Achtergronden bij het waarderen van publieksinformatie over gezondheid en ziekte op internet. ZegelGezond Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Achtergronden bij het waarderen van publieksinformatie over gezondheid en ziekte op internet. ZegelGezond Nederland"

Transcriptie

1 Achtergronden bij het waarderen van publieksinformatie over gezondheid en ziekte op internet ZegelGezond Nederland 2

2 inhoudsopgave Woord vooraf 4 Hoofdstuk 1 omgaan met gezondheidsinformatie 6 Gezondheidsinformatie 7 Het maatschappelijke belang van gezondheidsinformatie 7 De kwaliteit van gezondheidsinformatie 9 De toegankelijkheid van gezondheidsinformatie 10 Gezondheidsgeletterdheid 1 1 Mediawijsheid 12 Hoofdstuk 2 bestaande kwaliteitsinstrumenten 14 Wat is kwaliteit? 15 Knelpunten van bestaande kwaliteitsinstrumenten 16 Verschillende kwaliteitsinstrumenten 18 Voorwaarden voor een succesvol kwaliteitsinstrument 21 Hoofdstuk 3 nieuwe mogelijkheden voor validatie van gezondheidsinformatie 22 Web Participatie 23 Web 2.0 in de gezondheidszorg 23 Knelpunten van web 2.0-toepassingen 24 Web Kwaliteit van gezondheidsinformatie 25 Multimediale presentatie van gezondheidsinformatie 26 Toekomstige ontwikkelingen 27 Hoofdstuk 4 zegelgezond: succesvol waarderen van online gezondheidsinformatie 28 Voorwaarden voor een succesvol waarderingsinstrument 29 Wat is ZegelGezond? 30 Hoe werkt ZegelGezond? 30 De missie van ZegelGezond 34 Literatuurlijst

3 Woord vooraf woord vooraf Op internet is veel informatie over gezondheid te vinden. Er zijn naar schatting Nederlandstalige websites met publieksinformatie over ziekte en gezondheid. Dit zijn websites met gespecialiseerde medische kennis, maar ook met gezondheidsinformatie voor een breed publiek. In tekst, beeld en geluid bieden websites via een encyclopedie, forum, aandoeningengids, woordenboek, symptomenchecker, keuzehulp et cetera et cetera informatie over een specifieke aandoening, ziekte of ander gezondheidsgerelateerd onderwerp. Dit varieert van informatie over depressies tot diëten, van kanker tot sportblessure. Het internet biedt informatie over zowel reguliere als alternatieve geneeswijzen. Deze online gezondheidsinformatie kan voordelen hebben. De hoeveelheid informatie over gezondheid is toegenomen en 24 uur per dag beschikbaar. Daardoor is ze toegankelijker geworden voor gebruikers. Uit recent onderzoek (Raad voor Volksgezondheid & Zorg 2010) blijkt dat voor meer dan de helft van de Nederlanders Google de meest belangrijke gids voor gezondheidsinformatie is. Zeventig procent van de Nederlanders zoekt voor een bezoek aan een huisarts of specialist op internet naar informatie. In vijf minuten bekijken ze daarbij vijf tot zeven websites (TNS NIPO/RTL Nieuws 2008). Daarnaast kunnen ze via internet eenvoudig contact leggen met lotgenoten en kennis en ervaring delen. Maar gezondheidinformatie kan ook nadelen hebben. Soms is voorlichting over wat te doen bij ziekte en behandeling gewoonweg onjuist, niet upto-date en/of eenzijdig. Opvolgen van informatie kan in sommige gevallen zelfs tot fysieke schade leiden. Ook is de afzender van de informatie niet altijd bekend. Zo zijn er websites met publieksinformatie waarop commerciële bedrijven misleidende informatie geven. Voor gebruikers is moeilijk te zien wat betrouwbare en waardevolle gezondheidsinformatie is. Dit is jammer, want de interesse in gezond zijn, gezond blijven en gezond worden neemt toe. Informatie over gezondheid maakt mensen zelfbewuster en stimuleert hen zelf antwoorden op vragen over hun gezondheid te zoeken. Hierdoor verbetert de relatie tussen de zorgvrager en zorgverlener. Betrouwbare en toegankelijke gezondheidsinformatie draagt in positieve zin bij aan de zorg. Maar waar vind je betrouwbare gezondheidsinformatie? Het Innovatiefonds Zorgverzekeraars heeft Mediavedi begin 2008 gevraagd een onderzoek te doen naar een Nederlands kwaliteitsinstrument voor online publieks informatie over ziekte en gezondheid. Partners in het onderzoek waren het Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg (CBO) en het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), en in latere instantie onderzoeksinstituut TNO. Mediavedi heeft een literatuurstudie uitgevoerd naar de internationale stand van zaken, knelpunten en trends met betrekking tot de kwaliteits- en beoordelingscriteria van online gezondheidsinformatie. Vragen die aan de orde kwamen waren: Welke instrumenten bestaan er al? Wat gaat er goed? Wat kan er beter? Wat zijn kansrijke maatschappelijke en online trends? Op welke manier kunnen we bestaande knelpunten zo oplossen, dat we een effectief en doelgericht kwaliteitsinstrument vorm kunnen geven? Om deze vragen te beantwoorden zijn zoekacties uitgevoerd in de grote databases Medline en Picarta. In totaal zijn ongeveer 350 artikelen, boeken en presentaties voorgeselecteerd en gescreend. Na de voorstudie bleek het Innovatiefonds Zorgverzekeraars zo enthousiast over het resultaat, dat het Mediavedi heeft gevraagd meteen een aanvraag in te dienen voor de realisatie van ZegelGezond. Ook ZonMw heeft aan de realisatie van ZegelGezond bijgedragen. Vanaf 1 september 2011 zijn de onafhankelijke Stichting ZegelGezond Nederland en het Bureau ZegelGezond gestart. Zij zullen ZegelGezond in de Nederlandse zorginformatiemarkt gaan lanceren. Het Innovatiefonds Zorgverzekeraars staat financieel garant. We willen de kennis en inzichten die we in de afgelopen jaren hebben verkregen graag delen. Wij hopen daarmee ook anderen ervan te overtuigen dat voor een goede gezondheidszorg, betrouwbare, waardevolle en toegankelijke gezondheidsinformatie op internet voor iedereen belangrijk is. Veel leesplezier toegewenst, Namens ZegelGezond Nederland, Lars Gierveld en Thomas Schippers 4 5

4 Hoodstuk 1 Omgaan met gezondheidsinformatie Gezondheidsinformatie Er zijn verschillende soorten aanbieders van gezondheidsinformatie. De huisarts, de specialist, verpleegkundige, tandarts, fysiotherapeut et cetera zijn formele informatiebronnen. Bij hen kun je terecht voor deskundige en vaak betrouwbare informatie, meestal door middel van een gesprek. Er zijn ook informele informatiebronnen, zoals familie, vrienden of lotgenoten. Deze informatie is makkelijk toegankelijk. Van huisarts 1 omgaan met gezondheidsinformatie Gezondheidsinformatie is informatie over gezond zijn, gezond blijven, omgaan met ziekte en het maken van keuzes en beslissingen op het gebied van gezondheid en gezondheidszorg. Gezondheids informatie kan tekstueel zijn, maar kan ook worden aan geboden in de vorm van audio, video en (interactieve) animatie. Daarnaast zijn er algemene informatiebronnen. Omroepen, stichtingen en commerciële partijen bieden handboeken, tijdschriften, folders en radio- en TV-programma s aan over allerlei aspecten van gezond zijn en gezond blijven. Maar de meest geraadpleegde algemene informatiebron op dit moment is het internet. Bijna tweederde van de internetgebruikers zoekt via Google naar informatie over hun gezondheidsprobleem (TNS NIPO/RTL Nieuws 2008). Dertig procent van de internetgebruikers bespreekt de via internet gevonden informatie met zijn zorgverlener (Raad voor Volksgezondheid & Zorg 2010). Een groot deel van zowel patiënten als zorgverleners denkt dat deze online communicatie het komende jaar sterk zal toenemen (Crowe 2010). Het aantal gezondheidsgerelateerde websites wereldwijd werd in 2003 geschat op Nu gaat het om een veelvoud daarvan. In Nederland bestaan naar schatting ongeveer Nederlandstalige websites met publieksinformatie over ziekte en gezondheid. 1) Het maatschappelijke belang van gezondheidsinformatie Goede gezondheidsinformatie kan een gezonde levensstijl bevorderen. Burgers maken elke dag keuzes op het gebied van voeding en beweging. tot internet gezondheidswebsites Goede informatie en gezonde keuzes 1) Motigo Webstats is een internationaal opererende organisatie die websitestatistieken bijhoudt. Organisaties kunnen hun website aanmelden en indelen in categorieen. In Nederland zijn bijna 8000 websites bij Motigo Webstats aangemeld in de categorie gezondheid, in Belgie Uit gegevens van de Kamer van Koophandel blijkt dat in Nederland ruim organisaties actief zijn in de gezondheidszorg en welzijnszorg. Elk organisatie heeft minimaal één website, sommige zelfs meer, alhoewel dit niet altijd over publieksinformatie gaat. Met de nodige voorzichtigheid kan gesteld worden dat er ongeveer websites Nederlands talige 6 websites met publieksinformatie over ziekte en gezondheid zijn. 7

5 Hoodstuk 1 Omgaan met gezondheidsinformatie Discussie rond symptoomreclame De leefomgeving speelt bij het maken van die keuzes een grote rol. Uit een onderzoek Van Gezond naar Beter van het RIVM blijkt dat gezonde keuzes onder andere worden gestimuleerd door goede informatie. Veel mensen krijgen echter zo veel verschillende soorten gezondheidsinformatie dat ze het overzicht kwijtraken en niet meer weten wat gezond is en wat niet (Van der Lucht et. al. 2010). Het volhouden van een gezonde levensstijl wordt zo moeilijker. Dit is jammer, want gezondheid stelt mensen in staat deel te nemen aan de maatschappij. Zowel op het gebied van werk (arbeidsparticipatie) als sociaal. Publiekelijk reclame maken voor geneesmiddelen is niet toegestaan, voorlichting geven mag wel. Volgens het televisieprogramma TROS Radar maken veel farmaceutische bedrijven op een indirecte manier wél reclame voor geneesmiddelen. In augustus 2009 besteedde Radar aandacht aan het fenomeen symptoomreclame. Van aandoeningen, zoals een overactieve blaas, wordt volgens Radar door farmaceutische bedrijven een kwaal gemaakt, waarvoor een geneesmiddel beschikbaar is. Via televisie, radio en tijdschriften worden gebruikers gewezen op websites als en Op deze websites, opgezet door farmaceutische bedrijven, kunnen gebruikers door middel van een zelftest nagaan of ze de symptomen van deze aandoeningen hebben. Het geneesmiddel voor deze aandoening wordt niet op de website genoemd. Bezoekers worden via deze websites doorverwezen naar hun huisarts, die hun het geneesmiddel wel mag aanbieden. In de komende jaren zal, onder andere door de vergrijzing, de vraag naar goede en betrouwbare informatie toenemen onder patiënten, naaste familieleden en mantelzorgers. De grote hoeveelheid vrij toegankelijke en beschikbare online gezondheidsinformatie werkt katalyserend voor deze dorst naar informatie. De gebruiker zal een steeds belangrijkere positie innemen in dit speelveld. De vraag wordt leidend (Ko 2010). Voor aanbieders van gezondheidsinformatie vraagt dit om een effectievere samenwerking om de kwaliteit te verbeteren. Aanbieders van gezondheidsinformatie zullen meer vraaggericht moeten gaan werken. Belangrijke vraag daarbij is: wat voegt mijn website eigenlijk toe aan het bestaande aanbod van gezondheidsinformatie? De kwaliteit van gezondheidsinformatie Op internet is het moeilijk om kwalitatief goede informatie te onderscheiden van onjuiste en misleidende informatie. Aanbieders van gezondheidsinformatie zijn niet altijd transparant over hun intenties. Zo blijken veel websites met gezondheids - infor matie puur voor marketing bedoeld te zijn (Labovich 2006). Sommige gezondheidsinformatie op het internet is misleidend en onnauwkeurig (Ullrich 2002). Informatie is vaak niet up-to-date en soms onjuist en eenzijdig (Oerman 2007). Zo ontbreken bij de helft van de aangeboden informatie over hartfalen duidelijke bronnen en is tweederde niet (voldoende) gevalideerd en actueel (Boren 2006). Van aanbodgericht naar vraaggericht Wat voegt mijn website toe? Veel informatie is van onvoldoende kwaliteit Deze vorm van indirect reclame maken roept veel discussie op. Volgens Nefarma, de brancheorganisatie van farmaceutische bedrijven, zorgen juist deze websites ervoor dat patiënten zich kunnen informeren over ziektebeelden, preventie en behandelingen. Daarnaast wordt er op de websites geen reclame gemaakt voor receptgeneesmiddelen, of nietbestaande medicatie. Consumenten zijn volgens Nefarma mondig en handig genoeg om online informatie op waarde te schatten, eventueel in overleg met hun zorgverlener. 8 9

