Come home or go global, stupid

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Come home or go global, stupid"

Transcriptie

1 Come home or go global, stupid Een nieuwe toekomst voor de Noord Atlantische Verdragsorganisatie?! Drs. S.N. Mengelberg 1

2 De NAVO is een puur militaire organisatie! 2

3 De NAVO is niet langer de hoeksteen van het Nederlands buitenlands- en veiligheidsbeleid! 3

4 Nieuw strategisch concept Visie en koers van de 28 lidstaten van de NAVO De missie van het bondgenootschap Prioriteiten ten aanzien van - doelstellingen - operaties - dreigingen Welke capaciteiten daarvoor nodig? De wat, waarom, waar, wanneer en hoe 4

5 Back to the future! De NAVO ten tijde van de Koude Oorlog -Consultatie -Afschrikking -Verdediging...To keep the Russians out, the Americans in and the Germans under 5

6 Militair bondgenootschap; artikel-5 operaties Collectieve defensie: Verdediging tegen bedreiging van buiten. Militaire bijstandsverplichting De partijen komen overeen dat een gewapende aanval tegen een of meer van hen in Europa of Noord-Amerika als een aanval tegen hen allen zal worden beschouwd, individueel en in samenwerking met de andere partijen, op te treden op de wijze die zij nodig oordeelt om de veiligheid van het Noord- Atlantisch gebied te herstellen en te handhaven... NAVO WP 6

7 NATO: North Atlantic Travel Organisation Einde Koude Oorlog (1989): nieuwe strategische concepten 1991: Collectieve verdediging, samenwerking, dialoog 1999: Collectieve verdediging, crisisbeheersing + out of area (collectieve veiligheid), samenwerking hoeksteen van het Nederlands buitenlands- en veiligheidsbeleid 7

8 Internationale organisaties zijn niet langer interessant voor staten! 8

9 9 Heeft de NAVO een toekomst? Sterke punten - Gezamenlijke waardes Trans-Atlantische regio; consultatie - Consensus - Pijler onder Europese veiligheid - Interne pacificatie - Afschrikking en defensie - Handhaven strategisch evenwicht - Geoliede militaire organisatie + ervaring militaire operaties - Uitbreiding nieuw Europa (12) en partnerschappen wereldwijd Trans-Atlantische link

10 Renaissance voor de NAVO Geografische dreigingen van Tbilisi, tot Teheran, tot Sanaa tot Islamabad tot aan Londen en Madrid verstoring internetverkeer energie en grondstoffenaanvoer verspreiding conventionele en massavernietigingswapens terrorisme piraterij armoede migratiestromen Takenpakket voor militair bondgenootschap? 10

11 No action, talk only. Zwakke punten Consensus Verschillende crises binnen de NAVO Verschillende visies en belangen Solidariteit Geloofwaardigheid: Afghanistan als lakmoesproef? Militair bondgenootschap voor de dreigingen van vandaag? Toenemend technologisch gat VS/EU Burden sharing oftewel wie betaalt Discrepantie ambitie en resources SOLIDARITEIT (noodzaak voor consensus, financiën, Afghanistan) 11

12 Mission impossible! Waarom een nieuwe strategie? Nieuwe veiligheidsdreigingen Wat is de kerntaak; geografisch? Wat is de kerntaak; inhoudelijk? Uitbreiding: stabiliteit of versnippering? Publieke en parlementaire draagvlak Financiële bijdrage en crisis 12

13 With friends like that, who needs enemies? Breuklijnen: Verenigde Staten vs Europa Europa vs de Verenigde Staten Oud en Nieuw Europa! De EU, de VN en andere internationale organisaties 13

14 Partnership for peace or war? Dilemma s: Wereldwijde politieman vs verdediging eigen grondgebied Collectieve verdediging vs collectieve veiligheid Heterogeniteit vs homogeniteit Huidige partners; Rusland Veiligheid in Europa vs veiligheid voor Europa Politiek vs militair Takenverdeling vs integratie Verenigde Staten vs Europa vs Europa Oorlog en/of vrede 14

15 Terug uit Afghanistan, wat nu? Nederland en een nieuwe NAVO: Meer politieke NAVO (artikel 4) Belang artikel 5 bevestigen Geen wereldwijde politieman Wel regionale stabilisering Consensus blijft Gelijke verdeling van de lasten Belang van non-proliferatie en wapenbeheersing; conventioneel en nucleair Verantwoorde trendbreuk? 15

