1 Kernbegrippen en sleutelfiguren: Wat is...? Geef telkens een omschrijving.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 Kernbegrippen en sleutelfiguren: Wat is...? Geef telkens een omschrijving."

Transcriptie

1 1 Kernbegrippen en sleutelfiguren: Wat is...? Geef telkens een omschrijving. Identificatie Identificatie is het proces waarin we onszelf worden door ons te spiegelen aan onze omgeving. Onze omgeving zegt ons wie we zijn, moeten zijn en niet mogen zijn. Paul Verhaeghe over identiteit: [...] Identificatie heeft dezelfde etymologische grond als identiteit, met name het Latijnse idem, gelijk. Wij worden onszelf, tussen aanhalingstekens, door zoveel mogelijk te gelijken op de spiegel die ons voorgehouden wordt. De moderne wetenschappelijke benaming voor identiteit is dan ook spiegeling of mirroring. [...] Separatie Separatie is het proces waarin we onszelf worden door ons af te zetten tegen onze omgeving. De mogelijkheid voor andere invullingen van onze indentiteit, gebaseerd op andere verhalen. Paul Verhaeghe over identiteit: [...] Het separatieproces en het bijbehorend streven naar autonomie zijn even belangrijk voor onze identiteit als de identificatie, omdat we daarmee een eigenheid ontwikkelen door ons af te zetten en actief een keuze te maken. [...] Eudaimonia De invulling van geluk volgens Aristoteles. Geluk is de toestand van goed mens zijn, het verstand ten volle benutten want dit onderscheid ons van dieren. Wikipedia: Eudaimonia : [...] Eudaimonia, sometimes anglicized as eudaemonia or eudemonia, is a Greek word commonly translated as happiness or welfare; however, human flourishing has been proposed as a more accurate translation. [...] In Aristotle s works, eudaimonia was (based on older Greek tradition) used as the term for the highest human good, and so it is the aim of practical philosophy, including ethics and political philosophy, to consider (and also experience) what it really is, and how it can be achieved. [...] Borderline times: Over het hedonisme (de genotscultuur) (p. 67): [...] Genieten is in dit verhaal niet enkel de nieuwe moraal geworden, het is ook ieders plicht. Gij zult genieten heeft nagenoeg alle andere geboden van de troon gestoten. [...] Detraditionalisering één van de twee delen van individualisering, naast emancipatie. Detraditionalisering is de relativering van zowel de inhoud van traditie als van de traditieoverlevering. Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij (15) : [...] Detraditionalisering = de relativering van alle traditionele normen en waarden ; collectief gedragen opvattingen, alledaagse handelingen en omgangsvormen verliezen hun dwingend karakter. [...] In de greep van de moderne tijd : [...] Vooreerst behelst het een ingrijpende de-traditionalisering (Beck) van de toegenomen individuele beslissingsvrijheid inzake waarden, normen en alledaagse handelingen (kleding, vrije tijd, voeding,...). [...] Traditie Over traditie: [...] Traditie is de overlevering, het gebruikelijke, het totaal van processen en instituten, waardoor van geslacht tot geslcaht de verworven inzichten, bekwaamheden en instellingen worden overgelverd, en vervolgends ook het totaal van het aldus overgeleverde. [...] Bricolage Frans voor -do it yourself-. In de context van de cursus slaagt het op de oriënteringsloze mens die zijn identiteit koopt. 1

2 Boek p63: [...] De gehele levensstijl die men zich aanmeet, wordt aangekocht op de markt van vraag en aanbod. [...] Boek p64: [...] Identiteit is een kwestie van bricolage. [...] Emancipatie Een van de twee delen van individualisering, naast detraditionalisering. Emancipatie is het zelf actief kiezen van een mogelijkheid, een verhaal of zelfs meerdere verhalen. Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij (15) : [...] Emancipatie, vrijmaking = er liggen voor elk individu in de wereld vele mogelijkheden open en het individu kan in principe zelf kiezen welke het wil benutten dit uiteraard wel binnen bepaalde grenzen. [...] Keuzebiografie Het kunnen kiezen wat iemand doet met diens leven. In de cursus wordt het niet alleen positief bekeken. De last van de keuze veroorzaakt ook stress bij de mensen van deze generatie en jaloezie bij de mensen van een oudere generatie. Het kunnen kiezen brengt ook met zich mee dat we moeten kiezen. Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij (17) : [...] Individualisering = de overgang naar een keuze-biografie. [...] Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij (17) : [...] [...] Kunnen kiezen = moeten kiezen Identiteitsconstructie wordt een opdracht en zelfs een plicht we worden gedwongen de managers van ons leven te worden, het planningsbureau van onze levensloop Impliciete boodschap: Je kan het maken, dus je moet het maken en wie het niet maakt, neemt zijn/haar verantwoordelijkheid niet op en is schuldig (profiteert) In de greep van de moderne tijd : [...] Met de ovegang van een normaal- naar een keuze-biografie (H. Ley) veranderde het alledaagse leven van een toenemend aantal mensen vanaf het einde van de jaren vijftig in een schier eindeloze beslissingsketen. Geïndividiualiseerde individueen kunnen niet enkel zelf keuzes maken, ze moeten dat vaak ook doen. [...] Borderline Times: Over individualisering als last en zegen (p. 100): [...] De boodschap is dat we het zelf maar moeten uitzoeken, dat we het zelf mogen kiezen. Dat de drang om open te bloeien dan ook nog eens gelinkt is aan succes in wat we ondernemen, legt de lat nog hoger. [...] Het liefste deed ik elk halfjaar iets anders: [...] Alleen is generatie Y opgegroeid met meer luxe en kansen, zoals hogere studies, waardoor de verwachtingen hoger gespannen staan. Uitblinken en uniek zijn is de boodschap voor deze generatie. [...] Piano of saxifoon, voetbal of ballet, hogeschool of universiteit, met vlees of zonder? Ja, we zijn opgegroeid met veel vanzelfsprekendheden en we moeten ons eten niet eerst uit het veld trekken. geeft Britt Verhelst toe. Dankzij die vrijheid kunnen we op een andere manier over het leven nadenken. Maar daardoor kan ik niet gewoon beslissen: oké dat ga ik doen. Het liefste deed ik elk halfjaar iets anders. [...] Radicale pluraliteit Radicale pluraliteit is de notie die beschrijft dat er geen universeel eenheidsperspectief meer bestaat. Alles moet vanuit vanuit verschillende perspectieven kunnen beschouwd worden, ook al zijn die perspectieven niet altijd even onderling compatibel. 2

3 Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij (20) : [...] Lieven Boeve maakt van radicale pluraliteit zelfs de basiskarakteristiek van onze tijd. [...] Onderbroken traditie (p. 48): [...] Fundamenteel voor de postmoderniteit is de basiservaring dat een zelfde gegeven met evenveel recht vanuit volledig onderscheiden perspectieven kan beschouwd worden. Hierbij heeft elk gezichtspunt waarde op zich, ook al tonen ze zich onderling weinig compatibel, en vaak zelfs conflictueus. Het universeel eenheidsperspectief is niet meer; de grote verhalen hebben afgedaan. Deze basiservaring van de postmoderne tijd doet zich voor in heel diverse gebieden van de menselijke leefwereld, zowel in literatuur, architectuur, sculptuur en schilderkunst, als in cultuur- en wetenschapsfilosofie, economie en politiek. In elk van deze gebieden duikt een veelheid aan vaak niet met elkaar te verzoenen perspectieven, taalspelen, werk- en denkwijzen op. Deze pluraliteit zet zich door als vooronderstelling van alle denken en handelen, wat onmiddellijk impliceert dat niemand nog zomaar kan beweren de waarheid in pacht te hebben. Het postmoderne kritische bewustzijn verzet zich principieel tegen elke opgeëiste hegemonie. Elke universalistische pretentie wordt kritisch ontmaskerd als een verabsoluteerd particulier gezichtspunt. [...] Het ideaal van de romantische liefde Liefde vanuit romantiek, tegenover liefde vanuit economische overwegingen is een ideaal dat nog maar een aantal decennia bestaat. Het idee dat we relaties kunnen invullen met elkaar graag zien noemen we het ideaal van de romantische liefde. Borderline Times: Over het ideaal van de romantische liefde (p. 59): [...] In het begin van de 19de eeuw kwamen we in onze West-Europese cultuur op het idee dat relaties konden worden ingevuld met elkaar graag zien, en werd de romantische liefde een ideaal. Terwijl ze in oorsprong een zaak was van de burgerij, werd vlug ook de arbeidersklasse ervan doordrongen, en als laatste verschuiving: ze was binnengedrongen - én werd aanvaard - in de gelederen van de hogere adel. De grote verwachtingen die hierdoor binnen het kader van een relatie ontstonden, waren voorheen in het geheel niet aan de orde. Huwelijksregelingen werden afgesproken op het niveau van andere dan materiële overeenkomsten in de samenleving. In de 19de eeuw wordt liefde het richtsnoer, de noodzakelijke basis, de voorwaarde, en ook nog het continue evaluatiecriterium van de relatie. Relaties krijgen een positieve invulling, zijn geen economische gegevenheden meer. [...] Wegwerpcultuur We kunnen meer produceren dan we kunnen consumeren. Om dus te kunnen blijven consumeren moet er worden weggegooit; zelf als dat nog niet nodig was. De manier waarop deze economische tendens zich verder zet in onze cultuur noemt men de wegwerpcultuur. Een voorbeeld hiervan is hoe we al snel naar een nieuwe relatie zouden gaan zoeken als de onze slecht gaat. Borderline Times: Over de impact van de consumptie-/wegwerpcultuur (p. 59): [...] Het is een feit dat de duur van alles daarmee ook korter en korter wordt. 10 jaar dezelfde auto gebruiken was vroeger niets om je over te schamen. Nu heb je na 5 jaar al het gevoel met een stuk industriële archeologie rond te rijden. En als je dat gevoel zelf niet hebt, dan zorgt je omgeving er wel voor dat je het snel te pakken krijgt. [...] Het is intussen zover gekomen dat de wegwerpcultuur zich ook in ons relationele leven geïnstalleerd heeft, alsof wij tegenwoordig onze geliefde kopen. Zo zijn relaties consumptiegoederen geworden en dus, inwissel- en vervangbaar. In een relatie is bijgevolg enkel nog aandacht voor de goede dagen ; de kwade dagen mogen er niet meer zijn, en toch heeft iedereen er. [...] Hedonisme Een levenshouding waarbij men zo veel mogelijk streeft naar lustbevrediging. Dit in een dermate extreme vorm dat genot het enige universele gebod is geworden. Wikipedia: Hedonism : [...] Hedonism is a school of thought that argues that pleasure is the primary or most important intrinsic good. In very simple terms, a hedonist strives to maximize net pleasure (pleasure minus pain). Ethical hedonism is the idea that all people have the right to do everything in their power to achieve the greatest amount of pleasure possible to them, assuming that their actions do not infringe on the equal rights of others. It is also the idea that every person s pleasure should far surpass their 3

