijs. - Publiek private verbindingen: De sociale activering strategie zoekt bewust nieuwe partners op het gebied van retail, bedrijven, lokale organisaties en verenigingen. Door verbindingen aan te gaan met lokale en regionale bedrijven wordt de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een gezonde leefomgeving (de initiatieven) verbreed. Uitgangspunten m.b.t. sociale activering - De strategie benadrukt de mogelijkheden en kansen en gaat uit van de kracht van mensen om veranderingen in hun leven en in hun omgeving door te voeren. - De strategie stimuleert, motiveert en verleidt mensen om actiever te worden, omdat het ook gewoon leuk is. De strategie gaat uit van de oplossingen van de burgers en sluit aan op de wijze waarop zij hun gezondheid en hun problemen in de omgeving ervaren. 9

10 - De strategie versterkt de initiatiefkracht van de jongeren, het gezin en de buurt/het dorp. - Sociale activering gaat uit van win-win situaties, de motivatie om mee te doen voor zowel bewoners als organisaties en ondernemers zit in het feit dat ze er winst in zien. - De strategie appelleert aan de waarde die de ouders hechten aan het welzijn van het kind in relatie tot de moeite die ze er zelf voor moeten doen, die balans moet voor hen in hun voordeel uitvallen. Uitgangspunten m.b.t. bewonersparticipatie - Presentie, aanwezig zijn en er op af stappen. - Heel goed luisteren en aanvoelen tot hoever bewoners willen gaan en waar hun weerstanden op berusten. - Bewoners bepalen de agenda, want daar zit hun motivatie. - Genuanceerd kijken, wat willen en kunnen mensen zelf en waar is lichte ondersteuning op zijn plek. - Het nooit overnemen van bewoners, zij zijn en blijven eigenaar en zijn bepalend. Tijdpad - Voorbereiding (medio tot einde 2010): o.a. aanstellen en trainen sociaal activeerders, samenstellen stuurgroep en lokale projectgroepen, ideeën genereren m.b.t. kansen en mogelijkheden in de interventiewijken m.b.t. leefstijlactiviteiten; voorbereidingen treffen voor de proces- en effectevaluatie. - Uitvoering (2011 en 2012): o.a. opzetten en uitvoeren van leefstijlactiviteiten in de interventiewijken; netwerkvorming; werven en begeleiden van vrijwilligers; borgen van activiteiten. - Evaluatie (einde 2010 tot einde 2012): doorlopend verzamelen van gegevens voor procesevaluatie via logboeken, vragenlijsten, interviews; afnemen voor- en nameting voor effectevaluatie; op basis van tussentijdse resultaten en ervaringen bijsturen waar nodig. - Bestuurlijke borging (medio tot einde 2012). Overleg met gemeentelijke bestuurders m.b.t. structurele inbedding van de sociale activering strategie na afloop van de projectperiode in het lokale gezondheidsbeleid. Locatie en uitvoerders Waar wordt de interventie uitgevoerd en door wie? Indien van toepassing per onderdeel beschrijven. De sociale activering strategie is als pilot uitgevoerd in twee gemeenten van de regio Noord-Veluwe, namelijk de gemeente Harderwijk en de gemeente Oldebroek. In beide gemeenten is hiervoor door de deelnemende gemeenten een interventiewijk geselecteerd; de Zeebuurt in Harderwijk en de Spoorwijk in Wezep in de gemeente Oldebroek. Deze wijken omvatten samen ca. 320 gezinnen met één of meer kinderen in de leeftijd van 4 tot 16 jaar. Er zijn twee sociaal activeerders aangesteld voor de opzet en uitvoering van activiteiten in de twee interventiewijken gedurende de projectperiode De hoofdtaak van de sociaal activeerder is het initiëren, opzetten en uitvoeren en acties of activiteiten voor bewoners samen met vrijwilligers, lokale organisaties, bedrijven of verenigingen. Deze activiteiten hebben tot doel wijkbewoners bewust te maken dat een gezondere leefstijl een keuze is, die ook zij kunnen maken. Daar kunnen zeer diverse taken uit voortvloeien. 10

11 De sociaal activeerders worden aangestuurd (door een hiervoor aangestelde) projectleider met ervaring in de sociale activerings methodiek. Welke rol de samenwerkingspartners hadden staat kort beschreven in de projectorganisatie van de strategie. De samenwerkingspartners in de uitvoering van de sociale activering strategie waren: - Regio Noord-Veluwe; - Gemeente Harderwijk; - Gemeente Oldebroek; - Rode Wouw; - GGD Noord- en Oost-Gelderland; - Wooncorporaties Uwoon en Deltawonen; - Thuiszorg Icare; - Verslavingszorg Tactus; - Politie; - Welzijn; - Seinpost. Inhoud van de interventie Welke concrete activiteiten worden uitgevoerd en eventueel in welke volgorde? Indien van toepassing per onderdeel samenvatten. Bij interventies op maat: geef aan wat op basis van welke criteria wanneer wordt uitgevoerd. Geen uitputtende beschrijving van activiteiten; het is voldoende als de lezer zich een beeld kan vormen van wat er gedaan wordt en hoe. Gerealiseerde leefstijlactiviteiten In beide interventiewijken zijn in 2011 en 2012 in totaal meer dan 60 verschillende leefstijlactiviteiten georganiseerd, met minimaal 2 en maximaal 500 deelnemers. De uitgevoerde activiteiten zijn onderverdeeld in vijf verschillende categorieën, namelijk: Naschoolse activiteiten In de interventiewijken zijn veel naschoolse activiteiten georganiseerd. Naschoolse sport- en spelactiviteiten, een zeskamp en buitenspelletjes zijn voorbeelden van georganiseerde activiteiten. Deze activiteiten waren zo n succes dat er ook andere naschoolse activiteiten zijn geïnitieerd en herhaald zoals, koken, zelfverdediging, dansen, korfbal, tafeltennissen en trampoline springen. Al deze activiteiten hadden tot doel om kinderen te stimuleren om een gezonde leefstijl aan te houden met genoeg beweging. Structurele activiteiten Samen met de lokale voetbalvereniging is zowel in 2011 als in 2012 een wijkvoetbaltoernooi georganiseerd, gedurende een hele week in verschillende wijken. Ook is meerdere malen een sportcarrousel en sporten op kunstgras georganiseerd waarbij veel kinderen kennis hebben gemaakt met verschillende sporten en spellen. Ook is er een BOS-mobiel geïnitieerd. De BOS-mobiel is een bakfiets met allerlei sport- en spelmateriaal, die 11

