k Kwaliteitsimpuls voor (v)so k Nieuw Zuid gooit het roer om k Het nut van schoolcontactpersonen k Schoollocaties sluiten vriendschap

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "k Kwaliteitsimpuls voor (v)so k Nieuw Zuid gooit het roer om k Het nut van schoolcontactpersonen k Schoollocaties sluiten vriendschap"

Transcriptie

1 11_08 > Rotterdams Onderwijs Magazine k Kwaliteitsimpuls voor (v)so k Nieuw Zuid gooit het roer om k Het nut van schoolcontactpersonen k Schoollocaties sluiten vriendschap opteams met alent op Emmaus Mariaschool: leren, leven, beleven Vierambacht verfijnt brede school november _ nr. 09 _ jaargang 31

2 van de redactie agenda inhoud Rotterdams Onderwijs Beleid Gemeente en schoolbesturen stelden in 2005 voor vier schooljaren het Rotterdams Onderwijs Beleid (ROB) vast. Inmiddels zijn we dus aan de tweede helft van die periode begonnen. Reden voor het ROM om eens extra op zoek te gaan naar activiteiten die plaatsvinden dankzij het ROB en die een plek in de zon verdienen. Van het totaal van bijna 49 miljoen euro ROB-geld per schooljaar gaat een groot bedrag naar de brede school: 6,3 miljoen. Basisschool Vierambacht gebruikt zijn portie voor het aanstellen van een bredeschoolmedewerker en het opzetten van een wijkarrangement. Met goede resultaten! Lees het vanaf pagina 32. Bijna even groot is het bedrag dat bestemd is voor contactpersonen ouderbetrokkenheid. Een variatie hierop zijn de schooloudercontactpersonen in het voortgezet onderwijs. Al sinds 2001 doet Melanchthon ervaring op met deze scp s. Lees over hun successen op pagina 20 en 21. Het ROB steekt veruit het meeste geld in de voor- en vroegschoolse educatie (vve): 11 miljoen. Hieronder vallen ook de kinderdagverblijven die werken met Ben ik in Beeld, een programma waarbij pedagogisch medewerkers hun interactie met het kind op een hoger plan brengen. Lees hoe dat in zijn werk gaat op pagina 12 en november (start) ROERDAM tentoonstelling Halte Holland 19 november ROERDAM workshop Maak van kinderen enthousiaste lezers (po) 19 november ROERDAM cursus En nu de bouwcoördinator (po) 21 november ROERDAM Rotterdamse OSKAR november ROERDAM opening tentoonstelling Goed voor elkaar? (sociale competentie en burgerschap) 21 november (start) ROERDAM cursus Gedragsmanagement en sociale competentie 26 en 27 november URECH Het Nationale havo/wvo Congres c Beleid 5 Stopverbod bij scholen? 5 entoonstelling burgerschap in Onderwijsmuseum 6 ROB-gezicht > Marja Liefaard 6 Schooluitval: aandacht voor individuele problemen 7 Gastles over lievelingsboek op Dag van de Leraar 7 Mister Simpel > Wel klagen maar geen actie ondernemen? Vak 11 weede-kamerleden op Hildegardisschool 12 Programma Ben ik in Beeld verbetert kinderopvang 13 Sense wil jongeren bereiken 14 Mijn Vak > Margot Uljee 16 Alles Kids in de Wijk wint terrein Leerling 22 alentvolle jongeren vinden nieuwe uitdaging 24 Veel allochtone stagiairs slecht gemotiveerd 25 Wouter Bos zet Zadkiner in het zonnetje 25 Rotterdam loopt voorop met motorvoertuigentechniek f School 29 Melanchthon Schiebroek opent nieuw gebouw in Schiebroek 30 Basisschool Maria laat kinderen leren, leven, beleven 4_ ROERDAMSE KWALIEIS- IMPULS VOOR (V)SO. Lucas Rurup: Wij lopen voorop R 8_ NIEUW ZUID GOOI HE ROER OM R 20_ SCHOOLOUDERCONAC- PERSONEN MELANCHHON: Wij zijn vaak de olie in de machine O 27 november ROERDAM start cursus Grip op de Groep 32 Brede school Vierambacht: Activiteiten na schooltijd moeten léuk zijn 34 De Kleine Pijler in prachtig nieuw gebouw colofon Rotterdams Onderwijs Magazine voorlichtings- en opinieblad voor onderwijs, educatie, vorming, opleiding en training in Rotterdam. Gratis voor personeel van voorscholen, primair en voortgezet onderwijs in Rotterdam. 31 e jaargang -- nr.9 -- november 2008 ISSN Verschijnt tien keer per jaar -- Oplage 8100 Losse nummers 5.50 Abonnement 55.- (opzeggingen vóór 1 november) Uitgave Stichting de Meeuw Redactie Ineke Ginjaar, Marian Mulder, Hanneke van rirum, Lidija Konijnendijk Willem Bijl (hoofd- en eindredactie) Redactie-adres Postbus HB Rotterdam -- telefoon fax Grafische vormgeving richis Vormgeving BNO -- Rotterdam Foto cover Jan van der Meijde Druk Goos -- Ouderkerk aan den IJssel Stichting de Meeuw 28 november ROERDAM jeugdconferentie Dyslexie: Wat vind jij nou? 28 januari (start) ROERDAM cursus Maak met je groep een prentenboek (po) 4 en/of 5 februari URECH Nationaal vmbo Congres plus 2_Agenda 18/19_alent in Beeld 35_Geflitst 36_Veldwerk 26_ LOCAIES DE WILGENSAM INEGREREN O GEMENGDE SCHOOL: Wij willen eenheid in verscheidenheid O 2 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 3

3 Beleid tekst en foto Martin van den Bogaerdt Met ROBuust (v)so wordt in heel de stad gewerkt aan praktisch hanteerbare kwaliteitsverbeteringen voor het (voortgezet) speciaal onderwijs. De aanpak kon worden ontwikkeld met geld van de gemeente. Ontwikkelaar en onderzoeker Lucas Rurup van de CED-Groep legt uit wat het succes ervan is. Hij verwacht dat de Rotterdamse aanpak breder en op den duur misschien wel landelijk kan worden uitgerold. cccccccccccccc Rotterdamse cccccccccccccc cccccccccccccc kwaliteitsimpuls cccccccccccccc voor (v)so cccccccccccccc Het driejarige project ROBuust (v)so, waarbij de hoofdletters ROB voor Rotterdams Onderwijs Beleid staan, loopt inmiddels ruim een jaar. De gemeente wilde met een efficiënte aanpak een kwaliteitsimpuls aan het speciaal onderwijs geven. Directe aanleiding waren de slechte inspectierapporten, die uitgebreid in de media zijn geweest. Als je naar het speciaal onderwijs kijkt, zie je dat er hartstikke hard wordt gewerkt maar dat de kwaliteit ervan niet aangetoond kan worden. Er zijn bijvoorbeeld te weinig leermiddelen en het ontbreekt vaak aan duidelijke doelstellingen. Ambities Rurup vervolgt: Waar ROBuust (v)so zich op richt, is de ontwikkeling van producten en leermiddelen en op duidelijk meetbare ambities. Dus: waar wil de school met de leerling naartoe? Het echte robuuste is dat we de kwaliteitsverbetering kunnen en willen meten. Het (v)so ontworstelt zich daarmee aan de softe sector, met eigen heldere leeropbrengsten. Ook de schoolbesturen zijn het hiermee van harte eens. Leeropbrengsten laten écht zien hoe het met de leerlingen en de school gaat. Het is daarbij belangrijk dat je van tevoren met elkaar afspreekt welk ambitieniveau je hebt. k Lucas Rurup: Als je naar het speciaal onderwijs kijkt, zie je dat er hartstikke hard wordt gewerkt maar dat de kwaliteit ervan niet aangetoond kan worden. LUCAS RURUP CED-Groep Meten is weten Alle directeuren en locatieleiders van de 19 scholen die aan ROBuust (v)so meedoen, gaan een driedaagse training volgen om op hun school actie te ondernemen voor een betere onderwijskwaliteit. Op al die scholen zijn inmiddels verbeteracties in gang gezet. Rurup blijft benadrukken dat het van groot belang is om voortdurend de vinger aan de pols te houden. Meten is weten! Je gaat als school uit van een nulmeting, legt je ambities vast en checkt of je je doelstellingen haalt. Dan kan blijken dat je ambities precies goed zijn, te laag of juist te hoog en dat je ze moet bijstellen. Het is van groot belang om voortdurend de vinger aan de pols te houden Stagebegeleiding De CED-Groep heeft speciaal voor de Rotterdamse (v)so-scholen een programma ontwikkeld waarmee zij hun doelstellingen kunnen realiseren. De scholen moeten een handvat hebben. Het zou tot niets leiden als we alleen maar zouden zeggen wat er moet gebeuren, zonder de scholen daarbij te ondersteunen. Zo zijn er voor het voortgezet speciaal onderwijs trajecten in ontwikkeling, waarmee leerlingen op structurele wijze kunnen worden begeleid tijdens hun stage, bijvoorbeeld in een supermarkt. In elk traject kan de leerkracht de vooruitgang meten door eerst het beginniveau te bepalen en daarna te meten welk eindniveau is bereikt. Alles draait tenslotte om de leerlingen en de bagage die zij meekrijgen voor hun latere leven, aldus Rurup. Voorloper Op dit moment is ROBuust (v)so nog een puur Rotterdams project, maar Rurup verwacht dat de meetmethode ook een kwaliteitsimpuls kan zijn voor (v)so-scholen buiten de stad en op den duur misschien wel in heel Nederland. Wij lopen hiermee voorop, zoals je wel vaker ziet met Rotterdamse initiatieven op het gebied van het speciaal onderwijs. Er moet een stopverbod voor auto s komen bij basisscholen, om onveilige situaties voor kinderen te voorkomen. GroenLinks-raadslid Arno Bonte doet dat voorstel naar aanleiding van het toegenomen aantal auto s nabij scholen. GroenLinks wil stopverbod bij scholen Arno Bonte wil dat zoveel mogelijk ouders hun kinderen met de fiets of lopend naar school gaan brengen. In Groningen vond al een succesvol experiment met een stopverbod plaats. Als gevolg daarvan besloten bijna alle ouders hun kinderen lopend of met de fiets naar school te brengen. Groningen wil het stopverbod nu bij alle basisscholen invoeren. Uit een peiling van GroenLinks onder 100 schoolkinderen blijkt dat 95 procent van de Rotterdamse schoolkinderen het liefst zonder auto naar school wordt gebracht. Bonte wil dat Rotterdam het stopverbod invoert bij scholen waar naast de kinderen ook de directie en medezeggenschapsraad voorstander van de maatregel is. entoonstelling burgerschap Het Onderwijsmuseum presenteert de komende maanden de tentoonstelling Goed voor elkaar. Deze laat zien wat scholen doen aan sociale competentie en burgerschap en hoe onze voorvaderen hun kinderen mores leerden. Volgend schooljaar is het tien jaar geleden dat burgerschap en sociale competentie een plaats kregen in het lesprogramma van Rotterdamse scholen. Een goede aanleiding voor het Onderwijsmuseum om samen met de CED-Groep en de scholen de balans op te maken: wat heeft die aandacht opgeleverd? De feestelijke opening vindt plaats op 21 november, tegelijk met het uitreiken van de Rotterdamse OSKARS door Rotterdams onderwijswethouder Leonard Geluk. Meer informatie over de inhoud van de tentoonstelling en het bijbehorende schoolprogramma is te vinden op en 4 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 5

