Bovenbouw? Wie wil dat nou?! Inhoud en opbrengsten van de leergang Schooljaren PCBO

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bovenbouw? Wie wil dat nou?! Inhoud en opbrengsten van de leergang Schooljaren 2009-2012 PCBO"

Transcriptie

1 Bovenbouw? Wie wil dat nou?! Inhoud en opbrengsten van de leergang Schooljaren PCBO

2 Inhoudsopgave Inleiding Het korte karakter van de cursus maakt het aantrekkelijk om die te volgen. Het werken met een persoonlijk actieplan vond ik waardevol om te leren. 1 De bovenbouw bij PCBO 2 Bovenbouw? Wie wil dat nou?! 3 Opbrengsten 4 Verder met de bovenbouw 5 Verantwoording onderzoek Bronvermelding 2

3 Inleiding Meesterschap op Zuid: dat is waar PCBO voor staat. Zonder vakbekwame en bevlogen medewerkers is er immers geen goed onderwijs! Om meester in het vak te blijven, moet je je als leerkracht blijven ontwikkelen. PCBO biedt haar medewerkers daartoe alle gelegenheid. Toen ik laatst een studiedag handelingsgericht werken volgde, hoorde ik veel van wat ik tijdens de bovenbouwcursus heb geleerd, terug. De studiedag was een aanvulling op de kennis die ik bij de bovenbouwcursus heb opgedaan. In 2009 kwamen er signalen uit het werkveld over een verminderde animo van leerkrachten om les te geven aan bovenbouwgroepen. Ook bij sollicitatiegesprekken kwam dit naar voren. Dat was de aanleiding om te onderzoeken of er behoefte aan en interesse voor ondersteuning en inspiratie van (toekomstige) bovenbouwleerkrachten was. Naar aanleiding van een behoeftepeiling onder directieleden en werknemers is de cursus Bovenbouw? Wie wil dat nou?! ontstaan. Bovenbouw? Wie wil dat nou?! beoogt leerkrachten te enthousiasmeren, te ondersteunen en te scholen op thema s die belangrijk zijn bij het lesgeven aan de groepen 7 en 8 van de basisschool. De cursus is opgezet en uitgevoerd in samenwerking met de Christelijke Hogeschool Ede. In de schooljaren , en is de cursus Bovenbouw? Wie wil dat nou?! twee keer binnen Stichting PCBO gegeven. Tijd om eens te bekijken wat dit de leerkrachten heeft opgeleverd. In dit onderzoek worden inhouden van de cursus getoetst aan onderwijskundige uitgangspunten van PCBO en opbrengsten voor de leerkrachten die hebben deelgenomen. Hierbij zijn doelen, opzet en uitvoering van de leergang, het strategisch beleidsplan van PCBO en evaluaties, enquêtes en interviews met deelnemers en directieleden leidend. In hoofdstuk 1 wordt toegelicht hoe de ideeën voor de cursus zijn ontstaan. Hoofdstuk 2 beschrijft de totstandkoming en inhoud ervan. De opbrengsten van de twee jaargangen van Bovenbouw? Wie wil dat nou?! worden weergegeven in hoofdstuk 3. Hoofdstuk 4 werpt een blik op de toekomst en de bovenbouw bij PCBO. Tot slot volgt een korte verantwoording van het onderzoek. 3

4 1 De bovenbouw bij PCBO Ik kijk nu dieper bij leerlingen met problemen, ik maak gebruik van sociogrammen, 1-op-1- gesprekken. Ik wil meer weten van de achtergrond van de leerlingen en ga uit van de oplossingsgerichte benadering. Het werken in bovenbouwgroepen bij PCBO wordt over het algemeen uitdagend en interessant gevonden, blijkt uit gesprekken met leerkrachten uit de groepen 7 en 8. Bovenbouwleerkrachten geven aan dat ze de omgang met de leeftijdsgroep prettig vinden en dat de leerstof hen inhoudelijk goed ligt. Ze vinden het belangrijk om hun leerlingen in de laatste fase van de basisschool optimaal toe te rusten voor de doorstroom naar het voortgezet onderwijs. Toch kiezen niet alle leerkrachten in eerste instantie voor een bovenbouwgroep. Dat werd in 2009 duidelijk bij sollicitatie- en formatiegesprekken binnen PCBO. Uit die gesprekken bleek dat minder leerkrachten voor een bovenbouwgroep kozen, om uiteenlopende redenen: bijvoorbeeld het niveau van de leerstof, de doorverwijzing naar het voortgezet onderwijs (en de communicatie met ouders daarbij) en de omgang met gedrag van prepubers. Om te onderzoeken of er behoefte aan en interesse was voor een cursus, gericht op het vergroten van kennis en vaardigheden van (aanstaande) bovenbouwleerkrachten, is er begin 2010 een behoeftepeiling gedaan onder PCBO-leerkrachten en -directieleden. De behoefte aan scholing was er, en dan vooral op de volgende punten: Omgaan met ordeverstorend gedrag; Communicatie met ouders en leerlingen; Conflicthantering; Sociaal-emotionele ontwikkeling van 10- tot 12-jarigen. 4

5 2 Bovenbouw? Wie wil dat nou?! Bij het zoeken van een passend aanbod, gericht op de ontwikkelvragen die naar voren kwamen uit de behoeftepeiling, kwamen we uit bij een van de partners van PCBO binnen het traject Opleiden in de school : de Christelijke Hogeschool Ede (CHE). Samen met de CHE is inhoud gegeven aan de cursus Bovenbouw? Wie wil dat nou?! De bij de cursus betrokken docenten van de CHE werken beiden in een minor Special Educational Needs van de pabo-opleiding, waarin handelingsgericht werken, passend onderwijs en het aansluiten bij onderwijsbehoeften van leerlingen centraal staan. Ik ben gewisseld van een onderbouwgroep naar een groep 8. Ik voel me mede gesterkt door de bovenbouwcursus. De vragen uit het werkveld zijn verwerkt in een cursusopzet met zes lesbijeenkomsten van drie uur en twee intervisiebijeenkomsten. De lesbijeenkomsten kregen vanuit relevante theorie een sterk praktijkgericht karakter. Er is voor gekozen om de eerste drie bijeenkomsten in de tweede helft van het schooljaar aan te bieden en de cursus te vervolgen in het begin van het nieuwe schooljaar (om directe toepassing op relevante momenten in de praktijk mogelijk te maken). Bij actieve deelname aan alle bijeenkomsten is na afloop een certificaat uitgereikt aan de deelnemers. Op dat certificaat staan competenties met indicatoren genoemd uit het PCBO-bekwaamheidsdossier die tijdens de cursus aan de orde zijn gekomen. De volgende onderwerpen zijn tijdens de cursus aangeboden: De WinWin methodiek, een methode om ordeverstorend gedrag tijdens de les aan te pakken en/of te voorkomen. Leerlingen en leerkracht zoeken samen naar oplossingen ter voorkoming van het storende gedrag. Oplossingsgericht werken, waarbij de leerkracht zich laat sturen door de oplossing en niet door het probleem. Deze manier van werken helpt de leerling stap voor stap de eigen hulpbronnen aan te boren en zelf oplossingen te bedenken. Groepsdynamica, waarin kennis opgedaan wordt over de verschillende fases van het groepsdynamisch proces in een nieuwe groep. 5

