Diëtist in de rol van onderhandelaar

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Diëtist in de rol van onderhandelaar"

Transcriptie

1 Diëtist in de rol van onderhandelaar Je zal in het krachtenveld binnen de gezondheidszorg moeten opkomen voor je belangen. En dat vereist dat je onderhandelt. Onderhandelen is een vorm van balanceren tussen de bovenstroom en de onderstroom. De bovenstroom staat voor de inhoud, de onderstroom staat voor de onderlinge afhankelijkheid van elkaar. Kort door de bocht ziet die balans er zo uit: hoe harder je inzet op de bovenstroom, hoe groter de rekening die je gepresenteerd krijgt in de vorm van een verslechterende onderstroom. Kies je ervoor om het de ander naar de zin te maken dan word je waarschijnlijk erg aardig gevonden op de onderstroom maar sta je op de bovenstroom met lege handen. De mate van wederzijdse afhankelijkheid bepaalt de speelruimte: is die afhankelijkheid groot, zoals binnen het eigen team, dan is in theorie de bereidheid om elkaar tegemoet te komen op de bovenstroom meestal aanwezig. Is de afhankelijkheid laag tot praktisch nul, dan is de bereidheid om elkaar tegemoet te komen op de bovenstroom meestal niet zo groot. Maar soms moet je de ander bewust maken van het bestaan van die afhankelijkheid. Goed onderhandelen is niet het oplezen van een boodschappenlijstje. Je moet weten wat je wil, de bereidheid tonen om ook de belangen van de anderen te exploreren en vast te stellen welke tegengesteld en welke gemeenschappelijk zijn. Daarbij is lenigheid van belang: je laat zien dat je kan en wil slalommen om eruit te komen. Maar onderhandelen is ook een spel. Het helpt wanneer je er plezier in kan scheppen om strategisch te denken, tactische zetten uit te voeren, creatieve oplossingen te bedenken, effect te sorteren bij de andere partij, om te gaan met plotselinge wendingen, met druk en (soms) met intimidatie van de andere partij. Tijdens onderhandelingen wordt tegelijkertijd op verschillende borden gespeeld. Soms gebeurt dat expliciet en daarmee bewust, soms impliciet en daarmee onbewust. Een ervaren onderhandelaar weet wanneer op welk bord geschaakt wordt, op welk bord hij zelf moet schaken en begrijpt ook heel goed dat het schaken op een bepaald bord invloed heeft op een ander bord. 1

2 Inhoud BOVENSTROOM Procedure ONDERHANDELAAR Sfeer Pressie ONDERSTROOM Schaakbord van de inhoud Op het schaakbord van de inhoud staan de feiten, de plannen, de argumenten, de wensen, de doelen, de randvoorwaarden en de criteria waarover onderhandeld wordt. Het zijn de meest tastbare aspecten in een onderhandeling. In de eerste ring (de vakgroep) gaat het bijvoorbeeld over lastige beslissingen over diensten, verdeling van taken en projecten, kwaliteitsbeleid, indeling en gebruik van ruimten en wel of niet ingaan op verzoeken van derden. Het dossier van 0,2 FTE gaat op de inhoud over de baten voor vakgroep en kwaliteit en kwantiteit van zorg, en de kosten, de mogelijkheden om het anders in te delen, de parallel met Marieke s managementtaken, de consequenties van scenario s. Ben je op de inhoud goed voorbereid dan win je aan onderhandelingskracht. Overvalt de ander je met zijn kennis: vraag om begrijpelijke uitleg, ook van complexe materie, en om toelichting, voorbeelden, onderbouwing. Stel vragen, toon interesse. 2

