Geurtjes en kleurtjes: de betekenis van onwillekeurig stoelgangverlies door kinderogen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geurtjes en kleurtjes: de betekenis van onwillekeurig stoelgangverlies door kinderogen"

Transcriptie

1 Geurtjes en kleurtjes: de betekenis van onwillekeurig stoelgangverlies door kinderogen Obstipatie, constipatie, vuile broeken en encopresis Of hoe zien we door de bomen het bos nog? Lic. Jolien Laridaen Dienst kinderpsychologie UZ Gent 28 maart Overzicht Enkele termen Obstipatie Oorzaken en beïnvloedende factoren Pamper vs op het potje Zindelijk worden: waar, wat, hoe en wanneer Vuile broekjes Prevalentie, oorzaken, herval Vooral last voor de ouders? Of ook last voor de kinderen? In de praktijk 2 1

2 Enkele termen Obstipatie Wanneer het kind minder dan drie keer per week ontlasting maakt of Wanneer er harde pijnlijke stoelgang is Constipatie Wanneer de obstipatie langer dan zes maanden aanhoudt Soiling Kleinere hoeveelheden of vlekken in het ondergoed (veegjes) Overloopdiarree Dunne ontlasting, die als gevolg van obstipatie, langs grote hoeveelheden harde ontlasting verloren wordt in het ondergoed 3 Enkele termen Encopresis Grotere hoeveelheden ontlasting in het broekje 2 keer / week > 4 jaar Primaire encopresis Het kind is nooit zindelijk geweest Secundaire encopresis Ooit zindelijk geweest, maar opnieuw incontinent voor ontlasting 4 2

3 Encopresis Encopresis + obstipatie 80%! Aandranggevoel raakt verstoord Verkeerde pers- en knijptechnieken Neveneffect: urinaire incontinentieproblemen Jongens > meisjes 5 Obstipatie 80% van de kinderen met encopresis 1 op 10 kinderen heeft ooit te maken met ontlastingsproblemen Gevolg: bewust of onbewust ophouden van ontlasting Versterkende factor: angst voor pijnlijke ontlasting 6 3

4 Obstipatie: oorzaken Oorzaken: multifactorieel Overgang borst- naar flesvoeding Te strikte / te vroege toilettraining Verstoorde ouder-kindrelatie Lage vocht- of vezelrijke voedinginname Verandering in dieet of omgeving Bepaalde ziektebeelden 7 Obstipatie: beïnvloedende factoren Eten en drinken: Bevorderend: Fruit: sinaasappel, kiwi, perzik, aardbei, druiven Vezels: bruin brood, groente, peperkoek, speculoos Voldoende water Obstiperend: Banaan Melk Kindkenmerken Koppig, eigen willetje Strijd om controle Erfelijkheid Gevoelige darmen Familiaal: neiging tot obstipatie Angst Niet op het potje / toilet durven Angst voor pijn Vreemde toiletten (school, restaurant ) 8 4

5 Pamper op het potje Peuters / jonge kleuters (2-5 jaar) Stap naar stoelgang op het toilet verloopt moeizaam Angst! (defaecatie-angst) Pijnervaringen (obstipatie, lavementen ) Na een medische ingreep Hirschsprung 9 Zindelijk worden waar, hoe, wat en wanneer Stoelgangpatroon: Pasgeboren baby: ± 4 keer / dag Baby 4 mnd: ± 2 keer / dag Rond 4 jaar: stoelgangpatroon vergelijkbaar met volwassenen! Grote individuele verschillen = 1 van de eerste sociale vaardigheden die kinderen moeten leren 10 5

6 Zindelijk worden Medische norm vs maatschappelijke norm Kleuterjuffen willen zindelijke kleuters in de klas dinsdag 22 maart 2011 (Het nieuwsblad) Steeds meer kleuters zijn geconstipeerd maandag 28 maart 2011 (Het nieuwsblad) 11 Vuile broekjes: oorzaken Informatieverwerkingsproblemen Life-events of ontwikkelingsinterventies Emotioneel dysfunctioneren Gezinsproblemen Schoolproblemen Opvoedingsproblemen Trauma s 12 6

7 Informatieverwerkingsproblemen Een aanzienlijk deel van patiënten met encopresis heeft: (van Everdingen, 2005) ASS Aandachtstekortstoornis (ADHD, ADD) Leerstoornissen (Dyslexie, NLD of dyscalculie) De aandrang prikkel verliest van de andere prikkels. Door de obstipatie heeft het kind zichzelf geleerd aandrang te negeren. 13 Life-events of ontwikkelingsinterferenties Vb. echtscheiding, ziekte, overlijden van een gezinslid, verhuis, geboorte broer/zus, overgang basis- of middelbare school 14 7