6 Constructen, waarbij wordt bekeken met welk persoonlijk interpretatiekader je als leerkracht jouw leerlingen tegemoet treedt. Als je daar zicht op hebt, heb je aanknopingspunten voor het werken aan een positieve relatie met een leerling. Constructief communiceren met ouders, waarbij een kader wordt aangeboden van waaruit je als leerkracht het gesprek met ouders kunt aangaan. Informatie over de ontwikkeling van de hersenen en de leermogelijkheden van kinderen tussen 8 en 14 jaar liep als een rode draad door de bijeenkomsten. Het spiegelen aan collega s van andere scholen, het uitwisselen van ervaringen is voor mijn leerkrachten zinvol geweest. Ze vormen zich een beeld: Waar sta ik in mijn vak? Voor de transfer van theorie naar praktijk en het overbrengen van de lesstof uit de bijeenkomsten naar de onderwijspraktijk op de scholen werd gewerkt met beproefde PCBO-instrumenten: persoonlijke actieplannen (PAP s) en intervisie. In PAP s formuleren leerkrachten persoonlijke doelen met een concrete beschrijving van de te nemen stappen om de doelen te bereiken. Daarbij worden valkuilen of moeilijkheden van tevoren ingeschat en meegenomen bij de voorbereiding van de activiteiten. De PAP s werden ingezet bij de huiswerkopdrachten om de aangeboden lesstof te vertalen naar de onderwijspraktijk van de deelnemers. Tijdens de twee intervisiebijeenkomsten werden in kleine groepen op een systematische wijze ervaringen uitgewisseld over de toepassing van de cursusinhouden in de praktijk en werd daarop gereflecteerd. Ook bij de intervisie werd gebruikgemaakt van PAP s. Vanuit PCBO zijn accenten gelegd met betrekking tot opbrengst- en handelingsgericht werken: de systematische afstemming van het onderwijsaanbod op de onderwijsbehoeften van de leerlingen met als doel het optimaliseren van de leeropbrengsten. PCBO en de CHE zijn bij de ontwikkeling van Bovenbouw? Wie wil dat nou?! uitgegaan van onderstaande doelen (Van Schelven, 2010): Aansluiten bij leervragen van PCBO-medewerkers (specifiek op de bovenbouw gericht); Deskundigheidsbevordering met betrekking tot het lesgeven aan bovenbouwgroepen; Verbetering van reflectieve vaardigheden bij deelnemers; Optimaliseren van de ontwikkeling/leerresultaten van leerlingen; Tegengaan tekort aan bovenbouwleerkrachten/zorg dragen voor continuïteit in de organisatie. 6

7 3 Opbrengsten Ik heb geleerd op zoek te gaan naar positieve aspecten van leerlingen, ouders en mijzelf. Ik richt me nu op de positieve aspecten bij mijn handelen. De bovenbouwcursus is enthousiast ontvangen. Beide jaargangen kenden het maximum aantal deelnemers: 18. Onder de deelnemers waren ook twee intern begeleiders. Bij de tweede jaargang hadden zich 10 deelnemers extra ingeschreven, die op een wachtlijst zijn geplaatst. In de loop van schooljaar hebben zich 5 leerkrachten aangemeld voor een nieuwe cursus zonder dat er geworven is voor een derde jaargang. Hoe komt het dat Bovenbouw? Wie wil dat nou?! een succes is? Dit onderzoek naar de opbrengsten van de cursus heeft zich gericht op de verandering van het leerkrachtgedrag, één tot een half jaar na het volgen van de cursus. Om dit te onderzoeken zijn er in maart 2012 enquêtes verstuurd naar alle (35) oud-deelnemers. Daarvan hebben er 18 gereageerd. De vragen uit de enquête hadden betrekking op de inhoud en vorm van de cursus en de praktische toepassing ervan. Elke onderdeel kende een kwantitatief gedeelte, waarbij de vragen moesten worden gescoord op een vijfpuntsschaal: 1. Onvoldoende; 2. Zwak; 3. Voldoende; 4. Goed, en 5. Zeer goed. Een score van 3,6 op de vijfpuntsschaal bij een bepaald onderdeel kan zo geïnterpreteerd worden als een ruim voldoende score. Ter illustratie hieronder een grafiek waarin de frequentie van de scores op de schaal worden weergegeven, met een button op de plek die de gemiddelde score weergeeft. De items uit de enquête zijn genummerd en, net als de gemiddelde scores, verwerkt in de beschrijving van de opbrengsten. 7

8 8

9 Ik vertaal problemen in vaardigheden die nog geleerd moeten worden. Nieuwe vaardigheden gaan we eerst oefenen. Ik wil de leerlingen er zelfvertrouwen in laten opbouwen. Bij de enquête is, naast de vijfpuntsschaal, ook gebruikgemaakt van open vragen (een kwalitatief deel) bij elk onderwerp. Op die manier kon meer gedetailleerde informatie verkregen worden over de toepassing van de aangeboden kennis en vaardigheden in de praktijk door de leerkrachten die hebben deelgenomen. Naast de enquêtes zijn in maart en april 2012 interviews afgenomen met directieleden van 7 scholen (waarvan twee of meer leerkrachten hebben deelgenomen aan de cursus). Het doel van de interviews was om terug te blikken op de deelname van de leerkrachten en de opbrengsten daarvan voor de individuele leerkracht en de school. Bij het bepalen van de opbrengsten zijn ook de resultaten van (tussentijdse) evaluaties van beide jaargangen gebruikt, telefonische interviews met een aantal deelnemers na afloop van de eerste cursus, en interviews met deelnemers tijdens de cursus in de Elzendaal Info, een maandelijkse uitgave voor PCBO-werknemers. Hieronder een weergave van de gevonden resultaten, thematisch geordend. Leerkrachtgedrag Met de in de cursus aangeboden thema s is op een aantal manieren gewerkt aan de (verdere) ontwikkeling van het leerkrachtgedrag van de deelnemers. Leerkrachtvaardigheden werden met praktische voorbeelden en oefeningen vervlochten door de bijeenkomsten. Vaardigheden die aan de orde kwamen, lagen op het gebied van klassenmanagement, interactie met leerlingen, reflectie en professionele ontwikkeling en oudercontacten. Bij het ontwikkelen van de cursus zijn competenties en indicatoren van het PCBO-bekwaamheidsdossier op deze gebieden als uitgangspunt genomen. Door relevante competenties en indicatoren te noemen op het certificaat, wordt het de deelnemers mogelijk gemaakt die te beschrijven of aan te vullen in het persoonlijk bekwaamheidsdossier. Leerkrachten geven aan dat hun leerkrachtgedrag is verbeterd (een score van 3,5, zie grafiek: item 1.4) en dat hun vaardigheden ten aanzien van het lesgeven in de bovenbouw zijn vergroot (een score van 3,2, zie grafiek: item 1.1). Zij geven aan bewuster na te denken over hun handelen voor de groep en meer oplossingsgericht te werk te gaan. Ook voelen 9