6 Hoodstuk 1 Omgaan met gezondheidsinformatie Alternatieve geneeskunde Gebruiksgemak bepaalt toegankelijkheid Zoekmachines De kwaliteit van informatie op internet over Complementaire Alternatieve Geneeskunde (CAG) krijgt momenteel weinig aandacht. CAG bestaat uit diverse medische en gezondheidssystemen, praktijken en producten die op dit moment niet als onderdeel worden beschouwd van reguliere geneeskunde. Voorbeelden zijn voedingssupplementen, aromatherapie, chiropractie en homeopathie. Het blijkt echter dat gebruikers wél behoefte hebben aan informatie over deze onderwerpen (Walji 2004). Online CAG-informatie is vaak van slechte kwaliteit en soms zelfs gevaarlijk. Uit Amerikaans onderzoek (Walji 2004) blijkt dat van de onderzochte websites, 25 procent informatie bevatte die tot directe fysieke schade zouden kunnen leidden als ze werd opgevolgd. 97 procent bevatte onjuiste informatie. Omdat voor veel CAG-therapieën niet een klinisch voorschrift nodig is, kan foute of misleidende CAG-informatie extra gevaarlijk zijn. Online informatie over CAG blijkt vaak een commerciële afzender te hebben, weinig onderbouwing en onbewezen claims. Naast fysieke schade kan slechte CAG-informatie op het internet ook emotionele en financiële schade veroorzaken (Walji 2004). Toegankelijkheid van gezondheidsinformatie Niet alleen de inhoudelijke kwaliteit van gezondheidsinformatie op internet is een probleem. Voor veel gebruikers is gezondheidsinformatie niet altijd goed toegankelijk. Dit ligt voor een groot deel aan de vaardigheden die gebruikers bezitten om met gezondheidsinformatie om te gaan. Het gebruiksgemak (usability) van websites met gezondheidsinformatie bepaalt mede de toegankelijkheid van gezondheidsinformatie. Gebruikersgemak is de mogelijkheid die een systeem de gebruiker biedt tot het effectief, efficiënt en op een prettige manier uitvoeren van zijn taken (Curé 2003). Onderzoek (Greenberg 2004) toont aan dat gebruikers via een zoekmachine relatief snel de gezondheidsinformatie vinden waar ze naar op zoek zijn. De typische gezondheidsinformatie-zoeker begint zijn zoektocht meestal op een algemene zoeksite (zoals Google). Uit onderzoek van TNS Nipo (2008) blijkt dat gebruikers gemiddeld vijf tot zeven websites bezoeken in vijf minuten. Gebruikers bezoeken vaak alleen de eerste drie pagina s van de zoekresultaten om de kwaliteit van de zoekopdracht te beoordelen. Gebruikers van zoekmachines hebben vaak slechts een vaag idee hoe ze hun zoekvraag uit moeten drukken (Jansen 2006). De meeste zoekopdrachten bestaan uit één of twee woorden. De zoekresultaten zijn (te) vaak onbruikbaar voor de gebruiker. Verder blijkt dat artsen en wetenschappers op een andere manier de geloofwaardigheid van een website met gezondheidsinformatie beoordelen dan gewone gebruikers. Gebruikers kijken vooral naar de bron, naar de professionaliteit van de vormgeving, naar het (wetenschappelijke of officiële) karakter, naar de taal en naar de bruikbaarheid van de informatie. Ze kijken niet naar de over deze website of een disclaimer. Artsen en wetenschappers kijken niet naar de vormgeving, maar juist naar de reikwijdte, diepte en kwaliteit van de aangeboden informatie (Greenberg 2004). Uit recent onderzoek (2010) van de Britse kindertelefoon GetConnected blijkt dat 86 procent van de Britse jongeren onder de vijfentwintig jaar internet gebruikt om hulp te vinden voor persoonlijke problemen. Een derde van de jongeren vraagt hun moeder om hulp bij een probleem en vijf procent gaat met een vraag naar hun vader. Het onderzoek laat ook zien dat de enorme hoeveelheid aan informatie van invloed is op de ervaren kwaliteit. Zo geeft meer dan de helft van de ondervraagde jongeren aan dat de in formatie die ze op het internet vindt hen juist meer ongerust maakt. Gezondheidsgeletterdheid Hoe gebruikers omgaan met de aangeboden informatie hangt dus sterk af van hun kennis en vaardigheden; hun health literacy (letterlijk vertaald: gezondheidgeletterdheid). Dit is het vermogen om basale gezondheidsinformatie te verwerken en te begrijpen om zo de juiste keuzes te maken voor hun gezondheid. Uit onderzoek (Hibbard 2007) blijkt dat laag geletterde gebruikers weinig weten van gezondheid, minder preven tieve zorg krijgen, en een slechtere lichamelijke en geestelijke gezondheid hebben. Professionals beoordelen informatie anders Jongeren en de informationoverload Laaggeletterden weten minder van gezondheid 10 11

7 Hoodstuk 1 Omgaan met gezondheidsinformatie Rekenkundige vaardigheden overschat Maar niet alleen geletterdheid is belangrijk. In veel zorggerelateerde informatie staan getallen, procenten en prognoses. Rekenkundige vaardigheden (bijvoorbeeld het inschatten van kansen) blijken overschat te worden. Volgens Hans van Maanen geldt dit voor zowel laag- als hoogopgeleide gebruikers (Van Maanen in Stortelder 2009). Het eenvoudigweg aanbieden van informatie zonder daarbij rekening te houden met de vaardigheden van de gebruikers blijkt vaak niet toereikend om hen geïnformeerde keuzes te kunnen laten maken (Hibbard 2007). moeten bijhouden. Dit vraagt om specifieke kennis en vaardigheden bij gebruikers om gezondheidsinformatie te gebruiken. Gebruikers die actief op zoek zijn naar gezondheidsinformatie op internet moeten zich dus bewust zijn van de kwaliteit en beperking van online gezondheidsinformatie. Inzicht in de inhoudelijke betrouwbaarheid van online publieksinformatie over ziekte, gezondheid en zorg kan daaraan bijdragen. Gezondheidsinformatie en ziekenhuizen Onderzoek (Leonardi 2007) toont aan dat veel gezondheidsinformatie op publiekstoegankelijke ziekenhuiswebsites niet actueel is. Ook de toegankelijkheid, transparantie, geschiktheid en consistentie van gezondheidsinformatie is onderzocht. De meeste websites zijn gratis, toegankelijk en zeer goed zichtbaar. Het onderzoek adviseert dat artsen meer betrokken worden bij de kwaliteitsvergelijking van websites om juiste methoden en criteria te waarborgen. Uit recent onderzoek van Zorgwebmonitor (Helmholt 2009) blijkt dat Nederlandse ziekenhuizen nog een aantal stappen moeten zetten om hun websites gebruiksvriendelijker te maken. Patiëntgerichtheid en technische presentatie kunnen ook verbeterd worden. Voorlichting vindt bij tachtig procent van de onderzochte ziekenhuizen plaats door middel van digitale patiëntenfolders. Een derde biedt op de website ook voorlichtingsfilms aan. Eigen verantwoor - de lijkheid steeds belangrijker Mediawijsheid De burger wordt steeds meer verantwoordelijk gehouden voor zijn eigen gezondheid. Om geïnformeerde keuzes te maken is mediawijsheid van belang. Deze term, in 2005 gemunt door de Raad voor Cultuur, wijst op het belang voor de burger van het ontwikkelen van kennis, vaardigheden en mentaliteit om in een gemedialiseerde samenleving een plek te vinden. Mediawijsheid omvat méér dan gezondheidsgeletterdheid alleen. Het gaat niet alleen om het vermogen basale gezondheidsinformatie te verwerken en te begrijpen, ook technische vaardigheden worden belangrijk. Zo verwacht de Raad dat op termijn burgers hun eigen medische dossiers 12 13

8 Hoodstuk 2 Bestaande kwaliteitsinstrumenten Wat is kwaliteit? Kwaliteit is een set van unieke eigenschappen op het gebied van techniek, inhoud, vorm en gebruiksvriendelijkheid, waardoor een website zich onderscheidt van andere websites. Veel kwaliteitsstandaarden voor de evaluatie van gezondheidsinformatie op internet zijn ontleend aan andere media, zoals boeken en tijdschriften. Daarvoor geldt dat informatie betrouwbaar en up-to-date moet zijn. Websites zijn interactief en daarom zijn ook aspecten als het management van persoonlijke data en privacy belangrijk. Definitie 2 bestaande kwaliteitsinstrumenten Goede gezondheidsinformatie is van maatschappelijk belang. Aanbieders van gezondheidsinformatie moeten zich bewust zijn van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid om kwaliteit te bieden. Gebruikers moeten kunnen zien welke gezondheidsinformatie op het internet betrouwbaar is. In binnen- en buitenland zijn verschillende initiatieven ontwikkeld om de kwaliteit van gezondheidsinformatie te verbeteren. Veel van deze initiatieven kunnen een inspiratiebron zijn voor de kwaliteitsverbetering van Nederlandse websites met gezondheidsinformatie. Een manier om de kwaliteit van informatie te waarborgen is accreditatie. Bij accreditatie verifieert een onafhankelijke organisatie of het product of proces voldoet aan een set van kwaliteitsstandaarden. Onderzoek (D Andrea 2002) toont aan dat een succesvol accreditatieprogramma kan bijdragen aan de kwaliteitsverbetering van gezondheidsinformatie en het vertrouwen daarin. Validatie is een andere manier om de kwaliteit van informatie te waarborgen. Hierbij beoordelen gebruikers persoonlijk een product of dienst. Dankzij een groot aantal beoordelingen kan de objectiviteit van de validatie worden bereikt. Er is momenteel geen standaard strategie voor het evalueren van websites die gericht zijn op een algemeen publiek (Currò 2007). Wel zijn er veel initiatieven om met een set aan criteria de kwaliteit van online gezondheidsinformatie te controleren en te verbeteren. Veelgebruikte criteria om de kwaliteit van gezondheidsinformatie te waarborgen zijn: juistheid en compleetheid leesbaarheid vormgeving openheid de aanwezigheid van referenties (Eysenbach 2001) Op Europees niveau wordt de ontwikkeling van kwaliteitsinstrumenten voor online gezondheidsinformatie sterk bevorderd. In 2000 heeft de Europese Raad een aantal kwaliteitscriteria voor gezondheidswebsites opgesteld (zie kader). Deze criteria gelden voor websites van verschillende interactieniveaus : van websites die vooral informatie verstrekken tot websites waarbij de gebruiker actief betrokken wordt en zelf input levert. Deze websites moeten aansluiten bij de technische en inhoudelijke richtlijnen van de EU. Accreditatie en validatie Criteria voor waarborgen kwaliteit Europese criteria 15