8 Emotioneel dysfunctioneren Emotionele problemen angstig, depressief teruggetrokken lichamelijke klachten Gedragsproblemen agressief gedrag opstandig gedrag Aandachtsproblemen, denkproblemen en sociale problemen 15 Gezinsproblemen Relatieproblemen tussen ouders Langslepende echtscheidingsprocedures Psychische stoornissen bij gezinsleden Alcoholproblemen Financiële problemen Ouder-kind relatieproblemen 16 8

9 Schoolproblemen Slechte hygiëne toiletten Overvolle klassen / Meerdere leerkrachten in één klas (Cognitieve) overvraging van kinderen Pesten (aanleiding/gevolg) 17 Opvoedingsproblemen Verwennende opvoeding Inconsistente opvoeding Onvoldoende structuur Pedagogische verwaarlozing 18 9

10 Trauma s Door lichamelijk letsel: lavementen, onderzoeken (anale manometrie ) Psychosociale trauma s: seksueel misbruik/mishandeling Alert zijn! 19 Oorzaken Toch kunnen soms ook volgende factoren een rol spelen: Aandachtvragen Vb. geboorte broer /zusje Ziektewinst Beloning voor het ongewenst gedrag Gebrek aan ziektelast Vuile broeken zijn niet echt een probleem voor het kind Broeken worden schoongemaakt voor het kind Dragen van een luier: van een luier wordt je luier Gemakzucht en uitstelgedrag Verminderde motivatie 20 10

11 Herval Bij herval van obstipatie/encopresis: Chronische of acute stress Positieve of negatieve stress Enkele kleine stressfactoren samen 21 Vuile broekjes: vooral een last voor de ouders? Vuile broekjes: is voor ouders een grote zorg, last en ergernis, met vele beperkingen: Stinkend huis Nooit onvoorbereid de deur uit kunnen gaan Wassen, wassen, wassen! Obstipatie Buikpijnklachten: ziekenhuisopnames of schoolverzuim Eetproblemen Traumatische ervaringen door lavementen e.d. Gedragsveranderingen als gevolg van obstipatie 22 11

12 Vuile broekjes: vooral een last voor de ouders? Een kind niet zindelijk krijgen, voelt aan als falen in één van de belangrijkste taken van het moeder- (ouder-) schap. Zorgt vaak voor schuldgevoel bij ouders 23 Vuile broekjes: last voor de kinderen? Secundair probleemgedrag bij kinderen met encopresis: Vuile broeken verstoppen Ontlasting ophouden Niet voelen of ruiken dat er een vuile broek is Ongelukje net na toiletbezoek Nonchalante houding bron van ergernis Liegen en bedriegen?! 24 12

13 Vuile broekjes: last voor de kinderen? Liegen en bedriegen?! Neen! Ook de kinderen zijn zelf vaak verbaasd en verdrietig, maar tonen dit niet (meer). Ze hullen zich in stilzwijgen, onverschilligheid of verzet = een negatieve oplossingsstrategie: het ontkennen en verdringen (~ dissociatie) = struisvogelpolitiek = manier om de moed niet nog meer te verliezen = angst voor boosheid van hun ouders 25 Vuile broekjes Internaliserende / externaliserende problemen Transdisciplinaire aanpak! 26 13

14 In de praktijk 27 Transdisciplinaire aanpak Gastro-enteroloog Minimum 1 doktersconsult Kinesitherapeut Bekkenbodemtherapie Biofeedback Kinderpsycholoog 28 14

15 Kinderpsycholoog: Behandeling Psycho-educatie Gedragstherapeutische interventies 29 Psycho-educatie Kinderen 30 15

16 31 Psycho-educatie Ouders: De schuldvraag wegnemen Uitleg over secundaire probleemgedrag: herbenoemingen Copingmechanismen als verdringen, negeren, liegen, ontkennen en verstoppen Uitleg over de relatie tussen obstipatie, overloop, encopresis, soiling en stress Voorbereiden op terugval 32 16

17 Gedragstherapeutische interventies Huiswerkopdrachten Gedragsconditionering Ouders (Bekkenbodemoefeningen) 33 Huiswerkopdrachten Registratie ontlastingspatroon Toilettraining motiveren Geleidelijke blootstelling aan potje / toilet (angst voor potje) Leuke lijst Opgelet! Eerst werken naar afbouwen constipatie = eerst méér ontlasting op het toilet Starten met wat het kind al kan (detective) Op maat van het kind 1000 kleine stapjes!!! (tempo van het kind laten meebeslissen) 34 17