12 door een vrijwilliger naar een locatie (speeltuinvereniging) wordt gebracht om met kinderen te sporten en spelen. Incidentele activiteiten Naast de naschoolse en structurele activiteiten, zijn ook incidentele activiteiten georganiseerd. In Harderwijk is bijvoorbeeld in samenwerking met de basisschool een sponsorloop gehouden om geld in te zamelen om het schoolplein sportiever te maken. Daarnaast zijn binnen het thema bewustwording ook vele voorlichtingen georganiseerd. De stimulering van schoolgruiten en de beweegkalender en voorlichting over alcohol hebben plaatsgevonden op de plaatselijke basisscholen. Maar ook hebben er voorlichtingsbijeenkomsten plaatsgevonden bij de tennisclub, tijdens het schoolkorfbaltoernooi en op het vrijwilligersplein. Het doel was om kinderen en hun ouders bewust te maken van de hoeveelheid suiker in (fris)dranken en om meer kennis te generen over groente en fruit. Tot slot heeft er een workshop De gezonde sportkantine plaatsgevonden om kantinepersoneel van sportverenigingen te laten zien hoe je de kantine gezond(er) kan inrichten. PR-activiteiten In het kader van PR is er in de wijk aangesloten bij al bestaande evenementen. Bijvoorbeeld bij een verkeerscampagne, vossenjacht, avondvierdaagse, sportstimulering, gezondheid- en beweegbus, sportdag en de kinderbijbelclub. Deze samenwerking had als doel om - in het kader van Goed Bezig - gezondheid en bewegen onder de aandacht te brengen bij kinderen en buurtbewoners te enthousiasmeren om zelf ook actief mee te doen en te helpen. Buurtparty Buurparty s zijn bijeenkomsten waarin buurtbewoners of lokale ondernemers bespreken wat hen bezig houdt en welke problemen zij zien in de wijk. Vanuit hun eigen kracht en motivatie zoeken deelnemers zelf naar oplossingen en nieuwe initiatieven om de situatie in de buurt te verbeteren en zij geven hier ook zelf uitvoering aan. Buurtparty s met bewoners gingen over alledaagse inzet, zoals: het gebruik van de speeltuin, hoe houden we het wekelijks fruithapje op school, hoe kunnen de kinderen veilig buiten spelen. 2.4 Ontwikkelgeschiedenis Betrokkenheid doelgroep Was de doelgroep betrokken bij de ontwikkeling van de interventie, en op welke manier? Om een gezonde leefstijl te bevorderen, moet de wijk dat ook op één of andere manier uitstralen. Dat kan door in de fysieke leefomgeving mogelijkheden te creëren, die uitnodigen om te gaan sporten (hondenpoepvrije veldjes, trim- of wandelfaciliteiten, etc.). Maar ook door de sociale omgeving in te zetten: bewoners, scholen, sportverenigingen, bedrijven, winkels etc. Voor deze aanpak is o.a. gekozen voor de buurtparty-methode. Een buurtparty is een bijeenkomst waarin de aanwezigen samen kijken hoe ze, vanuit hun eigen inzet, tot een resultaat kunnen komen. Buurtparty s met bewoners gingen over alledaagse inzet, zoals: het gebruik van de speeltuin, hoe houden we het wekelijks fruithapje op school, hoe kunnen de kinderen veilig buiten spelen. Zowel in Harderwijk als in Oldebroek zijn diverse buurparty s met bewoners en ondernemers geweest. Vanuit dit initiatief werden de buurtbewoners en ondernemers geactiveerd om betrokken te zijn bij de interventie, en dus zelf met ideeën te komen om een gezonde leefomgeving te creëren. 12

13 De buurtparty s voor bewoners en ondernemers hebben geleid tot succesvolle initiatieven, zoals de publiekprivate samenwerking die er toe leidde dat ouders zelf met een fruitteler de levering van schoolfruit organiseerden en betaalden, zonder tussenkomst van gemeente of scholen. 2.5 Vergelijkbare interventies In Nederland uitgevoerd Worden in Nederland vergelijkbare interventies uitgevoerd, zo ver bekend? Welke? Zijn deze opgenomen in één van de databanken met (potentieel) effectieve interventies? Voor zover bekend zijn er geen interventies met een vergelijkbare opzet aan de sociale activering strategie. N.v.t. Overeenkomsten en verschillen Wat zijn de belangrijkste overeenkomsten en verschillen (puntsgewijs)? Toegevoegde waarde Wat is de toegevoegde waarde van deze interventie? Er zijn veel interventies in Nederland die een gezonde leefstijl bij de jeugd voor ogen hebben. Het sociale activeringsaspect komt hier echter nauwelijks in voor, dat maakt de sociale activering strategie waardevol. De naam sociale activering strategie staat voor het proces waarin gezocht wordt naar aangrijpingspunten om de sociale omgeving van kinderen en jongeren te activeren om verantwoordelijkheid te nemen voor een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving. Een proces waarin burgers in staat worden gesteld om coproducent van de publieke gezondheidszorg te worden: sociale activering dus. Deze verantwoordelijkheid is de meerwaarde van sociale activering. Van toegevoegde waarde is dat deze benadering aansluit bij het huidige overheidsbeleid dat participatie van burgers nastreeft. 13

14 3. Samenhang (Facultatief) Beschrijf in maximaal 250 woorden hoe de aanpak aansluit bij de aanleiding, het doel en de doelgroep. Anders gezegd: hoe leidt deze aanpak bij deze situatie en/of dit probleem tot het beoogde doel bij deze doelgroep. Probleem: toenemend aantal jeugdigen met een ongezonde leefstijl. Meer specifiek: toenemend aantal jeugdigen met overgewicht, en een te hoog aantal jeugdigen met onverantwoord alcoholgebruik. Overgewicht kan leiden tot hart- en vaatziekten, kanker, diabetes, aandoeningen van het bewegingsstelsel, aandoeningen van de ademhalingswegen en psychosociale problemen. Zowel op jonge als op latere leeftijd. Onverantwoord alcoholgebruik kan leiden tot hersenschade, minder goede school-, studie- en werkprestaties, meer kans op onveilig vrijen en kan het leiden tot een toename van ongelukken en agressie. Doel: het stimuleren en activeren van burgers en bedrijfsleven tot een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor gezonde leefgewoonten van jongeren van 4 tot 16 jaar, die bijdraagt aan een gezonde leefomgeving. De fysieke en sociale omgeving van de jeugd is belangrijk om gezond te kunnen leven. Er moet een omgeving zijn waarin de gezonde keuze de makkelijke keuze is. De omgeving is namelijk van invloed op de mate waarin inwoners gezond eten, sporten en bewegen. Doelgroep: Primair: kinderen van 4 tot 16 jaar en hun ouders/opvoeders. Intermediair: alle personen gerelateerd aan de leefomgeving van de primaire doelgroep (bijvoorbeeld ondernemers, sportverenigingen, buurtverenigingen, scholen, etc.). Aanpak: De Sociale Activering Strategie is gebaseerd op de Asset Based Community Development methode (ABCDmethode). Als eerste onderdeel van de strategie zijn in de wijk door de sociaal activeerders leefstijlactiviteiten georganiseerd om burgers bewust te maken van hun eigen keuzemogelijkheden voor een gezonde leefstijl. Vervolgens zijn burgers gestimuleerd om mee te helpen bij de uitvoering en organisatie van deze leefstijlactiviteiten. Tenslotte zijn burgers gestimuleerd om zelf ideeën voor nieuwe activiteiten aan te dragen en deze te organiseren en/of de verantwoordelijkheid voor de reeds geïnitieerde activiteiten over te nemen. 14