4 ROB - gezicht Marja Liefaard Gastles over lievelingsboek op Dag van de Leraar tekst Ronald Buitelaar ME EEN KNIPOOG NAAR HE SIMPLISIES VERBOND BESEED DEZE RUBRIEK AANDACH AAN REGELDRUK IN HE ONDERWIJS. Eén ding werd mij meteen duidelijk toen ik in 1980 in het Rotterdamse beroepsonderwijs terecht kwam: niets blijft lang hetzelfde. Dat gold en geldt voor de leerlingen, de manieren van leren, de samenleving en de arbeidsmarkt en uiteraard ook voor mijzelf. Ik begon als docent Nederlands in het mdgo* en studeerde daarnaast voor mijn doctoraal Nederlandse taal- en letterkunde. Vanaf die tijd maakte ik talloze onderwijsinhoudelijke veranderingen en fusies mee. Eerst als docent in het beroepsonderwijs en het tweedetaalonderwijs, later ook als ontwikkelaar, leidinggevende en beleidsadviseur. Sinds 2003 ben ik senior beleidsadviseur Onderwijs bij het Albeda College. Beweeglijk onderwijs is nodig omdat de wereld om ons heen in beweging is. Jongeren van nu zijn andere jongeren dan tien, twintig, dertig jaar geleden. Zij leven anders, leren anders, hebben toegang tot nieuwe technologieën en hebben vaker dan vroeger een andere culturele bagage en taalachtergrond. Steeds meer kinderen hebben extra Werken aan talentontwikkeling support nodig, omdat ze het op eigen kracht niet redden. Dit vraagt om onderwijs dat vertrekt vanuit het kind. We moeten voorkomen dat de schoolloopbaan een hindernisbaan wordt. Gezamenlijk werken aan talentontwikkeling van kinderen dat is goed voor het kind en ook voor de Rotterdamse samenleving. Dat vraagt dat we over onze eigen grenzen heen kunnen kijken en samenwerking zoeken. In Rotterdam verlaten meer dan jongeren de school zonder diploma. De gemeente wil dat aantal verminderen, maar richt zich daarbij volgens de Rotterdamse Rekenkamer te veel op de beschikbaarheid van opleidingsplaatsen. In het rapport Zonder diploma geen relaxed werk staat dat daardoor de niet-willers en de niet-kunners onvoldoende worden bereikt. De rekenkamer vindt dat per geval moet worden bekeken of het volgen van een opleiding wel de beste optie is. Een ander advies luidt dat er meer aandacht moet zijn voor vsv ers die betaald foto Jan van der Meijde Het is daarom mooi dat het Rotterdams Onderwijs Beleid de samenwerking tussen gemeente, po/vo-scholen en mbo organiseert en faciliteert. Ik participeer in de commissie Onderwijs Ouders en Omgeving. We organiseren samenwerking en kennisdeling rond prioriteiten als taal, brede school en ouderparticipatie. Zo is bijvoorbeeld het project Elkaars aal Spreken ontstaan waarin vo en roc s werken aan doorgaande taalontwikkeling. Urgente thema s waarop onderwijs en overheid elkaar moeten vinden, zijn m.i. zorgstructuur en taalontwikkeling. Het zijn onderwerpen waar de meeste van onze docenten dagelijks mee te maken hebben. Er zijn plannen om taal en rekenen in het mbo centraal te gaan examineren. Dit heeft niet alleen gevolgen voor ons onderwijs maar vraagt ook om afstemming met toeleverende scholen (het vmbo). Rotterdams Onderwijs Beleid heeft effect als we werken vanuit dergelijke urgente thema s in de scholen. *mdgo middelbaar dienstverlenings- en gezondheidszorgonderwijs Schooluitval: aandacht voor individuele problemen Het aantal voortijdig schoolverlaters (vsv ers) kan omlaag door meer aandacht te besteden aan individuele problemen binnen deze groep. Dat stelt de Rotterdamse Rekenkamer. werk hebben. ot nu toe concentreert de aandacht zich op diegenen die niet werken en een uitkering hebben. Verder staat in het rapport dat het wellicht te hoog gegrepen is om alle vsv ers een startkwalifi catie te laten halen. Uit gesprekken die de Rotterdamse Rekenkamer met 54 vsv ers voerde, kwam naar voren dat de meesten van hen hun opleiding hadden afgebroken vanwege individuele problemen. Het beleid om schooluitval tegen te gaan, zou zich daarom meer moeten richten op de sociale omgeving van de doelgroep. tekst en foto Martin van den Bogaerdt ientallen gastdocenten die in het dagelijks leven niet voor de klas staan, hebben op de Dag van der Leraar een halfuur aan de onderwijspraktijk geproefd. Ze deden mee aan de jaarlijkse actie Op de stoel van de meester en de juf van stichting Kind en Onderwijs Rotterdam. h De les van Yvet van Noordt liep goed. Een van de gastdocenten was Yvet van Noordt van de CED-Groep. Zij adviseert leerkrachten en directeuren op het gebied van taal en lezen. Op maandag 6 oktober was ze te gast in combinatiegroep 6-7 van de Dr. H. Piersonschool in Blijdorp. Normaal gesproken zit ik achter in de klas, en dan zie ik wat er lekker loopt en wat er niet zo goed gaat. Nu stond ik er dus zelf voor. Echt heel anders, maar ik had het prima naar mijn zin! Van Noordt had de leerlingen gevraagd hun lievelingsboek mee te nemen. Dat was een veilige keuze, want ik houd me dagelijks bezig met leesbevordering in het onderwijs. Ik wilde me richten op de leesbeleving. Het is goed om leerlingen te laten nadenken over wat ze hebben gelezen, in plaats van dat er controlerende vragen over worden gesteld. De les liep goed, het was een fi jne klas. Volgend jaar moet ik misschien een minder veilige keuze maken, bijvoorbeeld handarbeid of muziek aan kleuters. Op de Dag van de Leraar waren er op Rotterdamse basisscholen nog tientallen andere gastdocenten actief. Wethouder Leonard Geluk bijvoorbeeld gaf les op de Eben Haëzerschool in het Nieuwe Westen, weede Kamerlid ofi k Dibi van GroenLinks deed dat op de Johan de Graafschool in Kralingen en Simone Walvisch van de landelijke bestuurskoepel PO-Raad gaf les op de A.S. almaschool in Crooswijk. De organisatie van de jaarlijkse actie Op de stoel van de meester en de juf is in handen van Arie de Bruin van stichting Kind en Onderwijs Rotterdam, of Wel klagen maar geen actie ondernemen? Zou het dan toch waar zijn dat Nederlanders liever zeuren en zaniken dan actie ondernemen? Je zou het haast denken als je de respons op de gemeentelijke SOP-actie in ogenschouw neemt. SOP (Samen egen Onnodige Procedures) is een initiatief van onderwijswethouder Leonard Geluk en kwam er we citeren de wethouder om de regelgekte te stoppen. och lijkt het met die gekte wel mee te vallen. Zo kwamen op een speciaal door JOS georganiseerde SOP-bijeenkomst slechts ca. 25 scholen af en levert ook het nieuwste offensief een matige respons op. Ditmaal gaat het om voorgedrukte adresstickers waarmee voorbeelden van regelgekte eenvoudig onder de aandacht van JOS zijn te brengen. Desondanks zijn sinds maart 2008 nog geen tien meldingen binnengekomen. We belden met Rikkert den Hollander, beleidsadviseur SOP bij Jeugd, Onderwijs en Samenleving (JOS) en vroegen hem naar een verklaring. Den Hollander: Ook wij snappen er niets van. We weten dat het leeft in het onderwijs en hadden daarom een stortvloed aan klachten verwacht. We zijn dus zeer verrast dat de teller niet eens op tien staat. Waar gaat het voornamelijk om bij die bijna tien meldingen? Den Hollander: Het merendeel van de klachten gaat over de te trage of omslachtige wijze van informatieverzameling en/of behandeling van vragen. Kunnen spijtoptanten jullie alsnog overspoelen met op- en aanmerkingen? Den Hollander: Graag. Ze kunnen daarvoor de stickers gebruiken of rechtstreeks schrijven naar onderstaand adres. Gemeente Rotterdam JOS t.a.v. Projectgroep SOP Antwoordnummer WB Rotterdam 6 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 7