3 Schaakbord van de procedure Een onderhandelaar die zetten kan doen op het bord van de procedure (wat zijn manieren om met elkaar tot een vergelijk te komen; hoe vliegen we het aan ; wat kan ik voorstellen als we er niet uitkomen?) vergroot de kans op inhoudelijk resultaat. Zijn de problemen op de inhoud helder geformuleerd en goed voorbereid, dan is een duidelijke fasering voor de oplossing prettig om in beweging te komen. Je kunt over de procedure ook onderhandelen. Dan gaat het niet meer over wie er gelijk heeft op de inhoud, maar over de manier waarop antwoorden verkregen kunnen worden op de inhoudelijke vragen. Dat is een veiliger gebied, met minder kans op regens van argumenten. Als een afspraak over de procedure leidt tot overeenstemming in de onderhandeling, dan komt dat de sfeer meestal ten goede. Voorbeelden van procedures: Schorsen Tijd kopen. Om ruggespraak en informeel overleg te houden, een nieuwe strategie te bedenken, emoties te laten zakken en het hoofd koel te houden. Verkennen van de gevolgen Verken de consequenties van het niet komen tot een oplossing. Dat wil zeggen: stop het inhoudelijk overleg, stel vast dat je er niet uit dreigt te komen en breng de gevolgen daarvan in kaart. Daarna volgt de vraag of men deze gevolgen voor zijn rekening wil nemen. Emoties Als de ramen eens tegenover elkaar worden opengezet kan er een ander licht op de situatie vallen. Dat kan door jezelf kwetsbaar op te stellen en je teleurstelling te uiten of door een appèl te doen op de anderen. Maar let op: onecht emotioneel gedrag keert zich tegen je. Instellen van werkgroepen/commissies Met een specifieke opdracht. Het verzamelen van de benodigde informatie om een oordeel over oplossingen te vellen kan ook een opdracht zijn. Je voorkomt ellenlange discussies. En in een kleine groep gaat besluitvorming sneller. Werkt vaak zeer goed. Deskundigen In plaats van een werkgroep (of parallel aan een werkgroep) kan het nuttig zijn om gebruik te maken van een deskundige, vooral als het materie betreft die de vakgroep overwegend onbekend is. Wel vooraf doel bepalen. Parkeren Gevoelige onderwerpen parkeren een later stadium en eerst aan de slag gaan met minder beladen onderwerpen. Zo laat je de tijd voor je werken. 3

4 Enquête of vragenlijst Een probleeminventarisatie aan de hand van een vragenlijst, gevolgd door een presentatie van de overeenkomsten en de verschillen. Zo voorkom je dat de onderwerpen waarop men het eens is op de achtergrond verdwijnen. Het probleemgebied blijkt vaak kleiner te zijn werd vermoed. En breed uitwaaierende discussies worden ingeperkt: er kan nu direct gefocust worden. Individuele gesprekken Een commissie of een persoon kunnen individuele gesprekken voeren waarin de belangen rustig op een rijtje worden gezet. Vervang de poppetjes Er kan soms voortgang worden geboekt als iemand anders eens het woord voert. Vervang de locatie Aan de bar waren we er opeens uit Als vergaderingen altijd op dezelfde plek plaatsvinden, kan het helpen om eens van locatie te veranderen. Overleg buiten de deur, onderneem een andere gezamenlijke activiteit, ga uit eten. Nodig de RvB of de manager eens uit op de artsenkamer. Even bij elkaar op de kamer binnenlopen werkt vaak ook goed. Oplossingengalerij Zet een aantal oplossingen op een rij en geef de voor- en nadelen aan. Onderhandel desnoods nog over de onderwerpen of criteria waarop de voor- en nadelen betrekking hebben. Laat aangeven over welke oplossingen men het eens is en maak een keuze. Schaakbord van de sfeer De schaakborden van de onderstroom zijn misschien nog wel belangrijker dan de schaakborden van de bovenstroom. Er wordt veelvuldig op deze borden gespeeld, en de kunst is om dat te beseffen en ervoor te zorgen dat je niet alleen mee kunt spelen, maar dat je dat ook op een effectieve en bij jullie persoonlijkheid passende wijze doet. De onderstroom is het meest onderschatte aspect bij onderhandelen. Dit komt omdat wij, zelfverklaarde nuchtere Nederlanders, denken dat we bijeen komen om zaken te doen. Alles wat af kan leiden, zien wij als niet ter zake doende. Tijdsbesef speelt daarbij een belangrijke rol: snelheid is kwaliteit, dus gaan we direct op de inhoud over. De rest is bijzaak, gaat ten koste van de patiëntenzorg en kost alleen maar. Dit is een misverstand. 4