10 zij zich zelfverzekerder voor de groep, onder andere bij het reageren op ordeverstoringen. De intervisie heeft duidelijk bijgedragen aan de inbedding van de theorie in de praktijk (3,5, zie grafiek: item 1.3). Directieleden geven aan dat leerkrachten die hebben deelgenomen een houdingsverandering laten zien ten opzichte van hun leerlingen. Zo reageren ze positiever op leerlingen en werken meer oplossingsgericht als zich problemen voordoen met leerlingen. Een paar directeuren noemen de verbetering van reflectieve vaardigheden bij leerkrachten. Wat opvalt is dat de genoemde vaardigheden vooral terug te zien zijn door directeuren tijdens en net na het volgen van de cursus, als de lesinhoud nog vers in het geheugen ligt. Ik ben me door oplossingsgericht te gaan werken bewuster van mijn invloed als leerkracht. WinWin methodiek De WinWin methodiek biedt een aanpak waarmee leerkrachten hun vaardigheden kunnen vergroten om ordeverstorend gedrag effectief te managen. WinWin leert leerkrachten stapsgewijs leerlinggedrag te (h)erkennen, leerlingen te betrekken bij het zoeken naar een oplossing en leerlingen verantwoordelijkheid nemen voor eigen gedrag. Daarbij komen vier soorten ordeverstoringen aan bod (ABCD: agressie, breken van regels, confrontatie en desinteresse) en mogelijke achtergronden van dit gedrag (de zeven posities: aandacht vragen, falen vermijden, boos zijn, controle willen, energiek zijn, verveeld zijn, onwetend zijn). Na analyse van verstoring en achtergronden kan de leerkracht met de leerling samen naar oplossingen zoeken. Het merendeel van de ondervraagde leerkrachten geeft aan vaardigheden uit de WinWin methodiek te gebruiken (een score van 3,2, zie grafiek: item 2.1). Zij noemen het samen met de leerling tot een oplossing komen als sterk punt van de methodiek. Een paar leerkrachten geven aan de vaardigheden weinig te gebruiken, bijvoorbeeld omdat ze weinig tijd hebben om met leerlingen apart te praten. Drie (van de zeven geïnterviewde) directeuren geven aan dat de leerkrachten meer gericht zijn op het medeverantwoordelijk maken van leerlingen voor hun gedrag en resultaten. 10

11 Oplossingsgericht werken Het vertrekpunt bij oplossingsgericht werken is de oplossing en niet (de oorzaak van) het probleem. De benadering gaat uit van een positieve visie waarin de competenties, de sterkte kanten van de kinderen het startpunt zijn. Belangrijke vaardigheden die aan de orde zijn gekomen tijdens de twee bijeenkomsten over oplossingsgericht werken, zijn herkaderen (kijken naar positieve kanten aan problemen, dus bijvoorbeeld niet: Hij is te druk, maar: Hij is energiek. ), het werken met schaalvragen (vragen waarin een cijfer wordt gebruikt om aan te geven hoe de situatie is) en complimenteren als feedback. Ik ben andere vragen gaan stellen aan leerlingen: concrete vragen over het probleem met veel ruimte voor oplossingen. Bij (informele) gesprekken met leerkrachten over de cursus komt altijd het oplossingsgericht werken naar voren. Veel deelnemers werden enthousiast van de aangeboden vaardigheden en zijn ermee gaan oefenen in hun groep (maar ook met studenten, collega s en ouders). In teamvergaderingen op diverse scholen hebben deelnemers verteld wat ze aan oplossingsgericht werken in hun klas hebben gedaan. Ook door intern begeleiders worden oplossingsgerichte vraagtechnieken ingezet (in gesprek met collega s, leerlingen en ouders). Na afloop van de cursus blijven de leerkrachten oplossingsgerichte technieken gebruiken (een score van 3,5, zie grafiek: item 3.1). Het werken met schaalvragen en het complimenteren zijn veelgebruikte vaardigheden. Op twee scholen is men, naar aanleiding van dit onderdeel van de cursus, met het hele schoolteam verdergegaan met oplossingsgericht werken, met medewerking van een van de cursusdocenten. Groepsdynamica/kennismaken met een nieuwe groep Bij het opstarten van een nieuwe groep komen allerlei groepsprocessen naar voren. Relaties tussen leerlingen en met de leerkracht moeten worden opgebouwd en ieders positie moet duidelijk worden. Dit gaat in een aantal fases: forming (ontmoeten, kennis maken), storming (conflictfase, strijd om de invloed), norming (vaststellen van (informele) regels), performing (productieve periode) en adjourning (uiteengaan van de groep naar een nieuwe klas/situatie, laatste weken van het jaar). Als alle fases goed doorlopen worden ontstaat een positieve groep. 11

12 Tijdens de bijeenkomst rond groepsdynamica zijn handvatten gegeven voor de begeleiding van het groepsproces in de verschillende fases. De reader beschreef bijbehorende activiteiten en werkvormen. Daarnaast zijn interventies besproken om van een negatieve groep een positieve te maken. Daarbij werd naar de verschillende rollen gekeken die leerlingen in een groep kunnen aannemen en de invloed van de stijl van leidinggeven van de leerkracht op het groepsproces. De informatie over groepsdynamica en groepsprocessen gebruik ik nu voor mijn groep. In het begin van het schooljaar doe ik met de leerlingen veel kennismakingsspellen: zo leer ik ze goed kennen, en leren zij veel over elkaar. Direct na afloop van de cursussen (evaluatie oktober 2010 en november 2011) gaven deelnemers aan de informatie met betrekking tot groepsdynamica en het vormen van een positieve groep waardevol te vinden. Leerkrachten die de eerste jaargang van de cursus hebben gevolgd, zijn al een schooljaar met hun groep opgestart na de cursus. Voor deelnemers van de tweede jaargang komt dat in schooljaar Deelnemers uit het eerste jaar geven aan gebruik te maken van kennismakingsspellen aan het begin van het schooljaar (zodat zij de leerlingen, de leerlingen elkaar en de leerlingen de leerkracht goed leren kennen). De in de lesbijeenkomst aangeboden samenwerkingsvormen worden door leerkrachten ook gebruikt om nieuwe leerlingen (die later in het schooljaar instromen) te laten ingroeien in de groep. De aangeboden vaardigheden blijken praktisch, gezien de score van 3,4 bij de leerkrachtenquête (zie grafiek: item 4.1). Drie (van de zeven geïnterviewde) directieleden geven aan dat hun leerkrachten na deelname aan de cursus meer oog hebben voor groepsdynamische processen in hun groep - aan het begin van het schooljaar, maar ook lopende het jaar. Constructen Ieder mens bouwt in de loop van zijn leven een eigen werkelijkheid op met persoonlijke opvattingen en overtuigingen, ook wel constructen genoemd. Die constructen vormen het persoonlijke interpretatiekader van een mens. Als leerkracht bekijk en benader je de leerlingen vanuit dat kader. Door je bewust te worden van jouw constructen, krijg je zicht op jouw houding, gedrag en opvattingen ten opzichte van leerlingen. Dat geeft aanknopingspunten voor het werken aan de relatie met leerlingen (Duynstee en Touw, 2008). Het kijken naar de eigen constructen vroeg van de deelnemers een grondige zelfreflectie. Met oefeningen tijdens de lesbijeenkomst kwamen zij steeds dichter bij hun persoonlijke 12

13 Door de cursus ben ik mij gaan realiseren dat een leerkracht heel bepalend is voor een groep en een individuele leerling. Ik probeer nu verder te kijken bij een leerling dan alleen naar wat ik voel of denk. interpretatiekader. In de leerkrachtenquête was terug te zien dat deelnemers zich meer bewust zijn geworden van hun eigen constructen en het stempel dat ze op hun groep drukken. Een van de hulpmiddelen hierbij was het Johari-venster, dat verschillende gebieden van het individu laat zien: wat weet ik van mezelf, wat weet ik niet van mezelf, wat weten anderen van mij en wat weten anderen niet van mij. Opvallend is dat bij de evaluaties direct na de cursussen (oktober 2010 en november 2011) het thema constructen niet veel genoemd werd (bij tips of tops ), maar dat het bij de enquête in april 2012 wel positief naar voren kwam (een score van 3,5, zie grafiek: item 5.1). Het lijkt of het thema in de loop van de tijd meer is gaan leven. Dit blijkt ook uit gesprekken met directeuren. In een aantal interviews werden de wat kritischere kijk naar het eigen leerkrachtgedrag en de verbeterde zelfreflectie na deelname aan de cursus duidelijk genoemd. Constructief communiceren met ouders Ouderbetrokkenheid speelt een grote rol bij de schoolse ontwikkeling van kinderen: een hoge ouderbetrokkenheid heeft een positieve invloed op leerprestaties, gedrag en sociale vaardigheden (Van Loo en De Looper, 2004). Voor leerkrachten is het belangrijk om ouders op een positieve en constructieve manier bij de ontwikkeling van de leerlingen te betrekken. Uitgangspunten daarbij moeten zijn dat de ouders partner zijn van de leerkracht en de school, en dat zij de leerkracht belangrijke informatie kunnen verschaffen over hun kind. Die informatie kan de leerkracht gebruiken om de onderwijsbehoeften van het kind zo precies mogelijk te kunnen bepalen. In de lesbijeenkomst over de communicatie met ouders werd een aantal richtlijnen genoemd voor constructieve communicatie. De richtlijnen werden uitgewerkt en geïllustreerd met praktijkvoorbeelden. Daarbij kwamen ook slecht-nieuwsgesprekken aan de orde. Aan de hand van de richtlijnen werd daarna in rollenspelen geoefend met het voeren van gesprekken met ouders. Leerkrachten gaven in de enquête van april 2012 aan dat ze aandacht besteden aan de voorbereiding van hun gesprekken met ouders. Daarnaast blijkt uit de enquête dat leerkrachten, als zich problemen voordoen met leerlingen, tijdens gesprekken samen met de ouders tot oplossingen proberen te komen. Het gaat niet meer om eenrichtings- 13