5 Vak tekst Marijke Nijboer Geen gezamenlijke visie en te weinig leerling-gericht: zo luidde het oordeel van de nieuwe vmbo-directie over deze sector van Nieuw Zuid. Niet het hele team stond te juichen over de vernieuwingsplannen die voortvarend werden ontwikkeld. Maar toen de algemene directie de nieuwe visie omhelsde en de VO-raad subsidie en begeleiding verstrekte, kwamen steeds meer collega s over de brug. Onze leerlingen hebben al grote sprongen gemaakt. k Je moet kinderen prikkelen, aanspreken. foto s Jan van der Meijde Nieuw Zuid gooit het roer om In juni 2006 kwam Roelie Keizer als sectordirecteur vmbo naar openbare scholengemeenschap Nieuw Zuid. De voormalige gymlerares had twaalf jaar achter de rug op een middenschool in de Bijlmer. Ze kende dus de uitdagingen van een Randstedelijke binnenstadsschool. och werd ze verrast door wat ze aantrof bij Nieuw Zuid. De eindexamenresultaten waren goed, maar ik miste een gezamenlijke visie. Er is na de fusie onvoldoende geïnvesteerd om van de school een geheel te maken. Er was achterstallig onderhoud op vele gebieden. De financiele situatie was niet rooskleurig waardoor jonge mensen weg moesten. Zaken als deskundigheidsbevordering waren blijven liggen. En de school was erg leerstofgericht; er was weinig oog voor de behoeften van leerlingen. Natuurlijk waren daar oorzaken voor aan te wijzen: zo droeg de school nog de sporen van haar fusieverleden en de functie van sectorof locatiedirecteur was een poos vacant geweest. Maar er moest dringend iets gebeuren, vond Keizer. Ze ging gesprekken aan met het team om de situatie in kaart te brengen en een voedingsbodem voor verandering te creëren. Subsidie Met een paar gelijkgestemde collega s maakte Keizer een lijstje met kansen. Nieuw Zuid mag een school neerzetten in Parkstad, een toekomstige wijk tussen de Kuip en de Kop van Zuid. Dat vroeg om een nieuw concept. Daarnaast waren collega s van de internationale schakelklas (isk) al volop bezig met vernieuwing, omdat zij hun leerlingen meer wilden uitdagen. En toen hoorde Keizer ook nog eens dat de VO-raad, de sectororganisatie voor het voortgezet onderwijs, onder de titel Expeditie durven, delen, doen subsidies ging verstrekken aan geselecteerde scholen voor innovatie en kwaliteitverbetering. De plannenmakers schakelden over naar de hoogste versnelling. Ik wil gastdocenten uit het bedrijfsleven Cultuurverschil Keizer liet aan collega s de keus of zij daaraan wilden meewerken. Ik wilde liever starten met gemotiveerde mensen. Uit een grote groep geïnteresseerden stelde ze een ontwikkelgroep en een stuurgroep samen, die veel werk op zich namen. Een aantal mensen uit verschillende teams stond sceptisch tegenover de veranderingen en hield zich afzijdig. Onder die groep was de cultuur eerder: lesgeven, klaar, naar huis. Dat cultuurverschil gaf enigszins een wij/zij-verhouding. Binnen het kernteam ontstond al snel een beeld van waar de school naar toe moest. Je moet kinderen prikkelen, aanspreken. Wij wilden op een andere manier met hen gaan werken, hen verantwoordelijkheid geven voor het leerproces. We wilden ook zien wat onze lessen met hen doen. Hoe slaat de stof het beste aan? Daar moesten de lessen naar worden ingericht. Visie Met een collega schreef Keizer een visiedocument. Op basis van een analyse van de oude situatie werd een beeld van de gewenste school geschetst, met aandacht voor leerling-gericht onderwijs, docentengedrag en deskundigheidsbevordering. De kerngroep ging hierin helemaal mee; de grotere groep daaromheen ook wel. En de directie zei: dit moeten we op héél Nieuw Zuid doen. Vervolgens konden Keizer en haar team echt aan de slag. egen docenten die zich hier niet in konden vinden, heb ik gezegd: jammer, dan zul je moeten kiezen voor een andere school. Anderen hebben gewoon wat tijd nodig zij vinden het eng. Een lesboek is heel veilig als uitgangspunt. Je moet dingen loslaten waaraan je jarenlang gewend was. Wij stimuleren mensen om te bepalen wat hun krachten zijn en die in te zetten. > 8 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 9

6 ROELIE KEIZER Kritische artikelen Keizer lacht hartelijk als ze vertelt dat ze regelmatig van collega s kritische krantenartikelen krijgt over het nieuwe leren. Ik wil de sceptici verleiden door rustig te werken aan een goed concept. Voor het hele proces moeten we denk ik vijf jaar uittrekken. Eigenlijk wil ik veel sneller, maar veranderingen kosten tijd. Ik wil respect houden voor mensen die jarenlange ervaring hebben. Ik hoop wel dat ik bij hen iets loskrijg. Dat ze gaan nadenken over de klas die ze voor zich Nulmeting Docent De Ruiter: De belangrijkste verandering is dat we een team zijn geworden. We zijn samen verantwoordelijk voor het totale proces. Je bent alerter op je eigen werksituatie, omdat er van jou bepaalde dingen worden verwacht. Dat moeten de leerlingen leren, maar wij ook. > Omschakeling Jan de Ruiter, lid van het kernteam en al decennia werkzaam op (voorgangers van) deze school: Binnen de isk-afdeling waren we al een jaar of vijf hard bezig met vernieuwen, maar voor veel andere collega s was het soms best moeilijk om zich de nieuwe werkwijze eigen te maken. Daarom hebben we veel tijd opgeëist voor de omschakeling. Je kan niet een volledig programma draaien en tegelijk volop vernieuwen. De bijscholing en coaching door Fontys, die de school met de subsidie van de VO-raad inkocht, gaf volgens hem veel steun. Klacht De leerlingen blijken bevattelijk voor de nieuwe aanpak. In het oude, vakgerichte systeem waren ze consumenten die weinig verantwoordelijkheid kregen. Vooral de tweedeklassers die bewust kozen voor de masterclass hebben inmiddels grote sprongen gemaakt, vindt h Ik wil nooit meer horen dat deze kinderen dom zijn. Keizer. Een voorbeeld: Halverwege afgelopen schooljaar kwam er een groepje bij mij langs met een klacht over het rooster. Ze schreven een brief met argumenten en voor de presentatie daarvan kozen ze uit hun midden de beste spreker. Ik heb zó genoten; dit is precies wat we willen. Ze zijn gegroeid als mens. De directeur: Ik heb bewust gekozen voor een vmbo met lwoo en ik wil nooit meer horen dat deze kinderen dom zijn. Wij zijn er juist voor om hen iets te leren en hun talenten te laten ontwikkelen. Je moet dingen loslaten waaraan je jarenlang gewend was hebben, hoe die reageert en hoe ze specifieke kinderen een stapje verder kunnen brengen. Ideeën genoeg Ik wil gastdocenten uit het bedrijfsleven, en mensen moeten met klassen de school uit voor een bredere kijk. Er komen steeds nieuwe dingen bij af en toe trap ik op de rem. We moeten eerst de kern neerzetten en niet alle kanten opvliegen. De wetenschappelijke onderbouwing vormt een apart onderdeel. Hiervoor stelt de VO-raad extra geld beschikbaar. Nieuw Zuid formuleerde samen met onderzoeksbureau Oberon onderzoeksvragen. Aan de hand van een nulmeting worden niveau en groei van de leerlingen gemeten. Verder wordt bekeken welke rol de moderne media spelen in de ontwikkeling van leerlingen; welke sociaal-emotionele factoren een rol spelen bij hun schoolontwikkeling; en in hoeverre kinderen hun eigen leerproces in kaart kunnen brengen. Scholen die meedoen aan Durven, delen, doen moeten hun nieuwe kennis gaan delen. Nieuw Zuid gaat het eigen personeel scholen, kennis overdragen aan ouders en bewoners van Feijenoord en andere scholen. Er komt ook een website en een film over de vernieuwingen. foto Petja Buitendijk MASERCLASS EN MEDIAPROFIEL Beide programma s zijn bedoeld voor de onderbouw van het vmbo en draaien nu voor het tweede jaar. Centraal staan taal, studievaardigheden en sociaal-emotionele ontwikkeling. Leerlingen leggen hun ontwikkeling vast in een portfolio. In het mediaprofiel, ontworpen samen met de Willem de Kooning Academie, worden de eersteklassers vertrouwd gemaakt met de computer, internet, foto, film en massamedia. Ze leren zich verbaal beter te uiten en te presenteren. Voor de masterclass worden tweedeklassers, inclusief leerlingen uit een internationale schakelklas, geselecteerd op motivatie en capaciteiten. Hier wordt met name aandacht besteed aan Nederlands, wiskunde en Engels en worden een brede maatschappelijke betrokkenheid en interesse gestimuleerd. Gemengde school oen de visitatiecommissie van de VO-raad langskwam voor de uiteindelijke selectie, presenteerden leerlingen die hadden meegedacht over de vernieuwing, de droom van hun leven en de school van hun dromen. In juni hoorde Nieuw Zuid dat zij met twaalf andere scholen was geselecteerd uit honderd gegadigden. De school krijgt drie jaar lang jaarlijks en ondersteuning om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren en een kwaliteitszorgcyclus op te zetten. wee nieuwe concepten rolden van stapel: de masterclass en het mediaprofiel (zie kader). Uiteindelijk doel van beide programma s is dat de leerlingen na een jaar een hoger niveau aankunnen. De school hoopt bovendien met beide profielen meer leerlingen te trekken uit middenklassemilieus en zo een meer gemengde schoolbevolking te krijgen. Op 22 september bezocht een delegatie van weede Kamerleden de Hildegardisschool in het Oude Noorden om ica-lessen bij te wonen. ica is een lessenserie waarbij techniek gekoppeld is aan taal. lees meer over ica op > basisonderwijs > techniek 10 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 11