4 amount of pain. Ethical hedonism is said to have been started by Aristippus of Cyrene, a student of Socrates. He held the idea that pleasure is the highest good. [...] Borderline times: Over het hedonisme (de genotscultuur) (p. 67): [...] Er lijkt nog slechts één universeel gebod, en dat is: Genieten! Zoveel mogelijk. Van alles. De economisch-consumentalistische realiteit, die - zoals we hierboven bespraken - mee afstraalt op onze relationele werkelijkheid, legt ons ook de druk van het hedonisme op. Het leven moet leuk zijn, relaties moeten leuk zijn... en wanneer het niet leuk is, dan is het in onze opdracht van zelfcreatie en zelfrealisatie noodzakelijk om zelf en individueel een andere beslissing re nemen. We moeten voor onszelf zorgen en het leven voor onszelf leuk houden. Genieten is in dit verhaal niet enkel de nieuwe moraal geworden, het is ook ieders plicht. Gij zult genieten heeft nagenoeg alle andere geboden van de troon gestoten. [...] Ervaringshonger De mens is constant op zoek naar nieuwe, betere en meer ervaringsprikkels. Dit in een verlangen naar identiteit, geluk en zin. Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij? (34) : [...] Toenemende ervaringshonger: [...] = de postmoderne mens wil (en moet!) beleven, ervaren, genieten, plezier maken, voelen dat hij/zij leeft (= de genotscultuur of kickcultuur ) Kan de postmoderne mens nog verlangen? Of moet het allemaal nu en onmiddellijk? De postmoderne mens is altijd op zoek naar het nieuwe, datgene dat hij/zij nog niet meegemaakt heeft (en dat moet steeds straffer en specialer zijn). De postmoderne mens verdraagt het gewone, het banale, het alledaagse maar moeilijk Onderbroken traditie (p. 71): [...] In zijn of haar ervaringshonger is hij of zij steeds op zoek naar meer, sneller, sterker. [...] Kick Een prikkel. Een pseudo-ervaring. Levert een verheviging van het ik-bewustzijn, een verdichting van het nu-moment. Een momentane bevestiging. Zie ook blz boek. Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij? (33) : [...] De strategie = zich overleveren aan intense ervaringen die een momentane bevestiging verschaffen van het eigen ik. [...] Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij? (35) : [...] Een kick stelt het onzekere ik in staat zichzelf momentaan te bevestigen: ik ben hier, ik besta, ik leef echt, ik ga niet op in de vormloze massa, ik ben een individu [...] Onderbroken traditie (p ): [...] De cultuur van de kick Onze omwereld - zoals blijkt uit vele life-style-magazines - lijkt te suggereren dat de kick de postmoderne ervaringsmodus geworden is, met het elastiekspringen als voorbeeld bij uitnemendheid. Kick betekent trap, shop, stoot; hier; sensatie, prikkel, verhevigde schokbeleving, de als aangenaam ervaren schok. De postmoderne mens lijkt verslaafd aan kicks, aan prikkels. In zijn of haar ervaringshonger is hij of zij steeds op zoek naar meer, sneller, sterker. Het is alsof de opeenstapeling van kicks aan het individu de verzekering moet geven dat hij of zij niet zal ondergaan in de stroom van de gebeurtenissen, dat hij of zij niet gewoon meer van hetzelfde maar anders is. De kick levert een verheviging van het ik-bewustzijn, een soort verdichting van het nu-moment. Het is voor het onzekere ik een momentane bevestiging van het ik ben hier, ik ga niet ten onder in de onoverzichtelijke brij van veelheid en oriënteringsloosheid. [...] Lichaamscultuur Cultuur waarbij de indentiteit niet meer bestaat uit woorden maar uit een beeld. Wij zijn ons lichaam, uiterlijk en imago. 4

5 Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij? (36) : [...] Het lichaam wordt getraind, versierd, veranderd om erbij te horen & uit te drukken wie men is/wil zijn (fitness en bodybuilding, tatoeages en piercings, plastische chirurgie en esthetische operaties) [...] Hypecultuur Na een innemende gebeurtenis, waaraan veel belang wordt gehecht in de media, kan deze uitgroeten tot een hype. Mensen zijn ermee bezig, laten hun stem horen, komen op straat,... Maar even snel als de hype gekomen is, verdwijnt ze ook weer. Enkele jaren later hecht niemand er nog belang aan, onafhankelijk of de gebeurtenis verdere gevolgen heeft gekend op politiek, sociaal of economisch vlak. Vb. Na de zaak-dutroux was er een Witte Mars waarin men opperde voor meer aandacht aan het kind. Enkele jaren later bleek er politiek weinig veranderd aan deze kwestie maar niemand maalde erom. De realiteit ging gewoon verder. Borderline times (p. 183): [...] De media bepalen de werkelijkheid, de waarheid in onze cultuur lijkt meer en meer een constructie van de media- (en de reclame)wereld. Plots ontstaan er hypes. [...] Mediatisering De impact van een gebeurtenis wordt afgemeten naargelang de media er aandacht aan hecht. Zo kunnen gebeurtenissen enorm uitvergroot worden maar ook genegeerd. En vanaf het moment dat ze niet meer in Het Nieuws komen, zijn ze verdwenen en gaan we verder met het dagelijkse bestaan. We staan niet stil op wat we er als maatschappij nadien mee zullen aanvangen of wat de invloed er van is op onze toekomst. Borderline times (p. 183): [...] De media bepalen de werkelijkheid, de waarheid in onze cultuur lijkt meer en meerr een constructie van de media- (en de reclame)wereld. [...] Borderline times (p. 184): [...] Niet de omvang van de gebeurtenissen zelf, maar de ruimte die de media eraan geven, bepaalt de grote van de inpact die ze hebben op het bestaan. [...] Economisering Alles staat in functie van de economie. Wat economisch niets oplevert, is niet belangrijk. Het vergroten van de rol van markten en contracten als coördinatiemechanismen, zodat een minder groot beroep hoeft te worden gedaan op normen bij het coördineren van activiteiten. Zie ook citaat. Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij (40) : [...] Economisering = in steeds meer domeinen gedragen mensen zich als consumenten (die shoppen) en worden ze benaderd als cliënten ( klant is koning ) door leveranciers die hun product zo goed mogelijk in de markt proberen te plaatsen (door het zo aantrekkelijk mogelijk voor te stellen). [...] Vermarkting Alles is te koop. Mensen gedragen zich als consumenten (in steeds meer verschillende domeinen) en worden behandeld als cliënten waaraan leveranciers hun producten proberen te verkopen door ze zo aantrekkelijk mogelijk voor te stellen. Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij (40) : [...] Economisering = in steeds meer domeinen gedragen mensen zich als consumenten (die shoppen) en worden ze benaderd als cliënten ( klant is koning ) door leveranciers die hun product zo goed mogelijk in de markt proberen te plaatsen (door het zo aantrekkelijk mogelijk voor te stellen). [...] Rank and Yank Het fenomeen waar een bedrijf (of abstracter, de maatschappij) zijn werknemers onderling een ranking toekent, waarbij de laagsten zullen worden verwijderd. Dit verhoogt de concurrentie, creëert wantrouwen onderling en zorgt voor angst en depressie. 5