5 Onderhandelingsresultaten komen veelal tot stand omdat men het elkaar gunt. De onderstroom, en dan vooral de sfeer, is daarbij bepalend. Als mensen oog hebben voor elkaars belangen (dus: naar elkaar luisteren), ontstaat er een sfeer waarin vruchtbaar samenwerken belangrijker is dan (koste wat kost) winnen. Tips: Toon, ook al ben je het totaal niet eens met de ander, wel respect voor die ander en toon begrip voor diens mening en opvatting. Begrip tonen is nog altijd iets anders dan begrip hebben. Denk niet dat je toegeeft wanneer je begrip toont, het is een teken dat je iemands mening respecteert. Herhaal dat je eruit wilt komen als de ander terugschiet in de argumenten. We zitten niet op één lijn, dat is duidelijk. Ik wil toch graag met elkaar een oplossing zien te vinden. Stel vragen. Een vraag stellen doet meer dan een bewering uiten: het verzacht het klimaat en verhoogt de toenaderingsbereidheid bij de ander. Een vraag laat zien dat je benieuwd bent naar de gedachten van de ander, dat je werkelijk luistert, dat je de ander serieus neemt. Bovendien levert het je veel achtergrondinformatie op over iemands beweegredenen. Stel tijdens de onderhandelingen de gezamenlijkheid steeds centraal ( op deze manier loopt onze vakgroep/opleiding/kwaliteit schade op, hoe kunnen wij dat voorkomen? ). Het voorkomt dat je eigengereid gedrag wordt verweten. Niemand kan tegen het opkomen voor de belangen van de vakgroep zijn. Schaakbord van de pressie Machtspelletjes zijn vaak de oorzaak van een negatieve sfeer en een stroef verlopende onderhandeling. Zolang niemand daar adequaat op reageert, duurt het voort. Deze mensen spelen met het onderlinge vertrouwen. Ze stellen eigenbelang bovenaan. Dit keert zich uiteindelijk tegen hen, in de zin dat de samenwerking zienderogen verslechtert en er van teameffectiviteit op den duur geen sprake meer is. Het leidt tot verbale vechtpartijen, lethargie en eilandvorming. Dat laatste kun je ook zien als mentaal afscheid : laat maar, ik heb er geen zin meer in, het helpt toch niet Er ontstaat een informeel circuit waarin gelijkgestemden moedeloos over de betreffende persoon spreken, maar niet met hem. Er is geen standaard trucje waarmee je het beste kunt reageren op pressiespelers. De manier waarop je reageert, hangt af van het al dan niet in de hand houden van je eigen emoties, de vraag of het negatieve gedrag het onderhandelingsproces negatief beïnvloedt en wat het effect is op de andere schaakborden. Anders gezegd: als het getoonde gedrag ondermijnend is voor de sfeer en ervoor zorgt dat er minder bereidheid ontstaat om naar elkaar te luisteren, verkleint het de kans op een constructieve oplossing en zal je er wat mee moeten. Wat extra tips en adviezen: 5

6 1. Luisteren, samenvatten doorvragen Met LSD legt je de bal steeds terug bij de zender, niet om deze in de hoek te zetten, maar om duidelijkheid te verkrijgen over de motieven waarom hij zich gedraagt zoals hij doet. LSD effent het pad om het gedrag van de ander te benoemen. De ruimte zit in het achterhalen van de motieven van de dwarsligger, niet in het aangaan van de verbale strijd. 2. Tegenwoordigheid van geest Pressiespelers overrompelen anderen met hun snelheid, gevatheid en oneliners. Op dat moment de bal terugkaatsen is moeilijk, omdat je even tijd nodig hebt om een antwoord te bedenken. Je staat nog op het perron en de trein van de discussie is al weer doorgereden. Tegenwoordigheid van geest, ofwel het plaatsen van adequate reacties op manipulatief gedrag, kun je zelf opbouwen. Het vereist dat je de patronen ontdekt in het verbale repertoire van de pressiespeler. Hij gebruikt namelijk overwegend dezelfde trucs. Als je die in de gaten hebt, kun je bijna voorspellen wat hij zal zeggen er zit immers een patroon in. Daarmee kun je er de juiste reactie tegenover stellen. Hieronder staan manieren om een vlotte reactie te plaatsen: Pressiemiddel Meningen als feiten presenteren Doordrukken Procedure verstoren Intimideren met echte en onechte kennis Het probleem vergroten Manieren om op te vangen Al diverse keren breng jij naar voren dat parttimers de oorzaak zijn van de problemen op het secretariaat, alsof het een hard feit is. Maar kun je eens uitleggen waar je dat op baseert? Kennelijk heb je verschillende zorgverzekeraars gesproken? Kun je ons vertellen welke dat zijn en wie je gesproken hebt? Iedereen weet toch, iedereen weet toch alsof daarmee het pleit beslecht is. Wie is iedereen? Waarom moeten we nu een besluit nemen, wat is daarvan het belang? Welke ramp staat ons dan te wachten als we nu niet akkoord gaan? Wat gebeurt er als we nu een besluit nemen zonder dat er draagvlak voor is? Vorige maand hebben we over dit onderwerp al een besluit genomen. Wil je daar op terugkomen? Laten we terugkeren naar het hoofdonderwerp. Jouw punt wil ik best bespreken, maar wil je dat dan voor de volgende keer apart agenderen? We hadden volgens mij unaniem besloten om de accountant te vragen om een toelichting te geven. We gaan die man nu niet meer afbellen omdat jij het achteraf toch geen goed idee vindt. Onderzoek wijst uit welk onderzoek bedoel je? Welke praktijk heeft hier slechte ervaringen mee opgedaan? Hadden zij dezelfde problemen, werken zij in dezelfde omstandigheden? In Noorwegen is het beter geregeld, dat kan, maar wat wil je daar dan mee zeggen? Op deze manier wordt het probleem zo groot dat de EU het 6