7 Vak Kilometerslange rondjes crost het speelgoedvrachtwagentje van Jesse (3) over de kinderdagverblijfvloer. ijd om Jesse een stapje verder te helpen in zijn ontwikkeling, vindt juf Linda. Resoluut pakt zij het jochie bij de hand en troont hem mee naar de blokkenkist: Zo. Nou gaan we een mooie garage bouwen... Jesse is niet blij. Zijn gezicht op het videofilmpje spreekt boekdelen. Helemaal fout, beseft Linda, die het filmpje toont tijdens de training van Ben ik in Beeld. tekst Ineke Westbroek Zit m n haar wel goed? In het begin is het eng, zo n camera in het kinderdagverblijf, die de werkwijze van pedagogisch medewerkers vastlegt. Maar al gauw toont het zijn waarde, met talloze geregistreerde leermomenten uit de dagelijkse praktijk. Programma Ben ik in Beeld verbetert kinderopvang Bewust Een nuttig leermoment, vindt Els Vollering (Stichting de Meeuw) die Ben ik in Beeld coördineert en medewerkers van kinderdagverblijven in het programma traint. Zij zag in dat het beter is het spel van kinderen niet te onderbreken maar mee te doen en hen geleidelijk op andere ideeën te brengen. Het programma maakt pedagogisch medewerkers bewust van het belang van interactie met individuele kinderen, het interactief voorlezen in kleine groepjes en van het proces om hen verder te helpen in hun ontwikkeling. ijdens de activiteiten, maar ook tijdens eten en verschonen. Dan kun je ook met kinderen praten. Luiers Interactie, daar gaat het om bij Ben ik in Beeld, het vve-programma dat sinds 2005 op tien Rotterdamse kinderdagverblijven draait. Rond centrale thema s worden activiteiten afgestemd, gericht op de ontwikkeling van kinderen, met de nadruk We zijn kinderen meer als persoonlijkheden gaan zien. foto Petja Buitendijk x op taalvaardigheid. Vanuit het uitgangspunt dat kinderen in kinderdagverblijven dezelfde kansen verdienen als kinderen die voorschoolprogramma s in de peuterspeelzaal volgen, nam de gemeente Rotterdam het initiatief tot Ben ik in Beeld. Het programma dankt de naam aan de cruciale rol van de videocamera, waarmee leidsters gericht naar kinderen leren kijken en activiteiten met de kinderen uitvoeren, die hun ontwikkeling ondersteunen en bevorderen. Medewerkers worden geschoold bij Stichting de Meeuw en krijgen consultatie op hun eigen werkplek. Het programma houdt rekening met de dagelijkse hectiek van fruithapjes maken en luiers verschonen. aal vormt een overkoepelend element: daaronder vallen interactie tussen medewerkers en kinderen, werken in hoeken en het inpassen van die onderdelen in het dagschema. Puk Bij het ontwikkelen van Ben ik in Beeld is gebruikgemaakt van sterke punten uit diverse vve-programma s. Uit onderzoeken blijkt inmiddels dat kinderen die deelnemen aan vve-voorzieningen zich op het gebied van taalontwikkeling en sociaal-emotionele vaardigheden beter ontwikkelen dan kinderen die niet deelnamen. Omdat kinderen in kinderdagverblijven niet vanzelfsprekend naar een school gaan met hetzelfde vve-programma, werd Ben ik in Beeld gecreëerd, met belangrijke elementen uit voorschoolprogramma s. ELS VOLLERING Stichting de Meeuw Het programma startte met medewerking van orthopedagoog Paul Leseman (Universiteit Utrecht) als tweejarige pilot op tien kinderdagverblijven. Op zijn advies werd Puk & Ko in het programma opgenomen, vanwege de toegankelijkheid voor medewerkers en de vaste structuur waaraan kinderdagverblijven behoefte hebben. Verrast Puk werd in het begin te strikt gehanteerd, ervoer Yvonne Vorage, directeur van Kinderdam, die sinds twee jaar Ben ik in Beeld organiseert op kinderdagverblijven in Feijenoord: Puk is een sturend programma, terwijl Ben ik in Beeld procesgericht is. Als Puk een thema behandelt, moet je dan daarop inspelen, ook als Ben ik in Beeld duidelijk maakt dat kinderen met iets heel anders bezig zijn? Daarin moeten we een middenweg vinden. Over de combinatie van Puk en Ben ik in Beeld is Vorage enthousiast: Pedagogisch medewerkers zijn verrast over de onvermoede talenten die zij hiermee bij kinderen naar boven halen. Cruciale rol videocamera Meer plezier De hobbels in het programma zijn inmiddels gladgestreken. Het geld dat er in het begin niet was om leidinggevenden vrij te maken voor de trainingen, is er nu wel. De trainingen in twaalf halve dagdelen werden vervangen door trainingen in zes hele dagen, met daarnaast intervisie op locatie. Dat eerste was te zwaar, vertelt Vollering, omdat deelnemers na een halve dag training gelijk aan het werk moesten. Door Ben ik in Beeld is de kijk op de kinderopvang veranderd, merkt Vollering: Pedagogisch medewerkers vertellen dat ze kinderen meer zijn gaan zien als persoonlijkheden die zich op eigen niveau en eigen tempo ontwikkelen en dat zij daar een grote verantwoordelijkheid in hebben. Ze hebben meer plezier in hun werk. Vroeger ging je naar de Rutgerstichting. Nu is er Sense, waar jongeren met vragen en problemen op seksueel gebeid terecht kunnen. Sense probeert jongeren vooral te bereiken via de nieuwe website Sense wil jongeren bereiken Scholieren en jongeren met vragen over seksualiteit gaan niet snel naar de huisarts, terwijl ze wel vragen hebben over seks. Schaamte speelt een rol en ze denken ook dat een huisarts te weinig weet van seksuele problemen of het een onprettig onderwerp vindt. Verder zijn ze soms bang dat de huisarts hun ouders inlicht. De problemen variëren van pijn bij het vrijen of te snel klaarkomen tot ongewenste zwangerschap of een geslachtsziekte. Jongeren kunnen nu eventueel anoniem bij het Centrum voor Seksuele Gezondheid Sense terecht met vragen over geslachtsziekten, anticonceptie en seksualiteit. Docenten kunnen tijdens hun lessen over gezondheid de jongeren wijzen op 12 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 13

8 Mijn vak DANSEN blijft een belangrijke plaats innemen in het leven van Margot Uljee. Nadat het schrijnende verdriet na verloop van tijd is afgenomen, gaat ze weer naar het theater en kan ze opnieuw genieten van een goed ballet. Zelfs heeft ze het op zich genomen om weer een paar uur per week les te geven in dansen. Aan kinderen en volwassenen, ook hier weer alle leeftijden, zegt Uljee. Om de zinnen te verzetten, zit ze sinds kort op paardrijles. Eén keer per week even iets heel anders, het heeft niets met dans en niets met onderwijs uit te staan. Ik zit op een rustige pony en dat is wel goed zo. Dans, muziek en mensen komen wel weer samen in haar liefde voor Brazilië, het thuisland van haar vriend. Daar wil ze graag nog een half jaar als vrijwilligster aan het werk op een school in een krottenwijk. otdat het zover is, zal de Marga Klompéschool voor Daltononderwijs nog heel veel te weten komen over dit land. tekst Anne-Marie Plasschaert Ze is 25 jaar en heeft al haar zevende klas Margot Uljee is een ervaren leerkracht. Eerst wilde ze alleen kleuterjuf worden, nu zijn alle leeftijdgroepen haar even lief. Als beginner geeft ze de voorzet voor het inmiddels ingevoerde Dalton-onderwijs, maar ze kijkt alweer vooruit: psychologie, intern begeleider, voortgezet onderwijs. Margot Uljee: Onderwijs Margot Uljee heeft van jongs af aan één grote passie: dansen. Haar hele jeugd staat in het teken daarvan. Al op de basisschool gaat ze naar de vooropleiding van de Havo voor Muziek en Dans. Daar volgt ze ook de middelbare school en de dansopleiding. Dan gaat ze naar het hbo en maakt een verkeerde sprong. Diverse knieoperaties volgen, een droom valt voorgoed in duigen. Natuurlijk had ik veel verdriet, maar ik had al eerder nagedacht over wat ik zou gaan doen als ik niet meer zou kunnen dansen en dat was de pabo. Bovendien volgde ik ook de opleiding tot docent dans. Dat onderwijs zat er dus wel in, vertelt Uljee. v Ik kan hier experimenteren wat ik wil. foto Jan van der Meijde doe je samen Heel eng Na twee maanden treuren meldt ze zich aan bij de avondopleiding van de pabo. Overdag wil ze als klassenassistent aan de slag. Ze komt terecht bij basisschool Marga Klompé in Ommoord. Ik ben hier onbevoegd begonnen. Er was zo n tekort aan leerkrachten dat ik werd gevraagd om meteen voor de klas te gaan staan. Ik vond het heel eng en heb eerst nee gezegd, maar na een week denken ben ik het toch gaan doen, aldus Uljee. Ik ben ook overgestapt naar de duale opleiding van Hogeschool Rotterdam en heb alles op alles gezet om de vierjarige opleiding in drie jaar af te ronden. Levensvragen Als ze begint met de opleiding roept ze: Ik wil kleuterjuf worden, maar ze start met groep vijf en doet dat drie jaar. Dan komt ze bij de kleuters, vorig jaar had ze groep 8 en nu een combinatieklas 7/8. Ze hebben allemaal hun specifieke kenmerken, zegt Uljee enthousiast. Mijn groep 8 van vorig jaar heeft zelf de hele werkweek georganiseerd. Nu in 7/8 vind ik het heerlijk om met de leerlingen te discussiëren. Ik bespreek het nieuws met ze en soms komen er prachtige levensvragen naar boven. De kleuters komen ook met bijzondere opmerkingen en vragen, maar van een heel ander niveau, bijvoorbeeld waarom de zon niet omlaag valt. Ik vind alle leeftijden leuk. Dalton Het eerste jaar voor de klas valt Uljee zwaar. Ik had meteen een pittige groep, werkte en ging naar school... maar met behulp van het hele team ben ik er doorheen gerold. Het team hier is geweldig. Ik kan hier experimenteren wat ik wil. Zo voerde ze al tijdens de opleiding de weektaak in bij haar eigen klas. Enthousiaste collega s namen dat over en nu werkt de hele school met weektaken en taakborden. Ik zit samen met de directeur in de stuurgroep Daltononderwijs om de puntjes op de i te zetten voor het Dalton-certificaat. Verbijstering Ik heb enorm veel geleerd door die combinatie van meteen voor de klas en zelf les krijgen, vervolgt Uljee. En ik vind het werk ontzettend leuk. Als me nu wel eens wordt gevraagd of ik nog terug zou willen naar de danswereld, zeg ik tot mijn eigen verbijstering nee ik heb er iets heel moois voor in de plaats gekregen. Ze noemt het onderwijs dan ook haar tweede passie. Mijn liefde voor het onderwijs zit vooral in de zorg, legt ze uit. Zorg voor de zorgleerlingen, zoeken naar een specifieke aanpak zodat je die ene leerling verder krijgt. Ik trek steeds meer richting intern begeleider (ib er) want ik vind dat leerkrachten begeleid moeten worden in het werken met zorgleerlingen. Ik ben nu dus weer met studeren begonnen: psychologie, glimlacht ze breeduit. Ik wil iets met onderwijsontwikkelingspsychologie, misschien in combinatie met ib er. Of toch naar het voortgezet onderwijs..., denkt ze hardop na. Maar de komende jaren blijft Uljee nog waar ze nu zit: Ik vind dit veel te leuk. Stel je voor, een leerling die eerst eigenlijk niet naar school wil en aan het einde van de dag tegen je zegt: Ik heb een geweldige dag gehad, juf. Dat is toch super. 14 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 15