15 4. Uitvoering Materialen Welke materialen zijn beschikbaar voor de uitvoering, werving en evaluatie van de interventie? Goed Bezig Website van overkoepelende regiobrede campagne Methode B. van der Ploeg. Sociale Activering in het publieke domein, de weg naar gedragsverandering op basis van natuurlijke prikkels vanuit de lokale infrastructuur. Een handleiding. Rode Wouw, januari Activiteiten Logboeken. Voor een groot deel van de activiteiten is een logboek ingevuld door de sociaal activeerders. De logboeken zijn als bijlagen opgenomen in het evaluatierapport Sociale activering strategie. Resultaten van de procesevaluatie. Evaluatie - C. Pieterse. Sociale activering strategie. Resultaten van de voormeting. Academische werkplaats AGORA, juni C. Pieterse & E. Bakker. Sociale activering strategie. Resultaten van de procesevaluatie. Evaluatiebureau Publieke Gezondheid, december C. Pieterse. Sociale activering strategie. Resultaten van de effectevaluatie. Evaluatiebureau Publieke Gezondheid, mei Alle bovengenoemde materialen zijn verkrijgbaar via de contactpersoon van de interventie. Type organisatie Welk(e) soort(en) organisatie(s) kan /kunnen de interventie uitvoeren? Deze strategie gaat uit van een breed politiek draagvlak, een integrale aanpak en publiek private verbindingen. Om dit te realiseren is een sociaal activeerder nodig (afkomstig uit het lokale welzijn- en jongerenwerk) voor de opzet en uitvoering van activiteiten. Hoeveel sociaal activeerders er nodig zijn, en hoeveel uur zij besteden hangt af in hoeveel wijken het project uitgevoerd wordt en hoeveel uur er beschikbaar is. Om de sociaal activeerders te adviseren en ondersteunen, is (in beide wijken) een lokale projectgroep nodig. In deze lokale projectgroepen moeten/kunnen vertegenwoordigers van diverse organisaties zitting nemen, zoals gemeente, welzijn, GGD, politie, woningbouw en basisonderwijs. Om het gehele project goed te laten draaien is een (regionale) stuurgroep aan te bevelen. Geadviseerd wordt om in de stuurgroep de volgende vertegenwoordigers zitting te laten nemen: deelnemende gemeenten (wethouder & ambtenaar), een regionaal orgaan (regionaal projectleider), een evaluatiebureau (onderzoeker), en een advies (participatie) 15

16 bureau (voorzitter lokale projectgroepen & coach sociaal activeerders). Door deze deelnemers samen te voegen creëer je een breed draagvlak. Opleiding en competenties Welke opleiding /training en specifieke competenties van de uitvoerders zijn vereist? Geadviseerd wordt dat de sociaal activeerders afkomstig zijn uit het lokale welzijn- en jongerenwerk. Het profiel van de sociaal activeerder (HBO niveau) is: - makkelijk communicerend met verschillende doelgroepen; - goed kunnen werken met planningen en afspraken; - praktisch, accuraat en besluitvaardig; - goed kunnen omgaan met tegengestelde belangen (jong-oud, commercieel-idealistisch); - in staat om de overeenkomsten tussen partijen te zien, te benoemen en te vertalen in samenwerkingskansen; - gevoel voor politieke en bestuurlijke verhoudingen; - kunnen schakelen tussen uitvoering en beleid; - creatief en ontwikkelingsgericht; - creatief kunnen werken met groepen; - iets hebben met de gezondheidsthema s. Binnen deze interventie zijn vrijwilligers onmisbaar.het profiel van een vrijwilliger is uiteenlopend. Belangrijk is dat deze vrijwilliger al enige mate van verantwoordelijkheid voor de buurt voelt zodat dit enthousiasme kan worden overgedragen aan burgers die dit nog in mindere mate hebben. NB. De sociaal activeerders hebben vooral gebruikt gemaakt van stagiaires die geworven zijn via mond op mond reclame en via MBO-HBO scholen. Ook probeerden de sociaal activeerders tijdens de ene activiteit vrijwilligers te werven voor en andere activiteit. Zo werden bijvoorbeeld tijdens de activiteit sporten op kunstgrasveld contactgegevens van de buurtbewoners geïnventariseerd, en daaropvolgend werd een buurtavond georganiseerd met als doel dat zij vrijwillig de verantwoording op zich zouden nemen. Verder werden de PR-activiteiten aangegrepen om deelnemers en vrijwilligers te werven voor andere activiteiten. Daarnaast werden basisscholen en sportverenigingen aangesproken om vrijwilligers te werven. Ook zijn bepaalde activiteiten zoals de wandelgroep geopperd en georganiseerd door vrijwilligers. Tot slot is de buurtparty opgezet met als doel dat buurtbewoners vrijwillig kijken hoe ze, vanuit hun eigen inzet, tot een resultaat kunnen komen. Kwaliteitsbewaking Hoe wordt de kwaliteit van de interventie bewaakt? De kwaliteit van de interventie is bewaakt door de leden van de lokale projectgroepen en - op hoofdlijnen - door de stuurgroepleden. De sociaal activeerders gaven tijdens elk overleg een terugkoppeling van hun plannen, ideeën, voorgenomen activiteiten en uitgevoerde activiteiten. De projectgroepleden boden advies en ondersteuning waar nodig. 16

17 Daarnaast werd de kwaliteit van de interventie bewaakt middels een uitgebreide procesevaluatie. Ten behoeve van deze procesevaluatie is gebruik gemaakt van logboeken (ingevuld door sociaal activeerders), vragenlijsten (ingevuld door deelnemers van de activiteiten) en interviews (met de projectgroepleden). Op basis van tussentijdse ervaringen en evaluatieresultaten werd bijgestuurd waar nodig, zowel qua proces als qua inhoud. Randvoorwaarden Wat zijn de organisatorische en contextuele randvoorwaarden voor een goede uitvoering van de interventie? Tijdspad 2,5 jaar (30 maanden) maand 1 t/m 6: samenbrengen van de primaire samenwerkingspartners, zoals gemeente, welzijn, GGD, CJG en dergelijke, zorgen voor draagvlak. opzetten van een besluitvormings- en ondersteuningsstructuur, bijvoorbeeld in de vorm van respectievelijk een stuurgroep, met bestuurlijke slagkracht en beslissingsbevoegdheid en een (lokale) projectgroep waarin de belangrijkste samenwerkingspartners zitting hebben en die vooral moet aanjagen, adviseren en ondersteunen. identificeren van de geschikte wijken of buurten voor de uitvoering. werven en aanstellen van de sociaal activeerders, de aanjagers voor het lokale proces in het publieke domein en eventueel een projectleider (voor een klein aantal uren). het opzetten van de evaluatie en monitoring en het uitvoeren van een nulmeting. maand 7 t/m 9 inwerken van de sociaal activeerders door de lokale partners. veel zichtbaar zijn van de sociaal activeerders om bekendheid te creëren, en vooral om de informele en de formele netwerken in de wijk/buurt te leen kennen. maand 10 t/m 18 ontwikkeling van activeringsstrategieën en het uitvoeren van de activiteiten die daaruit voortvloeien. De inzet zal ongeveer 75/25 zijn als het gaat om het activeren van vrijwilligers, deelnemers, ouders en organisaties aan de ene kant en de uitvoering van de activiteiten aan de andere kant. maand het borgen van de sociale activering met hulp van de aanwezige kracht van bewoners en eventueel aanwezige professionele en vrijwillige partijen die in het gebied actief zijn. het uitvoeren van een eindmeting. het organiseren van de eindverslaglegging en eventueel onderzoek van de gegenereerde data en informatie. 17