6 Paul Verhaeghe over neoliberalisme: [...] De manier om die zogenaamde efficiëntie te bereiken, is het installeren van concurrentie tussen werknemers, en - ruimer - tussen mensen in het algemeent. Dit is het Rank en Yank systeem zoals het ingevoerd werd door het Amerikaanse Enronbedrijf: evalueer alle werknemers op hun productiviteit, vergelijk ze onderling, en ontsla jaarlijks de twintig procent laagst scorenden nadat je ze eerst belachelijk hebt gemaakt. [...] Het neoliberale systeem gaat op een systematische manier alle sociale verbanden doorknippen. Het is het individu dat geëvalueerd wordt, dat al dan niet een bonus krijgt of een individuele trajectbegeleiding, enzovoort. Het andere individu is daarbij een potentiële bedreiging en steeds een concurrent binnen een veralgemeende Rank and Yank gemeenschap (Hoeveel likes heb jij op je facebookpagina? En hoeveel bezoekers op je blog?). Een typisch gevolg daarvan is de exponentiële toename van contracten, als uitdrukking van ons veralgemeend wantrouwen. Het doorgedreven individualisme levert vandaag heel veel eenzaamheid op, als pijnlijkste symptoom van onze tijd. [...] Loonspanning Het onderscheid tussen hoogste en laagste inkomens. Dit leidt tot een negatieve evolutie van ongeveer alle psychosociale gezondheidsindicatoren (mentale stoornissen, kindersterfte, agressie,...). Paul Verhaeghe over neoliberalisme: [...] Een neoliberale maatschappij doet de zogenaamde loonspanning, het onderscheid tussen de hoogste en laagste inkomens, sterk stijgen. [...] Crowding out Het verdwijnen van intrinsieke motivaties door het gebruik van extrinsieke incentives zoals geldelijke belongingen vb. je rijdt bij je grootouders enkel het gras af omdat je er geld voor krijgt. Niet omdat je ze wil helpen met dit zware werk. Moraal Het geheel van (door groep of cultuur) geaccepteerde gedragsregels. Het geheel van opvattingen en beslissingen waarmee mensen aangeven wat zij goed vinden. Het geheel van normen en waarden die feitelijk bestaan in een samenleving. Slides Wat is ethiek(2): [...] het geheel van de (door een groep of cultuur) geaccepteerde gedragsregels, het geheel van opvattingen, beslissingen en handelingen waarmee mensen uitdrukken wat zij goed of behoorlijk vinden, het geheel van normen en waarden die feitelijk bestaan in een samenleving. [...] Descriptieve ethiek Pure objectieve beschrijving van moraal. Zonder een of ander standpunt of oordeel. Slides Wat is ethiek(3): [...] de beschrijving van de heersende moraal, met de beschrijving van zeden en gewoonten, opvattingen over goed en kwaad, verantwoord en onverantwoord gedrag, en geoorloofde en ongeoorloofde handelingen. [...] Prescriptieve ethiek Oordeelt over de huidige moraal. Gaat na of de huidige moraal wel voldoet aan bepaalde waarden. Beantwoorden de huidige gehanteerde normen en waarden wel aan de opvattingen over hoe mensen zich behoren te gedragen? Slides Wat is ethiek(3): [...] De studie die nagaat wat het meest wenselijke handelen is. Daarbij wordt gerefereerd naar het goede als criterium. [...] Slides Wat is ethiek(3): [...] Prescriptieve ethiek oordeelt over de moraal. [...] Normatieve ethiek Zie prescriptieve ethiek. Empathie Synoniem voor inlevingsvermogen. In de cursus wordt het begrip in 2 delen ontleed. 6

7 Cognitief Het kunnen begrijpen en delen van andersmans gevoelens. Emotioneel Het kunnen overnemen(spiegelen) van andersmans gevoelens. babies) (geeuwen, wenen bij De zuilen van de moraliteit Moraliteit is erop gebaseerd. Een is wederkerigheid, met daaraan gekoppeld een notie van rechtvaardigheid. De andere is empathie en compassie. Menselijke moraliteit is meer dan dit, maar deze 2 zuilen zijn absoluut essentieel. De Baal Sjem Tov Voor de joden is het belangrijker te doen dan te weten. Baal Sjem Tov was een Joods rabbijn die onbewust en ongewild een overtreding had begaan. God liet hem in een droom weten dat hem de toegang tot het paradijs werd ontzegd. Dit was voor Baal Sjem Tov een enorme opluchting. Nu zijn leven geen zin meer had zou hij de Heer kunnen dienen omwille van zijn Heer-zijn en niet langer omwille van het hiernamaals of een beloning. Het is dus niet de zin dat centraal staat maar het onvoorwaardelijk houden van God en handelen volgens het goede. Dubbelgebod van de liefde Gij zult de Heer uw God beminnen met geheel uw hart en geheel uw ziel, met al uw krachten en geheel uw verstand; en uw naaste gelijk uzelf. Verantwoordelijkheid in de eerste persoon Verantwoordelijkheidsgevoel voor je eigen ontwikkeling. Zorgen dat je je handhaaft in het bestaan. Een beetje egocentrisme, om je eigen doelen(verhaal) na te streven. Verantwoordelijkheid in de tweede persoon Verantwoordelijkheidsgevoel voor een ander (in nood). Begaan zijn met de emotionele/fysieke welgesteldheid van een medemens. Letterlijk: mijn raakbaarheid voor de lijdende ander. Als je deze verantwoordelijkheid opneemt spreekt men van barmhartigheid. Heteronomie Synoniem voor onderwerping aan vreemde wetten. De verschijning van de ander heb je niet in de hand. (ref barmhartige samaritaan) Het is er opeens. Het verstoort je eigen bestaan, je eigen levensweg. Barmhartigheid Positief opgenomen verantwoordelijkheid in de 2e persoon. Mijn gevoeligheid voor het lijden van de ander effectief voltrekken. Hierdoor ontstaat in mij een beweging naar de ander toe om hem onvoorwaardelijk bij te staan. We kunnen dit eigenlijk ook ethisch moederschap noemen in zich dragen van de ander tot hij geboren wordt. Barmhartigheid gaat niet uit van een uitwendig verbod maar vanuit een inwendig moeten. Verantwoordelijkheid in de derde persoon Verantwoordelijkheidsgevoel voor de derde. De persoon die niet fysiek zichtbaar is. Voor de volgende generaties. Alteriteitservaring Een soort grenservaring die geen onmiddellijke identiteitservaring is zoals een kick maar eentje die ons overvalt. Het is een ervaring waarover we zelf geen heer en meester zijn. Het zijn radicale gebeurtenissen die onze bestaande verhalen, opgebouwd op evidenties door elkaar schudden en kunnen zowel positief als negatief zijn. Als grens aan onze eigen identiteit nodigen alteriteitservaringen ons uit onszelf te laten raken. Dit betekent dat we niet meteen mogen proberen de vreemdheid onze eigen wil te maken. Uiteindelijk vinden we hierin onze identiteit in het steeds weggeroepen worden uit de beslotenheid van ons eigen verhaal. De list waarvan sprake in Schindler s List Oskar Shindler heeft een duizendtal gevangenen, vooral joden, geredt uit het concentratiekamp van Plaseow door ze te werk te stellen in zijn fabriek in Krakow. Hij kocht de joden van de kampcommandant. Hij bezorgde de commandant een lijst met fictieve jobs voor de joden die hij kocht om de commandant te overtuigen dat de joden van vitaal belang waren, als werkkracht, voor de oorlog. Hij redde zo 1200 joden van de dood in het concentratiekamp. The list is absolute good. The list is life, around the edges is a gulf, wat zoveel betekent als Diegenen die niet op de lijst stonden overleefden niet., is hieromtrent een markant citaat. 7

8 Kloofmodel Het model van oa. Herman De Dijn waarbij hij een strikte kloof stelt tussen levensbeschouwing en wetenschap. Het is het onderscheid tussen cognitieve en zingevende interesse. Hierbij staat cognitieve interesse voor manipulatieve interesse; om de werkelijkheid te veranderen moet ze eerst gekend worden. De zingevende interesse gaat om het in-waarheid-leven. Volgens De Dijn kunnen zingeving en wetenschap niet met elkaar in conflict staat omdat ze hiervoor te verschillend zijn. Ze zijn dus niet revaliserend maar bieden twee verschillende manieren om naar de werkelijkheid te kijken met elk een eigen taalregister. Het NOMA-principe Non-Overlapping Magisteria. Geloof en wetenschap zijn twee gescheiden, evenwaardige en complementaire ondernemingen met een strikte taakverdeling. Er is geen conflict tussen beide zolang ze zich ieder aan hun vakgebied houden. Zo mag de wetenschap geen uitspraken doen over ethische of religieuze thema s en mogen religieuze inzichten niet in tegenspraak zijn met wetenschappelijke feiten. Stephen Jay Gould Een natuurwetenschapper die een onderscheid maakt tussen natuurwetenschappen en geloof in die zin dat het twee gescheiden, evenwaardige en complementaire ondernemingen zijn. Om deze niet met elkaar te verwarren, moeten ze zich elk aan een strikte taakverdeling houden waardoor ze niet met elkaar in conflict staan = het NOMA-principe. Harmoniemodel Het model waarbij gesteld wordt dat de materialistische interpretatie van de evolutietheorie niet dwingend is maar evenzeer geïntegreerd kan worden in een theologisch wereldbeeld. Het feit dat God een systematische afslachting van de zwakkeren toestaat, bewijst dat hij geen almachtige heerser is maar een kwetsbare partner die ons mogelijkheden biedt en het universum de kans geeft zichzelf te realiseren. Differentiemodel Het model waarbij er geen kloof bestaat tussen geloof en wetenschap maar een constitutief verschil. Er is een open dialoog waarbij de gelovige de wetenschap ziet als een uitdaging voor het eigen verhaal. Hierin is de wetenschap een partner in de zoektocht naar het beter begrijpen van de mens en wereld. Geloof en wetenschap hebben een eigen taal en taalregister. Deze taalregisters hebben elk hun eigen plaats en kunnen niet van plaats verwisselen. 8