16 Consult if needed and act in coalition! Nieuw strategisch concept: Consensus: effectievere besluitvorming ( opt-out ) Politieke EN militaire NAVO Scheiding artikel 5 en crisisbeheersingsoperaties? Institutionaliseren crisisbeheersingsoperaties Geïntegreerde aanpak veiligheid: breed en smal, intern en extern Samenwerking andere internationale organisaties Samenwerking andere landen Efficiënt en afslanking commandostructuur Financiële afspraken Transformatie en flexibilisering 16

17 Mondiale veiligheidsorganisatie Mondiale Mondiale veiligheidsorganisatie of of terug naar de Noord Duitse laagvlakte.? 17

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 28 676 NAVO Nr. 127 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 25 maart 2011

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 28 676 NAVO Nr. 116 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Euro-Atlantische veiligheid NAVO als vredesengel of mondiale politie-agent?

Euro-Atlantische veiligheid NAVO als vredesengel of mondiale politie-agent? Euro-Atlantische veiligheid NAVO als vredesengel of mondiale politie-agent? Karl-Heinz Kamp Op 24 april 1999 werd tijdens de Topconferentie in Washington het 50-jarig bestaan gevierd van het meest succesvolle

Nadere informatie

De NAVO na de. Koude Oorlog

De NAVO na de. Koude Oorlog De NAVO na de Koude Oorlog Inleiding Het websheet De NAVO na de Koude Oorlog is het tweede websheet dat in het teken staat van internationale organisaties en Europese veiligheid. Het sheet heeft als doel

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 28 676 NAVO Nr. 106 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 17 mei 2010

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 28 676 NAVO Nr. 117 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS Q1. Denkt u dat het voor de toekomst van Nederland het beste is als wij actief deelnemen in de wereldpolitiek of moeten wij ons niet in de wereldpolitiek mengen? 1

Nadere informatie

Breken of bouwen van een Europese veiligheidsstructuur?

Breken of bouwen van een Europese veiligheidsstructuur? Beschouwing Breken of bouwen van een Europese veiligheidsstructuur? Hybride oorlogvoering vraagt om hybride veiligheidsorganisaties Sabine Mengelberg Dit jaar bestaat de NAVO 65 jaar. Oftewel, de NAVO

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2017 2018 28 676 NAVO Nr. 278 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 oktober 2017 Inleiding

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl DVB/VD 135/2017 Datum 27 november 2017

Nadere informatie

Opinie. Geïnstitutionaliseerde Europese veiligheid en partnerschap

Opinie. Geïnstitutionaliseerde Europese veiligheid en partnerschap Opinie Keuze of noodzaak? Wereldwijde partnerschappen voor de NAVO Sabine Mengelberg Het aflopen van de NAVO-missie in Afghanistan, International Security Assistance Force (ISAF), tegen het einde van 2014,

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Rijnstraat 8 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 26 april 2018 Betreft Kabinetsreactie op

Nadere informatie

Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren

Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in

Nadere informatie

Macht en waarden in de wereldpolitiek

Macht en waarden in de wereldpolitiek Rik Coolsaet Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in de internationale politiek Editie 2006-2007 2 Inhoud Inleiding... Deel 1. De jaren 90: het transitiedecennium 1. Van illusie naar

Nadere informatie

AAV 3 Januari 2016 JONGE DEMOCRATEN AMSTERDAM

AAV 3 Januari 2016 JONGE DEMOCRATEN AMSTERDAM AAV 3 Januari 2016 JONGE DEMOCRATEN AMSTERDAM INHOUDSOPGAVE Programma... 2 Agenda... 2 Locatie... 2 Bestuursverantwoording... 2 Politiek blok: resolutie werkgroep Defensie en Internationale Veiligheid....

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES

Nadere informatie

DE NAVO GETRANSFORMEERD

DE NAVO GETRANSFORMEERD DE NAVO GETRANSFORMEERD DE NAVO GETRANSFORMEERD Noot: Iedere vermelding in deze publicatie van de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië is gemarkeerd met een sterretje (*), dat verwijst naar de

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Woord vooraf... 11

Inhoudsopgave. Woord vooraf... 11 Inhoudsopgave Woord vooraf... 11 Benelux... 13 1 Ontstaan en historische ontwikkeling... 13 2 Institutionele structuur en werking... 15 2.1 Benelux Secretariaat-Generaal... 16 2.1.1 Samenstelling... 16

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag Directie Veiligheidsbeleid Rijnstraat 8 2515 XP Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 12 december 2018