18 Draagvlak Er is een formeel kader nodig waardoor dit project gelegitimeerd is om uitgevoerd te worden. In het geval van de Regio Noord Veluwe is dat het regionaal gezondheidsbeleid dat door alle zes deelnemende gemeente wordt onderschreven. Er is bestuurlijk draagvlak nodig om continuïteit en borging te kunnen garanderen. In deze regio is gekozen voor een Stuurgroep met mandaat waarin de verantwoordelijk wethouders van beide uitvoerende gemeenten zitting hebben evenals de projectleider vanuit de Regio. Er is professioneel draagvlak nodig, waardoor alle professionele partijen zich positief ondersteunend kunnen opstellen naar dit project. In deze twee wijken is dat mede ondersteund door in beide gemeenten een lokale projectgroep op te zetten, met daarin alle relevante professionele partners, die direct invloed hebben op de vormgeving van de uitvoering en zich daardoor ook mede verantwoordelijk voelen. Het draagvlak in de wijken is het kernaandachtspunt voor de sociaal activeerders tijden hun werk, want zonder draagvlak geen activering. Herkenbaarheid Voor continuïteit, borging en waardering is het nodig dat de activiteit herkend wordt en dat de deelnemers, vrijwilligers en toeschouwers de activiteit kunnen plaatsen in de context van gezonde leefstijl. Daarvoor is het praktisch wanneer de sociaal activeerder en de vrijwilligers herkenbaar zijn (kleding, T-shirt, caps). En dat daarnaast de naam waaronder de sociale activering plaatsvindt, ook herkenbaar wordt en dus zichtbaar is. In dit geval is/was de naam en het logo van Goed bezig, steeds zichtbaar op beach flags en andere producten (folders etc.) die gebruikt worden. Bewoners associëren de naam en het logo nu met gezonde leefstijl of gezond bezig zijn, het krijgt een positief imago. Budget Zie kopje kosten onderaan deze pagina. Overdraagbaarheid en/of implementatie Is er een systeem voor de overdracht en/of implementatie? Geef een samenvatting. Voor de overdracht en/of implementatie is een handleiding geschreven, zie materialen en links. Kosten Wat zijn de kosten van de interventie? Denk ook aan de uren voor voorbereiding en evaluatie. Voor dit project dat in twee wijken is uitgevoerd gedurende twee jaar, zijn de benodigde financiële middelen globaal: 2 sociaal activeerders (12 uur per week) voor 2,25 jaar projectleider (4 uur per week) voor 2,5 jaar Activiteiten- en initiëringkosten ( per jaar per wijk) PR-kosten, kantoorkosten Onderzoekskosten Totaal

19 5. Evaluatie van praktijkervaringen Onderzoek en resultaten Is er een evaluatie geweest van de praktijkervaringen met de interventie bij de uitvoerders en de doelgroepen en wat zijn daarvan de meest relevante uitkomsten? Beschrijf het bereik, de succes- en verbeterpunten en geef indien van toepassing aan of er na de evaluatie punten in de interventie zijn aangepast. Beschrijf hoe de evaluatie is opgezet en neem hier de respons en de respondenten in mee. Het Evaluatiebureau Publieke Gezondheid van de GGD Noord- en Oost-Gelderland heeft de resultaten van de sociale activering strategie in kaart gebracht middels een procesevaluatie en een effectevaluatie. Procesevaluatie Bij de procesevaluatie stond de ontwikkeling en uitvoering van de activiteiten, de mening van de deelnemers en de mening van de projectgroepleden centraal. Hiertoe zijn diverse onderzoeksinstrumenten ontwikkeld en gebruikt: - Logboek sociaal activeerders. Het bereik is bepaald aan de hand van de logboeken van de sociaal activeerders. Zij registreerden welke activiteiten hebben plaatsgevonden en hoeveel jongeren/volwassenen er per keer deelnamen. Daarnaast werden de activiteiten nader omschreven (doel, doelgroep, thema, locatie, werving, kosten) en werden de betrokkenheid van vrijwilligers en organisaties en de succes- en leerpunten genoteerd. - Vragenlijst deelnemers. De mening/waardering van de kinderen en volwassenen die deelnamen aan de georganiseerde activiteiten, is via een korte schriftelijke vragenlijst nagevraagd. - Interviews projectgroepleden. De visie van de leden van beide lokale projectgroepen op het verloop van het project in het algemeen en het functioneren van de projectgroep in het bijzonder, is achterhaald/ vastgesteld/ geëvalueerd doormiddel van interviews. Overall conclusies procesevaluatie Voor een uitgebreide beschrijving van de resultaten van de procesevaluatie wordt verwezen naar het rapport. Hieronder worden de vijf overall conclusies verkort gepresenteerd. Onderzoeksinstrumenten leverden veel informatie op. Door drie verschillende onderzoeksmethoden (logboek, vragenlijst, interview) te combineren, is van drie verschillende groepen betrokkenen veel informatie boven tafel gekomen. Zowel de sociaal activeerders, als de deelnemers aan de activiteiten en de lokale projectgroepleden hebben hun mening over het project in het algemeen en de activiteiten in het bijzonder kunnen uiten. Door de informatie die uit de verschillende onderzoeken (methoden) naar voren kwam met elkaar te combineren, ontstond een goed en compleet beeld van het proces. Het logboek, de vragenlijst en de interviewvragenlijst kunnen in de toekomst met enkele aanpassingen goed gebruikt worden in de huidige wijken en in nieuwe wijken. Veel activiteiten zijn uitgevoerd. Het betreft vooral beweegactiviteiten voor 4-12 jarigen. Veruit de meeste tijd is besteed aan het in beweging krijgen van de basisschooljeugd in de wijken. Het thema voeding heeft ook de nodige aandacht gekregen, met name gericht op minder zoete drankjes en meer water 19

20 drinken en op meer groente en fruit eten. Het thema alcohol is slechts in beperkte mate aan de orde gekomen. De meeste activiteiten richtten zich op de doelgroep 4 tot 12 jarigen. Voor de 12 tot 16 jarigen en voor de volwassen wijkbewoners en lokale ondernemers kwamen minder activiteiten tot stand. De beperkte aandacht voor de 12 tot 16-jarigen, kan voor een deel verklaard worden doordat in beide interventiewijken geen middelbare school is. Jongeren brengen een flink deel van hun tijd buiten de wijk waarin zij wonen door. Daardoor zijn zij binnen de grenzen van de gekozen wijken lastig(er) te bereiken met activiteiten. De beperkte aandacht voor het thema alcohol hangt hiermee samen. De uitgaansgelegenheden voor jongeren bevinden zich ook buiten de wijken. De beperkte aanstelling van de sociaal activeerders zorgde ervoor dat zij prioriteiten moesten stellen. De kansen en mogelijkheden voor de doelgroep kinderen en de thema s beweging en voeding dienden zich eerder en in grotere mate aan, waardoor deze al snel veel van hun tijd en energie in beslag namen. De sociaal activeerders vonden het lastiger om geschikte activiteiten te bedenken voor het thema alcohol en de doelgroep jongeren, waardoor deze aspecten op de achtergrond raakten. Activiteiten zijn positief ontvangen. De activiteiten zijn voor herhaling vatbaar. De sociaal activeerders hebben veel inspanningen gepleegd om leuke en aantrekkelijke activiteiten te organiseren die goed aansloten bij de interesses van de jeugd en bij de kansen en mogelijkheden in de wijk. Dat dit grotendeels gelukt is, blijkt uit het feit dat zowel de sociaal activeerders, als de deelnemers en de projectgroepleden positief oordeelden over de activiteiten. De meeste activiteiten zijn voor herhaling vatbaar. Dit blijkt uit het feit dat een flink deel van de activiteiten al herhaaldelijk is uitgevoerd, sommige stonden zelfs wekelijks op het programma. Project is goed verlopen. Op basis van de procesevaluatie kan geconcludeerd worden dat het project goed is verlopen. De inzet van de sociaal activeerders was naar ieders tevredenheid en hun inspanningen hebben veel activiteiten opgeleverd, in elk geval voor de doelgroep 4 tot 12-jarigen en voor de thema s beweging en voeding. De sociaal activeerders gaven aan dat er omtrent sociale activering veel is verricht sinds begin Kinderen zijn meer actief met elkaar, betrekken hun ouders daarin, die op hun beurt ook betrokken zijn bij Goed Bezig. De projectgroepleden bevestigden dit beeld. De toekomst zal moeten uitwijzen of het de vrijwilligers lukt om de activiteiten te blijven voortzetten. Zaak is om de motivatie bij buurtbewoners, ondernemingen en scholen te blijven stimuleren. Een beperkte mate van professionele ondersteuning is hierbij zeker nodig. De deelnemers aan de activiteiten waren in elk geval positief gestemd over het effect op hun leefstijl. De projectgroepleden waren gematigd positief over de mate waarin de doelen van de sociale activering strategie met de gehanteerde werkwijze gehaald konden worden. Zij waren van mening dat er in de interventiewijken zeker het een en ander in gang is gezet en dat er goede stappen zijn gezet. Het organiseren van activiteiten voor en door wijkbewoners leek volgens hen een goede manier van werken. Effectevaluatie Om de effecten van de sociale activering strategie op de leefstijl van de kinderen en het participatieniveau van de ouders/verzorgers in de interventiewijken te kunnen meten, is een voormeting en een nameting uitgevoerd. 20