9 Hoodstuk 2 Bestaande kwaliteitsinstrumenten Kwaliteitscriteria voor gezondheidswebsites volgens de EU 1 Transparantie en eerlijkheid Aanbieders van gezondheidsinformatie moeten duidelijk zijn over het doel van de website, de doelgroep en hun financiële bronnen. 2 Autoriteit Het moet duidelijk zijn wat de bronnen zijn voor gezondheidsinformatie: de publicatiedatum, de naam en credentials van alle leveranciers van informatie. 3 Privacy en dataprotectie De privacy van de gegevens die gebruikers verschaffen moet gewaarborgd zijn. 4 Updating en informatie Gezondheidsinformatie moet up-to-date zijn. 5 Verantwoordelijkheid Het moet duidelijk zijn op welke wijze feedback van gebruikers geïntegreerd wordt in de website. De website moet verantwoordelijkheid afleggen tegenover gebruikers over partnerships, links en redactiebeleid. 6 Toegankelijkheid Websites met gezondheidsinformatie moeten fysiek toegankelijk zijn: vindbaar, zoekbaar, leesbaar en gebruiksvriendelijk. van heldere criteria om de alternatieve gezondheidssector te beoordelen. De meeste validatie-initiatieven hebben geen heldere strategieën om uit te breiden naar een globale schaal. Verder zijn veel initiatieven afhankelijk van beurzen en donaties, waardoor de continuïteit van de organisatie niet gegarandeerd kan worden (Risk 2001). Daarnaast moet de regulering van gezondheidsinformatie aansluiten bij de specifieke context. Regulering van professionele artsen die online werken vraagt om een andere benadering dan de begeleiding van niet-professionele websites die ondersteunende gezondheidsinfor - matie aanbieden. Ook mogen commerciële intenties niet van invloed zijn op de eerlijkheid en integriteit van de validerende organisatie (Lampe 2003). Een ander probleem is dat het vaak onduidelijk is welke autoriteit en bevoegdheden een validatie-initiatief heeft. Wie stelt de norm en is dat wel de geëigende partij? Dit is zeker een probleem bij een onafhankelijk kwaliteits- en accreditatielabel. Bij deze vorm van accreditatie kunnen verschillende kanttekeningen worden geplaatst (Lampe 2003). Hoe onafhankelijk? Hoge kosten implementatie kwaliteitsinstrumenten Toezicht ontbreekt Knelpunten van bestaande kwaliteitsinstrumenten De bestaande kwaliteitsinstrumenten voor gezondheidsinformatie blijken een aantal problemen te hebben. Aan de implementatie van kwaliteitsinstrumenten zijn vaak hoge kosten verbonden. Het ontbreekt vaak aan prikkels om te zorgen dat de informatieaanbieders het kwaliteitsbeleid implementeren. Het is vaak niet duidelijk welke taal en terminologie gebruikt moet worden om de kwaliteit van gezondheidsinformatie te beschrijven (Risk 2001). Ook toezicht op validatie-initiatieven ontbreekt vaak en veel kwaliteitsinstrumenten richten zich niet op een specifieke sector van de gezondheidszorg. Zo falen veel bestaande accreditatie-initiatieven in het formuleren Veel validatie-initiatieven gaan uit van goed/fout-denken. In hoeverre wordt alleen de informatie die gebaseerd is op wetenschappelijk bewijs gecertificeerd? Is er ook ruimte voor informatie over alternatieve behandelvormen? Verschillende opinies (van professionals en algemeen publiek) behoren tot de mogelijkheden. Dit geldt ook voor informatie op basis van de medische praktijk en de persoonlijke ervaring van het individu. Hoe houdt het validatie-initiatief daar rekening mee? Onderzoek (Adams 2007) toont aan dat veel kwaliteitsinstrumenten wel ontworpen zijn met de gebruiker in gedachten, maar dat de gebruiker niet actief bij het proces wordt betrokken. Veel validatie-initiatieven vervreemden daardoor van hun eigen missie. De kwaliteitsinstrumenten zijn bedoeld voor de eindgebruiker, maar vooral waardevol voor de informatieaanbieder omdat tijdens de toekenning vooral het achterliggende bedrijfsproces wordt nagelopen. Zo wordt een kwaliteitsinstrument van Gebruiker niet actief bij ontwerpproces betrokken 16 17

10 Hoodstuk 2 Bestaande kwaliteitsinstrumenten Verantwoordelijkheid informatieaanbieder Gedragsregels Zelftoegepaste kwaliteits label Handleiding voor eindgebruikers een business to consumer tool uiteindelijk een business to business tool. Dit heeft tot gevolg dat veel gebruikers van gezondheidsinformatie niet weten waarvoor het kwaliteitskeurmerk staat. Zonder goede informatie over de onderliggende criteria van een kwaliteitsinstrument, kan bijvoorbeeld de aanwezigheid van een keurmerkicoon op een website counterproductief zijn, omdat de gebruiker verkeerd in kan schatten waar het keurmerk voor staat. Zo kan een vals gevoel van veiligheid ontstaan. Het gebruik van een keurmerkicoon valt daarom ook onder de verantwoordelijkheid van de aanbieder van gezondheidsinformatie. Deze verantwoordelijkheid gaat verder dan alleen het aanpassen van de eigen website. De integriteit van het keurmerk kan worden aangetast, wanneer ook andere informatieaanbieders die het keurmerk voeren niet (meer) voldoen aan de criteria. Een keurmerk verplicht aanbieders van publieksinformatie gezamenlijk de goede naam van het keurmerkicoon te beschermen (Adams 2007). Verschillende kwaliteitsinstrumenten Er zijn verschillende instrumenten voor het waarborgen van de kwaliteit van gezondheidsinformatie. Een voorbeeld van een kwaliteitsinstrument is het afspreken van gedragsregels. Deze gedragsregels moeten leiden tot zelfregulatie. De kosten van het implementeren van gedragsregels zijn relatief laag, maar de voordelen zijn mogelijk ook relatief beperkt, doordat een effectief bekrachtigingmechanisme ontbreekt. Een ander instrument is het zelftoegepaste kwaliteitslabel. Aanbieders van gezondheidsinformatie vragen bij een onafhankelijke organisatie een kwaliteitslabel aan. Na goedkeuring plaatst de organisatie het kwaliteitslabel op de website van de informatieaanbieder. De kosten van deze methode zijn niet erg hoog, omdat een relatief klein team nodig is voor het toepassen van het kwaliteitslabel. Als de gebruikers van de website het belang van de criteria op waarde schatten en de doelen en aard van het label onderschrijven, heeft een kwaliteitslabel grote voordelen. Nog een ander instrument om de kwaliteit van gezondheidsinformatie inzichtelijk te maken is een handleiding voor eindgebruikers. Door middel van een vragenlijst kunnen gebruikers zelf de kwaliteit van de aangeboden informatie inschatten. De kosten van een handleiding zijn laag, ze overstijgen de ontwikkelingskosten meestal niet. De gebruikslast ligt bij de websitebezoeker, die door de tijd die het kost om de vragenlijst in te vullen een lage prikkel heeft. Verder kan men kiezen voor het gebruik van een filteringapplicatie. Internetbronnen worden hierbij geselecteerd op kwaliteit en relevantie voor een bepaalde doelgroep. Dit instrument wordt toegepast om een zoekbare, gestructureerde database te leveren met gefilterde en geaccrediteerde gezondheidsinformatie. Op basis van metadata wordt de precisie van internetzoekopdrachten verfijnd voor specifieke doelgroepen. De kosten zijn relatief hoog, omdat een team van getrainde experts informatie moet filteren. De voordelen zijn echter ook groot, omdat een filteringsapplicatie gebruikers snel en eenvoudig kan verwijzen naar waardevolle gezondheidsinformatie. De nadelen zijn dat vaak onduidelijk is op basis van welke kwaliteitscriteria bronnen worden geselecteerd of uitgesloten en dat onhelder is op welke gronden de initiatiefnemende partij autoriteit claimt. Het meest geavanceerde en kostbare instrument om kwaliteitscriteria te implementeren is een onafhankelijk kwaliteits- en accreditatielabel. Uit onderzoek (Risk 2001) blijkt dat dit instrument voor gebruikers het meest geloofwaardig is. De vorm legt echter een zware last op de organisatie die gecertificeerd wil worden, door enerzijds de hoge inschrijfkosten (fees) en anderzijds de kosten die nodig zijn om de organisatie zo te veranderen dat aan de eisen van het kwaliteitslabel voldoet. Daarnaast zijn er nog twee andere instrumenten om kwaliteitscriteria toe te passen. Een tool-based evaluatie is vaak gebaseerd op een vragenlijst die leidt tot een kwaliteitscore van een website. Een website-ratinginstrument wordt gebruikt om zoekers en zoekmachines te informeren als ratings duidelijk samenhangen met kwaliteit. Zowel gezondheidsexperts als het algemeen publiek kunnen van dit beoordelingsmechanisme gebruik maken. Uit onderzoek blijkt dat de meeste website-ratinginstrumenten slechts korte tijd bestaan, vaak onvolledig zijn en dat er weinig bekend is over de manier waarop ze werken en zelf gevalideerd worden (Bomba 2004). Filteringsapplicatie Onafhankelijk kwaliteitsen accreditatielabel Tool-based evaluatie en website-ratinginstrument 18 19