18 Registratie ontlastingspatroon 35 Toilettraining motiveren Maximaal 5 minuten Bij voorkeur na de maaltijd Boekje lezen, liedje zingen Kookwekker Vast moment 36 18

19 Geleidelijke exposure: veel kleine stapjes 37 Gedragsconditionering Conditionering van gewenst gedrag Extrinsieke motivatie Aandacht duidelijk richten Afspraak langer onthouden Straffen: neen! Negatieve sfeer, verhoogt de spanning 38 19

20 Gedragsconditionering Bekrachtiging Verbaal Direct: prijzen en complimenten geven Indirect Non-verbaal Sociale bekrachtigers: leuke lijst Materiële bekrachtigers (beperkt voor oudere kinderen) 39 Valkuilen Een groot cadeau Inconsequent belonen Uitgesteld belonen 40 20

21 Ouders Verantwoordelijkheid bij het kind (vragen, niet forceren) Aanmoedigen Geduld!!!!!!!!!!! Informeren van de omgeving (grootouders, school ) Voorspellen herval: ziekte, vakantie, emoties 41 Materiaal Prenten (psycho-educatie) Klei Pop, potje, pampers Toilet 42 21

22 Complex? Mogelijkheid tot opname Pediatrie Kinderpsychiatrie 43 Follow-up Afbouw medicatie (tijd) Telefonische follow-up 44 22

23 Bedankt voor uw aandacht!!! 45 23

OBSTIPATIE FRANCISCUS VLIETLAND

OBSTIPATIE FRANCISCUS VLIETLAND OBSTIPATIE FRANCISCUS VLIETLAND Wat is obstipatie? Voedsel komt via de slokdarm en de maag in de darm terecht. Water en voedingsstoffen worden in de darm gedeeltelijk in de bloedbaan opgenomen. De stoffen

Nadere informatie

Stoelgang. die niet vanzelf gaat

Stoelgang. die niet vanzelf gaat Stoelgang die niet vanzelf gaat Beste ouders Uw kind is opgenomen omwille van een fecale impactie of obstipatie en een bijhorende darmspoeling. In deze brochure vindt u algemene informatie over het ziektebeeld,

Nadere informatie

Kindergeneeskunde. De Poeppoli. www.catharinaziekenhuis.nl

Kindergeneeskunde. De Poeppoli. www.catharinaziekenhuis.nl Kindergeneeskunde De Poeppoli www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat zijn poepproblemen?... 3 Mogelijke factoren die poepproblemen veroorzaken... 4 Gevolgen van poepproblemen... 4 De Poeppoli... 5 Doel

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kinderen, jongeren en problemen met ontlasting

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kinderen, jongeren en problemen met ontlasting Kinderen, jongeren en problemen met ontlasting KINDEREN, JONGEREN EN PROBLEMEN MET ONTLASTING INLEIDING Er zijn regelmatig kinderen of jongeren die in het ziekenhuis komen met ontlastingsproblemen. Dit

Nadere informatie

De meeste kinderen worden vanzelf droog zonder dat je er als ouder een inspanning voor moet leveren. Plots komen ze zeggen ik moet pipi.

De meeste kinderen worden vanzelf droog zonder dat je er als ouder een inspanning voor moet leveren. Plots komen ze zeggen ik moet pipi. 1 De meeste kinderen worden vanzelf droog zonder dat je er als ouder een inspanning voor moet leveren. Plots komen ze zeggen ik moet pipi. Je zet ze op het potje en daarna heb je nooit meer een natte broek.

Nadere informatie

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening.

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening. Verstopping Regelmatig ontlasting hebben, is voor veel mensen een teken van goede gezondheid. De regelmaat verschilt van mens tot mens: de een heeft drie keer per dag ontlasting, de ander drie keer per

Nadere informatie

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL Verstopping WAT IS VERSTOPPING WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL VERSTOPPING

Nadere informatie

Adviezen voor de leerkracht Als kinderen op de basisschool nog niet zindelijk zijn

Adviezen voor de leerkracht Als kinderen op de basisschool nog niet zindelijk zijn Adviezen voor de leerkracht Als kinderen op de basisschool nog niet zindelijk zijn PIPO-poli voor kinderen met plas- en poepproblemen Vrouw Moeder Kind-centrum Inleiding Niemand wordt zindelijk geboren.