Titel interventie. Werkblad beschrijving interventie. Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad

Titel interventie. Werkblad beschrijving interventie. Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad Titel interventie Werkblad beschrijving interventie Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad Colofon Ontwikkelaar / licentiehouder van de interventie Organisatie Contactpersoon Adres Postcode Plaats E-mail

Nadere informatie

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht akkoord stichting jongeren op gezond gewicht De stichting Jongeren Op Gezond Gewicht en haar partners verbinden zich met dit akkoord gezamenlijk, elk vanuit de eigen verantwoordelijkheid, in de periode

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Voorbeeldadvies Cijfers

Voorbeeldadvies Cijfers Voorbeeldadvies GGD Twente heeft de taak de gezondheid van de Twentse jeugd, volwassenen en ouderen in kaart te brengen. In dit kader worden diverse gezondheidsmonitoren afgenomen om inzicht te verkrijgen

Nadere informatie

Kinderen in Zuid gezond en wel?

Kinderen in Zuid gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Zuid gezond en wel? 1 Wat valt op in Zuid? Voor Zuid zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Kinderen in Centrum gezond en wel?

Kinderen in Centrum gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Centrum gezond en wel? 1 Wat valt op in Centrum? Voor Centrum zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van

Nadere informatie

Kinderen in West gezond en wel?

Kinderen in West gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in West gezond en wel? 1 Wat valt op in West? Voor West zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

NOTA LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID DEURNE 2012-2015

NOTA LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID DEURNE 2012-2015 NOTA LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID DEURNE 2012-2015 Deurne, december 2011 Colofon: Portefeuillehouder: Samenstellers: J.P. Ragetlie R. Horbach, GGD Brabant-Zuidoost W. Evers, beleidsmedewerker zorg en volksgezondheid

Nadere informatie

JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016

JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016 JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016 Afdeling Samenlevingszaken, november 2013 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Achtergrond... 4 2.1. Gezondheidsbevordering... 4 2.2. Integrale aanpak... 4 3. Probleemstelling... 5

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 Programma 1 : Zorg, Welzijn, Jeugd en Onderwijs 1A Lokale gezondheidszorg Inleiding Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) heeft de gemeente de taak door middel van

Nadere informatie

Gezondheidsbeleid 2013. Onderzoek onder gemeentepanel Venlo

Gezondheidsbeleid 2013. Onderzoek onder gemeentepanel Venlo Gezondheidsbeleid 2013 Onderzoek onder gemeentepanel Venlo Afdeling Bedrijfsvoering Team informatievoorziening Onderzoek en Statistiek Venlo, mei 2013 2 Samenvatting Inleiding In mei 2011 is de landelijke

Nadere informatie

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016 Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020 Workshop 18 februari 2016 Programma 9.30 uur Welkom Toelichting VTV 2014 en Kamerbrief VWS landelijk gezondheidsbeleid Concept Positieve Gezondheid Wat is integraal gezondheidsbeleid?

Nadere informatie

Verenigingen en welzijnswerk voor ouderen Organisatie: NOC*NSF Contactpersoon: Diederik Meijntjes Contactpersoon 2: Diederik Meijntjes Erkenningen:

Verenigingen en welzijnswerk voor ouderen Organisatie: NOC*NSF Contactpersoon: Diederik Meijntjes Contactpersoon 2: Diederik Meijntjes Erkenningen: Verenigingen en welzijnswerk voor ouderen Organisatie: NOC*NSF Contactpersoon: Diederik Meijntjes Contactpersoon 2: Diederik Meijntjes Erkenningen: Sport- en beweegaanbod Achtergrond Samenvatting Samenwerking

Nadere informatie

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal!

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Resultaten van het evaluatieonderzoek in 2008/2009 Achtergrond De negen gemeenten van West-Friesland, de gemeente Schagen, organisaties in de preventieve gezondheidszorg,

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij

Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij Aanleiding Fonds NutsOhra heeft met het programma Gezonde Toekomst Dichterbij de ambitie om de gezondheidsachterstanden

Nadere informatie

De beleidscontext van opdrachtformulering: MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN, BELEIDSDOELEN EN RESULTATEN

De beleidscontext van opdrachtformulering: MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN, BELEIDSDOELEN EN RESULTATEN De beleidscontext van opdrachtformulering: MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN, BELEIDSDOELEN EN RESULTATEN MAATSCHAPPELIJK EFFECT Een maatschappelijk effect is een geformuleerde globale ambitie welke de overheid

Nadere informatie

De Actieve Pauze Organisatie: Fontys Sporthogeschool Contactpersoon: Contactpersoon 2: Erkenningen: Sport- en beweegaanbod

De Actieve Pauze Organisatie: Fontys Sporthogeschool Contactpersoon: Contactpersoon 2: Erkenningen: Sport- en beweegaanbod De Actieve Pauze Organisatie: Fontys Sporthogeschool Contactpersoon: Contactpersoon 2: Erkenningen: Sport- en beweegaanbod Achtergrond Samenvatting Gedurende een periode van 4 weken krijgen de kinderen

Nadere informatie

Uitvoeringsplan gezondheid Schagen samen gezond

Uitvoeringsplan gezondheid Schagen samen gezond Uitvoeringsplan gezondheid Schagen samen gezond Schagen samen gezond Kaders uit beleidsnota: Definitie gezondheid: het vermogen om lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk optimaal te functioneren in

Nadere informatie

Waar staat je gemeente. Gemeente Enschede

Waar staat je gemeente. Gemeente Enschede Waar staat je gemeente Gemeente Enschede Inhoudsopgave Sheetnummer Samenvatting 3 Burgerpeiling Waar staat je gemeente & respons 4 Woon & leefomgeving Waardering & sociale samenhang 5 Veiligheid en overlast

Nadere informatie

Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen:

Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen: Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen: Sport- en beweegaanbod Achtergrond Samenvatting Doelgroep De doelgroep

Nadere informatie

Integrale aanpak kinderen met overgewicht in Enschede en Almelo

Integrale aanpak kinderen met overgewicht in Enschede en Almelo Integrale aanpak kinderen met overgewicht in Enschede en Almelo Voorstellen Marlie Cerneus GGD Regio Twente Jeugdgezondheidszorg 0-19! Wie zijn jullie? Gemeente Enschede en Almelo Waar gaat deze presentatie

