Academiejaar ONTWIKKELING EN VALIDATIE VAN EEN METHODE VOOR DE GELIJKTIJDIGE BEPALING VAN VANCOMYCINE, TEICOPLANINE EN COLISTINE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Academiejaar 2013-2014 ONTWIKKELING EN VALIDATIE VAN EEN METHODE VOOR DE GELIJKTIJDIGE BEPALING VAN VANCOMYCINE, TEICOPLANINE EN COLISTINE"

Transcriptie

1 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT FARMACEUTISCHE WETENSCHAPPEN UNIVERSITAIR ZIEKENHUIS GENT LABORATORIUM VOOR KLINISCHE BIOLOGIE Vakgroep Bioanalyse Laboratorium voor Toxicologie 24uurs lab Laboratorium voor Toxicologie Academiejaar ONTWIKKELING EN VALIDATIE VAN EEN METHODE VOOR DE GELIJKTIJDIGE BEPALING VAN VANCOMYCINE, TEICOPLANINE EN COLISTINE Karen VANCOPPENOLLE Eerste Master in de Farmaceutische Zorg Promotor Dr. V. Stove Commissarissen Prof. Dr. C. Stove Prof. Dr. W. Lambert

2

3 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT FARMACEUTISCHE WETENSCHAPPEN UNIVERSITAIR ZIEKENHUIS GENT LABORATORIUM VOOR KLINISCHE BIOLOGIE Vakgroep Bioanalyse Laboratorium voor Toxicologie 24uurs lab Laboratorium voor Toxicologie Academiejaar ONTWIKKELING EN VALIDATIE VAN EEN METHODE VOOR DE GELIJKTIJDIGE BEPALING VAN VANCOMYCINE, TEICOPLANINE EN COLISTINE Karen VANCOPPENOLLE Eerste Master in de Farmaceutische Zorg Promotor Dr. V. Stove Commissarissen Prof. Dr. C. Stove Prof. Dr. W. Lambert

4 AUTEURSRECHT De auteur en de promotor geven de toelating deze masterproef voor consultatie beschikbaar te stellen en delen ervan te kopiëren voor persoonlijk gebruik. Elk ander gebruik valt onder de beperkingen van het auteursrecht, in het bijzonder met betrekking tot de verplichting uitdrukkelijk de bron te vermelden bij het aanhalen van de resultaten uit deze masterproef. 30 mei 2014 Promotor Dr. Apr. Veronique Stove Auteur Karen Vancoppenolle

5 SAMENVATTING Het doel van deze masterproef is de ontwikkeling en validatie van een Ultra-High Performance Liquid Chromatography - Tandem Massaspectrometrie (UHPLC-MS/MS) methode voor de gelijktijdige bepaling van de drie antibiotica vancomycine, teicoplanine en colistine. De ontwikkeling van deze methode gebeurt in het kader van therapeutische drug monitoring van deze antibiotica. Er is een methode ontwikkeld gebaseerd op het artikel van Tsai et al. [1] waarbij een optimalisatie is gebeurd van de chromatografische en massaspectrometrische parameters. Daarna is overgegaan tot de validatie van de ontwikkelde methode volgens de FDA richtlijnen, maar de methode bleek niet aan de vooropgestelde criteria te voldoen. Het matrixeffect-experiment heeft aangetoond dat de methode beperkingen heeft, wat ook al duidelijk was geworden tijdens het uittesten van accuraatheid en precisie. De validatie van de methode werd hierom stopgezet. De afwijkende resultaten konden verklaard worden door adsorptie van de drie peptide-antibiotica aan allerhande materialen. Vooral voor colistine bleek dit een bepalende factor te zijn. Na het uittesten van de invloed van diverse media en verschillende materialen, werd de PEEK-naald van de UHPLC-MS/MS vervangen door een roestvrij stalen naald. De resultaten verbeterden merkbaar door deze ingreep, waarop de validatie werd hernomen. Heruitvoeren van het matrixeffect-experiment leverde resultaten op die binnen de vooropgestelde criteria lagen. Deze proef werd gevolgd door een methodevergelijking met de immunoassay voor teicoplanine. Hieruit bleek dat de methode nog steeds niet aan de verwachtingen voldeed, aangezien er een grote variatie op de resultaten zat bij vergelijking van de twee methoden. Ook het within-run precisie experiment leverde bijkomend bewijs voor de onvolmaaktheid van de methode. Verder onderzoek zal deze bevindingen moeten uitklaren. Mogelijke oplossingen zijn echter niet meteen beschikbaar, aangezien dergelijke resultaten nog niet beschreven zijn in de literatuur. Mogelijk zal in de toekomst gekozen worden voor de ontwikkeling van twee afzonderlijke methoden, één voor colistine en één voor teicoplanine (voor vancomycine is een bijkomende methode minder belangrijk in het laboratorium). De momenteel ontwikkelde methode lijkt geschikt voor de afzonderlijke bepaling van colistine A en B. Voor de teicoplaninecomponenten zal echter een nieuwe methode ontwikkeld moeten worden.

6 DANKWOORD Ik dank in de eerste plaats mijn promotor Dr. Veronique Stove voor het mogelijk maken van deze masterproef, voor de begeleiding en voor het nalezen van deze masterproef. Daarnaast wil ik Prof. C. Stove en Prof. W. Lambert bedanken voor de opvolging en het nakijken van deze masterproef. Mijn dank gaat ook uit naar Prof. A. Verstraete van het laboratorium Toxicologie voor het beschikbaar stellen van de UHPLC-MS/MS, maar ook dank voor het meezoeken naar oplossingen en voor de begeleiding. Ik ben ook heel dankbaar voor de hulp en begeleiding van doctoraatsstudente Mieke Carlier. Zonder haar was deze masterproef niet mogelijk geweest. Haar volharding en haar passie voor wetenschap hebben indruk gemaakt. Ook bedankt aan de laboranten van laboratorium Toxicologie voor het gezelschap tijdens het laboratoriumwerk en voor hun technische ondersteuning. Speciale dank gaat uit naar alle bloeddonoren van het 24uurslab en het laboratorium Toxicologie, zonder hun plasma en serum was deze masterproef niet mogelijk geweest. Ook bedankt aan mijn ouders, zus en schoonbroer om in mij te geloven en om dit werk helemaal na te lezen, ook al was de inhoud onbegrijpelijk voor hen. Tenslotte wil ik ook nog mijn vriend bedanken, om mij steeds weer te motiveren om verder te gaan op moeilijke momenten.

7 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING THERAPEUTISCHE DRUG MONITORING Algemene aspecten van Therapeutische Drug Monitoring Toepassing van Therapeutische Drug Monitoring VANCOMYCINE Structuur en eigenschappen van vancomycine Indicatie van vancomycine en mechanismen van resistentie Toxiciteit Nut van Therapeutische Drug Monitoring voor vancomycine TEICOPLANINE Structuur en eigenschappen van teicoplanine Indicatie van teicoplanine en mechanismen van resistentie Toxiciteit Nut van Therapeutische Drug Monitoring voor teicoplanine COLISTINE Structuur en eigenschappen van colistine Indicatie van colistine en mechanismen van resistentie Toxiciteit Nut van Therapeutische Drug Monitoring voor colistine BEPALINGSMETHODEN VOOR DE EERDER GENOEMDE ANTIOBIOTICA Immunoassays LC-MS/MS OBJECTIEVEN MATERIALEN EN METHODEN MATERIALEN Apparaten en toebehoren Reagentia en chemicaliën METHODEN Aanmaak van standaarden en kwaliteitscontroles Standaarden Kwaliteitscontroles Interne Standaard Chromatografische condities... 17

8 3.2.3 Massaspectrometrische condities Staalvoorbereiding Bepaling van de relatieve samenstelling van teicoplanine en colistine Teicoplanine Colistine Validatie Selectiviteit Precisie en accuraatheid Stabiliteit van de prodrug Colistimethaat Sodium (CMS) Matrixeffect en terugvinding Karakterisatie van de adsorptie van de verschillende antibiotica Invloed van de matrix Invloed van verschillende materialen Invloed van de naald voor staalname Heruitvoeren van het matrixeffect Methodevergelijking Within-Run Precisie RESULTATEN & DISCUSSIE Chromatografische condities Massaspectrometrische condities Interne Standaard Staalvoorbereiding Bepaling van de relatieve samenstelling van teicoplanine en colistine Teicoplanine Colistine Validatie Selectiviteit Precisie en accuraatheid Stabiliteit van de produg CMS Matrixeffect en terugvinding Karakterisatie van de adsorptie Invloed van de matrix Invloed van verschillende materialen Invloed van de naald voor staalname... 44