7 moet aanpakken. Laten we kijken naar waar onze sturing zit, in plaats van hopen dat andere partijen het voor ons oplossen. Non-verbale intimidatie Op de man/vrouw spelen Emoties inzetten Eigen versie samenvatten Slijmen Zo te zien heb je het niet naar je zin: je zit met je vingers te trommelen. Wat is er aan de hand? Dit is niet jouw onderwerp geloof ik? Je kijkt er glimlachend bij wat betekent die glimlach? Deze opmerking vind ik te ver gaan. Alles best, maar volgens mij moeten we niet gaan vertellen wat we allemaal van elkaar vinden. Het einde is dan zoek. Niets tegen een stevige discussie, maar ik accepteer deze kwalificatie niet. Er zijn grenzen, en je bent er zojuist een gepasseerd. Laten we even schorsen. Waarom schiet je nu de emotie in? Klaar? Mooi gezegd. Je bent iets vergeten: Een paar aanvullingen: Wat daar nog bijkomt: Dank voor het compliment. Zelf ben je ook erg goed. 3. Benoemen Werkt sterk. De kunst van het benoemen is vooral het vaststellen wat er gebeurt in de onderhandeling en je beleving in plaats van je oordeel daarbij naar voren te brengen. Richt je op het gedrag. 7

8 Goede voorbereiding Een goed onderhandelaar bereidt zich op de verschillende schaakborden goed voor. Hieronder is een checklist opgenomen. Het schaakbod van de inhoud: 1. Wat zijn onze inhoudelijke belangen en prioriteiten? 2. Welke argumenten hebben we? 3. Wat zijn hun belangen en prioriteiten? 4. Welke argumenten hebben zij? 5. Welke belangen zijn gemeenschappelijk en welke zijn tegengesteld? 6. Wat is het wisselgeld dat wij in kunnen zetten om aan hun belangen tegemoet te komen? 7. Kunnen we de koek groter maken? 8. Welke opties (oplossingen) zien we? welke doen recht aan de belangen van beide partijen? Welke redelijke (objectieve) normen/procedures zijn in dit geval voorhanden? 9. Wat is ons alternatief als er geen overeenkomst tot stand komt (plan B)? 10. Wat is hun alternatief als er geen overeenkomst tot stand komt (plan B)? Het schaakbord van de procedure: 1. Hoe pakken we de onderhandeling aan? 2. Wat doen we formeel, wat informeel? 3. Wie schuiven we naar voren? 4. Hoe steken we het gesprek in? Eerst koetjes en kalfjes, laten we de ander komen, of komen wij met onze wensen op tafel? 5. Wat doen we als het vastloopt of dreigt te lopen, hebben we alternatieven achter de hand? 6. Wat kunnen we eventueel parkeren? 7. Hebben we tijd, of is er al een deadline? 8. Hoe komen we tot besluitvorming? Het schaakbord van de sfeer: 1. Wie onderhandelen er voor de andere partij, wat is hun mandaat? 2. Wat zijn hun achtergronden, ambities? 3. Wat zijn de persoonlijke (niet-materiële) belangen van onze onderhandelingspartner? Is hij iemand die graag bewonderd wil worden? Of is hij juist procedureel, zakelijk en afstandelijk? Of is hij een sociaal en aimabel mens? Wie van ons past er het beste bij? 4. Waar wordt onderhandeld? 5. Hoe stellen wij ons op? Open, afwachtend, gesloten? 6. Hoe stellen zij zich op? Open, afwachtend, gesloten? 7. Hoe gaan wij om met verminderde bereidheid om een deal te sluiten van hun kant? Het schaakbord van de pressie: 1. Voelen we ons ondergeschikt? hoe kunnen we nevengeschikt worden? 2. Kunnen we machtsspelletjes verwachten? Welke? Hoe kunnen we ze voorkomen? En als het toch gebeurt, hoe gaan we daar dan mee om? 3. Wat doen we als het te gek mocht worden? 8