11 Hoodstuk 2 Bestaande kwaliteitsinstrumenten Voorbeelden van validatieinitiatieven Er zijn wereldwijd een aantal initiatieven die publieksinformatie over gezondheid en ziekte op internet valideren. Voor het valideren van gezondheidsinformatie maken de initiatieven gebruik van verschillende soorten kwaliteitsinstrumenten. Gedragsregels AMA-code (American Medical Association) Deze organisatie stelt een gedragscode op voor intern gebruik en doet geen poging om de code in andere organisaties te implementeren. Pharmaceutical Group (EU) Een parapluorganisatie die ervoor zorgt dat alle leden voldoen aan de gedragscode. Zelftoegepast kwaliteitslabel Health on the Net foundation (HON) HON biedt handleidingen, gestandaardiseerde en op maat gemaakte uitleg aan informatieaanbieders via de en ontwikkelt andere tools die het certificeringsproces moeten verbeteren, zoals een klachtenformulier. Handleiding voor eindgebruikers DISCERN Een Engels initiatief dat gebruikers een handleiding biedt om gezondheidsinformatie te beoordelen. DISCERN richt zich specifiek op het ondersteunen van gebruikers bij behandelkeuzes. Voorwaarden voor een succesvol kwaliteitsinstrument Uit onderzoek (Risk 2001) blijkt dat om tot een succesvol kwaliteitsinstrument te komen, het belangrijk is dat de certificering gedaan wordt door een betrouwbare partij. Deze partij ontwikkelt een set van kwaliteits - criteria voor gezondheidsinformatie. De partij moet transparant zijn over de uitgangspunten en methode, integer zijn, professioneel en objectief. Een interne kwaliteitsgarantie is onmisbaar in dit proces. Het proces van certificering moet waardevol zijn voor de informatieaanbieder, het resultaat moet waardevol zijn voor de eindgebruiker. Risk (2001) toont verder aan dat voor een succesvol kwaliteitsinstrument de betrokkenheid van een opgeleide, geïnteresseerde en actieve burger belangrijk is. Het beoordelen en afschrijven van bepaalde informatie is niet constructief. De focus van een succesvol kwaliteitsinstrument moet daarom liggen op de validering en verbetering van gezondheidsinformatie, waarbij de gebruiker centraal staat. Sinds een aantal jaren bieden technologische ontwikkelingen op het internetgebruikers de mogelijkheid om eenvoudiger gezondheidsinformatie te valideren en te verbeteren. Zo dragen deze ontwikkelingen bij aan de kwaliteit van publieksinformatie op internet. Certificering door betrouwbare partij Focus op verbetering Nieuwe technologie Filteringsapplicatie Healthfinder.gov Een initiatief van het Amerikaanse ministerie van gezondheidszorg. Onafhankelijk kwaliteits- en accreditatielabel Medcertain Dit beoordelingssysteem stelt eindgebruikers in staat informatie te filteren op schadelijke gezondheidsinformatie. Tool-based evaluatie en website ratinginstrument QUATRO Een platform dat semantische webtechnologieën toepast op keurmerken en kwaliteitslabels

12 Hoodstuk 3 Nieuwe mogelijkheden voor validatie van gezondheidsinformatie Web 2.0 De centrale rol van de gebruiker bij het valideren van gezondheidsinformatie kan via web 2.0-technologie gerealiseerd worden. In de beginjaren was het internet vooral een informatiemedium en hadden websites een statisch karakter (web 1.0). Door technologische ontwikkelingen is het web de afgelopen jaren steeds dynamischer geworden. De gebruiker is niet langer alleen passief en receptief, maar heeft de mogelijkheid om zelf actief te participeren en (daarover) met medegebruikers te communiceren (web 2.0). Van 1.0 naar 2.0 Een groeiend aantal mensen maakt gebruik van web 2.0-toepassingen op het internet. Meest bekend zijn online sociale netwerken als Hyves, Facebook en LinkedIn. Via deze netwerken kan eenvoudig contact worden gehouden met vrienden, kennissen of zakelijke contacten. Gebruikers kunnen via hun persoonlijke pagina vrienden toevoegen, een weblog bijhouden, berichten versturen en foto, film of muziekfragmenten toevoegen. Ook de online encyclopedie Wikipedia is een voorbeeld van een web 2.0-toepassing. Web 2.0-toepassingen 3 nieuwe mogelijkheden voor validatie van gezondheidsinformatie In de afgelopen jaren heeft het internet zich ontwikkeld tot dé bron voor informatie en educatie. Het internet heeft als voordeel boven andere communicatiemiddelen dat het makkelijk toegang tot specialistische kennis biedt, flexibel beeld, geluid en tekst combineert, interactiviteit biedt en combinaties van hyperlinks en tekst mogelijk maakt. Het huidige internet bevindt zich in de ontwikkelingen van web 2.0. Dit houdt in dat gebruikers steeds centraler komen te staan in de rol van informatie-aanbieder. Dit stelt nieuwe eisen aan zowel de inhoud als de presentatie van gezondheidsinformatie. Web 2.0-technologie maakt het voor gebruikers mogelijk om op een relatief eenvoudige manier bijvoorbeeld teksten, foto s, filmpjes en links met een grote groep gebruikers te delen. Websites als Flickr en YouTube zijn een platform voor deze user generated content. Participatie Ontwikkelingen als web 2.0 bieden ook mogelijkheden voor actieve participatie van gebruikers bij het valideren van gezondheidsinformatie. In het vorige hoofdstuk is toegelicht dat bij een succesvol kwaliteitsprogramma een centrale rol voor de gebruiker moet zijn weggelegd. De betrokkenheid van een opgeleide, geïnteresseerde en actieve burger bepaalt voor een groot deel het succes van een validatie-initiatief voor gezondheidsinformatie op internet. Web 2.0 in de gezondheidszorg Web 2.0-toepassingen worden gebruikt in de gezondheidszorg. Op de Amerikaanse website Patientslikeme.com kunnen gebruikers de ont - wik keling van hun eigen aandoening of ziekte (van aids tot depressie) en hun medicijngebruik met anderen delen door middel van voorgeprogrammeerde informatiestromen. User generated content Actieve participatie Patientslikeme.com 22 23

13 Hoodstuk 3 Nieuwe mogelijkheden voor validatie van gezondheidsinformatie Ook gezondheid 2.0 in Nederland Rol overheid en web 2.0 tijdens HPVvaccinatie en Mexicaanse griep-campagne Informatievandalisme en misinformatie Verwacht wordt dat web 2.0 ook in Nederland veranderingen in de gehele gezondheidszorg kan brengen. De Raad voor Volksgezondheid en Zorg stelt dat web 2.0-gebruikers meer mogelijkheden biedt om een actieve partner in de zorg te worden. Zo wordt het eenvoudiger om ervaringen met lotgenoten uit te wisselen en ontstaan meer mogelijkheden voor zelfmanagement. Web 2.0 zal volgens de Raad voor Volksgezondheid & Zorg (2010) tot Gezondheid 2.0 leiden: een nieuwe maatschappelijke ontwikkeling waarbij de gebruiker participeert in communities die hem of haar ondersteunen gezond te blijven, gezond te worden of te leren omgaan met aandoeningen of beperkingen. Dat web 2.0-toepassingen een belangrijke rol spelen bij het informeren van burgers, bleek tijdens de grootschalige campagne voor inenting tegen baarmoederhalskanker. Terwijl de overheid vooral folders, radio- en televisiespots inzette, ontstond er op internet veel onrust. Juist ook op web 2.0-websites zoals Hyves vonden discussies plaats en werd actie gevoerd tegen de vaccinatieplannen van de overheid. Een groot deel van de meisjes die waren opgeroepen voor de vaccinatie, besloot toch niet te komen. De overheid kreeg kritiek dat zij zich niet voldoende in het debat had gemengd met relevante en betrouwbare informatie. Tijdens de Mexicaanse griep-campagne maakte de overheid wel gebruik van web 2.0-toepassingen. Ze participeerde actief in discussies via informatie op ondersteunende websites en de inkoop van advertenties op Google. Knelpunten van web 2.0-toepassingen Wat is de betekenis van web 2.0-toepassingen voor de kwaliteit van gezondheidsinformatie? Web 2.0 maakt het voor gebruikers eenvoudiger om informatie toe te voegen aan internet. Dit kan ook nadelen hebben. Omdat zoveel gebruikers snel en makkelijk veel informatie kunnen uploaden en bewerken, zijn sommige medische professionals ongerust over de accuraatheid van de informatie. Daarnaast zijn de bronnen vaak onbekend, kunnen berichten door verschillende gebruikers veranderd worden en is de kans op informatievandalisme en het verspreiden van misinformatie hierdoor groter (Mathieu 2007). Web 2.0 biedt ook veel kansen om de kwaliteit van gezondheidsinformatie op internet te verbeteren. De bijdrage van veel mensen genereert ook veel informatie. Zo ondergaan pagina s op wiki s een zeker evolutionair selectieproces. Zinnen en onderdelen die niet passen, worden aangepast of ver vangen totdat ze kloppend zijn. Dit resulteert in een hogere kwaliteit en relevantere pagina s. Uit onderzoek van het wetenschappelijke tijdschrift Nature blijkt dat Wikipedia een bijna even zo goede bron voor accurate informatie is als de Encyclopedia Britannica. Dus waar de open structuur van de pagina s aan de ene kant vandalisme in de hand werkt, stimuleert deze zelfde openheid de snelle correctie en vooruitgang de kwaliteit van de pagina. Wiki s maken het daarnaast relatief eenvoudig voor grote groepen mensen individueel een kleine hoeveelheid informatie bij te dragen. Doordat meer mensen bijdragen is daardoor meteen de betrokkenheid gewaarborgd. Er is ook een closed environment -scenario, een soort gecontroleerde wiki-omgeving. Hier kan alleen een geselecteerde groep van bekende en betrouwbare mensen informatie op posten en bewerken. Dit hoeft niet een heel kleine groep te zijn. De groep kan groeien waardoor de kwaliteit van de informatie verbetert (Boulous 2006). Een voorbeeld is wiki-website Ganfyd.org. Dit is een gratis toegankelijk medische encyclopedie waarbij alleen geregistreerde, medische professionals informatie mogen toevoegen. Deze professionals kunnen wel niet-medische experts uitnodigen. Web 3.0 De komende jaren wordt veel verwacht van web 3.0. Dit betreft vooral het technisch eenvoudiger maken van de informatieuitwisseling tussen verschillende databases. Om optimaal te denken vanuit de gebruiker, moeten aanbieders van gezondheidsinformatie zorgen dat hun databases kunnen communiceren met andere aanbieders, zodat hun data gekoppeld kunnen worden. Aanbieders kunnen gebruik maken van RDF, een formaat om gegevens te indexeren en uit te wisselen. In de nabije toekomst kan intelligente software de zoekopdrachten van de gebruiker analyseren en aan de hand daarvan specifieke zoekresultaten aan de gebruiker teruggeven (Mayer 2006). Kwaliteit van gezondheidsinformatie Niet alleen technologische ontwikkelingen bieden nieuwe mogelijkheden voor de validatie van publieksinformatie over gezondheid en ziekte op internet. De Wiki s: ook voordelen Gecontroleerde wiki-omgeving Ganfyd.org Informatie uit wisselen wordt eenvoudiger Verbetering inhoud 24 25