Nadere informatie

Obstipatie bij kinderen. Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven

Obstipatie bij kinderen. Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven Obstipatie bij kinderen Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven Normaal stoelgangspatroon postnataal: 99% defaecatie binnen 48 uren borstvoeding volwassenen: 3x/dag tot 3x/week

Nadere informatie

Buikpijn, obstipatie en fecale incontinentie bij kinderen

Buikpijn, obstipatie en fecale incontinentie bij kinderen Buikpijn, obstipatie en fecale incontinentie bij kinderen Congres Kinderverpleegkunde 2.0 laat je upgraden! Rita van den Tooren-de Groot Kinderarts HMC Haaglanden Medisch Centrum Den Haag 27 september

Nadere informatie

Het zindelijkheidsproces

Het zindelijkheidsproces Zindelijk worden met een anorectale malformatie of de ziekte van Hirschsprung. Uw kind heeft een anorectale malformatie of M. Hirschsprung. Bij kinderen met een anorectale malformatie of met de ziekte

Nadere informatie

Ik moet naar de wc! Als kinderen op de basisschool nog niet zindelijk zijn

Ik moet naar de wc! Als kinderen op de basisschool nog niet zindelijk zijn Ik moet naar de wc! Als kinderen op de basisschool nog niet zindelijk zijn Niemand wordt zindelijk geboren. Plas en ontlasting ophouden is iets wat we allemaal hebben moeten leren. De meeste kinderen worden

Nadere informatie

kindergeneeskunde informatiebrochure Constipatie bij kinderen

kindergeneeskunde informatiebrochure Constipatie bij kinderen kindergeneeskunde informatiebrochure Constipatie bij kinderen Inhoudstafel 1. Inleiding 4 2. Wat is constipatie? 4 3. Wanneer spreken we van chronische constipatie? 4 4. Oorzaken van constipatie 5 5.

Nadere informatie

Moeite met poepen. Voorkomen of verhelpen

Moeite met poepen. Voorkomen of verhelpen Moeite met poepen Voorkomen of verhelpen Inleiding U bent opgenomen in ons ziekenhuis en heeft een verhoogde kans op verstopping of hardlijvigheid. Dit wordt obstipatie genoemd. Het betekent dat u minder

Nadere informatie

Stoelgangreëducatie bij kinderen

Stoelgangreëducatie bij kinderen Stoelgangreëducatie bij kinderen Renson Catherine UZ Gent Bekkenbodemtherapie urotherapie 1 Pediatrisch Uro-Nefrologisch Centrum Kinder-bekkenbodemkinesisten Kinder-psychologen Pediatrische verpleegkundigen

Nadere informatie

Over peuters en kleuters

Over peuters en kleuters Over peuters en kleuters Even terugdenken aan onze eigen puberteit Stemmingswisselingen Boos worden om niets Ruzie maken over niets Met de deuren slaan voor aandacht Experimenteergedrag Grenzen af tasten

Nadere informatie

Op het potje. Alles wat je moet weten over zindelijkheid, pipi, kaka, bedplassen, potjestraining en nog veel meer...

Op het potje. Alles wat je moet weten over zindelijkheid, pipi, kaka, bedplassen, potjestraining en nog veel meer... Opvoedingswinkel Zoersel Handelslei 230, Zoersel 03/633 98 98 Opvoeding@zoersel.be www.opvoedingswinkelzoersel.be Opvoedingswinkel Hoogstraten Gelmelstraat 81, Hoogstraten 03/633 98 95 Opvoedingswinkelhoogstraten@olo.be

Nadere informatie

Wanneer zijn de kinderen klaar voor een zindelijkheidstraining? Kinderen zijn mogelijk klaar voor een zindelijkheidstraining wanneer ze:

Wanneer zijn de kinderen klaar voor een zindelijkheidstraining? Kinderen zijn mogelijk klaar voor een zindelijkheidstraining wanneer ze: Zindelijkheidstraining Net als de meeste ouders kijkt u misschien uit naar de dag dat uw kind geen luiers meer nodig heeft. Uw kind zindelijk maken kan een enorme opgave lijken, vooral wanneer familie,

Nadere informatie

PLASPROBLEMEN BIJ KINDEREN

PLASPROBLEMEN BIJ KINDEREN PLASPROBLEMEN BIJ KINDEREN A1008 Wat is het probleem? Wanneer uw kind last heeft van natte (onder)broeken overdag, terugkerende blaasontstekingen of bedplassen is er mogelijk sprake van een verkeerd aangeleerd