9 Het onderhandelingsgesprek Een leidraad: a) Breek het ijs. Werk aan de sfeer. Koetjes, kalfjes, beleefdheden uitwisselen: het hoort er bij. Sommige onderhandelingen vergen een lange periode van klimaatbeheersing. b) Kom ter zake of laat ter zake komen. Schets het vraagstuk en stel vast of je het eens bent over het vraagstuk. Word het ook eens over de procedure: hoe gaan jullie het bespreken? c) Inventariseer de belangen van de ander. Het is handig om de belangen van de ander eerst op tafel te krijgen. Daar kom je achter door actief te luisteren naar de zienswijze van de andere partij. Vat samen, vraag door totdat de boodschap van de ander helder is en toon begrip voor zijn belangen. d) Leg jullie belangen op tafel. Pas als de ander volstrekt zeker weet dat hij gehoord is, leg dan jullie belangen op tafel. Vraag toestemming om van wal te steken. De grootste valkuil is teveel praten. Houd het kort, overzichtelijk en helder. Las korte pauzes in. Leg uit en herhaal eventueel totdat de ander je begrepen heeft. Vaak zal de ander nogmaals zijn standpunt uiteenzetten. Laat dit even toe en vraag of het goed is dat je je verhaal afmaakt. Ook kan de ander opeens informatie toevoegen. Als je dat merkt, stop dan je verhaal even en vraag erop door. Je gaat dan tijdelijk weer terug naar stap 3. Je presentatie bepaalt de effectiviteit. Zit rechtop, open blik, kijk de ander aan, handen op tafel en gebruik heldere taal: Ik geef u drie redenen in plaats van Wat ook belangrijk is Het is niet efficiënt om in plaats van Wat misschien extra tijd kost is De volgende randvoorwaarden gelden in plaats van Waar we op zouden moeten letten is Deze keuze levert verlies op in plaats van Daar kan dan wel eens wat mis gaan. e) Stel vast waar je het over eens bent: benoem expliciet de overeenkomstige belangen. Hiermee verstevig je de onderlinge bereidheid om het over de tegengestelde belangen eens te worden. f) Formuleer de centrale problemen (of het probleem): wat moet er nog worden opgelost? Je hebt je eerst gericht op de mogelijkheden en nu volgt de fase waarin de belangen tegengesteld zijn. Hoe meer er gemeenschappelijk is, hoe makkelijker deze fase kan worden doorlopen omdat er nu eenmaal veel te winnen is. g) Stel vast of er bereidheid is om het probleem op te lossen: willen de partijen eruit komen? Vraag daar expliciet naar en benadruk jullie intentie om eruit te willen komen. Herhaal de gemeenschappelijke belangen van stap e) nog eens. h) Bedenk opties. Weeg deze zorgvuldig af, zet de beste opties op een rij. In tegenstelling tot de belangeninventarisatie is het in deze fase wel handig om als eerste een optie op tafel te leggen. Het heeft invloed op het vervolg: over deze optie wordt waarschijnlijk doorgesproken. Ofwel: de ander moet daar dan op reageren. i) Weeg de beste opties. Een neutrale manier van wegen is om te werken met zogenoemde objectieve criteria. Dit doe je 9

10 bijvoorbeeld door een beroep te doen op één of andere vorm van autoriteit die boven twijfel is verheven. Dat kan afhankelijk van het onderwerp het beleid van het ziekenhuis zijn, de jurisprudentie, de eisen aan de opleiding etc. j) Selecteer de beste optie en rond af. Dit is de optie die zoveel mogelijk recht doet aan beider belangen en waarvan de voorwaarden door beide partijen worden geaccepteerd. Onervaren onderhandelaars accepteren direct het eerste het beste compromis, of openen deze fase er mee. Dat is meestal niet verstandig de gesprekspartner weet nog helemaal niet dat je een compromis voorstelt, het compromis verliest daarmee zijn waarde en je komt lager uit dan je wenst. Doe je een concessie, realiseer je dan dat deze ook als zodanig bij de ander over moet komen. Dat wil zeggen dat de concessie gewicht moet hebben: kom er niet te snel mee (dat wekt de indruk dat je iets weggeeft wat eigenlijk niets voorstelt), doe er niet teveel (je wekt kooplust op), breng de concessie gespecificeerd en vraag de ander wat hij hier tegenover stelt. Ben je het niet eens met een voorstel, laat dat dan merken. Zeg nee, of geef aan onder welke voorwaarden je wel akkoord kunt gaan. Rond de onderhandeling af, bedank de ander en spreek je waardering uit voor de vlotte manier van onderhandelen. Kom je er niet uit, stel dan gezamenlijk vast waarom niet en bepaal of en zo ja welke actie en van wie gewenst is om eruit te komen. 10

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Onderhandelen op basis van win win. Drs. Anna T. de Boer

Onderhandelen op basis van win win. Drs. Anna T. de Boer Onderhandelen op basis van win win Drs. Anna T. de Boer Stijlen van conflicthantering D o e l g e r i c h t Wedijveren Doordrukken Vermijden Compromis Samenwerken Aanpassen Aandacht voor de relatie (belang

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Hand-out Vaardiger onderhandelen