9 4.7.4 Heruitvoeren van het matrixeffect Methodevergelijking Within-Run Precisie CONCLUSIES LITERATUURLIJST... 52

10 BIJLAGEN BIJLAGE 1: BIJLAGE 2: BIJLAGE 3: BIJLAGE 4: BIJLAGE 5: BIJLAGE 6: HOME TEICOPLANINE MONOGRAFIE COLISTINE MONOGRAFIE RESULTATEN ACCURAATHEID EN PRECISIE RESULTATEN INVLOED VAN DE MATRIX VOOR DE OVERIGE COMPONENTEN RESULTATEN INVLOED VAN VERSCHILLENDE MATERIALEN VOOR DE OVERIGE COMPONENTEN BIJLAGE 7: RESULTATEN INVLOED VAN DE STAALNAMENAALD VOOR DE OVERIGE COMPONENTEN BIJLAGE 8: RESULTATEN VOOR PROCESEFFICIENTIE EN TERUGVINDING VOOR HET HERUITGEVOERDE MATRIXEFFECT

11 LIJST MET AFKORTINGEN AUC: Area Under the Curve CMS: Colistimethaat Sodium FA: Mierenzuur / Formic Acid FDA: Food and Drug Administration FPIA: Fluorescence Polarization Immunoassays HM: Hoge Massa Resolutie HPLC-DAD: High Performance Liquid Chromatography Diode Array Detector hvisa: Heteroresistente Vancomycine-Intermediair-Resistente Staphylococcus aureus IA: Immunoassay IS: Interne Standaard LC-MS/MS: Liquid Chromatography - Tandem Massaspectrometrie LC-UV: Liquid Chromatography Ultraviolet Detectie LLOQ: Lower Limit Of Quantification LM: Lage Massa Resolutie LPS: Lipopolysacchariden ME: Matrixeffect MIC: Minimum Inhibitory Concentration MRSA: Methicilline-Resistente Staphylococcus aureus PE: Procesefficiëntie Ph.Eur: Europese Farmacopee Pip D5: Piperacilline D5 PMB: Polymyxine B PP: Polypropyleen QC: Kwaliteitscontrole / Quality Control RE: Recovery/Terugvinding TDM: Therapeutische Drug Monitoring UHPLC-DAD: Ultra-High Performance Liquid Chromatography Diode Array Detector UHPLC-MS/MS: Ultra-High Performance Liquid Chromatography - Tandem Massaspectrometrie VISA: Vancomycine-Intermediair-Resistente Staphylococcus aureus VRSA: Vancomycine-Resistente Staphylococcus aureus CV%: Variatiecoëfficiënt, uitgedrukt als een percentage

12 1 INLEIDING 1.1 THERAPEUTISCHE DRUG MONITORING Algemene aspecten van Therapeutische Drug Monitoring Therapeutische drug monitoring (TDM) is een medische discipline die een belangrijk onderdeel vormt van de klinische farmacologie. Het doel van TDM is om geneesmiddeltherapie te optimaliseren voor individuele patiënten door het bepalen van geneesmiddelconcentraties, waardoor het een vorm is van gepersonaliseerde geneeskunde. Hierbij wordt ernaar gestreefd om een zo hoog mogelijke therapeutische efficaciteit te bereiken in combinatie met een minimale toxiciteit. TDM vereist een multidisciplinaire aanpak, waarbij er wordt samengewerkt tussen klinisch biologen, verpleegkundigen, artsen en apothekers [2]. Concentraties van geneesmiddelen worden bij TDM voornamelijk bepaald in plasma of serum, hoewel ook andere matrices zoals speeksel en gedroogde bloed spots aan belang winnen. Afhankelijk van het geneesmiddel, wordt de dal- of piekconcentratie bepaald. De dalspiegel is de concentratie van het geneesmiddel net voor het toedienen van een nieuwe dosis. Op dit tijdstip is de concentratie in principe op zijn laagste punt. Wanneer TDM specifiek wordt uitgevoerd omwille van mogelijke toxiciteit, dan zijn piekconcentraties de beste optie [2, 3]. Bepaling van geneesmiddelconcentraties gebeurt tegenwoordig vaak via immunoassays, maar in het laatste decennium hebben chromatografische methoden (bv. Liquid Chromatography - Tandem Massaspectrometrie (LC - MS/MS)) een prominente plaats verworven bij TDM. Het belang van deze technieken gaat nog steeds in stijgende lijn, omwille van de hogere selectiviteit en sensitiviteit van chromatografische methoden in vergelijking met immunoassays (zie ook 1.5) [4] Toepassing van Therapeutische Drug Monitoring Een geneesmiddel waarop TDM van toepassing is, voldoet ideaal gezien aan volgende voorwaarden: het geneesmiddel heeft een nauwe therapeutisch-toxische marge en een grote interindividuele variabiliteit. Een duidelijke relatie tussen concentratie en effect moet aanwezig zijn. Er mag geen meer eenvoudige methode beschikbaar zijn voor de opvolging van het effect van het geneesmiddel, zoals bijvoorbeeld bloeddrukmeting voor antihypertensiva. Hierbij kan de therapie immers getitreerd worden op basis van het effect. Ook patiënt-afhankelijke factoren spelen een rol. Zo kan het vermoeden van een interactie (met andere geneesmiddelen, voedsel, alcohol, etc.), van geneesmiddel-gerelateerde bijwerkingen of van toxiciteit aanleiding geven tot het opstarten van 1

13 TDM. Ook mogelijk geneesmiddelmisbruik, slechte therapietrouw en onverklaarbaar falen van de therapie kunnen de arts doen beslissen om TDM te doen bij een patiënt [5]. Traditioneel wordt TDM toegepast in 4 grote therapeutische gebieden, namelijk bij immunosuppressie, epilepsie, infectieziekten en psychiatrie [3]. 1.2 VANCOMYCINE Structuur en eigenschappen van vancomycine Vancomycine is een glycopeptide antibioticum. De chemische structuur van vancomycine omvat een geglycosyleerd tricyclisch niet-ribosomaal peptide, waarbij het peptidedeel overheerst ten opzichte van het suikergedeelte (zie Figuur 1-1). Het is een zeer omvangrijke structuur, met een hoog moleculair gewicht van 1449,3 Da. Vancomycine is oplosbaar in water, maar niet in apolaire organische solventen [6]. De eliminatie van het antibioticum gebeurt voornamelijk via de nieren, waarbij tot 90% onveranderd in de urine terecht komt. Omwille hiervan wordt bij dosisaanpassing van vancomycine zowel rekening gehouden met de creatinineklaring als met de steady-state serumconcentraties van het antibioticum [7]. Vancomycine is voor een deel eiwitgebonden. Dit percentage is echter sterk variabel. Naargelang de studie wordt bijvoorbeeld een proteïnebinding van 3,7 47% [8] tot zelfs 7,9 71% [9] gevonden. Vancomycine is een tijdsafhankelijk antibioticum, waarbij de oppervlakte onder de curve (AUC) over de minimale inhiberende concentratie (MIC) (= AUC/MIC) bepalend is voor de efficaciteit [10]. In de praktijk wordt echter eerder de dalspiegel bepaald, aangezien deze een goede correlatie vertoont met AUC/MIC en minder bloedafname vereist [5, 11] Indicatie van vancomycine en mechanismen van resistentie Vancomycine is enkel werkzaam bij infecties met gram-positieve bacteriën. Het heeft geen activiteit tegen gram-negatieve bacteriën, mycobacteriën en fungi. Het antibioticum is de standaardtherapie voor de behandeling van methicilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA). Daarnaast wordt vancomycine ook nog gebruikt voor de behandeling van ernstige infecties met (al dan niet multiresistente) enterococcen. Bij darminfecties veroorzaakt door Clostridium difficile wordt het antibioticum oraal toegediend [11]. Vancomycine heeft ook een belangrijke plaats in de behandeling van ernstige gram-positieve infecties wanneer de patiënt allergisch is voor penicillines en cefalosporines [12]. Het werkingsmechanisme van vancomycine omvat de inhibitie van de celwandsynthese door nietcovalente binding van het antibioticum aan de peptidoglycaanbouwsteen van de celwand, meer bepaald aan de terminale D-alanine-D-alanine-sequentie van de bouwsteen (zie Figuur 1-1). Hierdoor 2