Nadere informatie

1.1 Ontwikkelingspsychopathologie Opbouw van het boek Hoofdstuk 1 in tien punten 25 Belangrijke begrippen 25

1.1 Ontwikkelingspsychopathologie Opbouw van het boek Hoofdstuk 1 in tien punten 25 Belangrijke begrippen 25 Inhoudsopgave 1 Introductie 17 1.1 Ontwikkelingspsychopathologie 17 1.2 Opbouw van het boek 20 1.3 Hoofdstuk 1 in tien punten 25 Belangrijke begrippen 25 2 Classificatie, diagnostiek en epidemiologie 27

Nadere informatie

Op het programma: Vraag 1. Wat betekent voor jou zindelijk zijn? Opwarmertje Iinfo: In groepjes van 3 à 4

Op het programma: Vraag 1. Wat betekent voor jou zindelijk zijn? Opwarmertje Iinfo: In groepjes van 3 à 4 Op het programma: Christel Daenen pedagoge opvoedingsconsulente Opwarmertje Iinfo: Wanneer en hoe wordt een kindje zindelijk? Wanneer moet ik me ongerust maken? Culturele en maatschappelijke invloeden

Nadere informatie

Peuter op het potje! Alles over de zindelijkheidstraining

Peuter op het potje! Alles over de zindelijkheidstraining Peuter op het potje! Alles over de zindelijkheidstraining www.campuso3.be info@campuso3.be T 089 36 79 40 Inleiding De meeste kinderen worden vanzelf droog zonder dat je er als ouder een inspanning voor

Nadere informatie

Haïti. Anneke Vinke, 19 januari 2010

Haïti. Anneke Vinke, 19 januari 2010 Haïti Anneke Vinke, 19 januari 2010 Opzet Korte introductie Feiten en verder Morgen... PAUZE --> daarna vragen/discussie 2 Situatie: RAMP in Haïti TV beelden & leed: zien van pijn van kinderen niet te

Nadere informatie

Het kinderpoepspreekuur. Kindergeneeskunde

Het kinderpoepspreekuur. Kindergeneeskunde Het kinderpoepspreekuur Kindergeneeskunde Uw kind heeft last met poepen. Vaak heeft het zelfs dagenlang geen ontlasting. Zo nu en dan kan uw kind slechts met moeite wat harde poep produceren, wat vaak

Nadere informatie

DIABETES EN DEPRESSIE. Marike Lub Klinisch Psycholoog- Psychotherapeut Medisch Centrum Haaglanden

DIABETES EN DEPRESSIE. Marike Lub Klinisch Psycholoog- Psychotherapeut Medisch Centrum Haaglanden DIABETES EN DEPRESSIE Marike Lub Klinisch Psycholoog- Psychotherapeut Medisch Centrum Haaglanden IEDERS WENS DE IDEALE PATIENT, DE IDEALE DOKTER COMPLEXE PROBLEMEN COMPLEXE AANPAK DETERMINANTEN VAN (ON)GEZONDHEID

Nadere informatie

Moet mijn kind nog luisteren?

Moet mijn kind nog luisteren? Moet mijn kind nog luisteren? Grenzen stellen in de opvoeding Mauri Met dank aan M. Wysmans Schoolreglement uit 1848 Kaartspelen in de klas Vloeken Alcohol drinken op school Liegen Meisjes spelen met jongens

Nadere informatie

Zindelijkheid Vlot op de pot? Christel Daenen pedagoge Opvoedingsconsulente K&G

Zindelijkheid Vlot op de pot? Christel Daenen pedagoge Opvoedingsconsulente K&G Zindelijkheid Vlot op de pot? Christel Daenen pedagoge Opvoedingsconsulente K&G Op het programma: Aantal stellingen Daaraan gekoppeld- achtergrond: Wanneer en hoe wordt een kindje zindelijk? Wanneer moet

Nadere informatie

Constipatie en aambeien

Constipatie en aambeien STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM Constipatie en aambeien CONSTIPATIE, OBSTIPATIE EN VERSTOPPING Wat is het? Bij constipatie is het moeilijk en soms zelfs pijnlijk om stoelgang te maken. De gemiddelde stoelgangsfrequentie

Nadere informatie

Een onderwerp waar blijkens de enquêtes veel belangstelling voor bestond wat betreft het komen tot protocollering is encopresis.