14 verkeer (waarbij de leerkracht probleem en oplossingen noemt) maar om overleggen, luisteren en samen oplossingen formuleren. Contacten met ouders verlopen met de in de cursus opgedane kennis gestructureerd en soepel (een score van 3,6, zie grafiek: item 6.1). Toen in 2010 de behoefte aan een cursus voor (aanstaande) bovenbouwleerkrachten werd gepeild, was communicatie met ouders een veelgenoemd aandachtspunt. Na afloop van de cursussen merken directieleden bij een aantal leerkrachten dat zij snel en direct contact zoeken met ouders en dat ze rustiger en zelfverzekerder gesprekken voeren. Ook werd in interviews een genuanceerdere blik op ouders en oudercontacten genoemd. Samen ervoor gaan, we hebben samen het beste voor met het kind en staan samen sterk. Opbrengstgericht werken/handelingsgericht werken PCBO heeft onder andere als speerpunten opbrengstgericht en handelingsgericht werken. Deze punten zijn niet als aparte thema s in de cursus opgenomen, maar werden wel in de lesbijeenkomsten meegenomen als uitgangspunt van de onderwijspraktijk van de deelnemers. Parallel aan de cursus is op alle PCBO-scholen veel geïnvesteerd in opbrengstgericht en handelingsgericht werken (interviews directies, maart/april 2012). Leerkrachten gaven in de enquête van april 2012 aan, dat zij de bij de cursus opgedane kennis en vaardigheden wel kunnen gebruiken bij het opbrengst- en handelingsgericht werken in hun praktijk. Zo geven ze bijvoorbeeld aan dat zij door verbeterde managementvaardigheden meer rust kunnen bewerkstelligen in de groep. Dit bevordert de effectieve lestijd en vergroot de mogelijkheden tot het geven van gedifferentieerd onderwijs. Verbeterpunten Uit de evaluaties van leerkrachten, de gehouden enquête onder deelnemers en de interviews met schooldirecteuren kwam een aantal verbeterpunten naar voren. Als eerste kwam er vanuit leerkrachten op verschillende momenten een vraag naar verdieping van de aangeboden onderwerpen: hetzij binnen de cursus, hetzij in een vervolgcursus. Verdieping zorgt volgens de deelnemers voor een betere inslijping en een langduriger gebruik van de aangeboden vaardigheden en kennis. 14

15 Directeuren geven aan dat vooral tijdens en net na het volgen van de cursus bij de leerkrachten gedragsverandering op de aangeboden onderwerpen te zien was. Borging van de opbrengsten is gewenst. Een van de directeuren gaf als idee aan om degene die de leerkrachten op schoolniveau begeleidt, de aangeboden informatie te geven. Een ander idee was het verlengen van de cursus, bijvoorbeeld over twee schooljaren, zodat de onderwerpen verder kunnen worden uitgewerkt. De readers bij de cursus zijn compact, handzaam en snel terug te pakken. Voor een paar deelnemers bleek de tijdsinvestering voor het gebruik van de aangeleerde vaardigheden in hun groep te groot. Zij geven aan in hun praktijk weinig tijd te hebben voor het gebruikmaken van werkvormen rondom groepsdynamica of het adequaat hanteren van de WinWin methode. Een enkele keer bleken de verwachtingen van deelnemers niet op alle punten overeen te komen met het aanbod. Een paar deelnemers hadden vakdidactiek verwacht voor leerstof in de bovenbouw, en meer informatie over de doorverwijzing van leerlingen naar het voortgezet onderwijs. Deze onderwerpen kwamen overigens niet in de informatiebrochure voor. Bij de tweede jaargang van de cursus is informatie toegevoegd over het doorverwijzen van leerlingen naar het voortgezet onderwijs. Wat herhaaldelijk terugkwam bij evaluaties, zowel mondeling als schriftelijk, was dat de aangeboden kennis en vaardigheden ook in andere bouwen toe te passen zijn. Dit werd niet als negatief genoemd, maar juist als voordeel. Toch was de cursus ontworpen voor (toekomstige) bovenbouwleerkrachten. Wellicht kan in de toekomst in de ontwikkeling en uitvoering nader gekeken worden naar een (nog) sterkere profilering op de bovenbouw. 15

16 4 Verder met de bovenbouw In hoofdstuk 2 staan de doelen genoemd die PCBO heeft geformuleerd bij de opzet van de leergang. Zijn die doelen behaald? Hieronder worden ze getoetst aan de opbrengsten en beleidsvoornemens van PCBO. Een goed passend aanbod, gericht wat er bij PCBO speelt. Door - na de eerste signalen over een verminderde animo voor het lesgeven in de bovenbouw- met een peiling onder directieleden en leerkrachten bij PCBO de behoefte aan scholing voor bovenbouwleerkrachten te onderzoeken, is een eerste stap gezet naar de aansluiting bij leervragen van medewerkers. PCBO had al een aanbod voor onderbouwleerkrachten in de vorm van cursussen op het gebied van Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE), maar nog niet voor bovenbouwleerkrachten. Dit was een van de redenen om te kijken naar leervragen van medewerkers op dat gebied. Uit de peiling bleek een behoefte te bestaan aan scholing op een aantal onderdelen. De meestgenoemde onderdelen hebben de basis gevormd voor de opzet van de scholing. De inschrijving verliep op vrijwillige basis en soms met enige sturing van een directeur. Tussentijds en achteraf is de cursus geëvalueerd door de deelnemers, vooral op de aansluiting bij de behoeften en de algehele tevredenheid. Die evaluaties zijn steeds besproken met cursusleiding en PCBO-directie. Dit heeft onder andere geleid tot een verschuiving van thema s en intervisiebijeenkomsten in de tijd en inbreng van ervaringsdeskundigen bij de tweede jaargang. Alle geïnterviewde directeuren geven aan dat zij de cursus zouden aanraden bij collega s, zowel ervaren (ter inspiratie en om nieuwe vaardigheden op te doen) als startende. Ook bij specifieke leervragen wordt de cursus wel aangeraden door directeuren. Voelen deelnemers zich na het volgen van de leergang deskundiger in het lesgeven aan bovenbouwgroepen? Een kleine meerderheid van de leerkrachten geeft aan van wel (een score van 3,2 bij de leerkrachtenquête opbrengsten, april 2012). Een aantal leerkrachten voelde zich na de cursus gesterkt om (opnieuw) voor een bovenbouwgroep te kiezen (een 16