9 2 Stellingen: Waar of onwaar? Geef telkens een beknopte motivatie Stelling: Volgens Paul Verhaeghe heeft onze identiteit een biologisch-evolutionair fundament. Waar, Indentiteit is een sociale constructie bovenop een evolutionair-biologisch fundament. Deze bestaat volgens Verhaeghe uit drie evolutionair bepaalde kenmerken: De mens behoort tot de sociale diersoorten De mens is een hiërarchische soort De mens vertoont 2 verschillende gedragsclusters Paul Verhaeghe over indentiteit: [...] Identiteit is grotendeels een sociale constructie, maar bouwen doe je niet in het luchtledige. Het is een constructie bovenop een evolutionair-biologisch fundament en door onze focus op genen en 2 chromosomen houden we daar vandaag de dag te weinig rekening mee. [...] Stelling: Volgens Paul Verhaeghe is onze identiteit een sociale constructie en heeft die bijgevolg geen biologisch fundament. Onwaar, Ze heeft zeker een biologisch fundament, daarop wordt gebouwdt tijdens de sociale constructie. Deze bestaat volgens Verhaeghe uit drie evolutionair bepaalde kenmerken: De mens behoort tot de sociale diersoorten De mens is een hiërarchische soort De mens vertoont 2 verschillende gedragsclusters Paul Verhaeghe over indentiteit: [...] Identiteit is grotendeels een sociale constructie, maar bouwen doe je niet in het luchtledige. Het is een constructie bovenop een evolutionair-biologisch fundament en door onze focus op genen en 2 chromosomen houden we daar vandaag de dag te weinig rekening mee. [...] Stelling: Volgens Paul Verhaeghe bewijst adoptie dat onze identiteit geen biologischevolutionair fundament heeft. Onwaar, Paul Verhaeghe gebruikt adoptie als argument om de twee grote grote misvattingen rond identiteit aan te tonen. Het toont er mee aan dat identiteit niet biologisch gedetermineerd is en dat ze niet onveranderlijk is. Paul Verhaeghe over indentiteit: [...] Mijn identiteit is een constructie van dergelijke verhoudingen tegenover de ander. Het woord constructie impliceert dat ik iemand anders had kunnen worden, mocht het constructieproces anders verlopen zijn. Het meest overtuigende bewijs daarvoor is adoptie. [...] Stelling: Hoe we denken over onszelf (m.a.w. ons zelfbeeld) is een constructie vanuit de omgeving. Waar, Het zelfbeeld wordt gevormd, van kinds af aan, door de omgang van anderen met ons. Onze identiteit bestaat uit vier verhoudingen waarbij de verhouding t.o.v. onszelf er één is. De dingen waaruit ons zelfbeeld bestaat zoals zelfvertrouwen, zelfwaardering en zelfrespect vinden hun oorsprong in andervertrowen, ander-waardering, en ander- respect. De manier waarop een ander ons als kind vertrouwt, waardeert en respecteert weerspiegelt zich in ons zelfbeeld als volwassene. Paul Verhaeghe over identiteit: [...] Op grond van wat ik te horen gekregen heb tijdens mijn identiteitsuitbouw, ben ik zelfzeker, stap ik vol vertrouwen de ander tegemoet, ga ik er automatisch van uit dat ik beter ben dan die ander. Of: ben ik angstig, beschaamd over mezelf, overtuigd dat de ander boos is op mij, mij maar niks vindt en probeer ik op voorhand al te ontsnappen aan de dreiging die ik meen te voelen. In psychiatrisch vakjargon: een hoge sociale angst. [...] 9

10 Stelling: Detraditionalisering betekent dat tradities verdwijnen. Onwaar, De term betekent dat tradities hun dwingend karakter verliezen. Het worden mogelijkheden in plaats van verplichtingen. Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij? (18) : [...] Opmerking: detraditionalisering betekent niet dat tradities verdwijnen: sociaal dwingende opties mogelijke mogelijkheden [...] Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij (15) : [...] Detraditionalisering = de relativering van alle traditionele normen en waarden ; collectief gedragen opvattingen, alledaagse handelingen en omgangsvormen verliezen hun dwingend karakter. [...] In de greep van de moderne tijd (p. 65): [...] Het naoorlogse individualiseringsproces bezit kortom een dubbel gezicht. Voreerst behelst het een ingrijpende de-traditionalisering (Beck) van de leefwereld. Aan deze vrijmakingsdimensie beantwoordt een relatief sterk toegenomen individuele beslissingsvrijheid inzake waarden, normen en alledaagse handelingen (kleding, vrije tijd, voeding,...). [...] Stelling: Individualisering betekent dat we met zijn allen egoïstischer worden. Onwaar, Individualisering betekent: 1. Relativering van traditionele normen en waarden. 2. Keuzevrijheid in overtuigingen. Bovendien doet individualisering het groeps- en relatievormen niet verdwijnen, het wordt enkel meer een kwestie van eigen keuze. Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij? (28) : [...] Individualisering toenemend egoïsme, individualisme of een atomisering van de leefwereld. [...] In de greep van de moderne tijd (p. 65): [...] Een geïndividualiseerde maatschappij (leefwereld - RL) is niet een maatschappij van alleenstaanden, van individualisten of van hebberige egoïsten. Individualisering...(betekent) in de eerste plaats de relativering van alle traditionele normen en waarden; in de tweede plaats staat zij voor de overtuiging dat er in de wereld vele mogelijkheden openliggen en dat men in principe zelf moet kunnen kiezen welke men wil gebruiken. [...] In de greep van de moderne tijd (p. 67): [...] Individualisering is noch synoniem met egoïsering, noch met een groeiende atomisering van de leefwereld. [...] Stelling: Individualisering betekent dat sociale ongelijkheid verdwijnt. Onwaar, Sociale ongelijkheid verdwijnt niet, maar uit zich niet meer in de vorm van klassenculturen. In plaats daarvan uit sociale ongelijkheid zich nu meer in consumptiepatronen. Dit betekent dat objectieve klassen nog wel blijven bestaat maar de klassenculturen verdwijnen. In de greep van de moderne tijd (p. 67): [...] Over de ondertussen geïndividualiseerde keuzen vallen nog wel degelijk steeds zekere algemene uitspraken te doen. In de eerste plaats blijven individuele voor- en afkeuren aan materiële en scolaire (on)mogelijkheden gebonden. De sociale ongelijkheid veruitwendigt zich daarom nog altijd in uiteenlopende consumptie) en participatie-patronen. [...] De objectieve klassen blijven verder bestaan maar de klassenculturen verdwijnen, zodat aan de sociologische klassenconstructies geen duurzame sociale collectiviteiten of wij-gevoelens meer beantwoorden. [...] 10

11 Slides: Wat kenmerkt onze maatschappij? (31) : [...] Identiteit is er voor wie het zich kan permitteren: iemand is wat hij of zij zich kan aanschappen (OT, p. 64) [...] Paul Verhaeghe over identiteit (p. 2): [...] Een tweede evolutionair bepaald kenmerk sluit daar onmiddelijk bij aan: wij zijneen hiërarchische soort, een groep bestaat nooit uit gelijke individuen, maar bevat altijd een sociale stratificatie. [...] Stelling: Individualisering betekent in Paul Verhaeghes termen: meer mogelijkheid tot separatie. Waar, Separatie was moeilijk in de tijd waarin tradities absolute waarheden beschreven. Nu, met individualisering, deze tradities gerelativeerd worden, wordt het eenvoudig om zichzelf af te zetten tegen de spiegel die ons voorgehouden wordt. Separatie is hier het zich afzetten tegen de immer zwakker wordende dominante modellen. Separatie wordt makkelijk gemaakt door pluralisering, wat hand in hand gaat met individualisering. Paul Verhaeghe over identiteit (p. 5): [...] Separatie betekent altijd een keuzer voor een andere indentificatie dan de dominante. [...] Slides: Wat kenmerkt onze maatschapij? (19): [...] Individualisering gaat hand in hand met de pluralisering: [...] Onderbroken traditie (p. 48): [...] Radicale pluraliteit is de basiskarakteristiek van onze tijd. Fundamenteel voor de postmoderniteit is de basiservaring dat een zelfde gegeven met evenveel recht vanuit volledig onderscheiden perspectieven kan beschouwd worden. [...] Stelling: Volgens Paul Verhaeghe leidt meer vrije markt tot meer vrijheid. Onwaar, Paul Verhaeghe argumenteert dat een vrije markt tot minder individuele vrijheid leidt via de analogie met een callcenter. Meer vrije markt dwingt ons in een keurslijf met heel beperkte opties. Dit geldt echter vooral voor de keuzes die er echt toe doen. Er is wel een overvloed aan onbelangrijke producten die positief zijn voor de economie. Paul Verhaeghe over het neoliberalisme (p. 3): [...] Zowel het idee van maakbaarheid als eigen verantwoordelijkheid hebben op deze manier zowel een zeer enge als een zeer dwingende invulling gekregen. Dit kadert bij het belangrijkste en vermoedelijk ook het gevaarlijkste neoliberale idee: dat de huidige invulling van de vrije markt ons maximale individuele vrijheid zou opleveren en een minimum aan dwang. De facto is het omgekeerde meer en meer waar: de zogenaamde vrije markt dwingt ons in een keurslijf met heel beperkte opties. Ik maak graag de vergelijking met een call center, waar een zoetgevooisde stem ons haar keuzepalet oplegt: Voor optie x, kies 1, voor optie y, kies 2, voor optie z, kies drie. Ik beschouw dit als een metafoor voor het neoliberale bestel: het aantal opties waartussen we kunnen kiezen, is niet alleen erg beperkt, bovendien worden ze letterlijk gedicteerd. [...] Stelling: Volgens Paul Verhaeghe gaan meer vrije markt en meer democratie hand in hand. Onwaar, Paul Verhaeghe geeft deze stelling als één van de twee misvattingen over de vrije markt. De macht verschuift naar anonieme technocratische instellingen die aan democratische controle ontsnappen. Hij verwijst hiervoor naar een boek van een jonge Leuvense filosoof: Thomas Decreus. Paul Verhaeghe over het neoliberalisme (p. 5): [...] De eerste, en meteen belangrijkste misvatting is dat vrije markt synoniem is met democratie, en dat meer vrije markt meer democratie betekent. Deze opvatting dateert uit de periode van de koude oorlog, toen we met recht en reden een tegenstelling konden zien tussen een centrale planeconomie en totalitaire regimes enerzijds en de toenmalige vrije markt en democratie anderzijds. Als opvatting verschijnt dit in de titels van toenmalige verdedigers van de vrije markt: Capitalism and Freedom van Milton Friedman (1962) en The road to serfdom van Friedrich von Hayek (1944). Wat toen juist was, geldt niet meer voor onze geglobaliseerde en gedigitaliseerde economie, en toch blijft dit geloof overeind. Nog steeds wordt de vrije markt verdedigd als noodzakelijke basis voor een democratie, terwijl het vandaag exact het omgekeerde is. Hoe meer vrije markt, hoe minder democratie, dat is de hoofdstelling van een jonge Leuvense 11