Een onderwerp waar blijkens de enquêtes veel belangstelling voor bestond wat betreft het komen tot protocollering is encopresis. Richtlijn voor de behandeling van encopresis April 2004 Voorwoord De besturen van de NIP-sectie Psychologen in Algemene/academische Ziekenhuizen (PAZ) en de Vereniging van Kinder-en Jeugdpsychologen en

Nadere informatie

Vragenlijst continentiepoli

Vragenlijst continentiepoli Vragenlijst continentiepoli Inleiding De kinderarts of uroloog heeft uw kind doorverwezen naar de continentiepoli. Om een goed beeld te krijgen van de problematiek van uw kind vragen wij u de lijst, voor

Nadere informatie

VERSTOPPING (OBSTIPATIE)

VERSTOPPING (OBSTIPATIE) VERSTOPPING (OBSTIPATIE) 17521 Wat is obstipatie? Met obstipatie bedoelen we een chronische darmverstopping, waarbij de dikke darm en de endeldarm gevuld zijn met ontlasting. Dit gaat meestal gepaard met

Nadere informatie

Darmproblemen bij acute buikpijn

Darmproblemen bij acute buikpijn Darmproblemen bij acute buikpijn U bent voor onderzoek op de spoedeisende hulp geweest omdat u buikklachten heeft. De arts heet bij u geen acute oorzaak kunnen vaststellen. De klachten kunnen vele oorzaken

Nadere informatie

NASLAGWERK THEMA AVOND SIGNALEREN EN PREVENTIE KINDERMISHANDELING 25 JUNI 2013. De verschilllende vormen van kindermishandeling:

NASLAGWERK THEMA AVOND SIGNALEREN EN PREVENTIE KINDERMISHANDELING 25 JUNI 2013. De verschilllende vormen van kindermishandeling: NASLAGWERK THEMA AVOND SIGNALEREN EN PREVENTIE KINDERMISHANDELING 25 JUNI 2013 De verschilllende vormen van kindermishandeling: 1) Lichamelijke mishandeling: het toebrengen van verwondingen zoals kneuzingen,

Nadere informatie

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding Week tegen de kindermishandeling Thema: conflictscheiding Welkom Cindy de Rijke Kompaan en De Bocht Ouderschapsbemiddelaar Peter Verbeeten Instituut voor Maatschappelijk werk medewerker kinderen en scheiden

Nadere informatie

Ontlastingsproblemen bij aangeboren afwijkingen aan de darmen

Ontlastingsproblemen bij aangeboren afwijkingen aan de darmen Ontlastingsproblemen bij aangeboren afwijkingen aan de darmen In deze folder krijgt u informatie over de problemen met de ontlasting die anorectale misvorming en de ziekte van Hirschsprung met zich mee

Nadere informatie

Obstipatie (verstopping) bij kinderen Informatie voor ouders Polikliniek Kindergeneeskunde

Obstipatie (verstopping) bij kinderen Informatie voor ouders Polikliniek Kindergeneeskunde Obstipatie (verstopping) bij kinderen Informatie voor ouders Polikliniek Kindergeneeskunde Inhoud: Inleiding. Algemeen: o Wat is obstipatie? o Kenmerken van obstipatie. o Hoe herken ik obstipatie bij mijn

Nadere informatie

Voedingsadvies bij obstipatie bij kinderen

Voedingsadvies bij obstipatie bij kinderen Kindergeneeskunde Voedingsadvies bij obstipatie bij kinderen www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Drink- en voedingsadviezen... 3 Vezels... 3 Vocht... 4 Gasvorming... 5 Tips... 6 Wat heeft uw kind dagelijks

Nadere informatie

Kloofje in de anus (Fissura ani)

Kloofje in de anus (Fissura ani) Kloofje in de anus (Fissura ani) Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en oorzaak van een fissura ani (kloofje in de anus) en de meest gebruikelijke behandelingsmogelijkheden. Het is

Nadere informatie

Obstipatie bij uw kind

Obstipatie bij uw kind Obstipatie bij uw kind Bij uw kind is verstopping (obstipatie), al dan niet gepaard gaand met vieze broeken, vastgesteld door uw kinderarts. Wellicht heeft u nog vragen na het gesprek. U kunt in deze folder

Nadere informatie

Vrije Kleuter-en Lagere school De Link Patronaatstraat 28 Jan Verbertlei 46 2650 Edegem Tel. 03 369 66 33 Fax 03 458 04 97 E-mail delink@telenet.