17 score van 3). Veel leerkrachten gaven tijdens en na het volgen van de leergang aan dat de aangeboden kennis en vaardigheden ook in andere bouwen te gebruiken zijn. Uit een score van 3,5 bij de leerkrachtenquête blijkt dat het leerkrachtgedrag verbeterd is door het volgen van de leergang. Dit kan de relatief lage score op de bruikbaarheid voor de bovenbouw verklaren: de aangeboden kennis en vaardigheden zijn door de leerkrachten breed in te zetten, ook buiten de bovenbouw. Deze cursus heeft me een extra zetje gegeven bij mijn persoonlijke ontwikkeling. Ik heb het als leerzaam ervaren! Prognoses op het gebied van de onderwijsarbeidsmarkt lieten zien dat er wellicht tekorten zouden kunnen ontstaan aan basisschoolleerkrachten (PCBO, 2008). Bij PCBO kwamen er signalen over mogelijke tekorten aan bovenbouwleerkrachten. Zijn er na twee jaargangen Bovenbouw? Wie wil dat nou?! minder tekorten te constateren in de bovenbouw? Geïnterviewde directeuren geven aan geen moeite te hebben met het vinden en plaatsen van leerkrachten in de bovenbouw. Bij sollicitatiegesprekken met startende leerkrachten blijkt wel een voorkeur voor het werken in de middenbouw. Leerkrachten geven daarbij aan op termijn door te willen groeien naar de bovenbouw. Wellicht dat de leergang ondersteuning kan bieden. Met huiswerkopdrachten, het gebruik van persoonlijke actieplannen (PAP s), het beleggen van intervisiebijeenkomsten en de koppeling met competenties en indicatoren van het bekwaamheidsdossier, is de verbinding gemaakt van aangeboden theorie in de lesbijeenkomsten met de praktijk van de deelnemers. Het gebruik van persoonlijke actieplannen en de koppeling met het bekwaamheidsdossier vallen onder de PCBO-infrastructuur voor permanente professionele ontwikkeling (PCBO, 2008). Bij het verbinden van theorie aan de praktijk kwamen de reflectieve vaardigheden van de leerkrachten ruimschoots aan bod. Leerkrachten geven aan dat de intervisie heeft bijgedragen aan het gebruik van de aangereikte kennis in de praktijk (3,5 op de leerkrachtenquête). In het kwalitatieve deel van de enquête is te zien dat ze hun onderwijs en leerkrachtgedrag doordenken en aanpassen. Daarbij is reflectie nodig. Drie geïnterviewde directeuren geven specifiek aan dat de reflectieve vaardigheden van hun leerkrachten door de cursus zijn verbeterd. 17

18 Deelnemers deelden hun ervaringen met de cursus tijdens teamvergaderingen. Ze gaven -op enthousiaste wijzesuggesties voor het gebruik van bepaalde vaardigheden of methoden van aanpak. Bij de interviews met schooldirecteuren kwam naar voren dat de cursusinhoud goed aansloot bij de ontwikkelingen op school- en stichtingsniveau omtrent opbrengst- en handelingsgericht werken. Ook de leerkrachten gaven aan dat zij de aangeboden kennis als ondersteunend hebben ervaren bij het vormgeven van opbrengstgericht werken en het optimaliseren van de leerresultaten van de leerlingen (een score van 3,4 bij de leerkrachtenquête). De toekomst Met dit onderzoek is bekeken wat sterke punten van de cursus zijn en waar op ingezet kan worden ter verbetering. Kijkend naar de opbrengsten voor leerkrachten en schooldirecties, en de doelen die PCBO voorafgaand aan de cursus had gesteld, kunnen we constateren dat Bovenbouw? Wie wil dat nou?! succesvol is geweest. De tussentijdse evaluaties en de evaluaties na afloop waren positief, en uit de leerkrachtenquête die een half jaar tot een jaar na de cursus is afgenomen blijkt dat leerkrachten de aangeboden kennis en vaardigheden toepassen in de praktijk. Directeuren zijn erg positief over de cursus. Ouddeelnemers enthousiasmeren collega s de cursus ook te gaan volgen. Zonder dat er opnieuw geworven is voor de cursus, zijn er al vooraanmeldingen voor een nieuwe jaargang. Redenen genoeg om na te gaan of er in schooljaar weer een nieuwe cursus opgestart kan worden! 18

19 5 Verantwoording onderzoek De grote PCBO-thema s komen ook aan bod. Zo horen de leerkrachten die op schoolniveau en tijdens de cursus. Dit ondersteunt de schoolontwikkeling. Dit onderzoek is tot stand gekomen door doelen en informatie uit de cursus(opzet), uitgangspunten uit het Strategisch Beleidsplan van PCBO, (tussentijdse) evaluaties bij de cursus en (telefonische en schriftelijke) interviews met leerkrachten en directieleden te combineren. Het heeft zich gericht op de cursus zoals die is opgezet vanuit PCBO, voor PCBO, en geeft zo een unieke en specifieke blik. Uniek omdat de cursus alleen in deze hoedanigheid bij PCBO is gegeven, specifiek omdat die is toegespitst op de praktijk op PCBO-scholen. De evaluaties, enquêtes en interviews hebben zeer veel waardevolle informatie opgeleverd voor deze uitgave en het vervolg van de cursus. Het onderzoek is zo opgezet, dat het informatie geeft over de achtergrond en ontstaanswijze van de cursus, een korte weergave van de inhoud daarvan en de opbrengsten van de cursus enige tijd na afloop daarvan. Tijdens en na de cursus zijn evaluaties afgenomen bij alle deelnemers, met als doel de inhoud en opzet te toetsen. Na de laatste cursusbijeenkomst in november 2011, zijn in april 2012 per enquêtes verstuurd aan de 35 leerkrachten die hebben deelgenomen. Daarvan hebben er 18 gereageerd (zie ook hoofdstuk 3). Het doel van de enquête was om te peilen wat er na afloop van de cursus nog door de leerkrachten in hun praktijk gebruikt wordt. De enquête bestond uit een kwantitatief deel, waarbij gescoord kon worden op een vijfpuntsschaal, en een kwalitatief deel, waarbij leerkrachten gevraagd werd naar meer gedetailleerde informatie over de toepassing van de aangeboden kennis en vaardigheden in de praktijk. Aan de tekst is ter illustratie een grafiek toegevoegd die inzicht geeft in de frequentie van de score per vraag. Op die manier kan in een oogopslag bekeken worden hoeveel leerkrachten op welk onderdeel, hoe gescoord hebben. De evaluaties en enquêtes zijn opgesteld in samenspraak met de docenten van de CHE en directeur P&O van PCBO. 19

20 Naast het afnemen van de enquêtes zijn interviews gehouden met schooldirecties. Omwille van de tijd is gekozen voor een opzet waarbij 7 directeuren geïnterviewd zijn waarvan twee of meer leerkrachten hebben deelgenomen aan de cursus (of, in een geval: zich al hebben opgegeven voor een nieuwe jaargang). De interviews met deze 7 directeuren hebben zich gericht op 21 leerkrachten. Met het gebruik van de combinatie van enquêtes, evaluaties en interviews is een zo breed mogelijk beeld gegeven van wat de cursus heeft opgeleverd. 20

21 Geraadpleegde literatuur Aanen-Zilvold, E. & Vinke, P.C.E. (red.) ( ). Bovenbouw, wie wil dat nou? Vier readers bij de cursus, handouts bij de bijeenkomsten. Ede: CHE-Transfer Duynstee, A. & Touw, J. M. F. (2008). Leraar in de spiegel: herken je aandeel in relaties. De wereld van het jonge kind, 36, pp Loo, van J. & Looper, de H. (2004). Effectief communiceren met ouders. Basisschoolmanagement, 18 (3). Schelven, D. van (2010). Bovenbouw? Wie wil dat nou?! Scholing voor bovenbouwleerkrachten binnen Stichting PCBO. Schiedam. Stichting PCBO te Rotterdam-Zuid (2008). Strategisch Beleidsplan Inspirerend Kwaliteitsonderwijs Op Zuid. Rotterdam: PCBO. 21