9 Vak tekst Ineke Westbroek Wat op school niet mag, mag ook niet in de speeltuin, in de moskee of thuis. Duidelijkheid en eenduidigheid zijn troef in wijken waar opvoedende organisaties werken met Alles Kids in de Wijk, een werkwijze die Stichting de Meeuw samen met scholen ontwikkelde. Sinds 2005 werken twaalf wijken met de methode. v De regels gelden niet alleen op school ook in wijkinstellingen als de speeltuin. foto s Fransje rotz PEEER BEKKER Basisschool A.S.alma ELS KOSER Basisschool De riangel Schat Alles Kids ontstond in Crooswijk, waar al langer een netwerk tussen opvoedende instellingen in de wijk functioneerde, onder andere met Operatie Speelgoed en KEOS, waarin het aanleren van sociale competenwijkmanifestatie om tot één gezamenlijke pedagogische visie te komen, die binnen alle instellingen wordt nageleefd. Dit leidde tot een wijkmanifest, met als speerpunten onder andere: gezamenlijke regels, samenwerken, kindvriendelijkheid, open houding, verantwoordelijkheid en voorbeeldfunctie. Alles Kids in de Wijk wint terrein Wij behandelen elkaar met respect, problemen lossen we samen op met praten, lachen met (en niet om) elkaar is gezond, elkaar helpen vinden we normaal. wee stripfi guurtjes, een jongetje en een meisje, herinneren de kinderen in Oud Charlois aan deze omgangsvormen in hun wijk. Omgangsvormen, die zij zelf hebben geformuleerd in het kader van Alles Kids in de Wjk. De omgangsvormen komen op borden die kinderen uit de wijk samen met drukwerkplaats Hogedrukgebied hebben bedacht. Begin 2009 worden de borden feestelijk onthuld en geplaatst bij alle deelnemers aan Alles Kids en op openbare plaatsen in de wijk. Waardevol De regels zijn na te lezen in een informatiebrochure voor alle opvoeders en in een stripboekverhaal, gemaakt door de kinderen. Een mooi, concreet product, noemt directeur Els Koster van basisschool De riangel dit resultaat van samenwerkende wijkinstellingen, voortvloeiend uit een gezamenlijke wijkdag najaar 2006 in het kader van Alles Kids in de Wijk. Opvoeders van verschillende disciplines leerden elkaar daar kennen en kwamen er, via inventarisatie van mogelijkheden voor eenduidige omgangsvormen, op één lijn. Koster is enthousiast over de borden: Zij wijzen op de afspraken die kinderen en opvoeders met elkaar hebben gemaakt en tonen de eenduidigheid van regels waaraan kinderen zich moeten houden en die opvoeders in de wijk moeten hanteren Waardevol vindt Koster ook, dat opvoedende wijk- organisaties elkaar dankzij Alles Kids hebben ontmoet en regelmatig overleg voeren op het gebied van opvoeding en omgangsregels: Daaraan bestond grote behoefte. ties was verweven. Niet onbelangrijk in een grootstedelijke wijk als de onze, vonden de Crooswijkse scholen. In 2002 startte de almaschool de pilot Zoek de schat in elk kind dat sociale competenties aanleert door het positieve in kinderen naar voren te halen. Dat werkte, vertelt schooldirecteur Peeter Bekker, kinderen zaten lekkerder in hun vel en gingen beter met anderen om. Om ervoor te zorgen dat kinderen zich binnen en buiten school op de zelfde wijze gedragen, wilde de school overleg met wijkinstellingen waar kinderen buiten schooltijd komen. Wijkmanifest In de speeltuin of het buurthuis vergaten kinderen soms hun aangeleerde gedrag, constateerde Bekker, daarom moesten door de hele wijk eenduidige regels komen. Samen met De Meeuw en studenten van Hogeschool Rotterdam onderzocht de school in 2005 welke instellingen kinderen in hun vrije tijd bezoeken. Naar aanleiding van dit wijkonderzoek ontstond Alles Kids in de Wijk. Instellingen organiseerden een Voetbalclub Dankzij de consequente wijkbrede opvoedingsbenadering krijgen kinderen kansen om verder te komen, merkt Cor Heutink, directeur van Cascade (sociaal cultureel werk): We zien hen tot hun recht komen en we horen dat ze het goed doen op de middelbare school. Als resultaat van Alles Kids noemt Bekker de goed lopende dagarrangementen en Lekker Fit, dat op alle scholen in de wijk is doorgevoerd. Bijzonder vindt hij de door deelgemeente Crooswijk/Kralingen betaalde pedagoog die sporttrainers bij voetbalclub HOV leert sociale competenties op pupillen over te dragen. In hele wijk dezelfde omgangsregels Niet te hard Deze resultaten komen er met het nodige geduld, blijkt zowel in Crooswijk als in Oud Charlois. Soms ga je als organisatie te hard, ervaart Bekker, waardoor je je ideeën aan andere partijen oplegt. Dat werkt niet, weet ook Suzanne Veenman (Stichting Charlois Welzijn): ideeën moeten uit alle organisaties komen. Dat is lastig als veel organisaties meedoen. Daarom moet je zoeken naar gemeenschappelijkheid om dingen voor elkaar te krijgen. 16 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 17

10 alent in beeld foto s Petja Buitendijk tekst Ronald Buitelaar De fototentoonstelling Wereldtalenten uit Rotterdam IJsselmonde werd begin juli in Villa Zebra geopend. De tentoonstelling is het resultaat van een kunsteducatief project van Villa Zebra met acht basisscholen in Rotterdam IJsselmonde. In de voorafgaande maanden hebben kinderen van deze basisscholen hun talent in beeld gebracht. Aan dit project deden 235 kinderen mee. Fotografe Margit Lammers heeft 32 geselecteerde kinderen op bijzondere wijze met hun talent op de foto gezet. De foto s van deze kinderen, afgedrukt op kubussen, vormen als tentoonstelling een gigantische blokpuzzel die door deelgemeente IJsselmonde gereisd heeft. Na de tournee is de tentoonstelling weer teruggekeerd naar Villa Zebra. Fototentoonstelling Wereldtalenten IJsselmonde MARGI LAMMERS (nijmegen 1968) Margit Lammers volgde een sociologiestudie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en fotostudies in Den Haag en Enschede. Lammers is altijd geïnteresseerd geweest in de mens en zijn directe omgeving. In haar portretten is haar medeleven met de mens duidelijk te zien. De portretten tonen geen bevroren moment, ze laten iets zien over het zijn van de mens. In haar werk is de ruimte het uitgangspunt waartegen zij het individu afzet. Ze laat zien hoe uniek, hoe kwetsbaar, maar tegelijk hoe sterk het individu is. Mensen staan op zichzelf, in een wereld waaraan ze verwant zijn. De foto s op deze pagina s zijn gemaakt bij de afdeling burgerzaken van de deelgemeente IJsselmonde. De foto s geven een beeld van de fototentoonstelling Wereldtalenten, die vervaardigd is in opdracht van Villa Zebra. De fototentoonstelling heeft van juli tot en met oktober 2008 door de deelgemeente gereisd. Signaleer ook talent voor alent in beeld. Mail naar 18 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 19

11 Leerling tekst Marjan Beijering Leerlingen zijn gebaat bij ouders die zich betrokken voelen bij de school van hun kinderen. Het contact tussen ouders van allochtone kinderen en de school laat echter nog wel eens te wensen over. Melanchthon heeft daarom sinds 2001 drie schooloudercontactpersonen in dienst. Coördinator Gerard van Hooff: We merkten dat veel ouders een keer een ouderavond bezochten en daarna niet meer kwamen. Vaak hadden ze te weinig begrepen van wat er gezegd was. Veel ouders zijn laagopgeleid en niet gewend om zelf op zoek te gaan naar informatie. Een van de eerste activiteiten van de schooloudercontactpersoon was het toegankelijk maken van ouderavonden en huisbezoeken organiseren. > SCHOOLOUDERCONACPERSONEN MELANCHHON Rotterdam De gemeente Rotterdam heeft het idee van de schooloudercontactpersonen overgenomen in de notitie Maatwerk op school. Vanaf dit cursusjaar worden er aangestuurd vanuit de schoolbesturen in heel Rotterdam 25 schoolcontactpersonen ingezet op vo-scholen. Die van Melanchthon worden voortaan aangestuurd vanuit CVO (Vereniging voor Christelijk Voortgezet Onderwijs). Wij zijn vaak de olie in de machine Benadering De urkse Şengül Atabay werkt sinds 2001 als schooloudercontactpersoon bij Melanchthon terwijl de Marokkaanse Fatima El Jaoui in 2002 in dienst kwam. Şengül heeft inmiddels een diploma als docent behaald en Fatima mag zich sinds twee jaar ook maatschappelijk werker noemen. Ze zijn enthousiast en overtuigend: Als je weet hoe je ouders moet benaderen werken ze wel mee. De derde schooloudercontactpersoon heeft een Kaapverdische achtergrond. Daarmee hebben de grootste migrantengroepen op school een eigen schoolouderlcontactpersoon. We weten nu beter wat er zoal speelt Spijbelen El Jaoui en Atabay werken ieder vijf dagen per week. Dagelijks zijn ze aanwezig op een van de vier locaties. De vijfde dag is bestemd voor administratie, overleg en supervisie. Op school beginnen ze hun werkdag vaak in de docentenkamer. Daar horen ze welke leerlingen spijbelen, wie er te vaak ziek is of voor problemen zorgt. Soms hebben ze gesprekken met de leerlingen, in andere gevallen nemen ze contact op met de ouders. Daarnaast regelen ze veel voor buitenschoolse activiteiten, ouderavonden of de werving van nieuwe leerlingen. v Şengül Atabay en Fatima El Jaoui staan met een kraam op de markt om ouders voor te lichten over Melanchthon. foto Melanchthon FAIMA EL JAOUI FAIMA EL JAOUI Machogedrag Op een aantal locaties verzorgen de schooloudercontactpersonen de cursus Praten met je kind, een basiscursus met veel informatie over opvoeding en onderwijs in Nederland. Van Hooff: Die cursus wordt bezocht door moeders die we nooit eerder op school gezien hebben. Vaak is de taalbarrière niet eens het grootste probleem maar spelen culturele verschillen een veel grotere rol. El Jaoui: Ik heb eens bemiddeld bij een gesprek tussen een Marokkaanse vader en een leerjaarcoördinator van Surinaamse komaf. Die vader zei aanvankelijk dat hij niets wilde accepteren van een Surinaamse man. Er stonden echt twee mannen met machogedrag tegenover elkaar. Atabay: Wij zijn in zo n situatie vaak de olie in de machine. We zorgen ervoor dat het allemaal wat soepeler verloopt. Msn Cruciaal in hun aanpak is het opbouwen van een vertrouwensband. El Jaoui: We hebben intensief contact met ouders en kinderen. Ik zit zelfs op msn. We weten wat er speelt. Als er bijvoorbeeld ruzie dreigt in een groep, hoor ik dat tijdig. Atabay: Leerlingen seinen ons in. Verder hebben we een mobieltje van school waarop we goed bereikbaar zijn. Voor ouders is de drempel om ons te bellen laag. Van Hooff: We hebben gemerkt dat je daar ook mee op moet passen. De intentie is dat de schooloudercontactpersonen een verlengstuk van de school zijn, maar als je niet uitkijkt, bellen ouders op ieder moment en overal over. Daar word je natuurlijk gek van. Atabay: Dat is zo, maar in het begin heeft het goed gewerkt om het vertrouwen van ouders te winnen. Nu kan ik mijn telefoon wel om vijf uur uitzetten. Oppassen De taken van de schooloudercontactpersonen verschillen per locatie. Van Hooff: We maken jaarlijks een werkplan waarin de afspraken staan tussen de school en de schooloudercontactpersonen. Verder is er vier keer per jaar overleg met de locatie om de voortgang te bespreken. Op die manier zorgen we ervoor dat hun werk een plaats krijgt in de organisatie. Je moet oppassen dat je niet alleen brandjes blust, er moet echt iets veranderen in de schoolteams. Minder schoolverlaters De betrokken vestigingen zijn warmere scholen geworden door het schoolcontactwerk. Ook voor docenten is het leuker, zegt Van Hooff. En het is niet te bewijzen, maar Atabay is er zeker van dat er veel minder schoolverlaters zijn. Leerlingen haken niet meer af omdat we regelmatig met ze praten. Ze weten waarvoor ze het doen. 20 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 21