Nadere informatie

Tussentijdse procesevaluatie

Tussentijdse procesevaluatie Tussentijdse procesevaluatie ACTIEVE EN GEZONDE LEEFSTIJL JONGEREN Augustus 2015 Rapport opgesteld door: Kasper Doesborgh VOORWOORD Voorliggend document beschrijft het proces en de voortgang van de JOGG

Nadere informatie

Op de fiets naar school

Op de fiets naar school In beweging Voorlichting over calorieën of aansporingen tot meer beweging zijn niet genoeg in de strijd tegen overgewicht. Wat beter helpt is een wijkgerichte aanpak om het bewoners zo gemakkelijk mogelijk

Nadere informatie

HOUTEN JOGG GEMEENTE. 2014 t/m 2017 X* K JOGG. Houten. w \ Jongeren Op Gezond Gewicht

HOUTEN JOGG GEMEENTE. 2014 t/m 2017 X* K JOGG. Houten. w \ Jongeren Op Gezond Gewicht HOUTEN JOGG GEMEENTE 2014 t/m 2017 X* K JOGG w \ Jongeren Op Gezond Gewicht Houten Juli 2014 Inhoud 1. inleiding 2. Context 3. Probleemstelling 4. Doelstelling 5. Oplossingen 5.1. Wat is JOGG? 5.2. Hoe

Nadere informatie

Zicht krijgen op resultaten en effecten van de inzet van buurtsportcoaches

Zicht krijgen op resultaten en effecten van de inzet van buurtsportcoaches Zicht krijgen op resultaten en effecten van de inzet van buurtsportcoaches Caroline van Lindert Ine Pulles Nationale Kennisdag Sport en Gemeenten 29 januari 2015 Mulier Instituut, Utrecht Agenda Doelstellingen

Nadere informatie

Bijlage Menukaart Kinderen sportief op gewicht (KSG) 2014 B-Fit 2-4 Doelgroep 0-4 jarigen

Bijlage Menukaart Kinderen sportief op gewicht (KSG) 2014 B-Fit 2-4 Doelgroep 0-4 jarigen A) Kosten en uren Geef hieronder inzicht in de kosten en uren die nodig zijn om met de interventie aan de slag te gaan. De interventie staat beschreven zoals deze er op dit moment uit ziet. Bij interventies

Nadere informatie

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle Onderzoekscentrum Preventie Overgewicht CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in ZWOLLE Een onderzoek naar het eet- en beweeggedrag van leerlingen van de 2 e klas

Nadere informatie

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen Inhoud Alcoholpreventie Jeugd Gemeente Dalfsen 1 Alcoholpreventie Jeugd 1. Inleiding Het alcoholgebruik onder de jongeren is de laatste jaren een landelijk probleem waar steeds meer aandacht voor is, zowel

Nadere informatie

Sport- en beweegaanbod

Sport- en beweegaanbod Coach Organisatie: Centrum voor Beweging en Onderzoek Groningen Contactpersoon: mevrouw Siska Sprenger Contactpersoon 2: mevrouw Brechje Houet Erkenningen: Goed beschreven Sport- en beweegaanbod Achtergrond

Nadere informatie

Overgewicht (incl. obesitas)

Overgewicht (incl. obesitas) Inleiding Het aantal kinderen dat te weinig beweegt en/of overgewicht heeft neemt al een aantal jaren toe. Dit is een belangrijk element van zorg. De gemeente heeft daarom in 2011 besloten zich actief

Nadere informatie

Tussenrapportage Dagarrangementen Kapelle

Tussenrapportage Dagarrangementen Kapelle Tussenrapportage Dagarrangementen Kapelle Datum : 21 september 2010 Van : Stuurgroep dagarrangementen Aan : College van B&W, gemeenteraad, directie/bestuur participanten INLEIDING Na een uitvoerig voortraject

Nadere informatie

JOGG-aanpak in Hellevoetsluis

JOGG-aanpak in Hellevoetsluis JOGG-aanpak in Hellevoetsluis Stand van zaken, oktober 2014 Belang van gezond gewicht Een gezond gewicht is belangrijk voor een goede gezondheid, zowel op jonge als latere leeftijd. Wie al op jonge leeftijd

Nadere informatie

Nulmeting Zwolle Gezonde Stad 2009. Ingrid van Aart, Silvia de Roos en Tommy Visscher 13 september 2012, CIAO bijeenkomst

Nulmeting Zwolle Gezonde Stad 2009. Ingrid van Aart, Silvia de Roos en Tommy Visscher 13 september 2012, CIAO bijeenkomst Nulmeting Zwolle Gezonde Stad 2009 Ingrid van Aart, Silvia de Roos en Tommy Visscher 13 september 2012, CIAO bijeenkomst Inhoud - Doelstellingen - Indicatoren - Gebruikte bronnen/ meetinstrumenten - Ervaringen/

Nadere informatie

13:15-13:30 Welkom bij Zwolle Gezonde Stad Joop ten Dam. 13:30-13:55 Checkid Carry Renders. 13:55-14:20 Checkteen Monique Ridder

13:15-13:30 Welkom bij Zwolle Gezonde Stad Joop ten Dam. 13:30-13:55 Checkid Carry Renders. 13:55-14:20 Checkteen Monique Ridder Programma vanmiddag 13:15-13:30 Welkom bij Zwolle Gezonde Stad Joop ten Dam 13:30-13:55 Checkid Carry Renders 13:55-14:20 Checkteen Monique Ridder 14:20-14:45 De Activiteitenmonitor Joop ten Dam 14:45-15:10

Nadere informatie

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn De toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn bevat vier praktische instrumenten om samen met cliënten te werken aan verbetering of vernieuwing van diensten

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Commissienotitie. Onderwerp Alcohol 16 min geen goed begin. Status Informerend

Commissienotitie. Onderwerp Alcohol 16 min geen goed begin. Status Informerend Onderwerp Alcohol 16 min geen goed begin Status Informerend Voorstel 1. Kennis te nemen van de activiteiten die in Boxtel en Veghel worden ondernomen in het kader van het project Alcohol 16 min geen goed

Nadere informatie

Thema maatschappelijke participatie

Thema maatschappelijke participatie Naam organisatie Jongerenvereniging KPJ Limburg 1. Activiteitnaam (en nummer) LimburgPaviljoen 2. Korte omschrijving Jongeren hebben verfrissende ideeën en weten hoe ze andere jongeren kunnen enthousiasmeren.

Nadere informatie

DE AANSCHUIFTAFEL VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN VOEDING EN BEWEGING 2009-2015

DE AANSCHUIFTAFEL VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN VOEDING EN BEWEGING 2009-2015 VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN VOEDING EN BEWEGING 2009-2015 Onderzoeksproject ontwikkeling van methodiek 2 e strategie: gezond bewegen en evenwichtiger eten in de leefomgeving van kinderen en jongeren.

Nadere informatie

Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden

Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden Inleiding Gezondheid is het belangrijkste dat er is. Ook gemeenten hebben baat bij gezonde en actieve burgers. Ze participeren meer, zijn zelfredzamer,

Nadere informatie

HANDREIKING GECOMBINEERDE LEEFSTIJLINTERVENTIE VOOR GEZINNEN

HANDREIKING GECOMBINEERDE LEEFSTIJLINTERVENTIE VOOR GEZINNEN HANDREIKING GECOMBINEERDE LEEFSTIJLINTERVENTIE VOOR GEZINNEN 1 Inleiding ROS Friesland is betrokken geweest bij het project Fitter Families, een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) voor gezinnen.