14 Hoodstuk 3 Nieuwe mogelijkheden voor validatie van gezondheidsinformatie Motiverende informatie Vertrouwen Consumenten voorstander van keurmerk Voorkeur multimediale presentatie Individuele omgang met informatie wetenschappelijke literatuur over de validatie van gezondheidsinformatie besteedt ook veel aandacht aan de kwaliteit van gezondheidsinformatie. Uit onderzoek (Sumpradit 2004) blijkt dat mensen liever motiverende informatie tot zich nemen (waarom ze iets wél zouden doen), dan risicoinformatie (waarom ze iets niet zouden doen). Deze motiverende informatiethema s worden vaak zowel mondeling als visueel gepresenteerd. Verder blijkt uit onderzoek (D Andrea 2002) dat ondanks het grote gebruik van gezondheidsinformatie op internet, veel gebruikers weinig vertrouwen hebben in gezondheidswebsites en dat ze de instrumenten missen om de kwaliteit te beoordelen. Tegelijk blijkt dat het vaststellen van kwaliteit van gezondheidsinformatie door externe partijen een rol kan spelen bij het herstellen van het vertrouwen in gezondheidswebsites. Consumentenonderzoek toont aan dat consumenten sterk voorstander zijn van een kwaliteitskeurmerk voor gezondheidswebsites (D Andrea 2002). Vijfenzeventig procent zegt dat met een keurmerk het vertrouwen in een website stijgt. Dat geldt voor meerdere soorten gezondheidswebsites: van verzekeraars, ziekenhuizen, farmaceuten en medische praktijken. Gebruikers zijn minder helder over wat de meest geschikte organisatie is om websites te keuren. Van de overheid verwachten gebruikers vooral regulering van gezondheidswebsites. Het beoordelen en het bewaken van de kwaliteit van gezondheidswebsites is volgens gebruikers vooral een taak van onafhankelijke marktpartij of organisatie (D Andrea 2002). Multimediale presentatie van gezondheidsinformatie Maar weinig aanbieders van gezondheidsinformatie maken op dit moment gebruik van de mogelijkheden die de combinatie van mediakanalen en multimediale vormen hen biedt. Veel aanbieders richten zich vooral op een teks tuele presentatie van gezondheidsinformatie. Wetenschappelijk onderzoek (Sambandam 2007) toont echter aan dat gebruikers een voorkeur hebben voor een multimediaal presentatie van gezondheidsinformatie. Door de digitalisering van de signalen is informatie via vele verschillende mediakanalen (internet, televisie, radio, krant, tijdschrift, VOD-cast et cetera), in verschillende vormen (tekst, audio, foto s, plaatjes, filmbeeld, animaties en combinaties hiervan) toegankelijk. Multimediale presentatie biedt gebruikers de mogelijkheid om op een individuele manier met informatie om te kunnen gaan. Een voorbeeld van multimediale presentatie van gezondheidsinformatie is Gezond24.nl, een portal van de Nederlandse Publieke Omroep over ziekte, gezondheid en lifestyle. Op deze portal kan gekeken worden naar tv- en radioprogramma s van de publieke omroep over ziekte, gezondheid en lifestyle. Aan deze audiovisuele informatie is de veelal tekstuele informatie uit het zorgveld gekoppeld. StimulanSZ, een kennis- en informatiecentrum over werk en inkomen, welzijn en gezondheid, is de eerste organisatie uit het zorgveld die de krachten met de publieke omroepen heeft gebundeld. Andere organisaties sluiten aan. Toekomstige ontwikkelingen Gezondheidsinformatie gaat over het leven en welzijn van mensen en kan beide wezenlijk beïnvloeden. In de huidige webcontext worden mensen overladen met een overvloed aan gezondheidsinformatie uit een enorme hoeveelheid en breedte aan bronnen. Nieuwe ontwikkelingen als web 2.0 en web 3.0 maken een meer centrale rol voor de gebruiker mogelijk. Gebruikers kunnen relatief eenvoudig gezondheidsinformatie toevoegen en bewerken. Gezondheidsinformatie leent zich bij uitstek voor publieksparticipatie: het is immers een thema dat iedereen aangaat. Gebruikers blijken ook een sterkere emotionele relatie met gezondheidsinformatie dan met andere soorten informatie (Ko 2010). De schaalvergroting door publieksparticipatie kan voordelig zijn: er komt aan de ene kant meer informatie beschikbaar over onderwerpen. Aan de andere kant kan gezondheidsinformatie zó ingrijpend zijn dat misleidingen of onjuistheden catastrofale gevolgen kunnen hebben. Er moet naar een goede balans worden gezocht. Hoe kunnen het zelfcorrigerende vermogen en de toegevoegde (kennis-)waarde van gebruikers van gezondheidsinformatie benut worden, zonder daarmee meer chaos te creëren? En hoe kunnen websites tegelijkertijd aan de kwaliteitscriteria voor de inhoud en presentatie van gezondheidsinformatie voldoen? Enkel het aanbieden van een technologische infrastructuur voor validatie volstaat daarbij niet. Daarom is een kwaliteitsinstrument nodig dat gebruik maakt van de toegevoegde kenniswaarde van gebruikers en tegelijk kwaliteit kan garanderen, zodat het aanbod van goede en betrouwbare gezondheidsinformatie op internet ook in de toekomst gewaarborgd is. Multimedia presentatie: Gezond24.nl Centrale rol gebruiker Schaalvergroting door publieksinformatie Balans is belangrijk 26 27

15 Hoodstuk 4 ZegelGezond: succesvol waarderen van online gezondheidsinformatie Voorwaarden voor een succesvol waarderingsinstrument Een succesvol waarderingsinstrument voor het waarderen van online gezondheidsinformatie voldoet aan een aantal eisen. Voor ZegelGezond hanteren we de volgende als leidraad: 4 zegelgezond: succesvol waarderen van online gezondheidsinformatie Internetgebruikers die op zoek zijn naar informatie zoeken niet slechts binnen één website, maar surfen over het internet op allerlei verschillende informatieplatforms. Nieuwe technologieën als web 2.0 maken het voor gebruikers eenvoudiger deel te nemen aan processen van kwaliteitswaardering. Een succesvol kwaliteitsprogramma verbindt daarom aanbieders van gezondheidsinformatie met gebruikers. Maar aan welke eisen moet een goed kwaliteitsinstrument voldoen? Focus op alle spelers in communicatieproces ZegelGezond richt zich op zowel de zender als de ontvanger van informatie. Daarmee onderscheidt ZegelGezond zich van andere systemen die zich op één van beide groepen concentreren. Geen keurmerk, maar een waarderingssysteem ZegelGezond stelt zich ten doel alle informatieaanbieders van online gezondheidsinformatie te helpen de informatie te verbeteren. Denken in termen van goed of fout past daarbij niet en is bovendien lastig in relatie tot gezondheidsinformatie waarover de meningen soms sterk uiteen lopen. Daarmee onderscheidt ZegelGezond zich van keurmerken die uitgaan van één norm en wel in goed of fout denken. Focus op (ervaren) kwaliteit van het product ZegelGezond faciliteert een systeem waarmee de kwaliteit van de website en informatie inzichtelijk wordt gemaakt. Daarmee onderscheidt ZegelGezond zich van andere systemen die zich vooral concentreren op de kwaliteit van het achterliggende proces (ISO). Bottom up en focus op netwerkgedachte ZegelGezond hanteert een kwaliteitsnorm die in samenspraak met het zorgveld is opgesteld en in overleg met het veld actueel gehouden zal worden. Een breed maatschappelijk netwerk is nodig om van ZegelGezond een succes te maken. Daarmee onderscheidt ZegelGezond zich van andere systemen die vaak top down zijn ingericht. Directe participatie door het grote publiek, waardoor grotere kans op comittment en bekendheid ZegelGezond wil het grote publiek direct bij het waarderen van de deelnemende websites betrekken, door het de mogelijkheid te bieden als expert deel te nemen. Met deze web 2.0-aanpak onderscheidt ZegelGezond zich van andere systemen waarbij het publiek helemaal geen inbreng of invloed heeft

16 Hoodstuk 4 ZegelGezond: succesvol waarderen van online gezondheidsinformatie Maakt waarde inzich telijk Kwaliteitszegel Wat is ZegelGezond? ZegelGezond is een waarderingsinstrument voor online gezondheidsinformatie dat aan deze bovenstaande voorwaarden voldoet. ZegelGezond maakt voor een groot publiek inzichtelijk welke websites met publieksinformatie over gezondheid en ziekte voor persoonlijk gebruik waarde vol zijn en neemt die websites op in een zoekmachine. Zo kan hetzelfde publiek die informatie snel en gemakkelijk vinden. ZegelGezond ondersteunt hiermee gebruikers bij het herkennen van betrouwbare en waardevolle gezondheidsinformatie en stelt ze zo in staat zelf in te schatten welke informatie geschikt is. ZegelGezond biedt een kwaliteitszegel op websites met gezondheidsinformatie, die voldoen aan de randvoorwaardelijke kwaliteitscriteria voor betrouwbare informatie. Deze kwaliteitscriteria heeft ZegelGezond in samenspraak met gezondheidssector opgesteld. Deelnemende informatieaanbieders hebben dus zelf inspraak in de kwaliteitscriteria die ZegelGezond hanteert. Daarmee blijven de criteria actueel en doet ZegelGezond recht aan de dynamiek in de bepaling van wat betrouwbare en waardevolle gezondheidsinformatie is. Drie deelnemers van ZegelGezond toetsen vervolgens de ingevulde zelfcertificeringslijst van de kandidaat. Op hetzelfde moment bezoekt de kandidaat drie websites van deelnemers ter onderlinge inspiratie. Als de drie deelnemers de peer review positief afsluiten, verandert de kandidaat in een deelnemer. Hij ontvangt het kwaliteitszegel van ZegelGezond op zijn website en is te vinden in de zoekmachine op Kandidaten die afvallen kunnen met het verbeterrapport hun website aanpassen en nogmaals een zelfcertificering doen. In het kwaliteitszegel dat de deelnemer van ZegelGezond ontvangt, staan twee cijfers die aangeven hoe vakexperts en publiekexperts de informatie inhoudelijk waarderen. Deze waarderingen worden afzonderlijk gemiddeld en zijn zichtbaar als twee cijfers in het kwaliteitszegel op de deelnemende website. Gebruikers die zoeken naar gezondheidsinformatie en op een website met het ZegelGezond-zegel komen, weten dat ze betrouwbare gezondheidsinformatie kunnen verwachten en zien de inhoudelijke waarderingen van anderen. De eindgebruiker ziet duidelijk hoe deze groepen de websites waarderen en kan daar zijn eigen conclusies aan verbinden. Peer review Inhoudelijke waardering Zelfcertificering Hoe werkt ZegelGezond? Het initiatief om deel te nemen aan ZegelGezond ligt bij de informatieaanbieder. ZegelGezond biedt aan deelnemende informatieaanbieders een certificeringstraject dat bestaat uit een zelfcertificering en peer review. Na beantwoording van enkele vragen ontvangt de informatieaanbieder een inlognaam en wachtwoord die toegang geven tot een persoonlijke pagina binnen ZegelGezond. De kandidaat bekijkt aan de hand van de zelfcertificeringslijst of zijn website voldoet aan de randvoorwaarden voor informatievoorziening. Deze ondergrens zorgt ervoor dat alleen informatie die voldoet aan minimale, randvoorwaardelijke kwaliteitseisen meegenomen wordt in het waarderingssysteem. Als de website aan deze minimale kwaliteitseisen voldoet, kan de kandidaat besluiten de ingevulde lijst bij ZegelGezond in te dienen voor de peer review. Alle kandidaten die deelnemen aan de zelfcertificering ontvangen een verbeterrapport. registratie zelf peer review in / uit expertwaardering certifi cering CHECK of ZEGELGEZOND kandidaat ZEGELGEZOND deelnemer 8.2 VAKEXPERTS 7.7 PUBLIEKEXPERTS WAARDERING GEZONDHEIDSINFORMATIE vakexpert publiekexpert 30 31

ZEGELGEZOND. ZegelGezond. Dat zoekt beter!