12 filosoof, Thomas Decreus (2013), in een boek dat ik iedereen kan aanbevelen. De oorzaak daarvan ligt in het feit dat de overheid het idee van de vermarkting zo [...] Stelling: Empathie vraagt om sterk ontwikkelde cognitieve vermogens en komt bijgevolg slechts bij weinig dieren voor. Niet waar, Het fundament van empathie is het vermogen om gevoelens van anderen over te nemen (= emotional contagion ). Omdat empathie een duidelijk voordeel oplevert in de strijd van het bestaan, omvat het geen cognitieve component. Hierdoor komt bij heel veel soorten voor en al heel vroeg in de ontwikkeling. Vb. Een hele groep vogels vliegt tegelijkertijd op omdat er eentje schrok van iets, een baby begint te huilen omdat er een andere baby huilt. Stelling: Gerichte hulp is wijdverbreid in het dierenrijk en moet bijgevolg reeds vroeg in de evolutie van het leven ontstaan zijn. Niet waar, Gerichte hulp of zorg voor anderen (sympathetic concern) omvat het inschatten van de gevoelens van een ander. Vb. Troost aan de verliezer na een gevecht komt voor bij nagenoeg alle mensapen maar niet bij apen. Dit wijst erop dat het laat in de evolutie is ontstaan aangezien vrij nauw verwante soorten deze eigenschap niet delen. Stelling: Volgens de cursus is een gezonde dosis egocentrisme noodzakelijk. Waar, Een dosis egocentrisme is nodig om aan de verantwoordelijkheid in eerste persoon te voldoen. Je moet zelf werk maken van een zinvol en gelukkig bestaan. Je moet je eigen weg smeden, en dit gaat niet als je nooit voor je eigen zelf kiest. Stelling: Het feit dat de priester en de leviet in de parabel van de Barmhartige Samaritaan met een wijde boog om de gewonde man heen lopen maakt duidelijk dat ze hem niet hebben zien liggen. Onwaar, Zie blz 82 tekst 17. Ze zien de man wel degelijk. Het is ook geen neutraal zien. Het feit dat ze omlopen symboliseert dat het niet prettig is voor de personen om de man te zien lijden. Ze willen het in feite niet zien, omdat het lijden van de man hun in hun rust verstoord. Vanuit hun eigen reisplan/levensproject laten ze zich liever niet in met hem. (teveel verantwoordelijkheid in eerste persoon?) Stelling: De verschijning van de lijdende ander leidt tot het einde van mijn vrijheid. Onwaar, Het onderbreekt je eigen levenspad, wat weerstand oproept. Ik behoud echter wel de vrijheid van antwoord. (Tegenover geen vrijheid van iniatief ) Ik ben vrij de verantwoordelijkheid niet op te nemen, de ander kan niets forceren. (Verantwoordelijkheid in tweede persoon - barmhartigheid) slides RZL04-16: [...] Tegelijk kan de ander niets forceren, niets afdwingen; de ander kan slechts oproepen, appelleren, smeken. Dit is waarom mijn vrijheid behouden blijft: ik heb dan wel geen vrijheid van initiatief (de ander overvalt mij), maar ik behoud mijn vrijheid van antwoord. De verantwoordelijkheid in de tweede persoon wordt mij aangedaan (door de ander die verschijnt). En ik moet antwoorden (ik moet een keuze maken), maar ik ben wel vrij om die verantwoordelijkheid al dan niet op te nemen (ik kan ze ook afwijzen ook al betekent dat een keuze voor het kwade en tegen het goede). [...] Stelling: Naastenliefde betekent dat je iedereen even sympathiek moet vinden. Onwaar, Naastenliefde betekent dat je moet inzitten met het lijden van de medemens. Meer bepaald dat je je medemens niet alleen mag laten in zijn lijden. Dit is iets anders dan je medemens sympathiek te vinden. Het is geen vorm van eros, het is geen subjectieve voorkeur. Het dus geen vorm van verlangen, of een vorm van vriendschap. Stelling: Volgens de cursus is het absurd om van de naastenliefde een gebod te maken. Onwaar, Zie p85-86 barmhartige samaritaan. Naastenliefde heeft niets te maken met een subjectieve voorkeur om een liefdes- of vriendschapsrelatie met iemand op te bouwen. Het draait om de objectieve acceptatie van de ander wanneer deze zich onaangemeld aan mij voordoet. Naastenliefde is de grondslag voor de mensenrechten, mbt de rechten van de kwetsbaren en de (nood)lijdende ander. Stelling: De naastenliefde is een gebod omdat ze tegennatuurlijk is. Onwaar, Het gebod dat de ander, als (nood)lijdende, ook recht heeft op mijn liefde omvat een appèl. Dit appel is geen niet anders kunnen maar een anders kunnen dat niet mag. Het appèl kan nog altijd genegeerd worden. Toch zit er in ieder van ons een kwetsbaarheid wat ons gevoelig maakt voor (het 12

13 lijden van) de ander. Het appèl kan enkel hopen en beroep doen op de menselijke vrijheid als goede wil. Helaas borrelt vanuit onszelf vaak onverschilligheid en verwerping op. Maar daarom hoeft naastenliefde niet tegennatuurlijk te zijn. Stelling: De parabel van de Barmhartige Samaritaan leert ons alles over de ethische verhouding tussen mensen. Onwaar, De parabel zegt niets over het belang van structurele verantderingen zodat er minder slachtoffers vallen. Men vangt de gewonden wel op maar doet niets aan de oorzaak zelf. De parabel zegt ook niets over het risico van een neerbuigende beleving van barmhartigheid. Er bestaat immers het risico dat liefdadigheid ervoor zorgt dat mensen hulpeloos en afhankelijk blijven. En tot slot stelt de parabel geen probleem over de verhouding tussen barmhartigheid en rechtvaardigheid. slides Over de fundamenten van de ethiek(16): [...] [...] Het zegt niets over het belang van structurele veranderingen zodat er geen/minder slachtoffers vallen (risico van goedkoop altruisme ) Het zegt niets over het risico van een paternalistische en neerbuigende beleving van barmhartigheid (risico van liefdadigheid die mensen hulpeloos en afhankelijk houdt) Het stelt het probleem van de verhouding tussen barmhartigheid en rechtvaardigheid niet aan de orde. Stelling: De parabel van de Barmhartige Samaritaan presenteert de Samaritaan waar de parabel naar genoemd is als een model van totale barmhartigheid. Onwaar, Totale barmhartigheid zou betekenen dat de Samaritaan de man helemaal zelf zou verzorgd hebben. Tot in het oneindige. De Samaritaan echter, helpt de man tot in een herberg, en delegeert de zorg dan naar de waard. De Samaritaan zijn primaire doelen verdwijnen niet. Zijn verantwoordelijkheid in eerste persoon verdwijnt niet. Stelling: Gelovige wetenschappers zijn volgens het kloofmodel eigenlijk schizofreen want je kan niet tegelijk een goede wetenschapper en een goede gelovige zijn. Onwaar, Volgens het kloofmodel kunnen wetenschap en religie volledig apart leven en niet met elkaar integreren. Daarom kan een wetenschapper dus wel beiden geloven omdat ze niet overlappend zijn. Ze behandelen twee verschillende domeinen. Stelling: Wie vandaag een harmonie tussen geloof en natuurwetenschap nastreeft, bevordert volgens Taede Smedes eigenlijk het conflict tussen beide. Waar, Volgens Smedes vormt integratie vrijwel altijd een procrustesbed, waarbij of de theologie, of natuurwetenschap op maat wordt gesneden om compatibiliteit met de andere helft te garanderen. Op die manier vervalt men in een conflictmodel. slides Geloof en wetenschap (14): [...] Ook voor Haught geldt uiteindelijk wat Taede Smedes over integratie in het algemeen zei: het besef dat een hedendaagse integratie toch vrijwel altijd een soort procrustesbed vormt, waarbij of de theologie of natuurwetenschap op maat wordt gesneden om compatibiliteit met de andere helft te garanderen (publiekslezing in het voorjaar van 2008) [...] Stelling: Volgens het differentiemodel moeten gelovigen rekening houden met de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. Waar, Het is 1 van de 4 stappen van de open dialoog tussen de gelovige en de wetenschapper. De gelovige moet kennis nemen met de resultaten van de wetenschapper. Stelling: Volgens het differentiemodel zijn de resultaten van wetenschappelijk onderzoek irrelevant voor het geloof. Onwaar, Volgens de stappen voor een open dialoog tussen gelovige en wetenschapper, moet de gelovige kennis nemen met de resultaten van de wetenschapper en mag hij niet zomaar wetenschappelijke inzichten tegenspreken. Stelling: Taede Smedes is een aanhanger van het kloofmodel want hij verdedigt een complete boedelscheiding tussen beide. 13