22 Denise van Schelven Stichting PCBO

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Brochure Montessori Academie 2015-2016

Brochure Montessori Academie 2015-2016 Brochure Montessori Academie 2015-2016 De Montessori Academie is een onderdeel van het Montessori Kenniscentrum. Vanuit de Montessori Academie wordt jaarlijks een aantal cursussen aangeboden. In deze brochure

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

De lerende Overblijf Medewerker

De lerende Overblijf Medewerker Whitepaper tussenschoolse opvang Overblijf Academie Maart 2014 Inleiding Deze whitepaper is bedoeld voor schoolleiders, directies en besturen in het primair onderwijs in Nederland die willen weten hoe

Nadere informatie

Deel 1. De WinWin-filosofie

Deel 1. De WinWin-filosofie Inhoudsopgave Voorwoord en overzicht Hoofdstuk1 De bouwstenen 1.1 De drie pijlers 1.2 De ABCD-verstoringen 1.3 De zeven posities 1.4 De acties 1.5 Kijken door de WinWin bril 1.6 Conclusie Deel 1. De WinWin-filosofie

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Meesterschap op Zuid. Start van een onderzoek naar de effecten van het leiderschap van een CvB in Rotterdam-Zuid. Cora Vinke

Meesterschap op Zuid. Start van een onderzoek naar de effecten van het leiderschap van een CvB in Rotterdam-Zuid. Cora Vinke Meesterschap op Zuid Start van een onderzoek naar de effecten van het leiderschap van een CvB in Rotterdam-Zuid Cora Vinke Voorstellen INTRODUCTIE & AANLEIDING PCBO 6800 leerlingen die onderwijs krijgen

Nadere informatie

Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider

Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider Opbrengst-en handelingsgericht werken Ad Kappen, Gerdie Deterd Oude Weme Programma 16.00 16.15 17.30 17.45 18.30 20.30 opening Marielle lezing ogw

Nadere informatie

Jaarplan - jaarverslag 2015-2016

Jaarplan - jaarverslag 2015-2016 Jaarplan - jaarverslag 2015-2016 Basisschool Overhoven Sittard Datum: 2 juli 2015 www.mijnschoolplan.nl JAARPLAN 2015-2016 JAARVERSLAG 2015-2016 Schoolnaam Basisschool Overhoven Schoolnaam Basisschool

Nadere informatie

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Met handelingsgericht werken opbrengstgericht aan de slag 1. Inleiding Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Wat is de samenhang tussen handelingsgericht werken (HGW) en opbrengstgericht werken (OGW)?

Nadere informatie

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA VOORWOORD In dit verslag van obs de Delta treft u op schoolniveau een verslag aan van de ontwikkelingen in het afgelopen schooljaar in het kader van de onderwijskundige ontwikkelingen,

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Jaargang 2 September 2013 VOORWOORD. In dit nummer: - Voorwoord 1. - Wist u dat 2 - SWPBS 2. - Intervisie R&W 3. - Op maat trajecten 3

NIEUWSBRIEF. Jaargang 2 September 2013 VOORWOORD. In dit nummer: - Voorwoord 1. - Wist u dat 2 - SWPBS 2. - Intervisie R&W 3. - Op maat trajecten 3 NIEUWSBRIEF Jaargang 2 September 2013 In dit nummer: - Voorwoord 1 - Wist u dat 2 - SWPBS 2 - Intervisie R&W 3 - Op maat trajecten 3 - Nieuw aanbod 3 - Uitgelichte workshops 4 - KECCademy 5 VOORWOORD Voor

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,6 8,7 8,7 8,6

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,6 8,7 8,7 8,6 Samenvatting Scores Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,6 8,7 8,7 8,6 Uit de opmerkingen van de deelnemers blijkt dat zij de training als leerzaam, interactief en praktijkgericht

Nadere informatie

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Cursussen, conferenties en advies Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Overzicht cursusaanbod voor (startend) personeel in het onderwijs 2009/2010 Volg een cursus bij AOb scholing De AOb

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit in beweging

Pedagogische kwaliteit in beweging Pedagogische kwaliteit in beweging De kinderopvang staat voor grote uitdagingen: kinderen een veilige basis en voldoende uitdaging bieden voor een gezonde ontwikkeling en hen voorbereiden op het basisonderwijs.

Nadere informatie

Omdat elk kind telt en groeit met plezier ; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo.

Omdat elk kind telt en groeit met plezier ; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo. Jaarplan 2013-2014 VOORWOORD Omdat elk kind telt en groeit met plezier ; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo. Met die titel dagen wij onszelf uit en ieder

Nadere informatie

Evaluatie Jaarplan 2013-2014

Evaluatie Jaarplan 2013-2014 Evaluatie Jaarplan 2013-2014 VOORWOORD Omdat elk kind telt en groeit met plezier; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo. Met die titel dagen wij onszelf uit

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven.

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Colofon Het project Nu voor later is een gezamenlijk project van schoolbesturen

Nadere informatie

Scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent.

Scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent. Scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent. De modulen van de scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent wordt hier nader uitgewerkt. Tevens worden de organisatie en de kosten beschreven.

Nadere informatie

Ontwikkelingsgericht onderwijs

Ontwikkelingsgericht onderwijs Ontwikkelingsgericht onderwijs Leren op de John F. Kennedyschool De basisschool van onze zoon, de John F. Kennedyschool te Zutphen, is dit schooljaar begonnen met een nieuwe manier van werken. Ze zijn

Nadere informatie

Lesgeven aan groep 7 en 8

Lesgeven aan groep 7 en 8 Lesgeven aan groep 7 en 8 Heeft u uw ervaring in de onder- of bovenbouw van de basisschool en gaat u nu (of binnenkort) lesgeven aan groep 7 of 8, dan zult u zich wellicht verbazen over de manier waarop

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

Consulent taalvorming opleiding 2014-2016. Taalvorming

Consulent taalvorming opleiding 2014-2016. Taalvorming Consulent taalvorming opleiding 2014-2016 In september 2014 starten we met een nieuwe groep cursisten voor de opleiding Consulent Taalvorming. De opleiding is bedoeld voor docenten Nederlands en Pedagogiek

Nadere informatie

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Ben je een betrokken leidinggevende, docent, trainer of coach die (aankomend) pedagogisch medewerkers wil stimuleren om de belangrijkste pedagogische vaardigheden

Nadere informatie

Een goed begin is het halve werk!