12 Leerling k opteams met alent is bedoeld voor leerlingen die meer willen en meer kunnen. foto Jan van der Meijde DAVID LANS Enmmauscollege SYLVIA KEMNA CED-Groep > PROJEC OPEAMS ME ALEN OP EMMAUSCOLLEGE alentvolle jongeren vinden nieuwe uitdaging tekst Ronald Buitelaar Het aantal initiatieven voor levensecht leren neemt in het onderwijs een steeds grotere vlucht. Het nabootsen van praktijksituaties blijkt niet langer te voldoen, zodat er voor praktijkscholing in toenemende mate wordt samengewerkt met het bedrijfsleven. Het project opteams met alent van de CED-Groep gaat nog een stap verder. Bij dit project ervaren talentvolle havo/vwo-leerlingen niet alleen hoe het is om voor echte opdrachtgevers te werken, ze worden tevens geprikkeld om met vernieuwende oplossingen te komen voor uitdagende opdrachten. Evert, Willem, Pepijn en Renze zijn zeventien jaar. Dit schooljaar hopen zij hun vwo-opleiding aan het Emmauscollege in deelgemeente Prins Alexander af te ronden. De vier volgen het natuur/techniek-profiel en reageerden enthousiast op de vraag of zij voor de CED-Groep een website wilden ontwikkelen voor het project opteams met alent : Je leert er niet alleen veel van, de opdracht telt ook nog eens mee voor je profielwerkstuk. Winst voor allen Sylvia Kemna van de CED-Groep legt uit hoe het project tot stand kwam: Wij zijn door de gemeente Rotterdam gevraagd om speciale projecten te ontwikkelen voor begaafde jongeren. Het bouwen van de website voor opteams met alent is een goed voorbeeld van zo n project. De meerwaarde van dit project is dat het voor alle betrokkenen winst oplevert. Scholen, omdat het hen in staat stelt aantrekkelijke projecten voor hoger begaafden binnen te halen. Leerlingen, omdat zij waardevolle ervaring kunnen opdoen door voor het bedrijfsleven te werken. Bedrijven, omdat zij in contact komen met leerlingen die met een frisse blik kijken en als mogelijke klant of werknemer van waarde blijven. En ook de CED-Groep, omdat het ons in staat stelt als intermediair de betrokkenen met relevante informatie van dienst te zijn. Oplossingen bedenken Docent wiskunde en informatica David Lans van het Emmauscollege kaartte het verzoek van de CED-Groep bij zijn leerlingen aan. Hij heeft gemerkt dat het project bijzondere waarde heeft: opteams is bedoeld voor leerlingen die meer willen en meer kunnen. Het kost door de opzet iets meer tijd aan begeleiding maar levert ook veel op niet alleen inhoudelijk, vooral procesmatig. Hoe haal ik mijn deadline? Hoe werk ik efficiënt samen? Wat doe ik met een medeleerling die minder hard loopt dan ik? Allemaal vragen waar ze tegenaan gelopen zijn en oplossingen voor moesten bedenken. Meer geleerd ja, die vragen... Evert, Willem, Pepijn en Renze weten er alles van: We kwamen al werkend heel wat zaken tegen waar we van tevoren geen rekening mee hadden gehouden. Zo lukte het in eerste instantie niet om tot gezamenlijke oplossingen voor problemen te komen. De vraag is hoe je dan de knoop Mix van leerlingen Hoewel de aandacht in dit geval uitging naar een technisch onderwerp richt opteams met alent zich nadrukkelijk ook op andere profielen. Kemna noemt enkele voorbeelden: Denk daarbij aan het ontwerpen van een wachtruimte of het bedenken en uitwerken van een goede reclamecampagne. Ook Lans ziet diverse andere mogelijkheden: Je kunt denken aan marktonderzoek of de ontwikkeling van andere onderzoeksvaardigheden. In een ideaalbeeld ziet Lans het meest in een mix van leerlingen. Lans: Het feit dat er teams gevormd kunnen worden, kan er toe leiden dat creatievelingen en techneuten elkaar treffen en er samen iets moois van maken. We hebben er heel veel van geleerd doorhakt. Wiens oplossing geeft de doorslag en wie doet er water bij de wijn? We hebben uiteindelijk gekozen voor een democratische oplossing waarbij de meeste stemmen gelden. Ook zagen we gaandeweg het belang in van het maken van goede afspraken en heldere planningen. Eigenlijk kun je stellen dat we daar nog meer van geleerd hebben dan van het opzetten van de website. Mooie dubbelslag Voor de CED-Groep vormt de ontwikkeling van de website een mooie dubbelslag. Kemna: De uitvoering van deze opdracht door dit team stelde ons in staat de haken en ogen van het project te onderzoeken én een website voor het project te ontwikkelen die door leden van de doelgroep is samengesteld. Mooier kan het niet. WIE ZORG VOOR WA? Op de website kunnen bedrijven een opdracht plaatsen en (teams van) leerlingen zich presenteren. De CED-Groep organiseert regelmatig activiteiten om uitwisseling van ervaringen te stimuleren en denkt mee over inbedding van de opdrachten in het curriculum. Opdrachtgevers uit het bedrijfsleven zorgen voor een coach of begeleider die het topteam ondersteuning en feedback kan bieden. Scholen zorgen voor selectie van de leerlingen en bieden roostertechnische faciliteiten zodat leerlingen aan hun topteamopdracht kunnen werken. Docenten begeleiden de leerlingen inhoudelijk en zijn aanspreekpunt voor het bedrijf dat de opdracht verstrekt. 22 Rotterdams Onderwijs Magazine Rotterdams Onderwijs Magazine 23

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Een goede relatie tussen ouders en school komt het leerresultaat ten goede en dat is wat we allemaal willen! Convenant Impuls Kwaliteitsverbetering Onderwijs

Nadere informatie

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat Starters-enquête 9 september 2014 Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat 1 EEN STROEVE START Een fantastische baan, maar heel erg zwaar. De Groene Golf de jongerenafdeling

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit in beweging

Pedagogische kwaliteit in beweging Pedagogische kwaliteit in beweging De kinderopvang staat voor grote uitdagingen: kinderen een veilige basis en voldoende uitdaging bieden voor een gezonde ontwikkeling en hen voorbereiden op het basisonderwijs.

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

Informatieavond CBS de Citer 2015. Welkom 10-09-2015

Informatieavond CBS de Citer 2015. Welkom 10-09-2015 Informatieavond CBS de Citer 2015 Welkom 10-09-2015 Algemene Informatie m.b.t. de communicatie Iedere vrijdag verschijnt de nieuwsbrief. Het is van belang om deze goed te lezen. Zo blijft u op de hoogte

Nadere informatie

Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons

Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons 12 Sardes Speciale Editie nummer 13 juni 2012 Karin Hoogeveen (Sardes) Ouders en de Van Ostadeschool in Den Haag Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons In opdracht van de gemeente

Nadere informatie

1. Naar gelijke schooltijden maakt een pas op de plaats

1. Naar gelijke schooltijden maakt een pas op de plaats Nieuwsbulletin voor ouders over het project Naar gelijke schooltijden No 3, Februari 2012 Vorig jaar is het project Naar gelijke schooltijden van start gegaan. Binnen de Stichting Openbaar Onderwijs Noord

Nadere informatie

MELANCHTHON KRALINGEN. christelijke school voor mavo+ en vmbo JE BENT IEMAND, JE KUNT IETS EN JE HOORT ERBIJ

MELANCHTHON KRALINGEN. christelijke school voor mavo+ en vmbo JE BENT IEMAND, JE KUNT IETS EN JE HOORT ERBIJ MELANCHTHON KRALINGEN christelijke school voor mavo+ en vmbo JE BENT IEMAND, JE KUNT IETS EN JE HOORT ERBIJ Je bent iemand, je kunt iets en je hoort erbij het is hier klein, veilig en gezellig onze mavo/tl-afdeling

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Taalstimulering en brede ontwikkeling voor kinderen van 0 tot 4 jaar

Taalstimulering en brede ontwikkeling voor kinderen van 0 tot 4 jaar Taalstimulering en brede ontwikkeling voor kinderen van 0 tot 4 jaar op kinderdagverblijven Volg het kind, beleef de dag Hoe werkt Ben ik in Beeld? Ben ik in Beeld is speciaal ontwikkeld voor kinderdagverblijven.

Nadere informatie

Bewegend leren is beter presteren

Bewegend leren is beter presteren Bewegen en leren op de Lea Dasbergschool te Arnhem Bewegend leren is beter presteren Onder dit motto brengen groepsleerkracht Niels Holleboom en vakleerkracht Joris te Molder leren en bewegen (in die volgorde)

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Verslag werkconferentie Burgerschapsvorming van de Utrechtse jeugd

Verslag werkconferentie Burgerschapsvorming van de Utrechtse jeugd Verslag werkconferentie Burgerschapsvorming van de Utrechtse jeugd Op 12 februari 2014 werd de bijeenkomst Burgerschapsvorming van de Utrechtse jeugd georganiseerd door de Utrechtse Onderwijs Agenda. Het

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Feitenkaart VVE-monitor Rotterdam 2012 Onderzoek peuterspeelzalen en kinderdagverblijven

Feitenkaart VVE-monitor Rotterdam 2012 Onderzoek peuterspeelzalen en kinderdagverblijven Feitenkaart VVE-monitor Rotterdam 2012 Onderzoek peuterspeelzalen en kinderdagverblijven 1 Onderzoek en Business Intelligence Deze feitenkaart bevat de resultaten van de jaarlijkse Oktobertelling onder

Nadere informatie

Laura Kamies Het Assink Lyceum Klas 4T3 4 e schooljaar. Sectorwerkstuk. Pedagogisch medewerker

Laura Kamies Het Assink Lyceum Klas 4T3 4 e schooljaar. Sectorwerkstuk. Pedagogisch medewerker Laura Kamies Het Assink Lyceum Klas 4T3 4 e schooljaar Sectorwerkstuk Pedagogisch medewerker Inhoud Inleiding... 3 Dagverslagen... 3 - Van elke dag een verslag van wat je gedaan hebt.... 3 - Wat heb jij

Nadere informatie

vmbo bb en kb, ondersteuningsgroepen bb, kb en tl 500 leerlingen

vmbo bb en kb, ondersteuningsgroepen bb, kb en tl 500 leerlingen vmbo bb en kb, ondersteuningsgroepen vmbo bb, kb en tl 500 leerlingen Leren door te doen Wij zijn een open christelijke school voor voortgezet onderwijs in de stad Groningen. Onze school is een plek waar

Nadere informatie

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding:

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding: Onderwijsassistent Een leraar of lerares komt soms handen tekort in de klas. Als onderwijsassistent zorg je er samen met de leerkracht voor dat alle leerlingen de aandacht krijgen die ze verdienen. In

Nadere informatie

ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST. Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL

ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST. Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL Beste leerling, welkom bij Altra College! Mentor Goedemorgen, goed dat je er bent! We zijn blij dat je er bent. Bij de beroepsopleiding

Nadere informatie

VMBO BBL/KBL Zorg en Welzijn VMBO KBL/TL Dans. waarom kiezen voor het ZUIDERLICHT COLLEGE

VMBO BBL/KBL Zorg en Welzijn VMBO KBL/TL Dans. waarom kiezen voor het ZUIDERLICHT COLLEGE VMBO BBL/KBL Zorg en Welzijn VMBO KBL/TL Dans 2014 waarom kiezen voor het ZUIDERLICHT COLLEGE ? We zijn een KLEINE SCHOOL waar iedereen elkaar kent Waarom kiezen voor het ZUIDERLICHT COLLEGE WEINIG LESUITVAL