ZEGELGEZOND. ZegelGezond. Dat zoekt beter! ZEGELGEZOND WAARDERING GEZONDHEIDSINFORMATIE ZegelGezond. Dat zoekt beter! Bijna iedereen zoekt weleens naar informatie op het internet over ziekte en gezondheid. Maar veel mensen zien daar tussen de bomen

Nadere informatie

Certificering van websites met medische informatie

Certificering van websites met medische informatie Certificering van websites met medische informatie Inhoudsopgave In dit document vindt u informatie over: De Health on the Net Foundation en de HON-code www.betrouwbarebron.nl ZegelGezond Internet Het

Nadere informatie

LinkedIn als marketingtool gebruiken, zo doet u dat!

LinkedIn als marketingtool gebruiken, zo doet u dat! LinkedIn als marketingtool gebruiken, zo doet u dat! Social media en content marketing gaan tegenwoordig hand in hand. Waar Facebook veel gebruikt wordt voor B2C-marketing, is LinkedIn juist meer geschikt

Nadere informatie

Zelfcertificeringsvragen ZegelGezond

Zelfcertificeringsvragen ZegelGezond Zelfcertificeringsvragen ZegelGezond Hieronder staan alle vragen van de zelfcertificering van ZegelGezond. Deze vragen toetsen of de website aan de minimale kwaliteitseisen van ZegelGezond voldoet. Deze

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft.

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Webtechniek is gespecialiseerd in technische oplossingen voor internet en applicaties. Sinds 2000 is het

Nadere informatie

Grip op reclame Social Media

Grip op reclame Social Media DDMA PRIVACY AUTORITEIT - CONSUMENTEN HANDBOEK Grip op reclame Social Media PRAKTISCH ADVIES BIJ COMMERCIËLE COMMUNICATIE Voorwoord Aan de hand van concrete informatie en handige checklists bieden wij

Nadere informatie

Gezondheidsinformatie online, wat kunnen we er mee? Whitepaper

Gezondheidsinformatie online, wat kunnen we er mee? Whitepaper Gezondheidsinformatie online, wat kunnen we er mee? Whitepaper Kim Boog 13 januari 2014 Bijna iedereen doet het: gezondheidsinformatie op internet zoeken. Maar in welke mate is men in staat de keuzes te

Nadere informatie

ZegelGezond Nederland Monitor 2012. Landelijk onderzoek naar het gebruik door Nederlanders van online publieksinformatie over gezondheid en ziekte

ZegelGezond Nederland Monitor 2012. Landelijk onderzoek naar het gebruik door Nederlanders van online publieksinformatie over gezondheid en ziekte ZegelGezond Nederland Monitor 2012 Landelijk onderzoek naar het gebruik door Nederlanders van online publieksinformatie over gezondheid en ziekte 1 inhoudsopgave voorwoord Hans de Goeij, voorzitter adviesraad

Nadere informatie

Resultaten Gezondheidszorg

Resultaten Gezondheidszorg Resultaten Gezondheidszorg Conclusies Onbekendheid social media in de gezondheidszorg is groot; treffend is een quote van een zorggebruiker die stelt dat als je als patiënt nog niet of nauwelijks met een

Nadere informatie

Gezondheidsvaardigheden in Nederland

Gezondheidsvaardigheden in Nederland Gezondheidsvaardigheden in Nederland ontwikkelingen in onderzoek, beleid en praktijk Jany Rademakers NIVEL, Utrecht Gezondheidsvaardigheden op de agenda in Nederland (1) 2010 Alliantie Gezondheidsvaardigheden

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

Communicatiemiddelen. Voor bedrijven en organisaties. www.komon.nl www.twitter.com/_komon

Communicatiemiddelen. Voor bedrijven en organisaties. www.komon.nl www.twitter.com/_komon Communicatiemiddelen Voor bedrijven en organisaties www.komon.nl www.twitter.com/_komon Communicatiemiddelen Ieder communicatiemiddel heeft een eigen effect. Het is belangrijk te bepalen welke communicatiemiddelen

Nadere informatie

2-10-2013. ehealth & Sociale media: op naar fysiotherapie2.0 4 oktober 2013, Saskia Timmer

2-10-2013. ehealth & Sociale media: op naar fysiotherapie2.0 4 oktober 2013, Saskia Timmer ehealth & Sociale media: op naar fysiotherapie2.0 4 oktober 2013, Saskia Timmer Ik 2 1 Introductie Passie voor de zorg van Morgen ehealth & Sociale media in de praktijk 3 Agenda 1. Introductie 2. Inleiding:

Nadere informatie

Checkit maakt u vindbaar!

Checkit maakt u vindbaar! Checkit maakt u vindbaar! Neem voor meer informatie vrijblijvend contact op met één van onze Search Engine Marketing professionals of kijk op www.checkit.nl Pagina 2 van 12 Inhoud 1. Over Checkit... 3

Nadere informatie

Succesvol dankzij internet

Succesvol dankzij internet Succesvol dankzij internet Praktische tips voor ondernemers Enschede 7-11-2012 Jorik Heins Deze presentatie komt online beschikbaar op www.marketingman.nl/presentatie Vanavond Wat is een goede website?

Nadere informatie

Gedragscode social media reddingsbrigade Heerhugowaard

Gedragscode social media reddingsbrigade Heerhugowaard Gedragscode social media reddingsbrigade Heerhugowaard Richtlijnen en regels voor het gebruik van social media door leden in relatie tot Reddingsbrigade Heerhugowaard. Augustus 2015 1 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:...

Nadere informatie

Informatie vaardigheden

Informatie vaardigheden 0 Boek 77992.indb 0 02-2-09 6:4 Noordhoff Uitgevers bv Informatie vaardigheden Je dient informatievaardig te zijn om snel en grondig digitale informatie te zoeken, te selecteren en te verwerken. In dit

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting

9 e Post-O.N.S. Meeting 9 e Post-O.N.S. Meeting Online resources voor- en nadelen van digitale informatiebronnen E. van Muilekom MANP verpleegkundig specialist NKI-AVL Kersttoespraak 2009 Parool 28-12-2009 Gebruiken onze patiënten

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

Behandeling Begrepen. SAMEN BESLISSEN m.b.v. 3D ANIMATIE-VIDEO S

Behandeling Begrepen. SAMEN BESLISSEN m.b.v. 3D ANIMATIE-VIDEO S Behandeling Begrepen SAMEN BESLISSEN m.b.v. 3D ANIMATIE-VIDEO S de actualiteit hoe het begon Het ontstaan van Behandeling Begrepen Patientenvoorlichting 2015 Waarom Behandeling Begrepen? Slechte informatie

Nadere informatie

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement 3 FASEN MODEL Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement INTRODUCTIE Het aanmoedigen van chronisch zieke patiënten door zorgverleners in het nemen van dagelijkse beslissingen,

Nadere informatie

<5 TIPS VOOR UW WEBSITE EN WEBSITE CONTENT> 1. MAAK EEN FLOWCHART 3. CONTENT SCHRIJVEN

<5 TIPS VOOR UW WEBSITE EN WEBSITE CONTENT> 1. MAAK EEN FLOWCHART 3. CONTENT SCHRIJVEN 1. MAAK EEN FLOWCHART Maak het uzelf makkelijk en zet uw website eerst op in een duidelijk en overzichtelijk schema. Een handleiding is altijd handig. 2. DOMEINNAAM.COM,.NL,.NU!!!!

Nadere informatie

Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011

Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011 Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011 Dr. Marjan Faber IQ healthcare, UMC St Radboud, Nijmegen MijnZorgnet, Nijmegen m.faber@iq.umcn.nl

Nadere informatie

WHITEPAPER INBOUND MARKETING

WHITEPAPER INBOUND MARKETING WHITEPAPER INBOUND MARKETING TeamForce Web Solutions BV Energieweg 47 4906 CG Oosterhout Nederland Postbus 6015 4900 HA Oosterhout Nederland Tel. +31 (0)162 468190 Fax +31 (0)162 468199 E mail:info@teamforce.com

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming!

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Goede zorg met goede informatie Ziekte, een blessure of een ongeval komt vaak onverwacht. Daardoor kunt u terechtkomen bij een onbekende

Nadere informatie

Hoe weet je of een app betrouwbaar is?

Hoe weet je of een app betrouwbaar is? Improving Mental Health by Sharing Knowledge Hoe weet je of een app betrouwbaar is? Check het onlinehulpstempel.nl Keurmerk voor m-health en e- mental health Odile Smeets, Projectmanager e-health I.COM

Nadere informatie

Waarom dit e-book. De vele mogelijkheden van LinkedIn zal in dit e-book uitgebreid uitgelegd worden. Ik wens je veel leesplezier!

Waarom dit e-book. De vele mogelijkheden van LinkedIn zal in dit e-book uitgebreid uitgelegd worden. Ik wens je veel leesplezier! Waarom dit e-book Breng jezelf en je bedrijf onder de aandacht bij LinkedIn. LinkedIn is voor iedereen die zichzelf, product of dienst en bedrijf onder de aandacht wilt brengen. Met dit e-book laat ik

Nadere informatie

Behandeling Begrepen. Shared Decision Making m.b.v. 3D animatie-video s & visuals

Behandeling Begrepen. Shared Decision Making m.b.v. 3D animatie-video s & visuals Behandeling Begrepen Shared Decision Making m.b.v. 3D animatie-video s & visuals Inhoud 1. De aanleiding(en) 2. Onze oplossing 3. De juiste plek 4. Over Behandeling Begrepen de aanleiding(en) de huidige

Nadere informatie

Wat SEO voor uw onderneming kan betekenen

Wat SEO voor uw onderneming kan betekenen Wat SEO voor uw onderneming kan betekenen Whitepaper Alles wat u moet weten over SEO Pagina overzicht Als ondernemer wilt u een goede website. Een website die voor uw doelgroep makkelijk vindbaar is en

Nadere informatie

Zoekmachine optimalisatie Trends 2011. SEO ontwikkelingen om rekening mee te houden in 2011

Zoekmachine optimalisatie Trends 2011. SEO ontwikkelingen om rekening mee te houden in 2011 Zoekmachine optimalisatie Trends 2011 SEO ontwikkelingen om rekening mee te houden in 2011 Een woord vooraf Bronnen: bruceclay.com, searchengineland.com, frankwatching.com, marketingfacts.nl, dutchcowboys.nl,

Nadere informatie

A picture paints a 1.000 words

A picture paints a 1.000 words Online Content Publiceren Kennismarketing naar de next level Omdat publiceren steeds belangrijker wordt, is de gedachte ontstaan om het zelf kunnen publiceren zeer laagdrempelig te maken en daarbij geheel

Nadere informatie

Resultaten enquête U en het internet, uitgevoerd via Zorgbelang Nederland

Resultaten enquête U en het internet, uitgevoerd via Zorgbelang Nederland Resultaten enquête U en het internet, uitgevoerd via Zorgbelang Nederland.. Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag Postbus 19404 2500 CK Den Haag Tel 070 340 50 60 Fax 070 340 75 75 E-mail mail@rvz.net URL

Nadere informatie

Het nieuwe patiëntenplatform voor mensen met een chronische aandoening

Het nieuwe patiëntenplatform voor mensen met een chronische aandoening Het nieuwe patiëntenplatform voor mensen met een chronische aandoening Leven met een chronische aandoening is vanuit medisch oogpunt al een belasting. Zorgen dat je de zorg krijgt die je zoekt en je weg

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Reclamecode Social Media (RSM)

Reclamecode Social Media (RSM) Reclamecode Social Media (RSM) De achtergrond van en een toelichting op de totstandkoming van deze code is als bijlage bij deze code opgenomen. 1. Reikwijdte De Reclamecode Social Media ( de Code ) heeft

Nadere informatie

Adviesrapport BOZ. Diagnose: BOZ. Deel beter.