14 wordt de aanhechting van een nieuwe bouwsteen geïnhibeerd, waardoor de celwandsynthese in zijn geheel wordt geblokkeerd [13, 14]. Hierin wordt ook de verklaring gevonden voor de activiteit tegen gram-positieve bacteriën, hun celwand bestaat immers voornamelijk uit peptidoglycaan, in tegenstelling tot die van gram-negatieve bacteriën. Dit verklaart het gebrek aan activiteit van vancomycine tegen gram-negatieve bacteriën. Figuur 1-1 (Jia Y. et al. [15]): Structuur van vancomycine. De bindingsinteracties van vancomycine met D-Alanine-D-Alanine van de peptidoglycaanbouwsteen worden getoond. In principe wordt vancomycine enkel gebruikt als er geen alternatieven meer zijn voor behandeling. Doordat het gebruik van vancomycine in de praktijk toch relatief frequent is, worden er tegenwoordig meer en meer vancomycine-resistente bacteriestammen gevonden [12, 16]. Het voornaamste mechanisme van resistentie is de wijziging van de terminale D-Alanine-D-Alanine sequentie van de peptidoglycaanbouwsteen naar D-Alanine-D-Lactaat. Er kunnen hierdoor geen 5 H- bruggen meer worden gevormd (zie Figuur 1-1), waardoor de interactie van vancomycine met de peptidoglycaanbouwsteen onvoldoende sterk is [13]. Er zijn verschillende categorieën gekarakteriseerd voor vancomycine-resistente stafylokokken. Zo wordt onderscheid gemaakt tussen heteroresistente vancomycine-intermediair-resistente S. aureus (hvisa), vancomycine-intermediair-resistente S. aureus (VISA) en vancomycine-resistente S. aureus (VRSA). Deze indeling is gebaseerd op de grootte van de MIC van vancomycine voor de stafylokokken. Het voorkomen van dergelijke bacteriestammen kan leiden tot falen van de therapie [11, 16]. 3

15 1.2.3 Toxiciteit Kort na het op de markt brengen van vancomycine werden bijwerkingen zoals nefrotoxiciteit relatief frequent vastgesteld. Ook infusie-gerelateerde toxiciteit en mogelijk zelfs ototoxiciteit worden geassocieerd met het gebruik van vancomycine. Het is om deze reden dat TDM van vancomycine in vele laboratoria frequent wordt uitgevoerd [17, 18]. Deze bijwerkingen werden vroeger voor een groot deel veroorzaakt door onzuiverheden aanwezig in de oudere preparaten, waardoor kan getwijfeld worden aan een oorzakelijke relatie tussen vancomycine en deze bijwerkingen. Globaal gezien zou de kans op nefropathie echter nog steeds 10 tot 20 % bedragen [19]. Afhankelijk van welke definitie voor nefrotoxiciteit wordt gehanteerd kan dit percentage wel sterk variëren [10, 19]. De incidentie van nefropathie zou bovendien nog stijgen bij combinatietherapie met de aminoglycoside antibiotica (in vergelijking met monotherapie), waarbij wordt vermoed dat vancomycine de toxiciteit van de aminoglycosiden potentialiseert [20]. Voor ototoxiciteit zijn geen dierproeven beschikbaar die een duidelijk verband aantonen met het gebruik van vancomycine. In combinatie met het feit dat er een zeer lage incidentie is van ototoxiciteit, wordt daarom meestal gesteld dat er geen associatie is met het gebruik van vancomycine [10, 11]. Voor het optreden van infusie-gerelateerde reacties bij het gebruik van vancomycine is wel veel evidentie beschikbaar. Meestal wordt naar deze bijwerking verwezen met de term Red Man Syndrome. Symptomen zijn roodheid en jeuk aan onder meer het gezicht, de nek en de romp. Soms komt daar ook nog hypotensie bij. De bijwerking treedt meestal op wanneer vancomycine te snel wordt geïnfuseerd, maar verdwijnt normaal gezien vlug wanneer het infuseren wordt gestaakt [11, 21]. Algemeen gezien vertoont vancomycine een relatief lage incidentie van bijwerkingen. Bovendien werd vastgesteld dat deze bijwerkingen vaak pas optreden bij een plasmaconcentratie van mg/L, wat zelden noodzakelijke spiegels zijn [22]. Toch moet zeker nog voorzichtig worden omgesprongen met het gebruik van vancomycine, aangezien bijwerkingen nooit helemaal uitgesloten zijn Nut van Therapeutische Drug Monitoring voor vancomycine Toepassen van TDM voor vancomycine is een praktijk die historisch gegroeid is, vooral met het oog op de mogelijke nefrotoxiciteit. Aangezien er tegenwoordig echter wat discussie is over de werkelijke toxiciteit van vancomycine, wordt het nut van TDM soms in vraag gesteld. TDM kan echter ook zinvol zijn omwille van het risico op onderdosering bij vancomycine, wat kan leiden tot therapiefalen en mogelijk ook kan bijdragen tot het optreden van resistentie [11, 17]. 4

16 Vancomycine kan zowel via een continu infuus worden toegediend als via intermittente dosering. Bij TDM van vancomycine worden er dalconcentraties in serum bepaald wanneer intermittente dosering wordt toegepast. Deze spiegels moeten hoger zijn dan 10 mg/l voor normale infecties tot zelfs mg/l voor de behandeling van endocarditis en zeer ernstige infecties [3, 5]. Bij hogere serumconcentraties ( mg/l) is er vastgesteld dat de incidentie van bijwerkingen sterk toeneemt [22]. Wanneer gebruik wordt gemaakt van een continu infuus bedraagt de targetspiegel mg/l. Bij ernstige infecties is de richtlijn zelfs mg/l. Zoals hoger vermeld is de beste farmacodynamische parameter voor vancomycine echter de AUC/MIC waarde. Ideaal wordt hiervoor een waarde groter dan 400 behaald. Aangezien deze parameter in de praktijk echter moeilijk te meten valt, wordt er met dalconcentraties gewerkt [10, 11]. Bepaling van de toe te dienen dosis gebeurt op basis van de nierfunctie (via de creatinineklaring) en het gewicht van de patiënt. Voor een patiënt met een goede nierfunctie is een dosering van mg/kg om de 8 tot 12 uur aangewezen bij intermittente dosering. Bij ernstig zieke patiënten kunnen echter hogere doseringen nodig zijn. Wanneer een oplaaddosis wordt toegediend bij de start van de therapie, mag mg/kg gedoseerd worden, waarna wordt overgeschakeld op het normale doseringsschema [11]. 1.3 TEICOPLANINE Structuur en eigenschappen van teicoplanine Teicoplanine is een glycopeptide antibioticum, net als vancomycine waar het grote gelijkenissen mee vertoont. Het werd voor het eerst geïsoleerd uit Actinoplanes teichomyceticus in Teicoplanine is de verzamelnaam voor een groep omvangrijke verbindingen met een gelijkaardige structuur en activiteit en een gemiddeld moleculair gewicht van 1881 Da [23]. De 5 voornaamste verbindingen van het complex worden aangeduid met A2-1, A2-2, A2-3, A2-4 en A2-5. Ze verschillen enkel in lengte, verzadiging en vertakking van de vetzuurketen die is gebonden op het basisglycopeptide. Elke teicoplanine A2 component geeft na hydrolyse aanleiding tot de meer polaire A3 vorm. Teicoplanine A3 maakt meestal een significant deel uit van het teicoplanine mengsel en wordt daarom eveneens tot de majeure componenten gerekend. Naast de 6 veelvoorkomende componenten, komen er ook nog 4 mineure componenten voor. Deze maken samen maximum 5-10% van het totaal uit en worden daarom meestal verwaarloosd bij de bepaling [23-25]. Alle componenten van het teicoplaninecomplex zijn sterk eiwitgebonden. Het percentage gebonden teicoplanine kan zelfs oplopen tot 98% van de totale concentratie [14]. De componenten zijn 5