Hand-out Vaardiger onderhandelen Hand-out Vaardiger onderhandelen Onderhandelen is balanceren. Laat ik me teveel in mijn kaarten kijken of verschaf ik te weinig informatie over mijn belangen. Kan ik mijn tegenspeler wel vertrouwen? Als

Nadere informatie

Smits & Beerends. Reader Onderhandelen

Smits & Beerends. Reader Onderhandelen Reader Onderhandelen Inhoudsopgave 1. Onderhandelen 2 Strategieën 2 Vuistregels 4 Stadia in onderhandelingen 6 Fouten in onderhandelingen 7 Enkele technieken 8 www.smitsenbeerends.nl 1 1. Onderhandelen

Nadere informatie

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus pag.: 1 van 5 Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus Ieder mens heeft een persoonlijke stijl van beïnvloeden. De een is meer gericht op het opbouwen

Nadere informatie

Onderhandelen en afspraken maken

Onderhandelen en afspraken maken OPDRACHTFORMULIER Onderhandelen en afspraken maken Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

Onderneem met zin! Hoe komen we aan inkomsten?

Onderneem met zin! Hoe komen we aan inkomsten? Hoe komen we aan inkomsten? Onderneem met zin! Jos van der Horst PABO Andragologie.COM 1956 (goed wijnjaar) 1987: Commissie Dekker Bereidheid tot Verandering Antwoord 1: Waarom zijn wij er? Ons geloof,

Nadere informatie

III. Schakelen tussen communciatieniveaus

III. Schakelen tussen communciatieniveaus III. Schakelen tussen communciatieniveaus Herkent u de volgende situaties? o 'Nu heb ik al een paar keer aan mijn medewerker gevraagd of hij uit wil leggen wat er precies aan de hand is; maar hij geeft

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Logistiek medewerker. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Logistiek medewerker. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN Er zijn verschillende beïnvloedingsstijlen te onderscheiden. De stijlen kunnen worden onderverdeeld in: TEGENBEWEGENDE STIJLEN MEEBEWEGENDE STIJLEN = duwen = trekken Tegenbewegende

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen. Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen

Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen. Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen Vraag 1 Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen Geef per doel aan of je dit al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen en J = ja. Type achter

Nadere informatie

SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11

SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11 SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11 SPEELWIJZE Werkplezier Spel Heb je plezier in je werk? Dat is een vraag die regelmatig wordt gesteld. Is je antwoord ja, dan is de kunst dit zo te houden.

Nadere informatie

LOBBYEN IN DE PRAKTIJK

LOBBYEN IN DE PRAKTIJK LOBBYEN IN DE PRAKTIJK Praktische handvatten om goed te lobbyen Aan de orde komen: Hoe krijg je een voet tussen de deur, Hoe stel je een lobbyplan op, Maak een lobbystrategie, Welke lobbyinstrumenten kun

Nadere informatie

i.s.m. Start 2 Start...

i.s.m. Start 2 Start... i.s.m. Start 2 Start... i.s.m. Start 2 Start... Klanten werven JIJ MAAKT HET VERSCHIL! Wie vergeet zich voor te bereiden... bereidt zich voor vergeten te worden... Neem de juiste verkoopsattitude aan.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

360 graden feedback formulier

360 graden feedback formulier 360 graden feedback formulier Je bent gevraagd om feedback te geven door middel van dit formulier. Het doel van dit onderzoek is: Aangeven waar Tessa Persijn na haar vierdejaarsstage op het koning Willem

Nadere informatie

Een gids over onderhandelen

Een gids over onderhandelen Een gids over onderhandelen Een gids over ONDERHANDELEN Onderhandelen doen we voortdurend en niet alleen in zakelijke situaties. Vaak worden onderhandelingen beschouwd als een compromis om een probleem

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 > NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 Leerlingen uit het secundair onderwijs mogen vertegenwoordigd zijn als partner op de schoolraad.

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek.

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. Conflicten hanteren Tijd: verdelen over twee bijeenkomsten. Bijeenkomst 1 Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. De uitkomst van

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST 2: vergaderen Als je lid bent van een studentenraad, vergader je vaak. Je hebt vergaderen met de studentenraad, maar ook vergaderingen met het College van Bestuur en de Ondernemingsraad (OR). Gemiddeld

Nadere informatie

Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode

Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode Tijdens sollicitatiegesprekken wil je zo snel en zo goed mogelijk een kandidaat voor een openstaande functie selecteren. De STAR vragenmethode is een gedegen

Nadere informatie

Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model

Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model Studenten en COBRA Diest Onderwijsprofessionalisering & Onderwijsondersteuning (KU Leuven) Studentenraad KU

Nadere informatie

10 tips over besluitvorming

10 tips over besluitvorming 10 tips over besluitvorming Meer weten? www.vergaderendoejezo.nl Bel of mail Carla: 06-20809676 of info@vergaderendoejezo.nl. 10 tips over besluitvorming Besluitvorming is noodzakelijk bij vergaderingen.