Een goed begin is het halve werk! Een goed begin is het halve werk! Inleiding Bij het starten van projectteams moeten er veel puzzelstukken in elkaar worden gelegd. Wat is het doel? Wat is de kwaliteitseis? Wat is de tijd die we hebben,

Nadere informatie

Trainingen en workshops

Trainingen en workshops Trainingen en workshops 2014-2015 Voor professionals in de Kindcentra 0-13 in s-hertogenbosch (kinderopvang, peuterarrangement en basisonderwijs) Inhoud Algemene informatie Algemene informatie 2 Aanbod

Nadere informatie

Cursusaanbod Montessori Academie 2012-2013

Cursusaanbod Montessori Academie 2012-2013 Cursusaanbod Montessori Academie 2012-2013 De Montessori Academie is een onderdeel van het Montessori Kenniscentrum. Vanuit de Montessori Academie wordt jaarlijks een aantal cursussen aangeboden. Hieronder

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem

Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem Docentevaluaties worden gebruikt om studenten feedback te laten geven op de kwaliteit van de docenten. In dit artikel wordt ingegaan op de randvoorwaarden

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV)

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV) Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede (excellente) school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken

Nadere informatie

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd:

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd: projectplan professionaliseringstraject Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Mendelcollege Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject

Nadere informatie

Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent

Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent Amersfoortse Docenten Academie Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent in samenwerking met: Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent De Academie nodigt jou uit om deel te nemen aan ons

Nadere informatie

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS @ ----- Managers en REC-vorming ----- AB ZONDER VOORTREKKERS GEEN VOORUITGANG De wereld van de REC-vorming is volop beweging. In 1995 werden de eerste voorstellen gedaan en binnenkort moeten 350 scholen

Nadere informatie

Omgaan met een moeilijke klas. Susan de Bruin

Omgaan met een moeilijke klas. Susan de Bruin Omgaan met een moeilijke klas Susan de Bruin SWV Amsterdam Zuid-Oost 31 oktober Welkom 39 jaar 10 jaar leerkracht SBAO te Alkmaar Susan de Bruin 6 jaar werkzaam bij Gedragpunt Ambulant begeleider & Trainer

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Angelique van het Kaar Risbo Erasmus Universiteit Rotterdam 7 november 2012 Overzicht onderwerpen Training Didactische

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING

SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING We meten op onze school twee keer per jaar het sociaal-emotionele functioneren van onze leerlingen mee. Dat doen we met VISEON van Cito. Viseon staat voor Volg Instrument

Nadere informatie

De Meest Effectieve & Persoonlijke Consulting Skills Training voor Professionals!

De Meest Effectieve & Persoonlijke Consulting Skills Training voor Professionals! - Consulting Skills Training Pagina 1 van 6 De Meest Effectieve & Persoonlijke Consulting Skills Training voor Professionals! Los van de inhoud van je advies is het belangrijk om je advies zo goed mogelijk

Nadere informatie

BINDEN VAN PABO-AFGESTUDEERDEN Evaluatie Stimuleringsregeling Binden van (academische) Pabo-afgestudeerden. november 2014

BINDEN VAN PABO-AFGESTUDEERDEN Evaluatie Stimuleringsregeling Binden van (academische) Pabo-afgestudeerden. november 2014 ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers BINDEN VAN PABO-AFGESTUDEERDEN Evaluatie Stimuleringsregeling Binden van (academische) Pabo-afgestudeerden november 2014 1 Arbeidsmarktplatform

Nadere informatie

Jaarplan Basisschool De Regenboog 2014-2015

Jaarplan Basisschool De Regenboog 2014-2015 Jaarplan Basisschool De Regenboog 2014-2015 Groeien in kwaliteit Voorwoord In het Jaarplan 2014-2015 wordt de concrete uitwerking van de beleidsvoornemens beschreven, die weergegeven zijn in het Schoolplan.

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

KMPO 2015/2016. Rapportcijfer: Ouders 7,6 Leerkrachten 7,9 (-0,1) Leerlingen 8,0 (-0,2)

KMPO 2015/2016. Rapportcijfer: Ouders 7,6 Leerkrachten 7,9 (-0,1) Leerlingen 8,0 (-0,2) KMPO 2015/2016 Plan van aanpak Inleiding De kwaliteitsmeter PO is afgenomen in april 2015. In de richtlijnen zijn criteria voor zwakke en sterke punten opgesteld. Hieronder de analyse van de zwakke en

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Evaluatie plan van aanpak cbs de Wâlikker schooljaar 2011-2012 EVALUATIE. plan van aanpak schooljaar 2011-2012. 4-11-2012 team Wâlikker Pagina 1

Evaluatie plan van aanpak cbs de Wâlikker schooljaar 2011-2012 EVALUATIE. plan van aanpak schooljaar 2011-2012. 4-11-2012 team Wâlikker Pagina 1 EVALUATIE plan van aanpak schooljaar 2011-2012 4-11-2012 team Wâlikker Pagina 1 Plan van aanpak 2011-2012 1. Professionele schoolcultuur Het team kan op aantoonbaar voldoende wijze functioneren door: resultaat-

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Jaargang 2 April 2013. Voorwoord. In dit nummer: Yvette van Hoof Integraal directeur REC Het Driespan.

NIEUWSBRIEF. Jaargang 2 April 2013. Voorwoord. In dit nummer: Yvette van Hoof Integraal directeur REC Het Driespan. NIEUWSBRIEF Jaargang 2 April 2013 Voorwoord In dit nummer: - Voorwoord 1 - Kennismaken met 2 - Nieuw Aanbod 3 - Praktijkevaluatie 4 - Vraag het aan 4 Voor u ligt de tweede digitale nieuwsbrief van het

Nadere informatie

Scrum@school - Technasium Noord 2016

Scrum@school - Technasium Noord 2016 Scrum@school - Technasium Noord 2016 Veranderingen door Scrum@school Onderzoekje onder 16 docenten bij afsluiting basistraining. -4-3 -2-1 0 +1 +2 +3 +4 1. Werkplezier leerlingen XXXX XXX XXXXXXXX X 2.

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie

LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT

LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT Voor wie? Deze leergang is ontwikkeld voor middle managers in een productieomgeving, die de operatie via bijvoorbeeld lijnmanagers aansturen, motiveren en stimuleren. Wat levert

Nadere informatie

Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013

Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013 Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013 module aantal deelnemers aantal ingeleverde evaluatieverslagen Het totaaloordeel over de module. Door de deelnemer uitgedrukt in een rapportcijfer: 1 2 3 4 5 6

Nadere informatie

LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT

LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT Voor wie? Deze leergang is ontwikkeld voor middle managers in een productieomgeving, die de operatie via bijvoorbeeld lijnmanagers aansturen, motiveren en stimuleren. Wat levert

Nadere informatie

Samenvatting tevredenheidsmeting ouders

Samenvatting tevredenheidsmeting ouders Samenvatting tevredenheidsmeting ouders Hierbij ontvangt u van mij een samenvatting van de uitkomsten van de tevredenheidsmeting, die begin november is afgenomen. We hebben deze in het team en met de MR

Nadere informatie

TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO. mei 2015

TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO. mei 2015 TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO mei 2015 2 STAND VAN ZAKEN Deze tussenrapportage is een vervolg op de startrapportage van mei 2014 en de tussenrapportage van november 2014. De

Nadere informatie

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Ben je een betrokken leidinggevende, docent, trainer of coach die (aankomend) pedagogisch medewerkers wil stimuleren om de belangrijkste pedagogische vaardigheden

Nadere informatie

Opleiding Professioneel en inspirerend trainen Post-HBO registeropleiding tot trainer communicatieve en managementvaardigheden

Opleiding Professioneel en inspirerend trainen Post-HBO registeropleiding tot trainer communicatieve en managementvaardigheden Opleiding Professioneel en inspirerend trainen Post-HBO registeropleiding tot trainer communicatieve en managementvaardigheden Persoonlijk leiderschap en trainersvakmanschap Zoek je een gedegen opleiding

Nadere informatie

Verantwoording gebruik leerlijnen

Verantwoording gebruik leerlijnen Verantwoording gebruik leerlijnen In de praktijk blijkt dat er onder de deelnemers van Samenscholing.nu die direct met elkaar te maken hebben behoefte bestaat om de ontwikkeling van de beroepsvaardigheden

Nadere informatie

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij certificaat leraar dalton VO incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling dalton kort Nunspeet tweedaagse

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij certificaat leraar dalton VO incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling dalton kort Nunspeet tweedaagse Voortgezet Onderwijs Maatwerk bij certificaat leraar dalton VO incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling dalton kort Nunspeet tweedaagse NDV-certificaat Leraar VO De afgelopen jaren hebben al

Nadere informatie

Plan van aanpak Hoek van Holland/Van Rijckevorsel n.a.v. rapportage inspectie kwaliteit VVE.