14 Onwaar, Smedes is wel voorstander van een boedelscheiding tussen geloof en wetenschap maar toch dekt dit zijn postitie niet volledig omdat ze te weinig genuanceerd is. Hij vindt niet dat de oerknaltheorie en christelijke scheppingsleer incompatibel zijn of elkaar uitsluiten maar verzet zich tegen een identificatie ervan. Hij stelt dat ze elkaar niet hoeven uit te sluiten en dat er een verbinding tussen beide kan zijn. Er is een resonantie tussen de moderne oerknaltheorie en de christelijke scheppingsvoorstelling (resonantie om aan te geven dat er iets mee trilt). Hierdoor wordt een zeker verwantschap tussen beide aangegeven maar niet meer dan dat. Slides: Geloof en wetenschap (14): [...] Ook voor Haught geldt uiteindelijk wat Taede Smedes over integratie in het algemeen zei: het besef dat een hedendaagse integratie toch vrijwel altijd een soort procrust[e]sbed vormt, waarbij of de theologie of natuurwetenschap op maat wordt gesneden om compatibiliteit met de andere helft te garanderen (publiekslezing in het voorjaar van 2008) [...] 14

15 3 Korte open vragen Welke twee belangrijke misvattingen over identiteit bestaan er volgens Paul Verhaeghe? Waarom zijn het misvattingen? 1. Een identiteit is biologisch vastgelegd. Dit is fout omdat identiteit een constructie van onze omgeving is. 2. Een identiteit is onveranderlijk, diep in mij verborgen. Die constructie kan gevoelige wijzigingen ondergaan in functie van die omgeving. Bovendien zit zij niet diep in ons, maar bestaat zij uit vier typische verhoudingen tegenover belangrijke anderen: ik t.o.v. de ander van het andere geslacht ik t.o.v. de ander van de andere generatie ik t.o.v. de ander-gelijke ik t.o.v. mezelf Geadopteerd kind door een Vlaams koppel. Het kind zal een Vlaamse verhouding hebben en niet de verhouding van zijn afkomst. Het is dus niet bepaald door de genen, maar door de omgeving. Het is dus wel daadwerkelijk veranderlijk. Paul Verhaeghe over identiteit: [...] Wij koesteren twee belangrijke misvattingen over onze identiteit. De eerste is typisch hedendaags: identiteit zit hem in de genen, in de hersenen en is dus grotendeels biologisch gedetermineerd. De tweede sluit daar bij aan: mijn identiteit is een essentiële en dus grotendeels onveranderlijke kern die ergens diep in mij verborgen ligt, en dat min of meer vanaf mijn geboorte. Beide opvattingen zijn fout, [...] Wat leert adoptie ons volgens Paul Verhaeghe over identiteit? Adoptie toont ons dat iemands identiteit ook, en zelfs veel, afhangt van de omgeving waarin die persoon opgroeit. Het leert ons dus dat identeit veranderlijk en een constructie van de omgeving is en niet in ons zit. Paul Verhaeghe over identiteit: [...] Mijn identiteit is een constructie van dergelijke verhoudingen tegenover de ander. Het woord constructie impliceert dat ik iemand anders had kunnen worden, mocht het constructieproces anders verlopen zijn. Het meest overtuigende bewijs daarvoor is adoptie. Een kind geboren uit Indiase ouders maar als baby geadopteerd en opgevoed door Vlaamse ouders, wordt een Vlaamse volwassene. Begrijp: zij zal die typisch Vlaamse verhoudingen uitbouwen, niet de Indiase. Vervang Vlaamse ouders door Hollandse en je krijgt weer een andere constructie. Ook het omgekeerde geldt, en dat is een veel moeilijker gedachtenexperiment. Beeld u even in dat u, als Nederlandse baby, geadopteerd werd door een moslimkoppel en opgevoed in Soedan. Uw identiteit zou er helemaal anders uitzien, dat wil zeggen, u zou heel andere verhoudingen aannemen tegenover die belangrijke anderen. [...] Welke drie evolutionaire karakteristieken heeft de mens volgens Paul Verhaeghe verworven? 1. We behoren tot de sociale diersoorten. Paul Verhaeghe over identiteit: [...] De belangrijkste bepaling daarvan is dat wij tot de sociale diersoorten behoren, niet tot de solitaire. Aristoteles wist dat al toen hij de mens benoemde als een zoön politicon, een dier dat deel uitmaakt van de polis (stadstaat). [...] 2. We zijn een hiërarchische diersoort. Paul Verhaeghe over identiteit: [...] Een tweede evolutionair bepaald kenmerk sluit daar onmiddellijk bij aan: wij zijn een hiërarchische soort, een groep bestaat nooit uit gelijke individuen, maar bevat altijd een sociale stratificatie. [...] 3. We beschikken over twee verschillende gedragsclusters: één gericht op samenleving en één gericht op autonomie. Waarvan er één dominant is. 15

16 Paul Verhaeghe over identiteit: [...] Frans de Waal (2009) heeft heel mooi en heel overtuigend aangetoond dat primaten twee verschillende gedragsclusters kunnen vertonen. De ene cluster is gericht op samenwerking en delen, de andere op autonomie en nemen. In de eerste kunnen we de basis vinden voor solidariteit, in de andere voor egoïsme. [...] Onze identiteit is volgens Paul Verhaeghe het resultaat van twee processen. Welke? Wat houden ze in? Paul Verhaeghe over identiteit: [...] Om daar duidelijkheid in te krijgen, moet ik ingaan op de twee processen die aan het werk zijn binnen de constructie van onze identiteit, meer bepaald identificatie en separatie. [...] 1. Identificatie: Identificatie is het proces waarin we onszelf worden door ons te spiegelen aan onze omgeving. We zijn een spiegeling van onze omgeving (Normatief). We hebben allemaal ongeveer een gemeenschappelijke identiteit, dit komt doordat anderen zeggen wat het bv is om een man te zijn. Hierdoor is het sterk deterministisch, we kunnen wel nog onze identiteit kiezen, maar alleen maar uit de gegeven verhalen. Paul Verhaeghe over identiteit: [...] Identificatie heeft dezelfde etymologische grond als identiteit, met name het Latijnse idem, gelijk. Wij worden onszelf, tussen aanhalingstekens, door zoveel mogelijk te gelijken op de spiegel die ons voorgehouden wordt. De moderne wetenschappelijke benaming voor identiteit is dan ook spiegeling of mirroring. [...] 2. Separatie: Separatie is het proces waarin we onszelf worden door ons af te zetten tegen onze omgeving. Onder separatie verstaan we de mogelijkheid om te kiezen voor andere invullingen van onze identiteit, gebaseerd op alternatieve verhalen. Dit is geen volstrekte determinatie, maar ook geen absolute onafhankelijkheid. Deze relatieve keuzevrijheid impliceert echter een mate van verantwoordelijkheid voor de gemaakte keuzes. Paul Verhaeghe over identiteit: [...] Het separatieproces en het bijbehorend streven naar autonomie zijn even belangrijk voor onze identiteit als de identificatie, omdat we daarmee een eigenheid ontwikkelen door ons af te zetten en actief een keuze te maken. [...] Dirk De Wachter pleit voor een beetje ongelukkig zijn. Waarom doet hij dat? Wat is er dan mis met gelukkig willen zijn? Welke paradox stelt De Wachter vast met betrekking tot de manier waarop mensen omgaan met geluk en ongeluk? Het obsessief bezig zijn met geluk, zoals onze consumptie maatschappij dat doet, is ongezond. Hij, als psychiater, merkt op dat mensen niet meer om kunnen gaan met ongelukkig zijn. Met gelukkig zijn op zich is niets mis, het is de ziekelijke obsessie die een probleem vormt. De paradox is dat geluk onze verdienste is maar ongeluk een ziekte die genezen moet worden (bv. antidepressiva pillen). Hij wil dat we leren om een beetje ongelukkig te zijn. Het doel is een goed leven lijden, en als we dit doen, dan komt daar geluk bij. Dirk de Wachter: Pleidoor voor een beetje ongelukkig zijn.: [...] Wij willen zo nodig zo gelukkig zijn, dat is een probleem. Dat is niet meer normaal hoe gelukkig wij willen zijn. [...] Dirk de Wachter: Pleidoor voor een beetje ongelukkig zijn.: [...] Geluk is een verdienste De illusie van de maakbare mens, dat is de meritocratie. We hebben ook merite, we hebben verdiensten aan het geluk. En de gelukkigen onder ons, die kloppen zich op de borst, die staan vooraan op de speedboot van de snelle maatschappij. Die zijn bruingebrand, omringd door langbenige blondines en zij zeggen: kijk eens, ik heb het zelf gedaan. Mijn geluk is mijn verdienste. [...] Dirk de Wachter: Pleidoor voor een beetje ongelukkig zijn.: [...] De meeste patiënten aan wie ik vraag hoe is het met u? reageren raar. Wat vraagt die man nu, wat een rare vraag. Die psychiaters zijn toch rare mensen, hoe is het met u? Het gaat natuurlijk slecht met mij, anders was ik hier niet. Geef mij een pil en vlug. Dan kan ik mij goed voelen en terug in de wereld doordenderen alsof er niets aan de hand is. De pillenmaatschappij lijkt de prijs te zijn die we betalen om de illusie van het geluk hoog te houden. Het lastige van pillen is dat ze werken, tijdelijk, een beetje. Ze kunnen 16