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren.

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. FEEDBACK WAT IS FEEDBACK EIGENLIJK? Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. Hiermee is feedback een belangrijk middel

Nadere informatie

Benadering 6: Positieve instelling, rekening houden met anderen

Benadering 6: Positieve instelling, rekening houden met anderen Benadering 6: Positieve instelling, rekening houden met anderen 6.7 Speel met de hele groep het Complimentenspel of Complimentenbingo. Om het opstandige, agressieve kind goed gedrag aan te leren, is het

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

BV 17 : Training onderhandelen 2 2012-2013

BV 17 : Training onderhandelen 2 2012-2013 BV 17 : Training onderhandelen 2 2012-2013 Credituren: 20 Voorkennis: bv16 Eindtermen: + het verschil kennen tussen principieel en positioneel onderhandelen, de fasen van een onderhandelingsgesprek (her)kennen

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Orienterende filmpjes (hoe het wel of niet moet): https://www.blendspace.com/lessons/jg7knapaigvgmq/lerensolliciteren

Orienterende filmpjes (hoe het wel of niet moet): https://www.blendspace.com/lessons/jg7knapaigvgmq/lerensolliciteren Het sollicitatiegesprek Lesdoel: Korte inhoud: Organisatie: Lesduur: Onderwerp Werkvorm Oriëntatie Uitvoering De student weet meer over het sollicitatiegesprek en heeft een keer geoefend. De vacature is

Nadere informatie

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen "#$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen #$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/ Thema TEAM Module 3: Feedback geven en ontvangen Voorbeeld van het begin van de training feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen Het geven van effectieve feedback is een waardevol hulpmiddel

Nadere informatie

PERSOONLIJKE ONTWIKKELING

PERSOONLIJKE ONTWIKKELING PERSOONLIJKE ONTWIKKELING Modulecode: L.MIM.5687 Toetscode: T.MIM.7939 Modulenaam: Persoonlijke ontwikkeling Opleiding: Commerciële economie deeltijd Kwartiel: 1.1, 1.2, 1.3 en 1.4 Verantwoordelijk docent:

Nadere informatie

www.avs.nl Loopbaangesprekken

www.avs.nl Loopbaangesprekken Loopbaangesprekken Een loopbaan heeft iedereen. Een gesprek daarover nauwelijks! Loopbaangesprekken gebeuren aan de hand van een meerjarige loopbaancyclus waarin de talenten van de medewerker in kaart

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

DOEL: INZICHT IN CONFLICTHANTERING

DOEL: INZICHT IN CONFLICTHANTERING Conflicten hanteren DOEL: INZICHT IN CONFLICTHANTERING Conflicten hanteren Het is makkelijk om kwaad te worden. Maar hoe slaag je er in het conflict in goede banen te leiden en voorkom je dat het onnodig

Nadere informatie

Teamconferentie Berseba regio Ede

Teamconferentie Berseba regio Ede Teamconferentie Berseba regio Ede Even voorstellen Steef Post (1957) SDP Advies coaching teamcoaching / training mediation 19-3-2014 Conflicten in de klas 2 Opbouw Intro Bemiddelen in een conflict basisprincipes

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg INHOUDSOPGAVE 1. Het initiatief tot een gezamenlijk huisbezoek: wie en wanneer? Pagina 1 2. Voorbereiding van het gezamenlijk huisbezoek Pagina 1 3. Uitvoering van het gezamenlijk huisbezoek / het gesprek

Nadere informatie

De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury)

De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury) De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury) De Amerikaanse onderhandelingsexpert William Ury heeft een strategie ontwikkeld om in vijf stappen tot een goed onderhandelingsresultaat

Nadere informatie

Leidraad Consult over: het selectiegesprek. Inleiding

Leidraad Consult over: het selectiegesprek. Inleiding Leidraad Consult over: het selectiegesprek Inleiding Iedere leidinggevende heeft in zijn of haar functie te maken met het selecteren van personeel. Zij zijn er namelijk voor verantwoordelijk de juiste

Nadere informatie

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Praat erover: 1. Je hoeft niet alles te weten of te begrijpen over euthanasie bij

Nadere informatie

READER STUDENTENCOACH

READER STUDENTENCOACH READER STUDENTENCOACH VO Reader studentencoch VO 1 Inleiding Voor jullie ligt de reader die hoort bij het project studentencoach (het coachen van jongerejaars studenten door ouderejaars). In deze reader

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Welke van de onderstaande stellingen over het functioneringsgesprek is/zijn juist?