Nadere informatie

Transatlantic Trends Topline Data 2009

Transatlantic Trends Topline Data 2009 Transatlantic Trends Topline Data 2009 D4. Als u onder vrienden bent, wordt er dan vaak, af en toe, of nooit over politieke zaken gesproken? (ENQ.: NIET VOORLEZEN - SLECHTS EEN ANTWOORD MOGELIJK) Vaak

Nadere informatie

Het belang van kritiek (en reflectie) op Europese waarden. Bart van Horck

Het belang van kritiek (en reflectie) op Europese waarden. Bart van Horck Het belang van kritiek (en reflectie) op Europese waarden Bart van Horck De EU in de wereld: dynamisch Verkiezing Trump isolationistischere koers VS Intensievere samenwerking EU Turkse coup referendum

Nadere informatie

Boodschap aan de vijfde Top Europese Unie Latijns-Amerika en het Caribisch gebied op 16 en 17 mei 2008 in Lima

Boodschap aan de vijfde Top Europese Unie Latijns-Amerika en het Caribisch gebied op 16 en 17 mei 2008 in Lima EURO-LATIJNS-AMERIKAANSE PARLEMENTAIRE VERGADERING Boodschap aan de vijfde Top Europese Unie Latijns-Amerika en het Caribisch gebied op 16 en 17 mei 2008 in Lima donderdag 1 mei 2008 Lima (Peru) DV\721105.doc

Nadere informatie

Kiev tussen Brussel en Moskou Een interview met ambassadeur Vasyl Korzachenko

Kiev tussen Brussel en Moskou Een interview met ambassadeur Vasyl Korzachenko Kiev tussen Brussel en Moskou Een interview met ambassadeur Vasyl Korzachenko David den Dunnen Van 7-10 oktober 2009 vond de 55 e Algemene Vergadering van de Atlantic Treaty Association (ATA) plaats in

Nadere informatie

Datum 25 november 2016 Betreft Geannoteerde agenda NAVO-ministeriële bijeenkomst 6-7 december 2016

Datum 25 november 2016 Betreft Geannoteerde agenda NAVO-ministeriële bijeenkomst 6-7 december 2016 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 25 november 2016 Betreft Geannoteerde

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 25 243 Uitbreiding van de NAVO en de stabiliteit in Europa Nr. 4 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 28 676 NAVO Nr. 125 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 18 maart 2011 Graag

Nadere informatie

ESSAY ACTUELE VRAAGSTUKKEN. Sebastian Kügler VAN OORLOG EN VREDE. Vossendijk 95-6 6534 TH Nijmegen Studentnummer: 9801278 Nijmegen, juni 2005 1/7

ESSAY ACTUELE VRAAGSTUKKEN. Sebastian Kügler VAN OORLOG EN VREDE. Vossendijk 95-6 6534 TH Nijmegen Studentnummer: 9801278 Nijmegen, juni 2005 1/7 ESSAY ACTUELE VRAAGSTUKKEN VAN OORLOG EN VREDE Vossendijk 95-6 6534 TH Nijmegen Studentnummer: 9801278 Nijmegen, juni 2005 1/7 Opdracht: De Europese Grondwet, die op 1 juni a.s. in een referendum ter instemming/afwijzing

Nadere informatie

Wat gaat de NAVO-top in Warschau opleveren?

Wat gaat de NAVO-top in Warschau opleveren? Analyse Wat gaat de NAVO-top in Warschau opleveren? Scenario s voor internationale veiligheidssamenwerking Sabine Mengelberg De NAVO is opgericht als militair bondgenootschap dat zich richt tegen een aanval

Nadere informatie

Europese en internationale instellingen en organisaties

Europese en internationale instellingen en organisaties Europese en internationale instellingen en organisaties relevant voor criminologie en strafrechtsbedeling Gert Vermeiden Maklu Antwerpen / Apeldoorn Inhoud Woord vooraf 13 1. Benelux 15 A. Ontstaan en

Nadere informatie

NAVO hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/73227

NAVO hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/73227 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 25 januari 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/73227 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

De visie van de ChristenUnie op de Krijgsmacht

De visie van de ChristenUnie op de Krijgsmacht De visie van de ChristenUnie op de Krijgsmacht Samenvatting Vrijheid is het verdedigen waard. Onze vrijheid, en de vrijheid van onze medemens. In Nederland, Europa, het Westen, in de wereld. De krijgsmacht

Nadere informatie

Kamerbrief inzake de Nederlandse inzet NAVO Top te Boekarest van 2 tot en met 4 april 2008