17 allemaal wateroplosbaar en worden hoofdzakelijk renaal geëxcreteerd [26]. Tenslotte is teicoplanine, net als vancomycine, een tijdsafhankelijk antibioticum [27]. Figuur 1-2 (Ph.Eur. 8th Edition, [28]): Chemische structuur van teicoplanine. Links staat de basisstructuur, rechts staan de R-groepen die overeenkomen met teicoplanine A2-1, teicoplanine A2-2, teicoplanine A2-3, teicoplanine A2-4, teicoplanine A2-5 en teicoplanine A Indicatie van teicoplanine en mechanismen van resistentie De indicatie van teicoplanine is vergelijkbaar met die van vancomycine. Zo wordt het eveneens gebruikt voor de behandeling van MRSA. Op die manier kent het antibioticum toepassingen als therapie voor endocarditis, osteomyelitis en septische artritis [29]. Het kan ook gebruikt worden voor de behandeling van pseudomembraneuze colitis veroorzaakt door Clostridium difficile [30]. Teicoplanine is echter geen standaardtherapie, omdat er in verband met veiligheid en efficaciteit veel meer evidentie beschikbaar is voor vancomycine. Vandaar dat vancomycine nog steeds de standaardtherapie is, ondanks de lichte voordelen van teicoplanine. Zo zou teicoplanine minder bijwerkingen vertonen en heeft het potentieel voor intra-musculaire toediening [31, 32]. Teicoplanine is enkel actief tegen gram-positieve bacteriën. Dit is te wijten aan zijn werkingsmechanisme, dat hetzelfde is als bij vancomycine. Er gebeurt niet-covalente binding van teicoplanine aan het terminaal D-Alanine-D-Alanine gedeelte van de peptidoglycaanbouwsteen. De aanhechting van nieuwe bouwstenen wordt verhinderd en de celwandsynthese wordt geïnhibeerd. Aangezien gram-negatieve bacteriën zeer weinig peptidoglycaan in hun celwand bevatten, heeft teicoplanine hier geen activiteit tegen [14, 33]. De mechanismen van resistentie zijn, zoals te 6

18 verwachten valt, dezelfde als bij vancomycine. Het belangrijkste resistentiemechanisme is dat waarbij D-Alanine-D-Alanine wordt vervangen door D-Alanine-D-Lactaat (zie 1.2.2) Toxiciteit Over het algemeen wijzen studies erop dat teicoplanine minder toxisch is dan vancomycine [32, 34]. Toch werden ook voor teicoplanine al gevallen van nefrotoxiciteit en ototoxiciteit gerapporteerd. In vergelijking met vancomycine zijn er wel duidelijk minder gevallen van Red Man Syndrome [34]. Trombocytopenie en hypersensitiviteit zijn dan weer meer frequent voorkomende bijwerkingen van teicoplanine. Over het algemeen wordt toxiciteit waargenomen bij concentraties hoger dan 60 mg/l [32, 35] Nut van Therapeutische Drug Monitoring voor teicoplanine Een voordeel van teicoplanine ten opzichte van vancomycine is dat het minder frequent moet worden onderworpen aan TDM. Wanneer TDM toch wordt gedaan voor teicoplanine, is het vooral om therapeutische concentraties te verzekeren (en dus onderdosering te vermijden), aangezien grote interindividuele variaties in farmacokinetiek kunnen voorkomen. Net als bij vancomycine worden dalconcentraties in serum gemeten wanneer intermittente toediening gebeurt. Wanneer deze lager zijn dan 10 mg/l spreken we van subtherapeutische spiegels. De gewenste concentratierange voor gewone infecties ligt bij mg/l en de nodige dalconcentratie bij zeer ernstige stafylokokkeninfecties ligt rond mg/l [32, 35]. Bij de dosering van teicoplanine wordt meestal gestart met een oplaadregime van 6 mg/kg 3 keer per dag gedurende de eerste 24u. Vervolgens wordt eenmaal daags 6 mg/kg toegediend [32, 36]. Afhankelijk van het ziekenhuis kan het doseringsregime wel afwijken. Momenteel wordt met behulp van een immunoassay de totale concentratie van teicoplanine bepaald. Nochtans wordt vermoed dat de vrije concentratie verantwoordelijk is voor het effect, aangezien enkel de ongebonden vorm van het antibioticum kan penetreren in de weefsels. Aangezien teicoplanine zeer sterk eiwitgebonden is, kan bepaling van vrije concentraties dan ook zeer nuttig zijn. Er is echter nog geen routinetechniek beschikbaar voor dergelijke bepaling [37]. 1.4 COLISTINE Structuur en eigenschappen van colistine Colistine of polymyxine E is een kationisch lipopeptide antibioticum. Het werd voor het eerst geïsoleerd in 1950 uit Bacillus colistinus [38-40]. De structuur bestaat uit een cyclisch polypeptide met een N-terminaal vetzuursegment (zie Figuur 1-3) [40, 41]. Elke molecule bezit 5 vrije aminogroepen, waardoor ook 5 positieve ladingen per molecule aanwezig zijn [42]. Net als 7

19 teicoplanine is colistine een mengsel van verschillende componenten. In totaal maken een dertigtal verschillende structuren deel uit van het mengsel, maar de twee belangrijkste componenten zijn colistine A (polymyxine E1) en B (polymyxine E2) [43]. Zij maken samen tot 85% van het totaal uit [44]. Net als teicoplanine en vancomycine bestaat colistine uit zeer omvangrijke structuren. Zo heeft colistine A een moleculair gewicht van 1169,5 Da, terwijl dit voor colistine B 1155,4 Da bedraagt. Colistine B heeft een kortere vetzuurketen, vandaar het lagere moleculair gewicht [38, 45]. Colistine is commercieel beschikbaar als een inactieve methaangesulfoneerde prodrug (colistimethaat sodium = CMS) voor parenteraal gebruik [46, 47]. Deze wordt in waterig milieu snel gehydrolyseerd naar de actieve vorm colistine, waardoor snelle toediening na reconstitutie van bijzonder belang is [48]. Figuur 1-3 (Xu Y. et al. [38]) : Structuur van Colistine A (boven) en Colistine B. Over de farmacokinetiek en dynamiek van colistine is zeer weinig geweten. We weten wel dat colistine, in tegenstelling tot vancomycine en teicoplanine, grotendeels niet-renaal geklaard wordt, hoewel het zeer goed wateroplosbaar is. Het precieze mechanisme van klaring is echter nog niet gekend. De inactieve prodrug van colistine wordt wel renaal geklaard [49]. Tenslotte moet nog vermeld worden dat colistine een concentratie-afhankelijk antibioticum is [50]. 8

20 1.4.2 Indicatie van colistine en mechanismen van resistentie Colistine is een antibioticum dat 40 jaar geleden quasi volledig van de markt verdween omwille van toxiciteit. Het werd vervangen door minder toxische alternatieven, zoals bijvoorbeeld de aminoglycosiden. De voorbije 10 jaar is het echter opnieuw in gebruik genomen, omwille van het gebrek aan alternatieven voor de behandeling van multiresistente, gram-negatieve bacteriën (waaronder Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter baumannii en Klebsiella pneumoniae) [46, 51]. Het mag enkel gebruikt worden bij ernstig zieke patiënten, wanneer de infectie resistent is aan behandeling met β-lactams, aminoglycosides en quinolones [41]. Colistine is niet werkzaam tegen gram-positieve en anaerobe bacteriën [51, 52]. Het werkingsmechanisme van colistine verschilt sterk van de glycopeptiden. De positieve lading van colistine speelt een belangrijke rol, net als de hydrofobe vetzuurketen. Colistine bindt hierdoor immers met hoge affiniteit aan het lipide A deel van de lipopolysacchariden (LPS) in de buitenste celmembraan van gram-negatieve bacteriën (zie Figuur 1-4). Door de binding neemt het de plaats in van Mg 2+ en Ca 2+. Deze divalente kationen zijn noodzakelijk voor de stabiliteit van de buitenste membraan. Door het verdrijven van Mg 2+ en Ca 2+ wordt de integriteit van de membraan verstoord, waardoor de permeabiliteit ervan stijgt. Dit geeft uiteindelijk aanleiding tot celdood. Aangezien LPS niet aanwezig zijn bij gram-positieve bacteriën, verklaart dit ook het gebrek aan activiteit van colistine tegen deze micro-organismen. Toch is dit werkingsmechanisme volgens verschillende auteurs niet helemaal juist en spelen ook andere (onbekende) mechanismen nog een rol [41, 52, 53]. Figuur 1-4 (Biswas et al. [41]): Werkingsmechanisme van colistine. 9