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Lekker Fit! Organisatie: Nederlandse Hartstichting Contactpersoon: mevrouw Naomi Rosekrans-Navon Contactpersoon 2: Erkenningen: Goed onderbouwd

Lekker Fit! Organisatie: Nederlandse Hartstichting Contactpersoon: mevrouw Naomi Rosekrans-Navon Contactpersoon 2: Erkenningen: Goed onderbouwd Lekker Fit! Organisatie: Nederlandse Hartstichting Contactpersoon: mevrouw Naomi Rosekrans-Navon Contactpersoon 2: Erkenningen: Goed onderbouwd Sport- en beweegaanbod Achtergrond Samenvatting Gezond eten

Nadere informatie

Een stakeholder analyse of stakeholder assessment kan een onderdeel zijn van de community analyse, evenals de netwerk analyse.

Een stakeholder analyse of stakeholder assessment kan een onderdeel zijn van de community analyse, evenals de netwerk analyse. Community analyse Een community wordt doorgaans gedefinieerd als: een groep mensen die bepaalde gemeenschappelijke aspecten hebben in hun leven. Deze aspecten kunnen bijvoorbeeld de woonomgeving, interesses,

Nadere informatie

ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie

ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie in de wijk 1 november 2013, Congres Eerste Lijn Ilse Storm (beleidsonderzoeker, AWPG, RIVM) Anke van Gestel (epidemioloog, AWPG,

Nadere informatie

Bestuursopdracht Raad

Bestuursopdracht Raad Bestuursopdracht Raad Natuurlijk: gezond! Uitgangspunten notitie lokaal gezondheidsbeleid Naam ambtenaar: P.M. Veldkamp Datum: 18 april 2008 1. Aanleiding. Gemeenten zijn verplicht om iedere vier jaar

Nadere informatie

Startnotitie ketenbeleid Menameradiel. Inhoud. 1. Inleiding 2. Situatie Menameradiel 3. Uitgangspunten 4. De gekozen aanpak 5. Partners en omgeving

Startnotitie ketenbeleid Menameradiel. Inhoud. 1. Inleiding 2. Situatie Menameradiel 3. Uitgangspunten 4. De gekozen aanpak 5. Partners en omgeving Startnotitie ketenbeleid Menameradiel Inhoud 1. Inleiding 2. Situatie Menameradiel 3. Uitgangspunten 4. De gekozen aanpak 5. Partners en omgeving bijlagen bijlage 1. bijlage 2. bijlage 3. bijlage 4. bijlage

Nadere informatie

Resultaten Jongerenonderzoek

Resultaten Jongerenonderzoek Resultaten Jongerenonderzoek 2013 Groenewald GGD Zuid Limburg Geleen, april 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Resultaten van uw school 2.1 VMBO klas 2 3 2.2 VMBO klas 4 4 2.3 HAVO/VWO klas 2 5 2.4 HAVO/VWO

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

26 Bewegen in de regio Gelre-IJssel

26 Bewegen in de regio Gelre-IJssel 26 Bewegen in de regio Gelre-IJssel 2012 In de nieuwe landelijke nota gezondheidsbeleid Gezondheid dichtbij heeft het kabinet gekozen om bewegen als belangrijkste focus te nemen in het gezondheidsbeleid

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R PSYCHOSOCIALE GEZONDHEID Jeugd 2010 4 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

Stapjefitter re-integratie Organisatie: CBO Contactpersoon: mevrouw Sarah Pos Contactpersoon 2: mevrouw Annemiek Dorgelo Erkenningen:

Stapjefitter re-integratie Organisatie: CBO Contactpersoon: mevrouw Sarah Pos Contactpersoon 2: mevrouw Annemiek Dorgelo Erkenningen: Stapjefitter re-integratie Organisatie: CBO Contactpersoon: mevrouw Sarah Pos Contactpersoon 2: mevrouw Annemiek Dorgelo Erkenningen: Sport- en beweegaanbod Achtergrond Samenvatting Voor een groot deel

Nadere informatie

BRAVO Company Check. 1. Algemeen gezondheidsmanagement

BRAVO Company Check. 1. Algemeen gezondheidsmanagement BRAVO Company Check Ter informatie Met deze vragenlijst kunt u nagaan aan welke leefstijl factoren aandacht besteedt kan worden voor uw bedrijf. Gezonde en vitale werknemers verzuimen minder en zijn productiever.

Nadere informatie

Voor de interne organisatie onderscheiden we drie type speeltuinverenigingen:

Voor de interne organisatie onderscheiden we drie type speeltuinverenigingen: Checklist indicatoren vrijwilligersmanagement speeltuinwerk De NUSO heeft een vragenlijst ontwikkeld om de organisatiestructuur bij speeltuinverenigingen praktisch in kaart te brengen. Aan de hand van

Nadere informatie

Onderwerp: Borging en coördinatie van Triple P na 2014

Onderwerp: Borging en coördinatie van Triple P na 2014 Onderwerp: Borging en coördinatie van Triple P na 2014 Inleiding Bij de start van de regionale invoering van Triple P in 2010 1 als integrale werkmethodiek bij opvoedingsondersteuning hebben gemeenten

Nadere informatie

Projectplan regionaal voetballen (sporten) voor dak en thuislozen

Projectplan regionaal voetballen (sporten) voor dak en thuislozen Projectplan regionaal voetballen (sporten) voor dak en thuislozen Aanleiding In de Noord Veluwe werken zes gemeenten (Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek en Putten) nauw samen met betrekking

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Taallijn Deelcommissie: 3 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 8 oktober 2015 / 2 juni 2016 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase)

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R VOEDING, BEWEGING EN GEWICHT K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Jeugd 2010 6 Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD

Nadere informatie

Commissienotitie Reg. nr : 0810110 Comm. : MZ Datum : 07-04-08

Commissienotitie Reg. nr : 0810110 Comm. : MZ Datum : 07-04-08 Comm. : MZ Onderwerp Alcoholpreventie jongeren in Noord Brabant Status oordeelvormend Voorstel 1. Deel te nemen aan het project alcoholpreventie Jongeren Veiligheidsregio Brabant-Noord 2. Vanaf 2009 voor

Nadere informatie

Nederland in Beweging!-televisie: Onderzoek naar de gebruikswaarde

Nederland in Beweging!-televisie: Onderzoek naar de gebruikswaarde Gepubliceerd in TSG: Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen Jaargang 82/2004 nummer 5 forum pg. 332-333. Nederland in Beweging!-televisie: Onderzoek naar de gebruikswaarde Dr. S. P. J. Kremers 1 Dr.

Nadere informatie

FACTSHEET JOGG JULI 2012

FACTSHEET JOGG JULI 2012 FACTSHEET JOGG JULI 2012 Convenant Gezond Gewicht en deelconvenant JOGG Het Convenant Gezond Gewicht is een uniek samenwerkingsverband van in totaal 27 partijen afkomstig van (rijks- en lokale) overheden,

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan

Preventie- en handhavingsplan 08OKT.2014 Gemeente Delft Preventie- en handhavingsplan Voor de uitvoering van de Drank en Horecawet - 2014 Astrid Lensink & Irma Lauwers 14-04-2014 Inleiding Op I januari 2014 is de Drank- en Horecawet

Nadere informatie

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere migrant. Dit Netwerk Utrecht Zorg voor Ouderenproject (NUZO;

Nadere informatie

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl

Nadere informatie

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Praktijkvoorbeeld Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Samenvatting Door de samenwerking en het gezamenlijk geven van de cursus Positief Opvoeden volgens Triple P door verschillende disciplines

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Dit voorstel geeft invulling aan de wettelijke verplichting genoemd onder punt 2.