Kamerbrief inzake de Nederlandse inzet NAVO Top te Boekarest van 2 tot en met 4 april 2008 Kamerbrief inzake de Nederlandse inzet NAVO Top te Boekarest van 2 tot en met 4 april 2008 Hierbij informeer ik u, mede namens de minister-president en de minister van Defensie, over de agenda van en de

Nadere informatie

Regeerakkoord - Defensie

Regeerakkoord - Defensie 9 oktober 2014 Regeerakkoord - Defensie Hieronder vindt u de tekst uit het regeerakkoord die handelt over Defensie. 9.3 Defensie De machtsverhoudingen in de wereld zijn de laatste decennia sterk veranderd

Nadere informatie

Flitspeiling NAVO. Opinieonderzoek naar het draagvlak voor de NAVO onder het Nederlands publiek. Ministerie van Defensie

Flitspeiling NAVO. Opinieonderzoek naar het draagvlak voor de NAVO onder het Nederlands publiek. Ministerie van Defensie Flitspeiling NAVO Opinieonderzoek naar het draagvlak voor de NAVO onder het Nederlands publiek Inleiding en onderzoeksverantwoording Op verzoek van het ministerie van Defensie heeft Veldkamp een flitspeiling

Nadere informatie

ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF

ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF ==> Download: ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF ZO GAAT DAT IN RUSLAND PDF - Are you searching for Zo Gaat Dat In Rusland Books? Now, you will be happy that at this time Zo Gaat Dat

Nadere informatie

Het publieke draagvlak van de NAVO Opinies binnen en buiten Nederland

Het publieke draagvlak van de NAVO Opinies binnen en buiten Nederland Het publieke draagvlak van de NAVO Opinies binnen en buiten Nederland Jan van der Meulen Tijdens de Koude Oorlog steunde zo n driekwart van de Nederlandse bevolking het NAVO-lidmaatschap. Alleen rond 197

Nadere informatie

A. Verdediging van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied; B. Een goed functionerende internationale rechtsorde; C. Economische veiligheid.

A. Verdediging van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied; B. Een goed functionerende internationale rechtsorde; C. Economische veiligheid. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Veiligheidbeleid Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Ministerie van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 21 501-28 Defensieraad Nr. 135 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 25 januari

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2018 2019 28 676 NAVO Nr. 317 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 25 maart 2019

Nadere informatie

A I V HET NIEUWE STRATEGISCH CONCEPT VAN DE NAVO. No. 67, Januari 2010 ADVIESRAAD INTERNATIONALE VRAAGSTUKKEN

A I V HET NIEUWE STRATEGISCH CONCEPT VAN DE NAVO. No. 67, Januari 2010 ADVIESRAAD INTERNATIONALE VRAAGSTUKKEN HET NIEUWE STRATEGISCH CONCEPT VAN DE NAVO No. 67, Januari 2010 ADVIESRAAD INTERNATIONALE VRAAGSTUKKEN A D V I S O RY COUNCIL ON INTERNATIONAL AFFA I R S A I V Leden Adviesraad Internationale Vraagstukken

Nadere informatie

EEN VEILIGER EUROPA IN EEN BETERE WERELD EUROPESE VEILIGHEIDSSTRATEGIE

EEN VEILIGER EUROPA IN EEN BETERE WERELD EUROPESE VEILIGHEIDSSTRATEGIE EEN VEILIGER EUROPA IN EEN BETERE WERELD EUROPESE VEILIGHEIDSSTRATEGIE Brussel, 12 december 2003 Inleiding Europa is nog nooit zo welvarend, veilig en vrij geweest. Het geweld in de eerste helft van de

Nadere informatie

Toespraak bij de Atlantische Commissie door de Minister van Defensie, J.A. Hennis-Plasschaert op 26 juni 2014 te Den Haag.

Toespraak bij de Atlantische Commissie door de Minister van Defensie, J.A. Hennis-Plasschaert op 26 juni 2014 te Den Haag. Toespraak bij de Atlantische Commissie door de Minister van Defensie, J.A. Hennis-Plasschaert op 26 juni 2014 te Den Haag. (Let op: alleen het gesproken woord geldt) Goedemiddag, Dank voor deze gelegenheid

Nadere informatie

Van onveilige zekerheid naar onzekere veiligheid Rapport Adviesraad Internationale Vraagstukken

Van onveilige zekerheid naar onzekere veiligheid Rapport Adviesraad Internationale Vraagstukken Van onveilige zekerheid naar onzekere veiligheid Rapport Adviesraad Internationale Vraagstukken Hanno Würzner 'Wil Nederland in staat blijven zijn militair-politieke ambities waar te maken én een passend