21 Over het algemeen is de aanwezigheid van resistentie tegen colistine nog beperkt. Er is uiteraard natuurlijke resistentie (zoals bij de gram-positieve bacteriën), maar de verworven resistentie is voorlopig relatief gering. Dit is waarschijnlijk te wijten aan het feit dat colistine 30 jaar quasi niet gebruikt werd. Een aantal bacteriën heeft echter wel al resistentie ontwikkeld, voornamelijk door wijziging van de structuur van het lipide A gedeelte van de LPS. Ook wijzigingen aan andere delen van de LPS of de productie van een capsule kan tot resistentie leiden [41, 46] Toxiciteit Zoals reeds vermeld zijn de indicaties voor colistine beperkt omwille van de toxiciteit van het antibioticum. Vooral neuro- en nefrotoxiciteit treden frequent op. Experimenteel is vastgesteld dat de toxiciteit dosis-gerelateerd is, waarbij de symptomen verdwijnen wanneer de geneesmiddeltoediening wordt gestaakt. Het mechanisme dat de toxiciteit veroorzaakt is niet bekend. Nefrotoxiciteit komt relatief frequent voor bij colistine (±20 %), maar onderzoek heeft uitgewezen dat het minder vaak voorkomt dan bij de veel gebruikte aminoglycosiden. Het zijn nochtans deze antibiotica die colistine van de markt hebben verdreven, aangezien vroeger werd geloofd dat ze minder toxisch waren. Er bestaat ook verwarring over de grootte van het deel van de bevolking waarin nefrotoxiciteit optreedt. Vaak worden sterk verschillende percentages gevonden, naargelang de definitie van nefrotoxiciteit die werd gehanteerd. Neurotoxiciteit komt minder vaak voor, hoewel toch 7 % van de patiënten symptomen als duizeligheid, visusstoornissen en spierzwakte ervaart [41, 46, 52] Nut van Therapeutische Drug Monitoring voor colistine Net zoals voor de glycopeptiden vancomycine en teicoplanine kan TDM mogelijk nuttig zijn voor het lipopeptide colistine. Dit kan zowel gebeuren om het therapeutisch effect te waarborgen, als om toxiciteit te vermijden. Vooral dit laatste is voor colistine belangrijk. De aanbevolen dosering voor colistine ligt rond 5 mg/kg/dag CMS, verdeeld over 2 tot 4 dosissen. In de literatuur is er echter wel variatie in de dosering gerapporteerd. Zo verschillen de 2 meest gebruikte colistinepreparaten, Colomycin en Coli-Mycin, sterk in aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. Voor Coli-Mycin is de aanbevolen maximale dosis bijna dubbel zo groot als voor Colomycin (800 mg versus 480 mg) [41, 46]. Toediening van colistine gebeurt vooral intraveneus en intramusculair. Voorlopig is er geen immunoassay beschikbaar voor de routinebepaling van colistine. De ontwikkeling van een goede bepalingsmethode voor colistine is dus van groot belang. 10

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom E Olijslager en R Langen Klinisch Farmaceutisch Laboratorium TweeSteden ziekenhuis Dr. Deelenlaan 5, 5042 AD Tiiburg. EOlyslager@zamb.tsz.nl Inleiding

Nadere informatie

BEPALING VAN LASALOCID-NATRIUM IN DIERENVOEDERS (HPLC)

BEPALING VAN LASALOCID-NATRIUM IN DIERENVOEDERS (HPLC) Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-005 I-MET-FLVVT-005 BEPALING VAN LASALOCID-NATRIUM IN DIERENVOEDERS (HPLC) Versie 04 Datum van toepassing 2014-01-27

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Vancocin CP 250 mg, capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Vancocin CP 250 mg, capsules, bevatten vancomycinehydrochloride,

Nadere informatie

BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Amo-Colmix w.o. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Per gram: Werkzame bestanddelen: Colistinesulfaat 500.000

Nadere informatie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie LAB-Analyse Analyse 30 oktober 2008, De Kuip Rotterdam Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie Implementatie van de

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Amoxicilline trihydrate (= Amoxicilline 150 mg) Alum. Stearaat gefractioneerde kokosnootolie q.s. ad 1 ml.

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Amoxicilline trihydrate (= Amoxicilline 150 mg) Alum. Stearaat gefractioneerde kokosnootolie q.s. ad 1 ml. SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL CLAMOXYL L.A. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Amoxicilline trihydrate (= Amoxicilline 150 mg) Alum. Stearaat gefractioneerde

Nadere informatie

Gearchiveerde versie

Gearchiveerde versie Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FLVVT I-MET-FLVVT-124 I-MET-FLVVT-124 BEPALING VAN COCCIDIOSTATICA IN DIERENVOEDER MET LC- MS-MS Versie 06 Datum van toepassing 2014-01-21 Opgesteld

Nadere informatie

- Validatiedossier - Bepaling van de lipofiele groep toxinen in mosselen met gebruik van UPLC-MS/MS 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT...

- Validatiedossier - Bepaling van de lipofiele groep toxinen in mosselen met gebruik van UPLC-MS/MS 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT... 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT...1 3 LINEARITEIT...2 4 JUISTHEID EN HELHAARBARHEID...5 4.1 Juistheid... 5 4.2 Juistheid van meervoudige analyses van gecertificeerd referentiemateriaal (CRM)... 5 4.3

Nadere informatie

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Richard van Rossen / Henk Trumpie Apotheek Haagse Ziekenhuizen Email: r.vanrossen@ahz.nl Inleiding Sinds februari 2007 heeft het lab van de AHZ de beschikking

Nadere informatie

Biotransformatie en toxiciteit van

Biotransformatie en toxiciteit van Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol 062 1 Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol Inleiding Paracetamol is het farmacologisch actieve bestanddeel van een groot aantal vrij en op recept

Nadere informatie

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Abdel Chahbouni en René Vos Laboratorium Klinische Farmacologie en Apotheek VU medisch centrum De Boelelaan 1117 a.chahbouni@vumc.nl Fig.1 Ciclosporine A Inleiding

Nadere informatie

dat lage maximum concentraties (piekspiegels) van pyrazinamide, rifampicine en isoniazide leidden tot resistentie-ontwikkeling van de bacterie.

dat lage maximum concentraties (piekspiegels) van pyrazinamide, rifampicine en isoniazide leidden tot resistentie-ontwikkeling van de bacterie. S AMENVATTING 128 Samenvatting Tuberculose (TB of TBC) is een ernstige infectieziekte veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium tuberculosis. Wereldwijd ontwikkelen jaarlijks 9 miljoen mensen TB en overlijden

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29755 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29755 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29755 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Moes, Dirk Jan Alie Roelof Title: Optimizing immunosuppression with mtor inhibitors

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1/6

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1/6 BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1/6 1 NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL CEFALEXINE Kela 50 mg, tabletten voor honden KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzame bestanddeel: Cefalexinum

Nadere informatie

TDM van betalactam antibiotica op de IC: toekomstmuziek

TDM van betalactam antibiotica op de IC: toekomstmuziek TDM van betalactam antibiotica op de IC: toekomstmuziek Jan J. De Waele MD PhD Surgical ICU Ghent University Hospital Ghent, Belgium. Jan.DeWaele@UGent.be @CriticCareDoc TDM OUTCOME Agenda Het concept

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Amoxicilline trihydrat. (= Amoxicilline 150 mg) Polysorbat. 80 Alum. Monostearas Ethyl. oleas q.s. ad 1 ml.

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Amoxicilline trihydrat. (= Amoxicilline 150 mg) Polysorbat. 80 Alum. Monostearas Ethyl. oleas q.s. ad 1 ml. SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL CLAMOXYL Ready-To-Use 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Amoxicilline trihydrat. (= Amoxicilline 150 mg) Polysorbat. 80

Nadere informatie

Chronisch onderzoek is van belang bij stoffen waarbij accumulatie kan optreden.

Chronisch onderzoek is van belang bij stoffen waarbij accumulatie kan optreden. Vraag 1: Algemene toxicologie (Bos, 11 punten) a) oem 3 vormen waarin toxische stoffen in het milieu kunnen voorkomen? (2pt) b) Hoe (noem er 3 in totaal) kunnen deze verschillende vormen zich in het milieu

Nadere informatie

Algemene kennis over farmacokinetiek (PK)

Algemene kennis over farmacokinetiek (PK) Algemene kennis over farmacokinetiek (PK) C max, klaring, Vd, halfwaardetijd, AUC, biologische beschikbaarheid, proteinebinding Watis ditjargon? Is dit belangrijk voor mij? 2-1 Algemene kennis over farmacokinetiek

Nadere informatie

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Vancomycine 4 g elastomeerpomp, 120 ml

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Vancomycine 4 g elastomeerpomp, 120 ml 1. Naam van het geneesmiddel Vancomycine 1 4 g elastomeerpomp, 120 ml 2. Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling Bevat per elastomeerpomp van 120 ml vancomycinehydrochloride overeenkomend met resp.