Adviesrapport BOZ. Diagnose: BOZ. Deel beter. Adviesrapport BOZ Diagnose: BOZ. Deel beter. Inhoud Samenvatting p 2 Inleiding p 3 Methode p 4 Resultaten p 5 Aanbevelingen p 9 Conclusie p 12 1 Samenvatting Jongeren met een chronische ziekte hebben veelal

Nadere informatie

een goed begin is het halve werk

een goed begin is het halve werk een goed begin is het halve werk een goed begin is het halve werk Een oude wijsheid, maar een jong initiatief in de zorg: als zowel patiënt als dokter beter voorbereid zijn op het eerste consult in het

Nadere informatie

Is waar haar patiënten zijn, dus ook digitaal!

Is waar haar patiënten zijn, dus ook digitaal! Is waar haar patiënten zijn, dus ook digitaal! Het Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ) is een topklinisch ziekenhuis in Brabant en is met 4000 medewerkers en 240 medisch specialisten de grootste werkgever in

Nadere informatie

Zo ondersteun je jouw business met Facebook

Zo ondersteun je jouw business met Facebook Zo ondersteun je jouw business met Facebook Een goed begin is het halve resultaat! Graag willen wij je laten profiteren van enkele eenvoudige stappen die je kunt zetten, zodat jouw activiteiten op Facebook

Nadere informatie

Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord

Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord Defintie SocialMedia is een verzamelbegrip voor online platformen waar de gebruikers, zonder of met minimale tussenkomst van een professionele

Nadere informatie

WHITEPAPER. Wat is een. Responsive website? Voordelen van een. Responsive website? Hoe start je met een. Responsive website? RESPONSIVE WEBSITES

WHITEPAPER. Wat is een. Responsive website? Voordelen van een. Responsive website? Hoe start je met een. Responsive website? RESPONSIVE WEBSITES WHITEPAPER RESPONSIVE WEBSITES Wat is een Responsive website? Voordelen van een Responsive website? Hoe start je met een Responsive website? INTRODUCTIE Met het downloaden van deze whitepaper kunnen we

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie

Etiquette op social media voor een goede persoonlijke online dialoog

Etiquette op social media voor een goede persoonlijke online dialoog Etiquette op social media voor een goede persoonlijke online dialoog voor de (zelfstandig) professional Wat doe je wel en niet op: Online Strategie *beta* Etiquette op social media voor een goede persoonlijke

Nadere informatie

Hoe bouw ik een goede website?

Hoe bouw ik een goede website? Hoe bouw ik een goede website? Inleiding Stel, u heeft een eigen bedrijf en u wilt een website. U hebt gezien dat u zelf een site kunt bouwen met behulp van gratis tools die sommige providers aanbieden.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21706 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21706 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21706 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Overberg, Regina Ingrid Title: Breast cancer stories on the internet : improving

Nadere informatie

CLICK FOR SUPPORT DAVID FRATERS

CLICK FOR SUPPORT DAVID FRATERS CLICK FOR SUPPORT DAVID FRATERS Inhoud Europese noden Projectverloop De Click for Support richtlijnen: Overwegingen vooraf Technische aspecten Interactieve elementen en tools Jongeren bereiken Verhogen

Nadere informatie

Logeren waarderen. Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen

Logeren waarderen. Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen Logeren waarderen Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen Auteurs : Bram van Beek, Kees van der Pijl Datum : 5 juni 2007 Inhoudsopgave 1. Achtergrond...

Nadere informatie

SALESLEADS GENEREREN MET UW WEBSITE

SALESLEADS GENEREREN MET UW WEBSITE Webinar SALESLEADS GENEREREN MET UW WEBSITE Bram van Ast TeamForce Online Marketing Solutions Bazoon Marketing Services Welkom en Introductie Onderwerpen Kennismaking met TeamForce en Bazoon Hoe Internet

Nadere informatie

PRdesQ info sheet. De razendsnel veranderende wereld van communicatie, PR en marketing eist een andere manier van werken om succesvol te kunnen zijn.

PRdesQ info sheet. De razendsnel veranderende wereld van communicatie, PR en marketing eist een andere manier van werken om succesvol te kunnen zijn. PRdesQ is ontstaan uit frustratie. Wij konden geen online gereedschap vinden die tegen een faire prijs gebruikmaakt van de moderne PR mogelijkheden. De razendsnel veranderende wereld van communicatie,

Nadere informatie

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Vandaag de dag heb je verschillende media ter beschikking om je doelgroep te bereiken. Maar welk medium kies je? Dat hangt af van je doel, doelgroep en de context

Nadere informatie

Praktische social media tips voor bedrijven!

Praktische social media tips voor bedrijven! Praktische social media tips voor bedrijven! Inhoud: Pagina Voorwoord 2 Wat is social media? 3 Hoe werkt het? 4 De mogelijkheden voor bedrijven 5 Als online vorm van mond-tot-mond reclame 7 Internet optimalisatie

Nadere informatie

W H I T E P A P E R I N 5 M I N U T E N J U N I 2 0 1 3. 07. De app in een goede mobiele strategie

W H I T E P A P E R I N 5 M I N U T E N J U N I 2 0 1 3. 07. De app in een goede mobiele strategie W H I T E P A P E R I N 5 M I N U T E N J U N I 2 0 1 3 07. De app in een goede mobiele strategie Introductie We ontwikkelden de afgelopen jaren verschillende consumenten apps. De wens van bedrijven om

Nadere informatie

BLOGGIN. De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer

BLOGGIN. De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer BLOGGIN De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer IN VIER STAPPEN NAAR SUCCES De komst van social media en de daarbijhorende blogs heeft het marketingcommunicatielandschap

Nadere informatie

Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement Monique Heijmans, Geeke Waverijn

Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement Monique Heijmans, Geeke Waverijn Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement, M. Heijmans, NIVEL, juni 2014) worden gebruikt.

Nadere informatie

Visie Ehealth Longfonds

Visie Ehealth Longfonds Visie Ehealth Longfonds Dit document beschrijft de visie en standpuntbepaling van het Longfonds in relatie tot E-health. En is de basis voor de ontwikkelde checklist voor toetsing van E-health initiatieven

Nadere informatie

LIVE PERFORMANCE. Bijlage Onderzoek Social Media. Sander van de Rijt PTTM22

LIVE PERFORMANCE. Bijlage Onderzoek Social Media. Sander van de Rijt PTTM22 LIVE PERFORMANCE Bijlage Onderzoek Social Media Sander van de Rijt PTTM22 Inhoudsopgave Social Media onderzoek Heesakkers & Daniels bestrating 3 Wat is social media? 3 Voor- en nadelen social media 3 Voordelen

Nadere informatie

Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen

Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen Een speciale uitdaging voor het huisartsenteam en het steunnetwerk Dr. Jany Rademakers, NIVEL Drs. Jeanny

Nadere informatie

1.1 medline. 1.2 PubMed

1.1 medline. 1.2 PubMed De laatste jaren is er een groeiende belangstelling voor evidence-based medicine; niet alleen in de medische professie, maar ook bij de paramedici en verpleegkundigen (evidencebased practice, evidence-based

Nadere informatie

INBOUND MARKETING STRATEGIE

INBOUND MARKETING STRATEGIE Webinar INBOUND MARKETING STRATEGIE voor GROEI! Bram van Ast TeamForce Online Marketing Solutions Bazoon Marketing Services Welkom en Introductie Onderwerpen Kennismaking met TeamForce en Bazoon Hoe Internet

Nadere informatie

Informatiebrochure ParkinsonNet

Informatiebrochure ParkinsonNet Informatiebrochure ParkinsonNet voor Zorgverleners Het ParkinsonNet concept wordt ondersteund door: 2 De ziekte van Parkinson De ziekte van Parkinson is een veel voorkomende en complexe aandoening. Parkinson

Nadere informatie

Hoe gebruikt u Google, Bloggen en Social Media om online goed gevonden te worden?

Hoe gebruikt u Google, Bloggen en Social Media om online goed gevonden te worden? Webinar Social Media Marketing Hoe gebruikt u Google, Bloggen en Social Media om online goed gevonden te worden? Bram van Ast TeamForce Online Marketing Solutions Bazoon Marketing Services Welkom en Introductie

Nadere informatie

ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van?

ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van? Medicinfo Kennisrapport ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van? Mensen die zelf de verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid en welzijn maken de beste keuzes. november 2012 Specialist

Nadere informatie

Product Eenmalig Maand fee. Website Lite 695,00 19,00. AutoCommerce Lite 95,00 19,00. Totaal investering 790,00 38,00. Pakket voordeel 91,00 9,00

Product Eenmalig Maand fee. Website Lite 695,00 19,00. AutoCommerce Lite 95,00 19,00. Totaal investering 790,00 38,00. Pakket voordeel 91,00 9,00 Autosoft Pakket Aanbiedingen 1. Pakket: Autobedrijf Starters pakket Website + AutoCommerce lite Website Classic + AutoCommerce Basic + CMS Website Élégance + AutoCommerce Pro + Website Élégance + AutoCommerce

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1 van 11

Inhoudsopgave. 1 van 11 Inhoudsopgave Leerlingen werven was nog nooit zo makkelijk... 2 Hoe komen we aan meer leerlingen? 2 Door wie wordt de schoolkeuze beïnvloed?. 2 Door wat wordt de schoolkeuze beïnvloed?...2 Hoe komen ouders

Nadere informatie

Testen van website. Gertjan Slappendel

Testen van website. Gertjan Slappendel Praktijkvoorbeeld Testen van website Gertjan Slappendel INTRO Presentatie Usability on a shoestring DTC 2010 Business gericht Succesvol testen met beperkte middelen Testing back 2 basics WAT IS TESTING

Nadere informatie

Onderzoek bij een ambulancedienst

Onderzoek bij een ambulancedienst THEMA Sibrenne Wagenaar & Joitske Hulsebosch Hoe kan communicatietechnologie organisaties ondersteunen? Onderzoek bij een ambulancedienst In ons privéleven is technologie overal binnengedrongen. We gaan

Nadere informatie

Onderzoek weinig interesse in lijsten met standaarden

Onderzoek weinig interesse in lijsten met standaarden Onderzoek weinig interesse in lijsten met standaarden 1 Inleiding Per maand wordt er minder dan één open standaard aangemeld bij het Forum Standaardisatie. Daarnaast hebben we veel moeite om mensen te