Nadere informatie

Houvast en perspectief voor de krijgsmacht: keuzes maken

Houvast en perspectief voor de krijgsmacht: keuzes maken Houvast en perspectief voor de krijgsmacht: keuzes maken Hans Rouw en Cor Oudes Het debat over de krijgsmacht is met de publicatie van de Verkenningen door het ministerie van Defensie voorzien van een

Nadere informatie

Amerika en Europa van bondgenootschap naar partnerschap: een uitdaging voor Nederland

Amerika en Europa van bondgenootschap naar partnerschap: een uitdaging voor Nederland Jan Rood Amerika en Europa van bondgenootschap naar partnerschap: een uitdaging voor Nederland Dat de internationale machtsverhoudingen een ingrijpende verandering ondergaan, mag onderhand voldoende bekend

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst NAVO-ministers van Defensie op 3 en 4 oktober 2018 te Brussel

Verslag bijeenkomst NAVO-ministers van Defensie op 3 en 4 oktober 2018 te Brussel Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 28 676 NAVO Nr. 226 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 7 juli 2015 Op 24 en

Nadere informatie

Samenwerken: Transatlantische betrekkingen in de 21 e eeuw

Samenwerken: Transatlantische betrekkingen in de 21 e eeuw Samenwerken: Transatlantische betrekkingen in de 21 e eeuw Esther Brimmer De Verenigde Staten en Nederland zijn al meer dan een halve eeuw hechte bondgenoten. Het zijn interessante tijden om transatlantische

Nadere informatie

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 EUROPESE RAAD DE VOORZITTER NL Brussel, 29 juni 2012 (OR. en) EUCO 133/12 PRESSE 318 PR PCE 115 Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 In de afgelopen twee en een half jaar heeft de Europese

Nadere informatie

TRANSATLANTIC TRENDS - NETHERLANDS

TRANSATLANTIC TRENDS - NETHERLANDS TRANSATLANTIC TRENDS - NETHERLANDS VRAAG 10 Denkt u dat het voor de toekomst van Nederland het beste is als wij actief deelnemen in de wereldpolitiek of moeten wij ons niet in de werelpolitiek mengen?

Nadere informatie

DE LEGALITEIT VAN DE INTERNATIONAALRECHTELIJKE RECHTVAARDIGINGSGRONDEN VOOR DE WESTERSE INTERVENTIES IN SYRIË EN IRAK.

DE LEGALITEIT VAN DE INTERNATIONAALRECHTELIJKE RECHTVAARDIGINGSGRONDEN VOOR DE WESTERSE INTERVENTIES IN SYRIË EN IRAK. DE LEGALITEIT VAN DE INTERNATIONAALRECHTELIJKE RECHTVAARDIGINGSGRONDEN VOOR DE WESTERSE INTERVENTIES IN SYRIË EN IRAK STARTPUNT In beginsel art. 2 (4) HVN: geweldsverbod interstatelijke betrekkingen Uitzonderingen:

Nadere informatie

Een nieuwe richting voor de NAVO

Een nieuwe richting voor de NAVO Een nieuwe richting voor de NAVO Een pleidooi voor een nieuw Strategisch Concept Julianne Smith en Justin Wiseman Het huidige Strategisch Concept van de NAVO dateert uit 1999. De wereld waarin de NAVO

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 18 juli 2018 Betreft Verslag NAVO-top van 11 en 12 juli 2018

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 18 juli 2018 Betreft Verslag NAVO-top van 11 en 12 juli 2018 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Rijnstraat 8 2515 XP Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Bijlage(n) 6 Datum 18 juli 2018 Betreft Verslag

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Leger en leger: Interview H. Amersfoort Auteur: Emmanuelle Los en Arjan Terpstra Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 19.4, 327-330. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift,

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJK VEILIGHEIDS- EN DEFENSIEBELEID

GEMEENSCHAPPELIJK VEILIGHEIDS- EN DEFENSIEBELEID GEMEENSCHAPPELIJK VEILIGHEIDS- EN DEFENSIEBELEID Het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) voorziet in het kader voor politieke en militaire structuren van de EU en militaire en civiele

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2016 2017 28 676 NAVO Nr. 262 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 19 december

Nadere informatie

Paleis der Natie. 15 november Toespraak van de heer Armand De Decker, Voorzitter van de Senaat, naar aanleiding van Koningsdag

Paleis der Natie. 15 november Toespraak van de heer Armand De Decker, Voorzitter van de Senaat, naar aanleiding van Koningsdag 1 Paleis der Natie 15 november 2003 Toespraak van de heer Armand De Decker, Voorzitter van de Senaat, naar aanleiding van Koningsdag De inzet van de Belgische strijdkrachten bij internationale militaire