Nadere informatie

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC Gene Zever Dr. Apr. Sarah Wille NICC Overzicht presentatie Waarom drugs opsporen in speeksel? Welk nut heeft een bijkomende analyse in het laboratorium? Zijn de huidige speekseltesten zever of gene zever?

Nadere informatie

Diervoeders - Bepaling van sulfadimidine-na - HPLC. RSVnr A0148, DAMcode 0800302, editie nr. 4, 07-07-94; Bijlagen zijn niet bijgevoegd.

Diervoeders - Bepaling van sulfadimidine-na - HPLC. RSVnr A0148, DAMcode 0800302, editie nr. 4, 07-07-94; Bijlagen zijn niet bijgevoegd. Stofnaam Type methode Te onderzoeken in Minimum bepaalbaarheidsgrens Herhaalbaarheid Reproduceer-baarheid Categorie Titel Sulfadimidine-natrium HPLC Mengvoeders 20 mg/kg 7 % bij 200-600 mg/kg 1,5-2 x herhaalbaarheid

Nadere informatie

BEPALING VAN VITAMINE E (DL- -TOCOFEROLACETAAT) IN

BEPALING VAN VITAMINE E (DL- -TOCOFEROLACETAAT) IN Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-088 I-MET-FLVVT-088 BEPALING VAN VITAMINE E (DL- -TOCOFEROLACETAAT) IN CONCENTRATEN (HPLC) Versie 04 Datum van

Nadere informatie

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC Gene Zever Dr. Apr. Sarah Wille NICC Overzicht presentatie Waarom drugs opsporen in speeksel? Welk nut heeft een bijkomende analyse in het laboratorium? Zijn de huidige speekseltesten zever of gene zever?

Nadere informatie

200906_oefen.pdf. Tentamen 25 juni 2009, vragen

200906_oefen.pdf. Tentamen 25 juni 2009, vragen 200906_oefen.pdf Tentamen 25 juni 2009, vragen Universiteit Utrecht Farmacie Geneesmiddel en patient Naam: Collegekaartnummer: OPGAVEN TENTAMEN BLOK FA-201 GENEESMIDDEL EN PATIENT 25 juni 2009 9.00 12.00

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2

Samenvatting Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 Hoofdstuk 1 geeft een overzicht van de achtergronden van biomateriaalgerelateerde infecties (BAI) en de mogelijke strategieën om deze infecties te voorkomen. De lezer wordt meegenomen in het onderwerp

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting Samenvatting Marcel D. Posthumus SAMENVATTING Reumatoïde artritis (RA) is een aandoening die voorkomt bij 0,5-1% van de bevolking en die gekenmerkt wordt door een chronische ontsteking van meerdere gewrichten

Nadere informatie

Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28

Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-055 I-MET-FLVVT-055 BEPALING VAN RUW VET IN DIERENVOEDERS Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28 Opgesteld

Nadere informatie

Methode validatie protocol. voor de. Bepaling van Paroxetine in serum

Methode validatie protocol. voor de. Bepaling van Paroxetine in serum Laboratorium Pagina: 1 van 29 voor de Bepaling van Documentnummer: Document samenstelling, review en goedkeuring: Rol Naam Functie Datum en handtekening 1 e Auteur J. Giesbertsen Analist Laboratorium 2

Nadere informatie

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische Nederlandse samenvatting Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische farmacokinetische modellen Algemene inleiding Klinisch onderzoek

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Lindenburg, Petrus Wilhelmus Title: New electromigration-driven enrichment techniques

Nadere informatie

Vitaminen. Definitie. Classificatie en functie

Vitaminen. Definitie. Classificatie en functie Vitaminen Definitie Vitaminen zijn essentiële organische voedingsstoffen, die in tegenstelling tot andere voedingsstoffen (koolhydraten, vetten, eiwitten) geen energie of bouwstoffen leveren, maar die

Nadere informatie

BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL SURAMOX 10% 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzaam bestanddeel: amoxicilline (als amoxicillinetrihydraat)

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De afgelopen tien jaar is de belangstelling voor de levenswetenschappen sterk toegenomen en zijn de onderzoeksactiviteiten in dit veelomvattende gebied enorm gegroeid. Deze ontwikkelingen

Nadere informatie

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Piperacilline 6 g / Tazobactam 0,75 g medicatiecassette, 100 ml (ZI-16112571)

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Piperacilline 6 g / Tazobactam 0,75 g medicatiecassette, 100 ml (ZI-16112571) 1. Naam van het geneesmiddel Piperacilline 6 g / Tazobactam 0,75 g medicatiecassette, 100 ml 2. Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling Bevat per medicatiecassette van 100 ml piperacilline natrium.1water

Nadere informatie

Dettol Deel IB 1 Samenvatting van productkenmerken. Dettol chloroxylenol 48 mg/ml, concentraat voor oplossing voor cutaan gebruik

Dettol Deel IB 1 Samenvatting van productkenmerken. Dettol chloroxylenol 48 mg/ml, concentraat voor oplossing voor cutaan gebruik 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Dettol chloroxylenol 48 mg/ml, concentraat voor oplossing voor cutaan gebruik 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Chloroxylenol 4,8 % g/v Voor hulpstoffen, zie rubriek

Nadere informatie

Farmacodynamie: het concept

Farmacodynamie: het concept Farmacodynamie: het concept effect Wat is farmacodynamie dosis-respons modellen het "alles-of-niets" model het lineair model het sigmoidaal model concentratie de invloed van de tijd 2-1 Wat is farmacodynamie?

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT. Aprokam 50 mg poeder voor oplossing voor injectie. Cefuroxim

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT. Aprokam 50 mg poeder voor oplossing voor injectie. Cefuroxim BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT Aprokam 50 mg poeder voor oplossing voor injectie Cefuroxim Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

BIJSLUITER. runderen en varkens.

BIJSLUITER. runderen en varkens. BIJSLUITER CEVAXEL 50 mg/ml, poeder en oplosmiddel voor oplossing voor injectie voor runderen en varkens. 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Vancocin CP 250 mg, capsules Vancomycinehydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Vancocin CP 250 mg, capsules Vancomycinehydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Vancocin CP 250 mg, capsules Vancomycinehydrochloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Chapter 7. Samenvatting

Chapter 7. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Talrijke publicaties hebben aangetoond dat de behandeling van jicht verbetering behoeft. Dit ondanks het feit dat de oorzaak en het ontstaan van deze aandoening goed bekend is,

Nadere informatie

Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters

Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters februari 2010 Pagina 1 van 7 WAC/V/B/005 INHOUD 1 INLEIDING... 3 2 PRINCIPE... 3 3 BIODEGRADATIEVOORWAARDEN... 3 4 TESTVOORWAARDEN... 3 5 MATERIAAL... 4 5.1

Nadere informatie

VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION

VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Type validatie Type de validation Verantwoordelijke (Naam en functie)

Nadere informatie

BIJSLUITER Activyl spot-on oplossing voor honden

BIJSLUITER Activyl spot-on oplossing voor honden BIJSLUITER Activyl spot-on oplossing voor honden 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND Registratiehouder:

Nadere informatie

Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart

Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart Intensive Care & Apotheek VU medisch centrum Netherlands Farmaco-terminologie Farmacologie de studie van geneesmiddelen observeerbare

Nadere informatie

Therapeutische drugmonitoring van posaconazole: zin of onzin? Timothy Vanwynsberghe

Therapeutische drugmonitoring van posaconazole: zin of onzin? Timothy Vanwynsberghe Therapeutische drugmonitoring van posaconazole: zin of onzin? Timothy Vanwynsberghe Azoles Posaconazole CAT vraagstelling 1. Wanneer TDM? 2. Voldoet posaconazole aan criteria? 3. Hoe kunnen we posaconazole

Nadere informatie

Bactroban neuszalf v3.2 SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

Bactroban neuszalf v3.2 SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Bactroban 2% Neuszalf 20 mg/g 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Iedere gram zalf bevat 20 mg mupirocine (als mupirocine-calcium).

Nadere informatie

De bepaling van venlafaxine (Efexor ) in serum; het kan altijd beter!