1 Kernbegrippen en sleutelfiguren: Wat is...? Geef telkens een omschrijving.

1 Kernbegrippen en sleutelfiguren: Wat is...? Geef telkens een omschrijving. 1 Kernbegrippen en sleutelfiguren: Wat is...? Geef telkens een omschrijving. Identificatie Identificatie is het proces waarin we onszelf worden door ons te spiegelen aan onze omgeving. Onze omgeving zegt

Nadere informatie

Faculteit Wetenschappen Campus Leuven

Faculteit Wetenschappen Campus Leuven Faculteit Wetenschappen Campus Leuven Naam: Opleiding:.. A08C7Aa Religie, zingeving en levensbeschouwing Examen van woensdag 10 juni 1. Wat is? Geef telkens een omschrijving: / 5 a. Radicale pluraliteit:

Nadere informatie

Faculteit Wetenschappen Campus Leuven

Faculteit Wetenschappen Campus Leuven Faculteit Wetenschappen Campus Leuven Naam: Opleiding:.. A08C7Aa Religie, zingeving en levensbeschouwing Inhaalexamen van vrijdag 26 juni 1. Wat is? Geef telkens een omschrijving: / 5 a. Separatie: Separatie

Nadere informatie

Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009)

Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009) 1 Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009) De achtergrond van de vraag naar het belangrijkste gebod De vraag waar wij vanochtend mee te maken hebben is de vraag naar het grote of anders

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Inleiding De tekst die voor jou ligt, verduidelijkt onze visie bij het organiseren van vrijwilligerswerk in het buitenland. We sturen je niet zo maar naar het

Nadere informatie

Jong en oud door dezelfde trend gegrepen. Siegwart Lindenberg en René Veenstra

Jong en oud door dezelfde trend gegrepen. Siegwart Lindenberg en René Veenstra Jong en oud door dezelfde trend gegrepen Siegwart Lindenberg en René Veenstra Jongeren jagen steeds meer materiële genoegens na zonder dat ouders ingrijpen. Om de lieve vrede in huis te bewaren, zwichten

Nadere informatie

De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid!

De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid! De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid! Door: Nathalie van Spall De onzichtbare werkelijkheid wacht om door onze geest binnengelaten te worden.

Nadere informatie

Conflicten zijn een natuurlijk verschijnsel binnen een groep, binnen een organisatie, omdat de leden verschillende doelstellingen hebben.

Conflicten zijn een natuurlijk verschijnsel binnen een groep, binnen een organisatie, omdat de leden verschillende doelstellingen hebben. 3. PROBLEEMOPLOSSING CONFLICTHANTERING 3.0. Inleiding Conflicten zijn een natuurlijk verschijnsel binnen een groep, binnen een organisatie, omdat de leden verschillende doelstellingen hebben. Omdat conflicten

Nadere informatie

Liefde. De sociale leer van de Kerk

Liefde. De sociale leer van de Kerk Liefde De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over de liefde Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet worden, zeker in een

Nadere informatie

6/02/2015. Godsdienstles geven als het begeleiden van jongeren bij het omgaan met levensvragen

6/02/2015. Godsdienstles geven als het begeleiden van jongeren bij het omgaan met levensvragen Godsdienstles geven als het begeleiden van jongeren bij het omgaan met levensvragen 1 Inleiding Levensbeschouwelijk bezig zijn?? Situeren van problemen binnen de kijk op het leven (hoeveel vrijheid moeten

Nadere informatie

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft)

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) Inleiding Veel mensen ervaren moeilijkheden om werk te vinden te behouden, of van baan / functie te veranderen. Beperkingen, bijvoorbeeld

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Bart van Haaster 2013

Bart van Haaster 2013 Bart van Haaster 2013 1. Als voorwaarde voor verantwoordelijkheid 2. Als zelfverwerkelijking 3. Als bewuste aansturing 1. Vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid Een handeling uit vrije wil

Nadere informatie

Onderwijssociologie & Diversiteit

Onderwijssociologie & Diversiteit Onderwijssociologie & Diversiteit Hoorcollege 1: inleiding sociologie en burgerschap IVL Leike van der Leun Om deze presentatie te kunnen volgen op je mobiele telefoon, tablet of laptom, ga je naar: www.presentain.com

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Weten over denken denken over weten. Uit de reeks Links! Met dr. Johan Corthouts

Weten over denken denken over weten. Uit de reeks Links! Met dr. Johan Corthouts Weten over denken denken over weten Uit de reeks Links! Met dr. Johan Corthouts Holistische geneeskunde Gezondheid wordt bekeken vanuit meerdere hoeken Zowel fysiek, geestelijk als spiritueel Maar ook

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

Inhoud. Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal van Jill 17

Inhoud. Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal van Jill 17 Fragment uit Colin Tipping Radicaal Vergeven (opmaak is anders dan in het boek zelf) Inhoud Voorwoord bij de Nederlandse uitgave 7 Woord vooraf 9 Inleiding 11 Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd.

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd. ZELFVERTROUWEN Zelfvertrouwen is het vertrouwen dat je in jezelf hebt. Zelfvertrouwen hoort bij ieder mens en het betekent dat je een reëel zelfbeeld hebt, waarin ruimte is voor sterke kanten, maar ook

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 2 Religieus recht 7 maximumscore 2 een beargumenteerd standpunt over de vraag of religieuze wetgeving en rechtspraak voor bepaalde bevolkingsgroepen tot cultuurrelativisme leidt 1 een uitleg van

Nadere informatie

Hoofdstuk 9 Oefeningen

Hoofdstuk 9 Oefeningen Hodstuk 9 De eerste stap in werken aan jezelf is ook meteen de belangrijkste stap: Het durven onderkennen van je innerlijke conflicten en dat je daardoor je emoties nog niet voor je kan laten werken. De

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID

PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID Bijzondere procesdoelen 2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden 2.2 Ontdekken van morele problemen 2.3 Ontwikkelen van

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen Hoofdstuk 3 Geloof, waarden, ervaringen Kennis en geloof Kennis is descriptief Heeft betrekking op feiten Is te rechtvaardigen Geloof is normatief Heeft betrekking op voorschriften Is subjectief Geldt

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Hij/zij was de liefste, maar ook de ergste

Hij/zij was de liefste, maar ook de ergste Hij/zij was de liefste, maar ook de ergste Eerste druk, 2014 2014 Emelie van Laar isbn: 9789048434497 nur: 775 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Religieuze ervaring 1 maximumscore 5 een bruikbare definitie van religie 1 drie problemen die zich kunnen voordoen bij het definiëren van religie 3 meerdere religieuze tradities;

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg Claire Meire 2014 Een sterveling draagt zijn ouders op zijn schouders. Of niet op zijn schouders. In zijn binnenste. Zijn leven lang moet

Nadere informatie

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten Susanne Hühn Het innerlijke kind angst loslaten Inhoud Inleiding 7 Hoe ontstaat angst? 11 Wegen uit de angst 19 Het bange innerlijke kind leren kennen 35 Meditatie Het bange innerlijke kind leren kennen

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Het normatieve, het subjectieve en het objectieve.

Het normatieve, het subjectieve en het objectieve. Wat is een ethisch dilemma? Het normatieve, het subjectieve en het objectieve. Wat is een ethisch dilemma? Dilemma s s, issue s s en problemen. Casus. Di Drie bedreigingen bd i van het moreel bewustzijn.

Nadere informatie

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296 E-LEARNING Beroepsoriëntatie / HEARTHAPPINESS Eva Hendrix s896 Voorwoord De zoektocht naar geluk is zo oud als de mensheid zelf en heeft in de loop van de geschiedenis verschillende vormen aangenomen.

Nadere informatie

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu QUINN-MODEL In onze adviestrajecten en gesprekken met opdrachtgevers maken wij vaak gebruik van het zgn. Quinn-model. Een handig hulpmiddel om samen, met een zo objectief mogelijke blik, naar het bedrijf

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma:

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma: Dilemmamethode (zie: Jacques Graste, Omgaan met dilemma s. Een methode voor ethische reflectie hoofdstuk 2 in Henk Manschot en Hans van Dartel In gesprek over goede zorg. Overlegmethoden voor ethiek in

Nadere informatie

Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten

Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten Maureen Oliver Lezing gehouden tijdens het symposium van de Vereniging voor Transpersoonlijke Psychiatrie op 20

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck Overtuigend (om)praten Jan De Boeck Jan De Boeck Overtuigend en constructief gesprekken voeren. De carrière van een doorsnee jeugddienstmedewerker is doorspekt met professionele gesprekken. Met je secretaris,

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Het late gelijk van Darwin: het belang van een evolutionaire invalshoek in de psychologie. Psychologie 22-5-2014. Darwin: de mens als dier

Het late gelijk van Darwin: het belang van een evolutionaire invalshoek in de psychologie. Psychologie 22-5-2014. Darwin: de mens als dier 22-5-214 Het late gelijk van Darwin: het belang van een evolutionaire invalshoek in de psychologie Abraham Buunk Akademiehoogleraar Evolutionaire Sociale Psychologie Voordracht voor het SIGO Symposium

Nadere informatie

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl Utrecht, 16-6-2006 1. Is het waar, dat recente vondsten in de wetenschap Godsgeloof verzwakken?