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1952 No. 163 Overgelegd aan de Staten-Generaal üsott'ïtt^minister van Buitenlandse Zaken

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1952 No. 163 Overgelegd aan de Staten-Generaal üsott'ïtt^minister van Buitenlandse Zaken 30 (1952) No. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1952 No. 163 Overgelegd aan de Staten-Generaal üsott'ïtt^minister van Buitenlandse Zaken A. TITEL Protocol bij het Noord-Atlantisch

Nadere informatie

Defensie en Nationale Veiligheid

Defensie en Nationale Veiligheid Defensie en Nationale Veiligheid Kolonel Piet Hagenaars Regionaal Militair Commandant Noord 20 februari 2018 HQ Royal Netherlands Army 1.PzDiv 11 Airmobile Brigade 13 Light Brigade 43 Mechanised Brigade

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 15 april 2013 Betreft NAVO-Partnerschappen

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 15 april 2013 Betreft NAVO-Partnerschappen Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Contactpersoon Annemijn van den Broek T

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2016 2017 33 694 Internationale Veiligheidsstrategie 29 521 Nederlandse deelname aan vredesmissies Nr. 11 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN,

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Ministerie van Buitenlandse Zaken Rijnstraat 8 2515 XP Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Ministerie van

Nadere informatie

De NAVO in de 21 ste eeuw

De NAVO in de 21 ste eeuw De NAVO in de 21 ste eeuw Inhoudstabel 4-5 Antwoord op nieuwe bedreigingen voor de veiligheid 6-7 De oorsprong van de Alliantie 8-9 Einde van de Koude Oorlog 10-11 Hoe de NAVO werkt 12-13 Veiligheid door

Nadere informatie

Den Haag gastheer NAVO Toekomstdebat

Den Haag gastheer NAVO Toekomstdebat Arjen Westerhoff Den Haag gastheer NAVO Toekomstdebat Van 21 tot en met 24 november strijkt de NAVO Parlementaire Assemblee (NAVO PA) neer in het World Forum in Den Haag. Ongeveer 350 parlementariërs uit

Nadere informatie

De VVD kiest bewust voor veelzijdig inzetbare krijgsmacht

De VVD kiest bewust voor veelzijdig inzetbare krijgsmacht De VVD kiest bewust voor veelzijdig inzetbare krijgsmacht De toekomst van de Nederlandse defensie André Bosman Reactie op: Van veelzijdig naar pasklaar. De toekomst van de Nederlandse krijgsmacht door

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2018 2019 28 676 NAVO Nr. 308 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN DEFENSIE EN VAN BUITEN- LANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board n.v.t.

e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board n.v.t. Fiche 6: Mededeling Nieuwe EU Consensus on Development 1. Algemene gegevens a) Titel voorstel Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social

Nadere informatie

Een conflict niet alleen maar om macht en belangen, maar ook tussen 2 ideologieën: Kapitalisme/democratie en Communisme

Een conflict niet alleen maar om macht en belangen, maar ook tussen 2 ideologieën: Kapitalisme/democratie en Communisme Samenvatting door M. 508 woorden 21 juni 2016 0 keer beoordeeld Vak Geschiedenis Samenvatting GS Definitie Koude Oorlog: Conflict waarbij alle middelen (economisch, politiek, ideologisch, etc.) worden

Nadere informatie

Een Europese Sociale Unie: illusie of noodzaak?

Een Europese Sociale Unie: illusie of noodzaak? Een Europese Sociale Unie: illusie of noodzaak? Een pleidooi voor helder denken over de rol van de Europese Unie Frank Vandenbroucke Amsterdamse Academische Club Lustrumlezing, 2 juni 2016 Een Europese

Nadere informatie

EUROPESE INTEGRATIE: TUSSEN GEOPOLITIEK VREDESBELEID EN ECONOMISCHE GROEI. Dr Harry Daemen.