De bepaling van venlafaxine (Efexor ) in serum; het kan altijd beter! De bepaling van venlafaxine (Efexor ) in serum; het kan altijd beter! B.A. Lievestro-Hondorp Slingeland Ziekenhuis, Klinisch Farmaceutisch Laboratorium, Postbus 169, 7000 AD Doetinchem. Samenvatting Venlafaxine

Nadere informatie

BIJLAGE. Wetenschappelijke aspecten

BIJLAGE. Wetenschappelijke aspecten BIJLAGE Wetenschappelijke aspecten 3 BIJLAGE Wetenschappelijke aspecten A) INLEIDING Sparfloxacine is een antibioticum van de chinolonengroep dat is geïndiceerd voor de behandeling van: - in gemeenschapsverband

Nadere informatie

Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Belangrijke informatie voor beroepsbeoefenaren

Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Belangrijke informatie voor beroepsbeoefenaren De gezondheidsautoriteiten van de Europese Unie hebben het in de handel brengen van het geneesmiddel Kadcyla verbonden aan bepaalde voorwaarden. Het verplichte farmacovigilantieplan ter minimalisatie van

Nadere informatie

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap...

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Als het verhaal in het vorige extract begrepen is dan klinkt de titel van dit hoofdstuk niet zo vreemd. Uitgelegd is dat de zure/neutrale

Nadere informatie

FARMACOKINETIEK EN ADME-PROCESSEN

FARMACOKINETIEK EN ADME-PROCESSEN HERTENTAMEN FARMACOKINETIEK EN ADME-PROCESSEN Vakcode: 435084 Docent: dr. J.N.M. Commandeur Datum: 27 augustus 2008 Tijd: 12-14 uur Zaal: S.111 Aantal vragen: 5 Zet op elk vel (incl. millimeterpapier)

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 139 Staphylococcus aureus is één van de belangrijkste bacteriën verantwoordelijk voor implantaat gerelateerde infecties. Biomateriaal gerelateerde infecties beginnen met reversibele hechting van bacteriën

Nadere informatie

HANDLEIDING EN INLEIDING

HANDLEIDING EN INLEIDING HANDLEIDING EN INLEIDING Handleiding Met betrekking tot het gebruik hebben de samenstellers de volgende filosofie in gedachten: - De antibioticumkeuze, doseringen en doseringsintervallen zijn gericht op

Nadere informatie

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Datum laatste aanpassing / Date du dernière adaption MET-FLVVT-096

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL COSUMIX PLUS. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzame bestanddelen: Natriumsulfachloropyridazine 10 g / 100

Nadere informatie

GC of HPLC, that s the question?!

GC of HPLC, that s the question?! GC of HPLC, that s the question?! door Ir. Nico Vonk Avans+ Breda. Toepassingsgebied van de chromatografische technieken WP HT- GC Monster matrix Mengbaarheid met de mobiele fase (HPLC) Vluchtig (GC,

Nadere informatie

Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel. Marina Vanhecke Lab 4 U

Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel. Marina Vanhecke Lab 4 U Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel Marina Vanhecke Lab 4 U Kerncijfers KHLim 6000 studenten en 700 personeelsleden 4 campussen 6 departementen 30 bacheloropleidingen + 11 masters

Nadere informatie

KWANTITATIEVE BEPALING VAN VITAMINE B12 (CYANOCOBALAMINE) IN LEVENSMIDDELEN (HPLC)

KWANTITATIEVE BEPALING VAN VITAMINE B12 (CYANOCOBALAMINE) IN LEVENSMIDDELEN (HPLC) Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-026a I-MET-FLVVT-026a KWANTITATIEVE BEPALING VAN VITAMINE B12 (CYANOCOBALAMINE) IN LEVENSMIDDELEN Versie 02 Datum

Nadere informatie

FLOXYME 50 mg/ml OPLOSSING VOOR GEBRUIK IN DRINKWATER 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

FLOXYME 50 mg/ml OPLOSSING VOOR GEBRUIK IN DRINKWATER 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL FLOXYME 50 mg/ml OPLOSSING VOOR GEBRUIK IN DRINKWATER 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzaam bestanddeel: Florfenicol 50 mg/ml Zie rubriek 6.1 voor de

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking. Wat is kwaliteitsbewaking?

Kwaliteitsbewaking. Wat is kwaliteitsbewaking? Kwaliteitsbewaking Nico Vandepoele Bio-Rad Laboratories. Wat is kwaliteitsbewaking? Kwaliteitsbewaking is een statistisch proces opgezet om het analytisch proces dat patiëntenresultaten voortbrengt te

Nadere informatie

Vamysin 1000 mg poeder voor concentraat voor oplossing voor infusie. 2 KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

Vamysin 1000 mg poeder voor concentraat voor oplossing voor infusie. 2 KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 1 NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Vamysin 1000 mg poeder voor concentraat voor oplossing voor infusie. 2 KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke injectieflacon bevat 1000 mg vancomycine (als vancomycinehydrochloride),

Nadere informatie

2. Wanneer mag u dit middel niet gebruiken of moet u er extra voorzichtig mee zijn?

2. Wanneer mag u dit middel niet gebruiken of moet u er extra voorzichtig mee zijn? BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Vancomycine CNP 500 mg, poeder voor oplossing voor infusie Vancomycine CNP 1000 mg, poeder voor oplossing voor infusie Vancomycine Lees goed de hele bijsluiter

Nadere informatie

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA Dr. Anna Vantilborgh Hematologie - UZ Gent 13 september 2013 ALGEMENE PRINCIPES IN BEHANDELING VAN BLOEDINGEN AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER ORALE DIRECTE

Nadere informatie

TECHNIEKBLAD 17. Zeoliet adsorptie

TECHNIEKBLAD 17. Zeoliet adsorptie 89 TECHNIEKBLAD 17 Zeoliet adsorptie Synoniemen, afkortingen en/of procesnamen n.v.t. Verwijderde componenten - KWS - Solventen - NH 3 Principeschema 90 Procesbeschrijving Zeoliet is een aluminiumsilicaat

Nadere informatie

2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Soluvit Novum poeder voor oplossing voor infusie 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Eén flacon Soluvit Novum bevat: Thiaminemononitraat 3,09 mg (overeenkomend met

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting 181 182 Samenvatting Ondanks de vooruitgang die bereikt is in de behandeling van kanker, zorgt deze ziekte in de westerse landen nog steeds voor een groot maatschappelijk gezondheidsprobleem. Voor patiënten

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Bacivet S, 4200 IU/g, poeder voor gebruik in drinkwater, konijnen

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Bacivet S, 4200 IU/g, poeder voor gebruik in drinkwater, konijnen SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Bacivet S, 4200 IU/g, poeder voor gebruik in drinkwater, konijnen 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzaam bestanddeel

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1/5 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzame bestanddelen: Per 500 ml: 95,0 g calciumgluconaat 22,5 g calciumgluceptaat

Nadere informatie

Resistentie. Toegespitst naar onze regio. Een internationaal probleem

Resistentie. Toegespitst naar onze regio. Een internationaal probleem Resistentie Toegespitst naar onze regio Een internationaal probleem 19 e Grande Conférence Verona 2013 Indeling bacteriën Indeling bacteriën Coccen Staven Gram positief Staphylococcen Streptococcen Pneumococ

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Dicural 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke milliliter van de oplossing bevat: 2.1 Werkzame stof Difloxacine

Nadere informatie

BIJSLUITER. EQUIOXX 8.2 mg/g orale pasta voor paarden

BIJSLUITER. EQUIOXX 8.2 mg/g orale pasta voor paarden BIJSLUITER EQUIOXX 8.2 mg/g orale pasta voor paarden 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE Houder van de vergunning

Nadere informatie

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater april 2005 One Cue Systems Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Tadim, 1 miljoen internationale eenheden (IE) poeder voor oplossing voor infusie

Tadim, 1 miljoen internationale eenheden (IE) poeder voor oplossing voor infusie 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Tadim, 1 miljoen internationale eenheden (IE) poeder voor oplossing voor infusie 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke injectieflacon bevat 1 miljoen internationale

Nadere informatie

Acetylcysteïne Sandoz 600 mg bruistabletten N-acetylcysteine

Acetylcysteïne Sandoz 600 mg bruistabletten N-acetylcysteine BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Acetylcysteïne Sandoz 600 mg bruistabletten N-acetylcysteine Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. VITAMINE B12 STEROP 1mg/1ml Oplossing voor injectie en drank. Cyanocobalamine

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. VITAMINE B12 STEROP 1mg/1ml Oplossing voor injectie en drank. Cyanocobalamine BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER VITAMINE B12 STEROP 1mg/1ml Oplossing voor injectie en drank Cyanocobalamine Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting Bij patiënten die met antikanker geneesmiddelen worden behandeld wordt een grote interindividuele variabiliteit gezien in de antitumor werking en de bijwerkingen. Naast klinische

Nadere informatie

Het werkzame bestanddeel is Cefotaxime natrium. Andere bestanddelen (hulpstoffen); de ampul oplosmiddel bevat water voor injectie.