Vrije Kleuter-en Lagere school De Link Patronaatstraat 28 Jan Verbertlei 46 2650 Edegem Tel. 03 369 66 33 Fax 03 458 04 97 E-mail delink@telenet. Vrije Kleuter-en Lagere school De Link Patronaatstraat 28 Jan Verbertlei 46 2650 Edegem Tel. 03 369 66 33 Fax 03 458 04 97 E-mail delink@telenet.be Achtergrondinformatie zindelijkheid Vanaf wanneer kan

Nadere informatie

Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie)

Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie) Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie) In overleg met uw chirurg wordt u binnenkort in het Rode Kruis ziekenhuis (RKZ) geopereerd aan een verzakking van de endeldarm (laatste stukje

Nadere informatie

KITS Vragenlijst voor ouders en kinderen

KITS Vragenlijst voor ouders en kinderen KITS Vragenlijst voor ouders en kinderen Naam Kind:. Geboortedatum: 1. Algemene vragen voor de ouders Klacht(en) waarvoor hulp wordt gevraagd: O Obstipatie O Vaak ontlasten O Urineverlies overdag O Ophoudgedrag

Nadere informatie

Superpoeper vragenlijst

Superpoeper vragenlijst Superpoeper vragenlijst Beste ouder / verzorger, U heeft uw kind aangemeld, of wilt uw kind gaan aanmelden. Om van tevoren al iets meer te weten wilt u dan deze vragenlijst over uw kind invullen? Vragen

Nadere informatie

Verstopping bij kinderen

Verstopping bij kinderen Verstopping bij kinderen VERSTOPPING BIJ KINDEREN Bij uw kind is verstopping (obstipatie) vastgesteld. Verstopping is het vasthouden van teveel ontlasting. Bij ongeveer 25% van de kinderen komt de ontlasting

Nadere informatie

Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld. huiselijkgeweldwb.nl. 0900 126 26 26 5 cent per minuut

Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld. huiselijkgeweldwb.nl. 0900 126 26 26 5 cent per minuut Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26 Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld Kinderen die getuige zijn van geweld tussen hun

Nadere informatie

Kloofje in de anus Fissura ani)

Kloofje in de anus Fissura ani) Kloofje in de anus Fissura ani) Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en oorzaak van een fissura ani (kloofje in de anus) en de meest gebruikelijke behandelingsmogelijkheden.

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Vragenlijst voor kinderen met plasproblemen

Vragenlijst voor kinderen met plasproblemen Vragenlijst voor kinderen met plasproblemen Kindergeneeskunde/ urologie A Personalia Naam: Adres: Postcode en woonplaats: Geboorte datum: A Invuldatum: B Ongelukjes met het plassen overdag B1 Heeft uw

Nadere informatie

Yunio: Zindelijk worden

Yunio: Zindelijk worden Yunio: Zindelijk worden Informatie en adviezen voor ouders Yunio is onderdeel van. Zindelijk worden Yunio ondersteunt (aanstaande) ouders in de ontwikkeling van hun kind. Zindelijk worden is een ingewikkeld

Nadere informatie

Zindelijkheid bij kleuters Algemene informatie, tips en adviezen

Zindelijkheid bij kleuters Algemene informatie, tips en adviezen Zindelijkheid bij kleuters Algemene informatie, tips en adviezen PIPO-poli voor kinderen met plas- en poepproblemen Vrouw Moeder Kind-centrum Zindelijkheid bij kleuters Niemand wordt zindelijk geboren;

Nadere informatie

Webinar. Thema: conflictscheiding

Webinar. Thema: conflictscheiding Webinar Thema: conflictscheiding Welkom Cindy de Rijke Kompaan en De Bocht Ouderschapsbemiddelaar Peter Verbeeten Instituut voor Maatschappelijk werk medewerker kinderen en scheiden Tijdens de webinar

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

Anuskloofje. (Fissura ani) Chirurgie

Anuskloofje. (Fissura ani) Chirurgie Anuskloofje (Fissura ani) Chirurgie Inhoudsopgave Wat is een Fissura ani?4 Wat is de oorzaak? 4 Wat voor klachten geeft een Fissura ani? 5 Zijn er nog onderzoeken nodig? 5 Wat zijn de behandelingsmogelijkheden?