EUROPESE INTEGRATIE: TUSSEN GEOPOLITIEK VREDESBELEID EN ECONOMISCHE GROEI. Dr Harry Daemen. EUROPESE INTEGRATIE: TUSSEN GEOPOLITIEK VREDESBELEID EN ECONOMISCHE GROEI Dr Harry Daemen daemen@fsw.eur.nl Mini-C.V. Harry Daemen 1973-1975 Politicologisch onderzoeker aan de Katolieke Universiteit Nijmegen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 28 676 NAVO Nr. 2 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage,

Nadere informatie

6981/17 ASS/sl 1 DG C 1

6981/17 ASS/sl 1 DG C 1 Raad van de Europese Unie Brussel, 6 maart 2017 (OR. en) 6981/17 RESULTAAT BESPREKINGEN van: d.d.: 6 maart 2017 aan: het secretariaat-generaal van de Raad de delegaties nr. vorig doc.: 6626/17 Betreft:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 21 501-20 Europese Raad Nr. 674 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Helemaal neutraal? Oostenrijk en Europese veiligheidssamenwerking

Helemaal neutraal? Oostenrijk en Europese veiligheidssamenwerking Helemaal neutraal? Oostenrijk en Europese veiligheidssamenwerking Nienke Baars In deze serie, waarin de achtergronden en politiek van de neutrale of ongebonden landen in Europa worden belicht, neemt Oostenrijk

Nadere informatie

Datum 5 december 2016 Betreft Kabinetsappreciatie van het Implementation plan on Security and Defence

Datum 5 december 2016 Betreft Kabinetsappreciatie van het Implementation plan on Security and Defence > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Terms of Reference (vastgesteld)

Terms of Reference (vastgesteld) Terms of Reference (vastgesteld) Beleidsdoorlichting: Beleidsartikel: Operationele doelstelling: De Nederlandse inzet met betrekking tot het effectiever en meer politiek functioneren van de NAVO; de totstandkoming

Nadere informatie

Het doet mij genoegen u allen hier te verwelkomen. Dat klinkt obligaat, maar dat is het niet. Ik zal u vertellen waarom.

Het doet mij genoegen u allen hier te verwelkomen. Dat klinkt obligaat, maar dat is het niet. Ik zal u vertellen waarom. INLEIDING VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE, EIMERT VAN MIDDELKOOP, VOOR DE STARTCONFERENTIE VERKENNINGEN, 5 MAART 2008 Zeer geachte aanwezigen, Het doet mij genoegen u allen hier te verwelkomen. Dat klinkt

Nadere informatie

Nederland en het permanent a anpassingsproces van de NAVO This ain t your daddy s NATO

Nederland en het permanent a anpassingsproces van de NAVO This ain t your daddy s NATO Herman Schaper Nederland en het permanent a anpassingsproces van de NAVO This ain t your daddy s NATO Op 3 en 4 april a.s. viert de NAVO haar zestigjarig bestaan met een topbijeenkomst van de staatshoofden

Nadere informatie

Vereniging Vrouwen voor Vrede WILPF Afdeling Nederland

Vereniging Vrouwen voor Vrede WILPF Afdeling Nederland Vereniging Vrouwen voor Vrede WILPF Afdeling Nederland Commentaar bij de Rijksbegrotingen Buitenlandse Zaken en Defensie voor 2010 Bijlage bij de brief aan de leden van de vaste Kamercommissies d.d. 31

Nadere informatie

De Raad van Europa. I. Ontstaan en karakter. Iemand die zich inzicht wil

De Raad van Europa. I. Ontstaan en karakter. Iemand die zich inzicht wil De Raad van Europa I. Ontstaan en karakter Iemand die zich inzicht wil verschaffen in de ontwikkeling van het internationalisme van na de 2e wereldoorlog zal heel wat moeite moeten doen om door de brei

Nadere informatie

Hierbij bied ik u graag de geannoteerde agenda aan ten behoeve van de bijeenkomst van de NAVO-ministers van Defensie op 7 en 8 juni a.s. te Brussel.

Hierbij bied ik u graag de geannoteerde agenda aan ten behoeve van de bijeenkomst van de NAVO-ministers van Defensie op 7 en 8 juni a.s. te Brussel. > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

I want it all, and I want it now

I want it all, and I want it now I want it all, and I want it now Een interview 1 met minister van Defensie Hans Hillen Maarten Katsman Defensie wordt al jaren geconfronteerd met bezuinigingen. In de meest recente ronde zijn bijvoorbeeld

Nadere informatie

Toen we hoorden dat Mark Herremans twee rugwervels had gebroken tijdens een trainingsongeval, dachten we dat we Marc niet meer zouden te zien krijgen

Toen we hoorden dat Mark Herremans twee rugwervels had gebroken tijdens een trainingsongeval, dachten we dat we Marc niet meer zouden te zien krijgen TOESPRAAK VAN EERSTE MINISTER GUY VERHOFSTADT NAAR AANLEIDING VAN DE KONINGSDAG. PALEIS DER NATIE, 15 NOVEMBER 2003. Koninklijke Hoogheden, Excellenties, Heren Voorzitters van Kamer en Senaat, Waarde collega