Nadere informatie

Voorschoolse voorzieningen Ommen

Voorschoolse voorzieningen Ommen Voorschoolse voorzieningen Ommen Ommen, juni 2012 Wat is Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Voor- en Vroegschoolse Educatie is bedoeld voor kinderen vanaf ongeveer 2½ jaar. Sommige kinderen in die leeftijd

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad

Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad Film bekijken? Scan met Layar! vmbo-theoretisch leerweg (tl) havo, atheneum, atheneum+ 900 leerlingen Uit de kunst! Ongeveer 900 leerlingen komen elke dag naar

Nadere informatie

3 De visie van de Prinses Julianaschool

3 De visie van de Prinses Julianaschool 3 De visie van de Prinses Julianaschool 3.1 Visie op het onderwijs De missie: Prinses Julianaschool, school voor geborgenheid, (basis)kennis en zorg. De Prinses Julianaschool biedt kinderen een veilige

Nadere informatie

Bouwen & Bewaren Nieuwsflits

Bouwen & Bewaren Nieuwsflits Bouwen & Bewaren Nieuwsflits Nummer 7 maart 2015 Geachte ouders/ verzorgers, U ontvangt Nieuwsflits B&B nummer 7. Dit keer komen de personeelsleden aan het woord die dagelijks met de kinderen werken binnen

Nadere informatie

Verlengde leertijd en educatieve samenhang. OBS De Boog te Rotterdam

Verlengde leertijd en educatieve samenhang. OBS De Boog te Rotterdam Verlengde leertijd en educatieve samenhang. OBS De Boog te Rotterdam Deze praktijkbeschrijving is gemaakt met subsidie van het ministerie van OCW in het kader van het project Opvang op school. De beschrijving

Nadere informatie

Voorwoord. Hatice Turkmen directeur Stichting LOV

Voorwoord. Hatice Turkmen directeur Stichting LOV 2013 Jaarverslag Voorwoord Het afgelopen jaar hebben we de omslag gemaakt van een uitvoeringsorganisatie naar een ondernemende vrijwilligersorganisatie. Onze enthousiaste vrijwilligers, die een wezenlijk

Nadere informatie

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College Talent voor de Toekomst! Informatie Saenredam College 201 4 5 /201 Inhoudsopgave Dit hebben we speciaal voor jou geschreven 2 Openbare school Open avond VMBO bij het Saenredam College 3 Onderbouw Nieuwe

Nadere informatie

En, wat hebben we deze les geleerd?

En, wat hebben we deze les geleerd? Feedback Evaluatie Team 5 En, wat hebben we deze les geleerd? FEED BACK in de klas En, wat hebben we deze les geleerd? Leerkracht Marnix wijst naar het doel op het bord. De leerlingen antwoorden in koor:

Nadere informatie

Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd

Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd Opdrachtgever: Hans Tanis, Wethouder Onderwijs Auteurs: Hans Erkens en Diana Vonk Datum: 9 oktober 2013 Inleiding 1.1. Aanleiding

Nadere informatie

Evaluatie pilot VVE Nieuwleusen

Evaluatie pilot VVE Nieuwleusen Evaluatie VVE Pilot Nieuwleusen Een samenwerking tussen: Doomijn peuterspeelzaal Kon. Julianalaan Landstede Kinderdagverblijf t Hummelhof Carinova consultatiebureau Nieuwleusen Gemeente Dalfsen Maart,

Nadere informatie

Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking

Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking Gewoon naar school, mét begeleiding Wat ziet mijn leerling en wat niet? Zijn er aanpassingen nodig in de klas?

Nadere informatie

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten GEEF ZE DE VIJF! SKS Alles Kids De wereld om ons heen verandert. Ook in de kinderopvang zijn nieuwe ontwikkelingen aan de orde van de dag. SKS Alles Kids biedt al jaren kinderopvang en loopt voorop als

Nadere informatie

Ouders over kindcentra

Ouders over kindcentra Ouders over kindcentra Oberon, september 2015 Wat vinden ouders eigenlijk van kindcentra? Kennen zij de gedachte achter Kindcentra2020? We besloten om het maar eens aan ze te vragen. Onderzoeksbureau Oberon

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

Doe mee met Mentoren op Zuid

Doe mee met Mentoren op Zuid Doe mee met Mentoren op Zuid Extra mentor- en coachingervaring opdoen? Cursusjaar 2014-2015 1 Mentoren op Zuid 2605 (incl. Honoursprogramma).indd 1 26-5-2014 11:47:20 Kom naar de voorlichting op vrijdag

Nadere informatie

Stadstafel Onderwijs. 29 oktober 2014, Amadeus Lyceum

Stadstafel Onderwijs. 29 oktober 2014, Amadeus Lyceum Stadstafel Onderwijs 29 oktober 2014, Amadeus Lyceum In gesprek over toekomstbestendig onderwijs: Hoe kunnen we de jongere optimaal voorbereiden op zijn toekomst? In het coalitieakkoord Utrecht maken we

Nadere informatie

Leraar basisonderwijs LA voor de onderbouw 0,4 fte

Leraar basisonderwijs LA voor de onderbouw 0,4 fte Stichting OZHW voor PO en VO zoekt per 22 augustus 2016 voor de openbare basisschool de Dolfijn in Zwijndrecht voor de onderbouw 0,4 fte Bestemd voor medewerkers van OZHW PO en VO en voor externe geïnteresseerden

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking

Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking Ambulante Onderwijskundige Begeleiding voor leerlingen en studenten met een visuele beperking Gewoon naar school, mét begeleiding In de buurt naar school Wat ziet mijn leerling en wat niet? Zijn er aanpassingen

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF nr. 11 18 januari 2016

NIEUWSBRIEF nr. 11 18 januari 2016 NIEUWSBRIEF nr. 11 18 januari 2016 In deze nieuwsbrief: Nationale voorleesdagen Vreedzame school blok 4 Inloopochtenden Schaaklessen bij De Oase Leesbegeleiding Onze vernieuwde website Waarderingsvragenlijsten

Nadere informatie

Onderwijs. Hoofdstuk 10. 10.1 Inleiding

Onderwijs. Hoofdstuk 10. 10.1 Inleiding Hoofdstuk 10 Onderwijs 10.1 Inleiding Leiden kennisstad heeft een hoog opgeleide bevolking en herbergt binnen haar grenzen veel onderwijsinstellingen. In dit hoofdstuk gaat het zowel om de opleiding die

Nadere informatie

PASSEND ONDERWIJS IN PRAKTIJK

PASSEND ONDERWIJS IN PRAKTIJK THEMA TERUGBLIK OP EEN JAAR PASSEND ONDERWIJS NIEUW VAN BALANS: PASSEND ONDERWIJS IN PRAKTIJK Tekst: Anouk van Westerloo Foto s: Thijs Rooimans Om te zorgen dat ouders, onderwijs en zorg hun gezamenlijk

Nadere informatie

Contact. particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs. bezoekadres Handelskade 75. postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer

Contact. particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs. bezoekadres Handelskade 75. postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer Contact bezoekadres Handelskade 75 postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer telefoon 0570-60 30 83 fax 0570-60 37 05 e-mail info.next@saxion.nl particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs Hbo Tweedegraadslerarenopleiding

Nadere informatie

Ondernemen, Welzijn & Sport

Ondernemen, Welzijn & Sport christelijke school voor vmbo-gl-kbl-bbl Ondernemen, Welzijn & Sport Onderwijs maken we samen! Wat ga je leren? Wat wil je doen en meemaken? Wat kies je? Dat ontdekken we samen: jij, je ouders/verzorgers

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Samen rekenen... alleen!

Samen rekenen... alleen! veel Inside 2-99 Samen rekenen... leuker dan alleen! Rekenen met een tutor: wat wil je nog meer? Agnes Vosse Dit artikel is eerder gepubliceerd in Willem Bartjens, jaargang 17, januari 1998 1. Inleiding

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE Educonnect informatiebrochure Pagina 1 Inhoudsopgave algemene informatiebrochure Educonnect Educonnect - pagina 3. De SCSOG Het aanbod van Educonnect De kern van Educonnect

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

voor- en vroegschoolse educatie Convenant uitvoering Boxtels model

voor- en vroegschoolse educatie Convenant uitvoering Boxtels model Convenant uitvoering Boxtels model Impuls kwaliteit VVE beleid Boxtel 6 juli 2011 Aanleiding en doelstelling bestuurlijk convenant Met ingang van de Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie krijgt

Nadere informatie

nformatie» Solidariteit» Geluk Ogen en oren amen» Collega's» Minder werkdruk Balans uisterend oor Hulp» Klaarstaan voor elkaar

nformatie» Solidariteit» Geluk Ogen en oren amen» Collega's» Minder werkdruk Balans uisterend oor Hulp» Klaarstaan voor elkaar Werkplezier» Samenwerken Samen Collega's choolcontactpersoon Tijd Gezelligheid» T isterend oor Hulp» Klaarstaan voor elkaar I st» Overzicht Steuntje in de rug Goed Prachtig vak» Geluk Betrokken Solidariteit

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

Voorschoolse voorzieningen Ommen

Voorschoolse voorzieningen Ommen Voorschoolse voorzieningen Ommen Ommen, november 2012 Voorschoolse voorzieningen Ommen Peuterontwikkeling in Ommen; in het belang van peuters Uw kind gaat naar een peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

CITAVERDE COLLEGE HEERLEN INFORMATIE VOOR (B)SCHOOLVERLATERS EN HUN OUDERS/VERZORGERS

CITAVERDE COLLEGE HEERLEN INFORMATIE VOOR (B)SCHOOLVERLATERS EN HUN OUDERS/VERZORGERS IK BEN WELKOM CITAVERDE COLLEGE HEERLEN INFORMATIE VOOR (B)SCHOOLVERLATERS EN HUN OUDERS/VERZORGERS CITAVERDE COLLEGE HEERLEN RELATIEF KLEINE SCHOOL: VEEL PERSOONLIJKE AANDACHT VOOR DE INDIVIDUELE LEERLING

Nadere informatie

September 2015 Woensdag 23 September Sportdag Start gesprek ouders. Oktober 2015 Woensdag 7 oktober Start kinderboekenweek

September 2015 Woensdag 23 September Sportdag Start gesprek ouders. Oktober 2015 Woensdag 7 oktober Start kinderboekenweek Schoolnieuws schooljaar 2015-2016 Vrijdag 18 September 2015 September 2015 Woensdag 23 September Sportdag Start gesprek ouders Donderdag 24 September Start gesprek ouders Maandag 28 September Algemene

Nadere informatie

Kwaliteitsteams Veiligheid voor het primair onderwijs

Kwaliteitsteams Veiligheid voor het primair onderwijs Kwaliteitsteams Veiligheid voor het primair onderwijs Op veel manieren draagt de overheid direct of indirect bij aan de kwaliteit van het onderwijs. Zo realiseert de overheid niet alleen voorwaarden voor