Nadere informatie

Missie, Visie en Kernwaarden

Missie, Visie en Kernwaarden Missie, Visie en Kernwaarden Samen je centen de baas De Stichting Mijn Geld en Zo begeleidt mensen met een verstandelijke beperking die niet in staat zijn hun eigen geldzaken te regelen en hun financiële

Nadere informatie

Over de website en de boodschappen

Over de website en de boodschappen Over de website en de boodschappen De website De website is opgericht om een reeks goddelijke boodschappen te publiceren waarvan een getrouwde moeder van een jong gezin, woonachtig in Europa, zegt dat

Nadere informatie

Ik noem een paar sleutels die in veel sloten passen [dia 1 titel]:

Ik noem een paar sleutels die in veel sloten passen [dia 1 titel]: Preek over HC zondag 31 GEMEENTE VAN JEZUS CHRISTUS, GASTEN EN LUISTERAARS, Iedereen weet wel dat je sleutels hebt in verschillende soorten. Aan het soort sleutel kan je vaak al zien voor welk doel je

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Auteur: Jos van Erp j.v.erp@hartstichting.nl Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Maakbaarheid en kwetsbaarheid Dood gaan we allemaal. Deze realiteit komt soms sterk naar

Nadere informatie

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.]

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] 2011 Life Coach Désirée Snelling Berg Desirée [IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] Leer de technieken om met behulp van je onderbewuste en het universum je ex weer terug te krijgen. Inleiding Het is geen geheim

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen

Rijksuniversiteit Groningen De adolescentiefase: over puberen, hersenontwikkeling, studiekeuze, risicogedrag en de relatie met ouders. Dr. Saskia Kunnen i.s.m. Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT) Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT) Even mezelf voorstellen Boeken - Jansen, G.: Denk wat je wilt, doe wat je droomt - Jansen, G.: Leef! - Jansen, G.: Laat los: ruimte

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

George Möller 29 september 2015

George Möller 29 september 2015 George Möller 29 september 2015 Waar komt moraliteit vandaan Wat is ethiek GEDRAG EN ETHIEK OGENSCHIJNLIJK NIET LOGISCH GEDRAG Wat heeft een Afrikaanse witkapbijeneter te maken met ethiek en de rol van

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

1 Ben of word jij weleens gepest?

1 Ben of word jij weleens gepest? Onderzoeksresultaten TipHorstaandeMaas.nl Pesten Pesten is van alle generaties. Het kan bijna overal plaatsvinden en is daarom dichterbij dan mensen soms denken 8 1 Ben of word jij weleens gepest? 7 6

Nadere informatie

Positief opvoeden: Tussen koesteren en kaderen. Julie Breemersch

Positief opvoeden: Tussen koesteren en kaderen. Julie Breemersch Positief opvoeden: Tussen koesteren en kaderen I.V.psychotherapeut Verliescounselor 0478/90.91.98 Onze Maatschappij Veranderingen... Onze Maatschappij Complexere maatschappij: Complexere nesten Nesten

Nadere informatie

De Inner Child meditatie

De Inner Child meditatie De Inner Child meditatie copyright Indra T. Preiss volgens Indra Torsten Preiss copyright Indra T. Preiss Het innerlijke kind Veel mensen zitten met onvervulde verlangens die hun oorsprong hebben in hun

Nadere informatie

Inhoud. 2 Ondernemen in een veranderende wereld. 4 Inzicht in jezelf en de ander

Inhoud. 2 Ondernemen in een veranderende wereld. 4 Inzicht in jezelf en de ander Inhoud 1 Inleiding 2 Ondernemen in een veranderende wereld 1 Veranderende tijden 3 2 Waarom zingeving in werk steeds belangrijker wordt! 3 3 Mens en wereld als energetisch geheel van nature in beweging

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt

Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt "Geluk is vooral een kwestie van de juiste levenshouding" Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt Ons geluk wordt voor een groot stuk, maar zeker niet alleen, bepaald

Nadere informatie

Van mensvisie naar goede zorg De invloed van de eigen mensvisie op de zorgpraktijk

Van mensvisie naar goede zorg De invloed van de eigen mensvisie op de zorgpraktijk Van mensvisie naar goede zorg De invloed van de eigen mensvisie op de zorgpraktijk 1. Mensbeelden: impliciet/expliciet, beschrijvend en normatief Het geleefde, gesproken, besproken mensbeeld: van impliciet

Nadere informatie

Het hiernamaals, het leven na de dood

Het hiernamaals, het leven na de dood Het hiernamaals, het leven na de dood ] الهولندية- [ nederlands - dutch revisie: Yassien Abo Abdillah 2013-1435 الا خرة لياة بعد املوت» بالة اهلونلدية «مراجعة: ياس أبو عبد االله 2013-1435 Alle lof behoort

Nadere informatie

Aseksualiteit. ellen.vanhoudenhove@ugent.be

Aseksualiteit. ellen.vanhoudenhove@ugent.be ellen.vanhoudenhove@ugent.be Inhoud Wat is aseksualiteit? als seksuele oriëntatie? Kenmerken van aseksuele personen Identiteitsontwikkeling en coming-out Vooroordelen en moeilijkheden Hulpbehoefte Aseksuele

Nadere informatie

Theorieboek. Knuffel. Mensen zijn afhankelijk van elkaar, want de mens is een sociaal dier dat het liefst in

Theorieboek. Knuffel. Mensen zijn afhankelijk van elkaar, want de mens is een sociaal dier dat het liefst in 4c Relatie 1 Wat is een relatie? Wanneer je deze vraag aan een aantal verschillende mensen stelt dan zullen zij allen een antwoord geven. Want wat een relatie precies is, is voor ieder persoon verschillend.

Nadere informatie

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Hoofdstuk 1: Missie, visie en doelstellingen Voorwoord Onze Missie en Identiteit Onze Visie Pedagogische hoofddoelstellingen Een goed pedagogisch klimaat Hoofdstuk

Nadere informatie

PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES

PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES Bijzondere procesdoelen 4.1 Verantwoordelijkheid tegenover zichzelf 4.2 Eerbied voor de anderen 4.3 Zorg voor de anderen 4.4 Eerbied

Nadere informatie

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Inleiding In de komende maanden willen we als kerkenraad een beleidsplan opstellen voor de komende vijf jaar. Iedereen die op dit moment op de één of andere manier

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 3 Vreemder dan alles wat vreemd is 12 maximumscore 3 de twee manieren waarop je vanuit zingevingsvragen religies kunt analyseren: als waarden en als ervaring 2 een uitleg van de analyse van religie

Nadere informatie

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa Zeven hulpbronnen van vertrouwen Door: Carlos Estarippa Geïnspireerd door het boek van Bertie Hendriks Dagboek van de Ziel. De zeven levensfasen (Hendriks, 2013) wil ik in onderstaand artikel beschrijven

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Van mij. Een gezicht is geen muur. Jan Bransen, Universiteit Utrecht

Van mij. Een gezicht is geen muur. Jan Bransen, Universiteit Utrecht [Gepubliceerd in Erik Heijerman & Paul Wouters (red.) Praktische Filosofie. Utrecht: TELEAC/NOT, 1997, pp. 117-119.] Van mij Een gezicht is geen muur Jan Bransen, Universiteit Utrecht Wij hechten veel

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Kiezen voor coaching als managementstijl

Kiezen voor coaching als managementstijl Kiezen voor coaching als managementstijl Druk, druk druk! Bijna iedere manager kent wel dit gevoel. Beter leren delegeren dus! Om te kunnen delegeren heb je echter verantwoordelijke en zelfsturende medewerkers

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

QUINTA ESSENTIA. 3-daagse workshop. rond persoonlijke vervulling, gezondheid en geluk

QUINTA ESSENTIA. 3-daagse workshop. rond persoonlijke vervulling, gezondheid en geluk QUINTA ESSENTIA 3-daagse workshop rond persoonlijke vervulling, gezondheid en geluk DE KERN VAN DE ZAAK Alleen geluk en welzijn zijn echt. Al het andere verbleekt. De ware juwelen van vervulling, geluk

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Wennen in kinderopvang

Wennen in kinderopvang Wennen in kinderopvang Wennen - WAT Kind, ouder en begeleider(s) leren elkaar kennen voordat het kind alleen en voor een lange periode in de opvang blijft. De start van de opvang wordt geleidelijk opgebouwd.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Steven Smit Voor de mens in organisaties Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Door Steven Smit 2008 Steven Smit BV voor de mens in organisaties Chopinstraat 148 1817 GD

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Wat je zaait is wat je oogst

Wat je zaait is wat je oogst opvoeden & persoonlijke ontwikkeling Wat je zaait is wat je oogst In de vorige Spiegelbeeld stond een artikel over een nieuwe, integrale visie op kinderen, opvoeden en persoonlijke ontwikkeling. U hebt

Nadere informatie

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Cursusboek Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Beste cursist, De eerste stap is gezet! U gaat starten met een mindfulnesstraining van 8 lessen.

Nadere informatie

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Maakt geld gelukkig? VOORBEELD / CASUS Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 2 ½ uur. Voor de volledigheid hieronder eerst

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK INHOUDSTAFEL INLEIDING Een integraal en solidair humanisme a) Bij het aanbreken van het derde millennium 1 b) De betekenis van dit document 3 c) Ten dienste van

Nadere informatie