Nadere informatie

vacaturetekst stagiair DVB/NW (deadline voor reactie )

vacaturetekst stagiair DVB/NW (deadline voor reactie ) vacaturetekst stagiair DVB/NW (deadline voor reactie 17-06-2012) Den Haag 01 juni 2012 Stagiair bij de Directie Veiligheidsbeleid / afdeling non-proliferatie, ontwapening, wapenbeheersing en exportcontrolebeleid

Nadere informatie

Vraag 1020: Als er vandaag verkiezingen voor de Tweede Kamer zouden worden gehouden, op welke partij zou u dan stemmen?

Vraag 1020: Als er vandaag verkiezingen voor de Tweede Kamer zouden worden gehouden, op welke partij zou u dan stemmen? Vraag 1020: Als er vandaag verkiezingen Tweede Kamer zouden worden gehouden, op welke partij zou u dan stemmen? Vraag 600: Nederland is lid van de Noord Atlantische Verdrag- sorganisatie (NAVO), een organisatie

Nadere informatie

NAVO-plus en Bosnië-missie Publieke opinies in vier landen

NAVO-plus en Bosnië-missie Publieke opinies in vier landen NAVO-plus en Bosnië-missie Publieke opinies in vier landen Marijke de Konink Voor 1998 zijn de belangrijkste onderwerpen op de agenda van de NAVO de parlementaire ratificatie van het NAVO-uitbreidingsproces

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 28 676 NAVO Nr. 174 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 27 februari 2013 De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen

Nadere informatie

De sociale rol van de Europese Unie: tussen naïviteit en doemdenken. Frank Vandenbroucke Universiteitsdag UvA 4 juni 2016

De sociale rol van de Europese Unie: tussen naïviteit en doemdenken. Frank Vandenbroucke Universiteitsdag UvA 4 juni 2016 De sociale rol van de Europese Unie: tussen naïviteit en doemdenken Frank Vandenbroucke Universiteitsdag UvA 4 juni 2016 Europese integratie en sterke nationale welvaartsstaten: een tragisch dilemma? De

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Uitdagingen voor jongeren en EU beleid

Uitdagingen voor jongeren en EU beleid Uitdagingen voor jongeren en EU beleid Floor van Houdt Plv afdelingsleider voor Europese Commissie Date: in 12 pts Europa 2020 Strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei Aandacht voor jongeren

Nadere informatie

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Nationale crisisbeheersing en CIMIC Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Van klassieke rampenbestrijding naar moderne crisisbeheersing Interne en externe veiligheid raken verweven

Nadere informatie

Voorbereid op een verloren vijand

Voorbereid op een verloren vijand Operatieoleaat van het operatieplan van 1 (NL) Legerkorps van 1985. Bron: Nationaal Archief, archief Staf 1e Legerkorps (archiefinventaris 2.13.148), inventarisnummer 201, 'Operatieplan nr. 1 van C-1 LK'.

Nadere informatie

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa INE MEGENS EIGENTIJDSE GESCHIEDENIS Opbouw college: Vooruitgangsgeloof 19 e eeuw Nationalisme en politieke kaart van Europa Eerste Wereldoorlog Cultuurpessimisme

Nadere informatie

Koude Oorlog. SE 3 Tijdvak 1 AVONDMAVO MIDDAGMAVO GESCHIEDENIS Deze toets bestaat uit 38 vragen

Koude Oorlog. SE 3 Tijdvak 1 AVONDMAVO MIDDAGMAVO GESCHIEDENIS Deze toets bestaat uit 38 vragen SE 3 Tijdvak 1 AVONDMAVO MIDDAGMAVO GESCHIEDENIS 017-018 Koude Oorlog Deze toets bestaat uit 38 vragen Voor deze SE zijn maximaal 76 punten te behalen Deze SE bestaat uit 7 aantal bladzijden 1 1 Wat wilden

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 694 Internationale Veiligheidsstrategie Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

ONTWERPVERSLAG. NL In verscheidenheid verenigd NL. Europees Parlement 2017/2025(INI)

ONTWERPVERSLAG. NL In verscheidenheid verenigd NL. Europees Parlement 2017/2025(INI) Europees Parlement 2014-2019 Commissie buitenlandse zaken 2017/2025(INI) 4.4.2017 ONTWERPVERSLAG over de politieke betrekkingen van de EU met India (2017/2025(INI)) Commissie buitenlandse zaken Rapporteur:

Nadere informatie