Nadere informatie

Creat4u. www.icreat4u.nl COMPLETE WEBSITE. voor ondernemers. 47,50,- per maand zonder opstartkosten. ONZE VOORDELEN! EEN ALL-IN WEBSITE

Creat4u. www.icreat4u.nl COMPLETE WEBSITE. voor ondernemers. 47,50,- per maand zonder opstartkosten. ONZE VOORDELEN! EEN ALL-IN WEBSITE COMPLETE WEBSITE voor ondernemers 47,50,- per maand zonder opstartkosten. Een complete website voor uw onderneming en die ook nog goed vindbaar is, dat is wat we willen! Maar hoe? EEN ALL-IN WEBSITE ONZE

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord van de voorzitter

Inhoud. Voorwoord van de voorzitter Inhoud Voorwoord van de voorzitter Stichting Emetofobie in het kort Wie zijn we? Hoe zijn we ontstaan? Wat willen we bereiken? Wat doen we? Hoe betalen we het? Waarom geen CBF-keurmerk? Beleid en resultaten

Nadere informatie

Succesvol dankzij internet

Succesvol dankzij internet Succesvol dankzij internet Gratis workshop voor Ondernemend Roombeek Enschede 24-4-2012 Jorik Heins Deze presentatie komt online beschikbaar op www.marketingman.nl/presentatie Vanavond Wat is een goede

Nadere informatie

informatie onder controle internationaal

informatie onder controle internationaal informatie innovatief interactief individueel onder controle internationaal Wat? Applicatie om onderbouwde, efficiënte en doordachte beslissingen te nemen Waarom? Bij iedere actie die u onderneemt op een

Nadere informatie

Richtlijnontwikkeling Een praktische handleiding voor patiëntenvertegenwoordigers

Richtlijnontwikkeling Een praktische handleiding voor patiëntenvertegenwoordigers Richtlijnontwikkeling Een praktische handleiding voor patiëntenvertegenwoordigers Ontwikkeld door: Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) Versie

Nadere informatie

@jeroennieuwstad. www.think-online.nl

@jeroennieuwstad. www.think-online.nl @jeroennieuwstad www.think-online.nl Waarde (onkopieerbare unieke toegevoegde waarde) WAAROM een website, social media of online campagne? WIE wil je bereiken? Welke interesses of behoefte heeft je doelgroep?

Nadere informatie

De vijf. belangrijkste. ondernemersvragen. over websites...

De vijf. belangrijkste. ondernemersvragen. over websites... De vijf belangrijkste ondernemersvragen over websites... ...en de antwoorden van VVBS. VVBS Webservices behoort tot de nieuwste generatie webbouwers. Ingewikkeld doen over websites staat niet in ons woordenboek.

Nadere informatie

Social media workshop

Social media workshop Social media workshop Doel van vandaag: Een introductie, wat is social media. Verdieping binnen een Facebook fanpage. Wat is Social Media Social media zijn communicatiekanalen op internet waarop informatie,

Nadere informatie

Praktijkvoorbeeld. 30 januari 2014. Congres "Samen Kiezen: beslist!: - Workshop 5 Marcus Oei & Marleen Vleming

Praktijkvoorbeeld. 30 januari 2014. Congres Samen Kiezen: beslist!: - Workshop 5 Marcus Oei & Marleen Vleming Workshop gedeelde besluitvorming Congres gedeelde besluitvorming Nieuwegein Markus Oei Marleen Flevoziekenhuis Almere Praktijkvoorbeeld http://youtu.be/0pxrjtl4kqw www.inforium.nl Code: FZA-SDMMOD Shared

Nadere informatie

DEFINITIEVE ANTWOORDEN

DEFINITIEVE ANTWOORDEN DEFINITIEVE Vragen bij Het waarom en hoe van F-commerce Vraag 1 (10 punten) Geef aan wat de verschillen zouden kunnen zijn tussen een reguliere E-commerce website en een winkel die gebruik maakt van F-Commerce.

Nadere informatie

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Helga Bongers & Kim van Dooijeweert Tricht, 2013 'Mediawijsheid is niet gewoon belangrijk. Het is absoluut cruciaal. Mediawijsheid bepaalt of kinderen een instrument

Nadere informatie

1. Inleiding Hoe wordt mijn website gemakkelijk gevonden in de verschillende zoekmachines.

1. Inleiding Hoe wordt mijn website gemakkelijk gevonden in de verschillende zoekmachines. Samenvatting In deze whitepaper wordt de vraag beantwoord: Hoe kan ik mijn website beter vindbaar maken in zoekmachines?. Om hier achter te komen wordt eerst achtergrond informatie gegeven over hoe zoekmachines

Nadere informatie

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING Online Marketing Door: Annika Woud 1 Inhoudsopgaven 1 Wat is online marketing? 2 Hoe pas je online marketing toe op een website? Hoe pas je het toe? SEO Domeinnaam HTML Google Analytics Advertenties op

Nadere informatie

Deelnemers... 8. Marketing & organisatie... 11. Online marketing in de praktijk... 15. Kennis & belang van online marketing... 26

Deelnemers... 8. Marketing & organisatie... 11. Online marketing in de praktijk... 15. Kennis & belang van online marketing... 26 Deelnemers... 8 Sectoren... 8 Functies... 9 Grootte van de zorginstellingen... 0 Marketing & organisatie... Medewerkers... Budgetten voor online marketing... 2 Online marketing in de praktijk... 5 Toepassing

Nadere informatie

MarianSpier. Manager Content & Communicatie International coördinator SBC Afstudeerbegeleider

MarianSpier. Manager Content & Communicatie International coördinator SBC Afstudeerbegeleider MarianSpier Manager Content & Communicatie International coördinator SBC Afstudeerbegeleider Studie Communicatie en designmanagement Didactiek, pedagogiek Organisatiepsychologie Werk Communicatie adviseur

Nadere informatie

Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet!

Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet! ziekenhuis Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet! Het Groene Hart Ziekenhuis (GHZ) in Gouda is een modern, flexibel, slagvaardig en ondernemend ziekenhuis met zo n 450 bedden en ruim 125 medisch

Nadere informatie

Social Learning in the making

Social Learning in the making Social Learning in the making Persoonlijk Opleiden anno 2015 draait om een slim aangestuurde mix van trendsettende ontwikkelingen zoals Facebook, LinkedIn, YouTube, Twitter, Yammer, Google+ en meer conceptuele

Nadere informatie

Onderwerp: Social Media Naam: Anton Simion : V4A & Job Vaarhorst : V4B Docent: I. van Uden

Onderwerp: Social Media Naam: Anton Simion : V4A & Job Vaarhorst : V4B Docent: I. van Uden http://www.appsmaken.nl/wp- content/uploads/socialmedia_intro.jpg Onderwerp: Social Media Naam: Anton Simion : V4A & Job Vaarhorst : V4B Docent: I. van Uden 2 Inhoudsopgave - Voorwoord - Inleiding - Deelvragen

Nadere informatie

INBOUND MARKETING LIVE WEBSITE SEO - ZOEKMACHINE OPTIMALISATIE DE GOOGLE MAGIC SHOW

INBOUND MARKETING LIVE WEBSITE SEO - ZOEKMACHINE OPTIMALISATIE DE GOOGLE MAGIC SHOW Webinar LIVE WEBSITE SEO - ZOEKMACHINE OPTIMALISATIE DE GOOGLE MAGIC SHOW Bram van Ast TeamForce Online Marketing Solutions Bazoon Marketing Services Onderwerpen Welkom en Introductie Kennismaking met

Nadere informatie

Leaflet. Het sociaal intranet; kennis delen als krachttool

Leaflet. Het sociaal intranet; kennis delen als krachttool Leaflet Het sociaal intranet; kennis delen als krachttool SmartPeople: het sociaal intranet SmartPeople is een combinatie van social networking, wiki s, blogs, (persoonlijke) dossiers en een kennisindex

Nadere informatie

Het Online Marketingplan. Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan

Het Online Marketingplan. Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan Het Online Marketingplan Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan 1 Wil je een online marketingplan voor jouw organisatie beschrijven? In dit document vind je de opzet voor zo n plan.

Nadere informatie

Bereik meer! Met mobiel adverteren 2013 >>

Bereik meer! Met mobiel adverteren 2013 >> Bereik meer! Met mobiel adverteren 2013 >> Altijd en overal online Gebruik van smartphone in de lift Mensen zijn liever een dag zonder tv dan een dag zonder smartphone. Waar de gebruiker ook is, mobiel

Nadere informatie

Haal meer boekingen uit uw website! Meer bezoekers, meer boekingen, meer gasten Tommy Bookingsupport & TenZer

Haal meer boekingen uit uw website! Meer bezoekers, meer boekingen, meer gasten Tommy Bookingsupport & TenZer Haal meer boekingen uit uw website! Meer bezoekers, meer boekingen, meer gasten Tommy Bookingsupport & TenZer Wat gaan we doen. Online trends Website ontwikkeling Online boeken Zoekmachine optimalisatie

Nadere informatie

Heb ik die blog, Facebook, Twitter en RSS feed echt nodig in mijn communicatiemix?

Heb ik die blog, Facebook, Twitter en RSS feed echt nodig in mijn communicatiemix? Heb ik die blog, Facebook, Twitter en RSS feed echt nodig in mijn communicatiemix? Enkele quotes die we de afgelopen jaren te horen kregen op directiecomités en bij verschillende communicatiedepartementen:

Nadere informatie

Mediawijsheid. Informatiekaart 08. leren vernieuwen

Mediawijsheid. Informatiekaart 08. leren vernieuwen Informatiekaart 08 leren vernieuwen Mediawijsheid Mediawijsheid is actueel in het onderwijs. Kinderen worden geconfronteerd met steeds meer verschillende media; naast de krant en de televisie worden kinderen

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 25424 Geestelijke gezondheidszorg Nr. 599 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Essay. Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Opleiding:

Essay. Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Opleiding: Essay Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Naam: Studentnummer: 0235938 Opleiding: CMD Docent: Rob van Willigen Modulecode: MEDM0201D Modulenaam: Is multimedia als leermiddel

Nadere informatie

Webdesign voor ondernemers

Webdesign voor ondernemers e-boek Webdesign voor ondernemers Veelgestelde vragen over het laten maken van een website Bart van den Bosch Inhoud 1. Zelf doen of uitbesteden? 4 2. Webdesigners 7 3. Wat is Wordpress 10 4. Maken van

Nadere informatie

klanten via internet Zoeken Ik doe een gok

klanten via internet Zoeken Ik doe een gok klanten via internet Zoeken Ik doe een gok klanten gezocht open klanten gezocht KLANTEN ZOEKEN VIA INTERNET Wist u dat 8 op 10 Belgen dagelijks het internet gebruikt? En dat de helft daarvan het medium

Nadere informatie

INBOUND MARKETING. Webinar. Website (Re-)Design met Online Marketing in Gedachte WEBSITE REDESIGN

INBOUND MARKETING. Webinar. Website (Re-)Design met Online Marketing in Gedachte WEBSITE REDESIGN Webinar Website (Re-)Design met Online Marketing in Gedachte Bram van Ast TeamForce Online Marketing Solutions Bazoon Marketing Services Onderwerpen Welkom en Introductie Kennismaking met TeamForce en

Nadere informatie