Plan van aanpak Hoek van Holland/Van Rijckevorsel n.a.v. rapportage inspectie kwaliteit VVE. De aanpak op schoolniveau: Indicator Doel Actie/middel Tijdpad Wie Resultaat Professionalisering Tussenevaluatie /borging Condities Scholing VVE. Ouders De leerkrachten van de vroegschoolse zijn VVE-geschoold.

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Vakopleiding Wijk- en buurtbeheerder

Vakopleiding Wijk- en buurtbeheerder Vakopleiding Wijk- en buurtbeheerder Informatiebrochure Inhoud Waarom een Vakopleiding Wijk- en buurtbeheerder? 3 Voor wie is de Vakopleiding Wijk- en buurtbeheerder bestemd? 3 Resultaten van de opleiding

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK IN HET KADER VAN VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE. Rk Basisschool Op Dreef

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK IN HET KADER VAN VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE. Rk Basisschool Op Dreef RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK IN HET KADER VAN VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE Rk Basisschool Op Dreef Plaats : Nieuw-Vennep BRIN nummer : 09VX C1 Onderzoeksnummer : 273217 Datum onderzoek : 18 februari

Nadere informatie

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse Voortgezet Onderwijs Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse Www.daltondeventer.nl/nascholing Schoolontwikkeling op

Nadere informatie

Het -introductieprogramma bestaat uit een aantal onderdelen, te weten:

Het -introductieprogramma bestaat uit een aantal onderdelen, te weten: Beleid Introductie Inleiding Goed personeelsbeleid is een voorwaarde voor het realiseren van kwalitatief goed onderwijs. Het is daarom van groot belang dat de medewerkers voldoen aan de kwaliteitsstandaarden.

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak?

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak? EFFECTIEF LEIDINGGEVEN Een gave of een vak? Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij voegen

Nadere informatie

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Meting KWH-Goed Werkgeverschaplabel Rapportage opgesteld door KWH in samenwerking met EVZ organisatie-advies Bijlagen Corporatie Rotterdam, 20xx Inhoudsopgave

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Inhoud. thema communicatie 15

Inhoud. thema communicatie 15 Inhoud 1 thema communicatie 15 Non-verbale communicatie 17 1.1 Lichaamstaal 17 1.2 Lichaamshouding 18 1.3 Checklist leerkracht 19 1.4 Checklist leerling 20 Een goed gesprek 21 1.5 Randvoorwaarden voor

Nadere informatie

Resultaten van de Kans- tevredenheidenquête d.d. juni 2012.

Resultaten van de Kans- tevredenheidenquête d.d. juni 2012. Resultaten van de Kans- tevredenheidenquête d.d. juni 2012. In totaal legden 42 mensen deze enquête af. Statistieken voor vraag 1 : Heb je dit schooljaar contact gehad met Kans? Ja 90.48% Nee 9.52% Statistieken

Nadere informatie

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

STUDIEGIDS 2016 SPECIALISATIEMODULE OPZET VAN EEN PLUSKLAS

STUDIEGIDS 2016 SPECIALISATIEMODULE OPZET VAN EEN PLUSKLAS STUDIEGIDS 2016 SPECIALISATIEMODULE OPZET VAN EEN PLUSKLAS Leuk dat je geïnteresseerd bent in onze module Plusklas! In deze gids zetten we de details van de opleiding overzichtelijk voor je op een rijtje.

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

RESULTATEN. Rapportage bs Overhoven, Sittard

RESULTATEN. Rapportage bs Overhoven, Sittard RESULTATEN Rapportage bs Overhoven, Sittard 2014 1 ALGEMEEN 1.1 Inleiding Algemeen Het instrument de Kwaliteitsvragenlijst is een hulpmiddel om de kwaliteit van de school en/of het schoolbestuur in kaart

Nadere informatie

Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016

Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016 Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016 Inleiding Elk jaar stellen wij als team van o.b.s. De Boomhut gezamenlijk een jaarplan op. Vanuit de evaluatie van het vorige jaarplan, gekoppeld aan de strategische

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

HANDELINGSGERICHT WERKEN BELEIDSVOEREND VERMOGEN BELEIDSVOEREND VERMOGEN. Onderwijsbehoeften van de leerling 11/09/2013

HANDELINGSGERICHT WERKEN BELEIDSVOEREND VERMOGEN BELEIDSVOEREND VERMOGEN. Onderwijsbehoeften van de leerling 11/09/2013 Gericht Werken als bril om naar het zorgbeleid te kijken zorg Handelings- Leerlingenbegeleiding fase 0 fase 1 HGW HGW Leren & studeren Studieloopbaanbegeleiding Socioemotioneel fase 2 fase 3 HGW HGW centrale

Nadere informatie

Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011

Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011 Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011 Welke middelen kan een docent tijdens zijn les gebruiken / hanteren om leerlingen van havo 4 op het Sophianum meer te motiveren? Motivatie

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Systeemgericht werken De contextuele benadering SMWF

Systeemgericht werken De contextuele benadering SMWF Systeemgericht werken De contextuele benadering SMWF Periode: Trainer: Bijeenkomsten: Locatie: April t/m September 2013 Drs. Jaco de Rapper Acht dagdelen Groep 3: 09/04(2 dagdelen), 21/05(2 dagdelen),

Nadere informatie

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops Conferentie: 23 mei 2012 Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u Overzicht workshops Workshops Workshopleider Organisatie Titel workshop 1. Dr. Margot

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf ASSERTIVITEIT beter communiceren vanuit jezelf Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij

Nadere informatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK

TEVREDENHEIDSONDERZOEK verslag van het TEVREDENHEIDSONDERZOEK afgenomen in NOVEMBER 2014 Inleiding Eén keer in de twee jaar wordt er een tevredenheidsonderzoek gehouden. Ouders, leerlingen van groep 5, 6, 7 en 8 en personeelsleden

Nadere informatie

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren Managementworkshops Door de toenemende dynamiek in de zorg verandert de rol van de leidinggevende. Een leidinggevende krijgt te maken met: Decentralisatie van verantwoordelijkheden Groter wordende span

Nadere informatie

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren Managementworkshops Door de toenemende dynamiek in de zorg verandert de rol van de leidinggevende. Een leidinggevende krijgt te maken met: Decentralisatie van verantwoordelijkheden Groter wordende span

Nadere informatie

Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken in het basisonderwijs

Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken in het basisonderwijs Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken in het basisonderwijs 2 Inleiding Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken zijn naast het onderwijs in taal en rekenen belangrijk in het lesaanbod.

Nadere informatie

CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO

CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO AANSLUITING PO-VO AFSLUITING EN START CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO Aan de hand van deze checklist kunnen school en schoolbestuur vaststellen in hoeverre

Nadere informatie

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016. OBS De Kameleon

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016. OBS De Kameleon SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016 OBS De Kameleon 1 Voorwoord Voor u ligt het Schoolondersteuningsprofiel (SOP) van basisschool de Kameleon. Iedere school stelt een SOP op, dit is een wettelijke

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Cultuureducatie, geen vak apart

Cultuureducatie, geen vak apart Cultuureducatie, geen vak apart Uitvoeringsplan Theo Thijssen Inleiding Op Educatief Centrum Theo Thijssen wordt gewerkt aan een ononderbroken ontwikkeling van kinderen van 0-13 jaar. Het ondernemend leren

Nadere informatie

Checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F - handleiding

Checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F - handleiding Checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F - handleiding Inleiding De checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F is ontwikkeld voor leerlingen die moeten leren schrijven op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht

Nadere informatie