Het werkzame bestanddeel is Cefotaxime natrium. Andere bestanddelen (hulpstoffen); de ampul oplosmiddel bevat water voor injectie. Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te lezen. Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw

Nadere informatie

Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose.

Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose. 1 Samenvatting Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose. Zowel arteriële trombose (trombose

Nadere informatie

PUBLIEKSBIJSLUITER OBRACIN

PUBLIEKSBIJSLUITER OBRACIN PUBLIEKSBIJSLUITER OBRACIN Lees de hele bijsluiter aandachtig door alvorens dit geneesmiddel te gebruiken. Bewaar deze bijsluiter, misschien heeft u hem nog een keer nodig. Raadpleeg uw arts of apotheker,

Nadere informatie

LIJST MET NAMEN, FARMACEUTISCHE VORMEN, STERKTEN, DIERSOORTEN, TOEDIENINGSWEGEN, HOUDERS VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN / AANVRAGERS

LIJST MET NAMEN, FARMACEUTISCHE VORMEN, STERKTEN, DIERSOORTEN, TOEDIENINGSWEGEN, HOUDERS VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN / AANVRAGERS BIJLAGE I LIJST MET NAMEN, FARMACEUTISCHE VORMEN, STERKTEN, DIERSOORTEN, TOEDIENINGSWEGEN, HOUDERS VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN / AANVRAGERS 1/9 Lidstaat/nummer van de vergunning voor

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Cefotaxime Hospira 250 mg, poeder en oplosmiddel voor oplossing voor injectie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Cefotaxime Hospira 250 mg, poeder en oplosmiddel voor oplossing voor injectie SPCNed p.1/13 SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Cefotaxime Hospira, poeder en oplosmiddel voor oplossing voor injectie bevat

Nadere informatie

URO-VAXOM SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT

URO-VAXOM SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT - 1 - SAMENVATTING VAN DE KENMERKEN VAN HET PRODUCT 1. BENAMING Uro-Vaxom 6 mg, harde capsules. 2. SAMENSTELLING 1 capsule bevat 60 mg x-om-89 lyofilisaat overeenkomend met 6 mg E. coli extract. Voor een

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Pradaxa

Checklist 1 e aflevering Pradaxa Checklist 1 e aflevering Pradaxa 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

Aangrijpingspunten van antibiotica in de prokaryoten. - Celwandsynthese - DNA, RNA en eiwitsynthese

Aangrijpingspunten van antibiotica in de prokaryoten. - Celwandsynthese - DNA, RNA en eiwitsynthese Aangrijpingspunten van antibiotica in de prokaryoten - Celwandsynthese - DNA, NA en eiwitsynthese Dwarsdoorsnede celwand micro-organisme Gram-negatief Gram-positief Algemene mechanismen van antibioticum

Nadere informatie

Meten en Monitoren. Weet wat je meet. Startsymposium Expertisecentrum PFOS. Virtualisatie project Omegam Eline Klooster.

Meten en Monitoren. Weet wat je meet. Startsymposium Expertisecentrum PFOS. Virtualisatie project Omegam Eline Klooster. Meten en Monitoren Weet wat je meet Inhoud presentatie Omegam Laboratoria Proces ontwikkelen analyse methoden De analyse /PFOA Prestatiekenmerken /PFOA bij Omegam De praktijk : Weet wat je meet Omegam

Nadere informatie

Silica colloïdalis anhydrica Natrii methylis parahydroxybenzoas Natrii propyl parahydroxybenzoas. Acidum citricum monohydricum

Silica colloïdalis anhydrica Natrii methylis parahydroxybenzoas Natrii propyl parahydroxybenzoas. Acidum citricum monohydricum 1. Benaming Panacur suspensie 2,5 % ad us. vet. 2. Samenstelling Actief bestanddeel Fenbendazolum per ml 25.000 mg Andere bestanddelen Silica colloïdalis anhydrica Natrii methylis parahydroxybenzoas Natrii

Nadere informatie

1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND

1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND BIJSLUITER Benefortin Flavour 2,5 mg tabletten voor katten en honden Benefortin Flavour 5 mg tabletten voor katten en honden Benefortin Flavour 20 mg tabletten voor honden 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER

Nadere informatie

Ecologische Monitoring Kustverdedigingsproject Oostende. (t 0 -situatie, fase 3) AANVULLENDE STUDIE:

Ecologische Monitoring Kustverdedigingsproject Oostende. (t 0 -situatie, fase 3) AANVULLENDE STUDIE: Ecologische Monitoring Kustverdedigingsproject Oostende (t 0 -situatie, fase 3) AANVULLENDE STUDIE: KWANTIFICERING EN KWALIFICERING VAN ORGANISCH MATERIAAL IN MARIENE SEDIMENTEN: HUN ONDERLINGE RELATIES

Nadere informatie

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid Bepaling van de elektrische geleidbaarheid april 2006 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/004 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 2.1 SPECIFIEKE GELEIDBAARHEID, ELEKTRISCHE GELEIDBAARHEID (γ)... 3 2.2

Nadere informatie

Kleine beestjes, zwaar gewicht Antibioticumresistentie op de IC. Jeroen Keijman, arts-microbioloog

Kleine beestjes, zwaar gewicht Antibioticumresistentie op de IC. Jeroen Keijman, arts-microbioloog Kleine beestjes, zwaar gewicht Antibioticumresistentie op de IC Jeroen Keijman, arts-microbioloog Inhoud Wat is resistentie? Hoe komt een resistente bacterie bij patiënten op de IC? Hoe voorkom je resistentie?

Nadere informatie

Meten en Maken 1. Toets Harris 26-04-2010

Meten en Maken 1. Toets Harris 26-04-2010 Meten en Maken 1 Toets Harris 26-04-2010 Deze toets bestaat uit vier opgaven die even zwaar tellen. De vier opgaven bestaan allemaal uit deelvragen. Maak elke opgave op een apart antwoordblad. Dit maakt

Nadere informatie

Bepaling van glyfosaat en AMPA in water met LC-MS

Bepaling van glyfosaat en AMPA in water met LC-MS Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van water Bepaling van glyfosaat en AMPA in water met LC-MS Versie januari 2012 WAC/IV/A/029 Inhoud INHOUD 1 Toepassingsgebied 3 2 Principe 3 3 Apparatuur

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER NATRICLO 585 mg/10ml NATRICLO 1g/10ml NATRICLO 2g/10ml NATRICLO 3g/10ml NATRICLO 4g/20ml NATRICLO 6g/20ml Concentraat voor oplossing voor infusie Natriumchloride

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Methoxasol 20/100 mg/ml oplossing voor gebruik in drinkwater voor varkens en kippen

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Methoxasol 20/100 mg/ml oplossing voor gebruik in drinkwater voor varkens en kippen SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Methoxasol 20/100 mg/ml oplossing voor gebruik in drinkwater voor varkens en kippen 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Samenvatting In de diagnose en prognose van hartfalen hebben B-type Natriuretisch Peptide (BNP) en N-terminaal probnp (NT-proBNP) in de afgelopen jaren hun waarde bewezen. Tegenwoordig

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 Samenstellen dialysevloeistof in de AK 200U S

Hoofdstuk 3 Samenstellen dialysevloeistof in de AK 200U S Hoofdstuk 3 Samenstellen dialysevloeistof in de AK 200U S Dit principe geldt voor de AK100, AK100 Ultra, AK200, AK200 Ultra, AK200S en AK200S Ultra. (Verder AK s genoemd) In de AK200 en AK200S serie is

Nadere informatie

BEPALING VAN DE MEETONZEKERHEID VOOR KWANTITATIEVE CHEMISCHE ANALYSES

BEPALING VAN DE MEETONZEKERHEID VOOR KWANTITATIEVE CHEMISCHE ANALYSES Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria Procedure BEPALING VAN DE MEETONZEKERHEID VOOR KWANTITATIEVE CHEMISCHE ANALYSES Datum van toepassing : zie datum goedkeuring

Nadere informatie