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Hoofdstuk1 Alles over pesten

Hoofdstuk1 Alles over pesten Hoofdstuk1 Alles over pesten 15 1.1 Inleiding Dit is een boek voor onderwijsmensen die werken met leerlingen in de leeftijd van acht tot twintig jaar, een brede groep. En vreemd is dat ook niet, want processen

Nadere informatie

Informatie VOOR studenten:

Informatie VOOR studenten: Informatie VOOR studenten: Welkom op de Maria Basisschool! Op deze pagina vind je praktische informatie over onze school. Het is zowel voor jou als student als voor de school fijn om zoveel mogelijk duidelijkheid

Nadere informatie

Samen voor taal in Arnhem

Samen voor taal in Arnhem Samen voor taal in Arnhem nataliekuypers.nl Een overzicht voor professionals Inleiding In Arnhem groeien niet alle kinderen op in een taalrijke omgeving; een omgeving waarin praten en boeken een belangrijke

Nadere informatie

Reacties van ouders en scholen op de masterclasses

Reacties van ouders en scholen op de masterclasses Reacties van ouders en scholen op de masterclasses De leerlingen zijn nog steeds erg enthousiast. Ik heb ze allemaal even geïnterviewd. Ze vinden het ook erg leuk om andere kinderen te leren kennen, en

Nadere informatie

KLEINE MENSEN GROTE WENSEN

KLEINE MENSEN GROTE WENSEN KLEINE MENSEN GROTE WENSEN Voor de betere kinderopvang DOOR DE OGEN VAN KINDEREN Dit boekje laat je kinderopvang zien door de ogen van kinderen. Een praktische gids voor iedereen die nadenkt over de opvang

Nadere informatie

De Brede School Academie Utrecht

De Brede School Academie Utrecht OOK IN uw wijk! De Brede School Academie Utrecht Er gebeurt iets nieuws in Utrecht. Iets bijzonders. Basisscholen uit de wijken Overvecht, Hoograven, Ondiep/Zuilen, Kanaleneiland en Lombok/Oog in Al werken

Nadere informatie

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo factsheet Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het, het en het mbo Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft in 2012 een enquête over ouderbetrokkenheid gehouden onder ouders in het, het en het middelbaar beroepsonderwijs.

Nadere informatie

5 pedagogisch medewerkers

5 pedagogisch medewerkers 5 pedagogisch medewerkers In dit hoofdstuk gaan we in op de pedagogisch medewerker. Zij heeft grote invloed op het welzijn en de ontwikkeling van kinderen in de opvang. Door individuele interactie met

Nadere informatie

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL

CHATTEN. verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL CHATTEN verborgen verdriet MARIAN HOEFNAGEL Stotteren Kom op, Roy. Het is allang tijd. De leraar informatica legt een hand op Roys schouder. Maar Roy kijkt niet op of om. Hij zit achter de fijnste computer

Nadere informatie

Kinderen profiteren van trainingen. Kinderen profiteren van training pm ers

Kinderen profiteren van trainingen. Kinderen profiteren van training pm ers Bron: website Kinderopvang totaal d.d. 28 mei 2015 Kinderen profiteren van trainingen Zoals u misschien wel weet, zijn pedagogisch medewerkers nooit uitgeleerd. Maar hebben die trainingen zin? En hebben

Nadere informatie

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

Woerdens Techniek Talent

Woerdens Techniek Talent Woerdens Techniek Talent Werkgroep Promotie en werving Concept Activiteitenplan 2013/2014 versie 3.0, Woerden, 23-08- 2013 Aanleiding Het Woerdens Techniek Talent is een initiatief van onderwijsinstellingen,

Nadere informatie

Opvoeden en opgroeien doen we samen

Opvoeden en opgroeien doen we samen s a m e n met ouders Opvoeden en opgroeien doen we samen Dé brede taalschool Het Kompas Het Kompas vindt het belangrijk dat de kinderen zich welkom, veilig, gesteund en gewaardeerd voelen. Op iedere basisschool

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over peuterschool t Koggeschip

Veel gestelde vragen over peuterschool t Koggeschip Veel gestelde vragen over peuterschool t Koggeschip Juni 2014 Wat is een peuterschool? De peuterschool is een combinatie van kinderdagverblijf en voorschool. Hier komen alle kinderen in de wijk van 2,5

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over peuterschool Nieuw Sloten

Veel gestelde vragen over peuterschool Nieuw Sloten Veel gestelde vragen over peuterschool Nieuw Sloten Maart 2015 Wat is een peuterschool? De peuterschool is een combinatie van kinderdagverblijf en voorschool. Hier komen alle kinderen in de wijk van 2,5

Nadere informatie

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan: penvoerders opleidingsscholen en contactpersonen lerarenopleidingen Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze

Nadere informatie

Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer?

Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer? Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer? In deze kennissessie vertelden Lisette de Wildt van DTV en Kim Ruijs van XTNT over hun verkeerseducatie projecten om

Nadere informatie

Culturele en Maatschappelijke Vorming. CMV voltijd de opleiding en het werkveld.... van mensen zonder werk ondernemers maakt

Culturele en Maatschappelijke Vorming. CMV voltijd de opleiding en het werkveld.... van mensen zonder werk ondernemers maakt Culturele en Maatschappelijke Vorming CMV voltijd de opleiding en het werkveld... van mensen zonder werk ondernemers maakt Culturele en Maatschappelijke Vorming (CMV) voltijd Samenleven in buurt en stad,

Nadere informatie

Welkom. op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00

Welkom. op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00 Welkom op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00 Zelf vinden we onze school gewoon, omdat je bij ons een diploma kunt halen dat past bij jouw inzet en capaciteiten. Maar wij denken dat je op Markenhage

Nadere informatie

Stapeling binnen Melanchthon

Stapeling binnen Melanchthon Stapeling binnen Melanchthon Na je examen doorstromen naar een ander niveau in het voortgezet onderwijs Marieke van den Vlekkert Maatje, MSc. Versie 3 februari 2013 Besproken in AD (18/12), MMT (18/12),

Nadere informatie

Reflectieverslag Master pedagogiek

Reflectieverslag Master pedagogiek Reflectieverslag Master pedagogiek Voor + achternaam: Jan- Hessel Boermans Studentnummer: 277827 Soort verslag: reflectieverslag Master Pedagogiek Cohortjaar: 2013 Opleiding: Master Pedagogiek, Leren en

Nadere informatie

Vragen voor reflectie en discussie

Vragen voor reflectie en discussie Ik ben ook een mens. Opvoeding en onderwijs aan de hand van Korczak, Dewey en Arendt Auteur: Joop Berding. Een uitgave van Uitgeverij Phronese, Culemborg, 2016. Vragen voor reflectie en discussie Vragen

Nadere informatie

Preview. Kwaliteit van VVE in de Kinderopvang. Pedagogische doelen. Wat is kwaliteit?

Preview. Kwaliteit van VVE in de Kinderopvang. Pedagogische doelen. Wat is kwaliteit? Kwaliteit van VVE in de Kinderopvang Preview Wat is kwaliteit? Stand van zaken anno 2009 Waarom VVE in de kinderopvang? Doelgroepen Professionalisering Kwaliteit van VVE: wat werkt? Wat voegt VVE toe?

Nadere informatie

Leren Leren en ExcelLeren

Leren Leren en ExcelLeren Leren Leren en ExcelLeren www.mindsetlearnandgrow.nl Wat is MindSet? MindSet is een groep studenten die leerlingen leert effectief te leren. Wij helpen leerlingen betere schoolresultaten te behalen door

Nadere informatie

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL BREDE MARIA SCHOOL REUSEL Pedagogisch beleid Brede Mariaschool Visie De Brede Mariaschool werkt vanuit een visie waarbij het welbevinden van de aan de Brede Mariaschool toevertrouwde kinderen centraal

Nadere informatie

Piramide. Dé educatieve methode voor alle jonge kinderen

Piramide. Dé educatieve methode voor alle jonge kinderen Voor- en vroegschoolse educatie Piramide Piramide Dé educatieve methode voor alle jonge kinderen Geeft jonge kinderen de kans zich optimaal te ontwikkelen Biedt houvast en ruimte voor pedagogisch medewerkers,

Nadere informatie

VMBO-Select: een menu voor jezelf Vrije keuze in het vmbo

VMBO-Select: een menu voor jezelf Vrije keuze in het vmbo : een menu voor jezelf Vrije keuze in het vmbo In deze folder maakt u kennis met VMBO-Select, TalentStad-in-aanbouw, een nieuwe visie op het vmbo. TalentStad is een samenwerkingsverband van het Agnieten

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstel voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres: info@mboonderzoeksdag.nl

Nadere informatie

Hoe kies ik de juiste basisschool voor mijn kind? s t a d m e t e e n h a r t

Hoe kies ik de juiste basisschool voor mijn kind? s t a d m e t e e n h a r t Hoe kies ik de juiste basisschool voor mijn kind? Amersfoor t s t a d m e t e e n h a r t 2 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Vraag tijdig op welke leeftijd u uw kind moet inschrijven! 5 3 De juiste school 5 4 Een

Nadere informatie

ontwikkelingsperspectief

ontwikkelingsperspectief ontwikkelingsperspectief Leerlijnen OPP uitstroombestemming Thema nieuwsbrief schooljaar 2013-2014 IvOO - VSO Diplomastroom 15-11-2013 In oktober is er een ouderavond geweest met als onderwerp het (document)

Nadere informatie

Welzijn Breed (Onderwijsassistent)

Welzijn Breed (Onderwijsassistent) Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25485 3 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Auditorium, Elst Onze opleidingen in Elst kenmerken zich door kleinschaligheid en persoonlijk contact.

Nadere informatie

Rijslag 15-21 * 2587 BB Den Haag * 070-355 84 54 * info@hetvolleleven.nl * www.hetvolleleven.nl

Rijslag 15-21 * 2587 BB Den Haag * 070-355 84 54 * info@hetvolleleven.nl * www.hetvolleleven.nl NIEUWSFLITS 31e jaargang / Nummer 11 / 9 februari 2016 Rijslag 15-21 * 2587 BB Den Haag * 070-355 84 54 * info@hetvolleleven.nl * www.hetvolleleven.nl Agenda Belangrijke data vr 19.02.2016 Margedag: alle

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Welkom bij Vlietkinderen

Welkom bij Vlietkinderen Welkom bij Vlietkinderen 1 Colofon Redactie Robert Heusinkveld Yvonne Bood Vormgeving Dare to Design* Contact Bucaillestraat 6 2273 CA Voorburg Klantenservice klantenservice@vlietkinderen.nl T 070 317

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS INLEIDING De kijkwijzer biedt de mogelijkheid om op gestructureerde wijze te reflecteren op een activiteit met kinderen. Hiermee kun je inzicht

Nadere informatie