Dit voorstel geeft invulling aan de wettelijke verplichting genoemd onder punt 2. RAADSVOORSTEL Datum: 23 december 2014 Nummer: Onderwerp: Vaststellen preventie- en handhavingsplan alcohol 2015-2017 Voorgesteld raadsbesluit: Het preventie- en handhavingsplan alcohol 2015-2017 vast te

Nadere informatie

Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond

Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond Verenigingen, stichtingen en instellingen barsten doorgaans van de ambities en toekomstplannen. Maar om ze te realiseren heb je financiële middelen

Nadere informatie

Onderzoek in de wat leren we er van Informatiesysteem

Onderzoek in de wat leren we er van Informatiesysteem Onderzoek in de wat leren we er van Informatiesysteem Liesbeth Preller (NISB), Dave van Dijk (Vital Health) Experimenteel onderzoek Vooronderzoek Behandeling Experiment Controle Verschil Implementatie

Nadere informatie

LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID BERGEIJK 2017/2020

LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID BERGEIJK 2017/2020 1 LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID BERGEIJK 2017/2020 FRANK VAN DER MEIJDEN (WETHOUDER GEZONDHEIDSBELEID) MARJON JACOBS (BELEIDSMEDEWERKER GEZONDHEIDSBELEID) TINEKE MEELDIJK (GGD) 2 DOEL VAN DEZE AVOND Integraal

Nadere informatie

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS December 2012 1 Draaiboek Gewoon meedoen in je wijk! Aanleiding van dit draaiboek Gewoon Meedoen in je wijk is een pilotproject dat in 2010 en 2011

Nadere informatie

Wmo-Menukaart. Mede mogelijk gemaakt door:

Wmo-Menukaart. Mede mogelijk gemaakt door: Wmo-Menukaart Mede mogelijk gemaakt door: Keuzemenu, onze specialiteit Onder het motto Ieder z n kracht wil Abrona werken aan een sterke samenleving, die mensen ondersteunt die het echt nodig hebben. Daardoor

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Uitvoering NASB 2012. BW-nummer

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Uitvoering NASB 2012. BW-nummer Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Uitvoering NASB 2012 Programma / Programmanummer Sport / 1052 / Zorg & Welzijn / 1051 BW-nummer Portefeuillehouder B. Frings Samenvatting Op 1 april 2009 heeft de raad

Nadere informatie

Programma Kinderen Maken Muziek

Programma Kinderen Maken Muziek Programma Kinderen Maken Muziek Periode 2015-2017 Inleiding Kinderen Maken Muziek wil een bijdrage leveren aan het versterken van de sociale cohesie door kinderen samen een instrument te leren bespelen.

Nadere informatie

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?!

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Integrale aanpak vroegsignalering alcoholgebruik bij ouderen in de eerstelijn Drs. Myrna Keurhorst Dr. Miranda Laurant Dr. Rob Bovens

Nadere informatie

Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen?

Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen? Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen? Door: GGD Flevoland Aanleiding Alcoholgebruik onder jongeren is al enige jaren een belangrijk thema binnen de gemeente

Nadere informatie

Gemeenten kunnen lokaal kiezen waarom ze voor Sportdorp kiezen en wat ze hierin belangrijk vinden.

Gemeenten kunnen lokaal kiezen waarom ze voor Sportdorp kiezen en wat ze hierin belangrijk vinden. Sportdorpen Limburg Wat is Sportdorp? Sportdorp is een samenwerkingsverband van sportverenigingen en andere lokale partijen in een dorpskern om inwoners vanuit hun eigen behoefte meer en vaker te laten

Nadere informatie

Sportief. Hoogeveen. Sport JIJ ook? Wij zeggen: Het beste sportinitiatief van Nederland 2014-2015!

Sportief. Hoogeveen. Sport JIJ ook? Wij zeggen: Het beste sportinitiatief van Nederland 2014-2015! Sportief Hoogeveen Sport JIJ ook? Wij zeggen: Het beste sportinitiatief van Nederland 2014-2015! 1 De Hoogeveense sportfunctionarissen hebben in 2013 het project Sport JIJ ook? opgezet. Sport JIJ ook?

Nadere informatie

Deelconvenant consument en vrije tijd

Deelconvenant consument en vrije tijd CONVENANT GEZOND GEWICHT 2010-2014 Deelconvenant consument en vrije tijd PARTIJEN, - het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (hierna: CBL), te dezen vertegenwoordigd door zijn voorzitter de heer K.L.

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Aanleiding voor de werkconferenties Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt in het najaar van 2006 een tweede Preventienota

Nadere informatie

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda DOORDRINGEN of Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting DOORDRINKEN Jos Kuppens Henk Ferwerda In opdracht van Ministerie van Veiligheid en Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum,

Nadere informatie

Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen.

Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen. Februari 2013 Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen. In Rotterdam heeft een kwart van de basisschoolkinderen overgewicht, met alle gezondheidsrisico

Nadere informatie

Eerder en Dichtbij. Projectplan

Eerder en Dichtbij. Projectplan Eerder en Dichtbij Projectplan Bussum, augustus september 2012 1. Inleiding De pilot Eerder en Dichtbij is een verlening van de eerste pilot Meer preventie minder zorg. Het doel van de pilot was oorspronkelijk

Nadere informatie

Het individuele leefstijlprogramma: samenwerking met diëtist en fysiotherapeut

Het individuele leefstijlprogramma: samenwerking met diëtist en fysiotherapeut Toelichting op project - met evaluatie en vervolgafspraken In het schooljaar 2014-2015 liep het project Mulock Houwer in Beweging op een VMBO school. Het project wil jongeren positieve energie geven: je

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Servicepunt Vrijwilligerswerk Hengelo. Onderdeel. Maatschappelijke Stage

Plan van Aanpak. Servicepunt Vrijwilligerswerk Hengelo. Onderdeel. Maatschappelijke Stage Plan van Aanpak Servicepunt Vrijwilligerswerk Hengelo Onderdeel Maatschappelijke Stage 2012 Concept 0.2 Inhoud Deel I Kaders 1. Inleiding 2. Doelgroep 3. Doelstelling 4. Kerntaken 4.1 Makelen en verbinden

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Kosten en uren Menukaart Kinderen sportief op gewicht (KSG)

Kosten en uren Menukaart Kinderen sportief op gewicht (KSG) Naam interventie: RealFit Naam interventie- eigenaar: Huis voor de Sport Limburg Doelgroep: 12-18 jarigen Leeswijzer In onderstaand kosten en uren overzicht wordt de volgende termen gehanteerd: Structurele

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht Factsheet Meet the Needs Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht ZIO, Zorg in Ontwikkeling Regio Maastricht-Heuvelland Maart 2013 Colofon: Onderzoeksteam

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

B&W-Aanbiedingsformulier

B&W-Aanbiedingsformulier B&W.nr. 08.1145, d.d. 25 november 2008 B&W-Aanbiedingsformulier Onderwerp Sluiten samenwerkingsconvenant 'Veerkracht' in het kader van preventie van depressie bij ouderen in Leiden Zuidwest BESLUITEN Behoudens

Nadere informatie