Welke van de onderstaande stellingen over het functioneringsgesprek is/zijn juist? Vragen bij Eigen ontwikkeling en organisatieontwikkeling Vraag 1 Rangschik deze doelen voor jezelf in volgorde van prioriteit. Zet de doelen die je het belangrijkst of het interessantst vindt bovenaan.

Nadere informatie

8 Politieke processen: omgaan met macht

8 Politieke processen: omgaan met macht 8 Politieke processen: omgaan met macht Politieke processen: omgaan met macht 3 Inleiding 3 De organisatie: formeel en feitelijk 3 De academische organisatie 5 Tactische hulpmiddelen 5 Voorbereiding 6

Nadere informatie

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk!

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Hoe werk je met een spreekbeurtwerkplan? Het eerste deel bestaat uit vragen. Met een moeilijk woord noemen we dat theoretisch onderzoek. In het tweede deel vind

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Intervisie wat is het?

Intervisie wat is het? Intervisie wat is het? Intervisie is: a. een gestructureerde methode om b. van elkaars c. werkvraagstukken d. te leren Ad a: Intervisie is een gestructureerd gesprek. De structuur is er om effectief en

Nadere informatie

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator. Structuur gesprek 6. Specifieke modellen. Non-verbale. Informeren. Emoties hanteren. Verbale Geef een globaal oordeel over elke dimensie op een -puntenschaal waarbij

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Het verkoop-adviesgesprek. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Verkopen

Het verkoop-adviesgesprek. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Verkopen Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over verkopen aan en adviseren van gasten in horecabedrijven. Oftewel: het verkoopadviesgeprek. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

BEHANDEL JE KIND IN OVEREENSTEMMING MET ZIJN OF HAAR TYPE

BEHANDEL JE KIND IN OVEREENSTEMMING MET ZIJN OF HAAR TYPE Handvatten en tips voor INZICHT IN JE KIND Door Drs. Roos C. Litjens BEHANDEL JE KIND IN OVEREENSTEMMING MET ZIJN OF HAAR TYPE Manifestor Kinderen Manifestor kinderen zijn het meest ingewikkeld voor ouders.

Nadere informatie

Effectief Communiceren NPZ-NRZ

Effectief Communiceren NPZ-NRZ Hand-out Workshop Effectief Communiceren NPZ-NRZ De kracht van aandacht 10 mei 2011 Nu vind ik mezelf wel aardig Als je eenmaal ziet dat het zelfbeeld van een kind positiever wordt, zul je al gauw zien

Nadere informatie

ONDERHANDELEN. Inleiding. Achtergrond. Poppe Persoonlijk Bas Poppe: 06 250 30 221 www.baspoppe.nl info@baspoppe.nl. Harvard

ONDERHANDELEN. Inleiding. Achtergrond. Poppe Persoonlijk Bas Poppe: 06 250 30 221 www.baspoppe.nl info@baspoppe.nl. Harvard ONDERHANDELEN In dit kennisitem beschrijf ik wat onderhandelen inhoudt en wat je nodig hebt om vaardiger te onderhandelen. Daarbij behandel ik de theorie van Mastenbroek en Harvard. Verder geef ik mijn

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Strategisch netwerken. 02 september 2015

Strategisch netwerken. 02 september 2015 Strategisch netwerken 02 september 2015 Strategisch netwerken ## augustus 2015 Onderwerpen Diverse strategieën. Opdrachten. Zet aan tot actie om een keuze te maken. Focus. Doe het constant. 3 Inleiding

Nadere informatie

Werkblad conflicthanteringsstijl

Werkblad conflicthanteringsstijl Werkblad conflicthanteringsstijl Instructie Met deze test kunt u onderzoeken wat uw eerste neiging is als u in conflictsituaties terecht komt. Voordat u de lijst invult, is het goed om voor uzelf een aantal

Nadere informatie

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Wat is communicatie LSD (luisteren, samenvatten en doorvragen) Open vragen stellen Waarderend gesprek Hoe geef je feedback (doorlopend proces) Oefenen d.m.v. rollenspellen

Nadere informatie

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Opzet van de lezing Welkom Inleiding Theorie, tips en adviezen over opvoeden

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen;

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen; Pesten op school Veel gestelde vragen Wat doe je als je kind gepest wordt? Maak voldoende tijd voor een gesprek; laat je kind vertellen wat er zich afspeelt en hoe het zich voelt; Neem het verhaal van

Nadere informatie

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven Aan de slag met het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven Het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven is een handvat om de dialoog te voeren over de ontwikkeling naar een lerende organisatie. Door hierover

Nadere informatie