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 134 Nederlandse samenvatting De inleiding van dit proefschrift beschrijft de noodzaak onderzoek te verrichten naar interpersoonlijk trauma en de gevolgen daarvan bij jongeren in

Nadere informatie

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017)

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) 2. Introductie slaapproblemen Deze introductie beschrijft de definitie van slaapproblemen en slaapstoornissen, de prevalentie en de gevolgen

Nadere informatie

Fecale impactie. T +32(0) F +32(0) Campus Sint-Jan Schiepse bos 6. B 3600 Genk

Fecale impactie. T +32(0) F +32(0) Campus Sint-Jan Schiepse bos 6. B 3600 Genk Fecale impactie T +32(0)89 32 50 50 F +32(0)89 32 79 00 info@zol.be Campus Sint-Jan Schiepse bos 6 B 3600 Genk Campus Sint-Barbara Bessemerstraat 478 B 3620 Lanaken Medisch Centrum André Dumont Stalenstraat

Nadere informatie

Een kloofje in de anus

Een kloofje in de anus Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Chirurgie Een kloofje in de anus 1 Een kloofje in de anus In deze brochure kunt u lezen hoe een kloofje in de anus ontstaat en

Nadere informatie

Oorzaken Diagnose stellen Medische behandeling

Oorzaken Diagnose stellen Medische behandeling Prikkelbare darm Een prikkelbare darm is een onschuldige darmaandoening, die wel veel lichamelijke klachten kan geven. Men spreekt niet van een ziekte omdat een prikkelbare darm niet samengaat met zichtbare

Nadere informatie

In deze folder wordt beschreven hoe het zindelijk worden voor plassen en poepen bij kinderen werkt.

In deze folder wordt beschreven hoe het zindelijk worden voor plassen en poepen bij kinderen werkt. Zindelijkheid In deze folder wordt beschreven hoe het zindelijk worden voor plassen en poepen bij kinderen werkt. Zindelijkheidstraining: wanneer? Om onzindelijkheid te voorkomen is het belangrijk de zindelijkheidstraining

Nadere informatie

Inhoud. plaatsbepaling en verklaringsmodel... 9. met een verstandelijke beperking... 27. Literatuur... 8. verstandelijke beperking...

Inhoud. plaatsbepaling en verklaringsmodel... 9. met een verstandelijke beperking... 27. Literatuur... 8. verstandelijke beperking... XIII Inhoud 1 Het handboek SOS Snelle Opvang bij Seksueel misbruik..................... 1 1.1 Doelgroep van het handboek SOS..................................................... 2 1.2 Het belang van het

Nadere informatie

Kinderen met de ziekte van Hirschsprung

Kinderen met de ziekte van Hirschsprung Kinderen met de ziekte van Hirschsprung Uw kind is opgenomen op één van de verpleegafdelingen van Universitair Kinderziekenhuis St Radboud, omdat bij uw kind de ziekte van Hirschsprung is vastgesteld.

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

Plasadviezen voor ouders en kinderen

Plasadviezen voor ouders en kinderen Plasadviezen voor ouders en kinderen 2 Inleiding Deze folder geeft u een aantal plasadviezen voor u en uw kind. Voor alle kinderen is het belangrijk dat ze goed plassen, zodat de blaas zich in één keer

Nadere informatie

Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie)

Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie) Patiënteninformatie Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie) rkz.nl In overleg met uw chirurg wordt u binnenkort in het Rode Kruis ziekenhuis (RKZ) geopereerd aan een verzakking van

Nadere informatie

Universitaire Ziekenhuizen Leuven campus Gasthuisberg Dienst Kinder-gastroenterologie

Universitaire Ziekenhuizen Leuven campus Gasthuisberg Dienst Kinder-gastroenterologie OBSTIPATIE bij kinderen Universitaire Ziekenhuizen Leuven campus Gasthuisberg Dienst Kinder-gastroenterologie Prof. Dr. I. Hoffman Mevr. T. Bosmans Mevr. I. Lens Mevr. L. van Moppes Mevr. A. Teerlinck

Nadere informatie

Beide afwijkingen hebben als gevolg dat een kind niet zelf zijn ontlasting kan lozen.

Beide afwijkingen hebben als gevolg dat een kind niet zelf zijn ontlasting kan lozen. Sophia Kinderziekenhuis Uw kind is geopereerd aan een anorectale misvorming of de ziekte van Hirschsprung. Na de operatie kunnen zich defecatieproblemen (problemen met de ontlasting) voordoen. Deze folder

Nadere informatie

BEPERKING ONDERWIJSPARTICIPATIE

BEPERKING ONDERWIJSPARTICIPATIE BEPERKING ONDERWIJSPARTICIPATIE GOOD PRACTICES De onderbouwing van de beperking van de onderwijsparticipatie blijkt uit het VO Aanmeldformulier Amsterdam 2009-2010, niet ouder dan een half jaar, plus diagnostische

Nadere informatie

OPGROEIEN MET ZIEKTE EN ZORG. Training voor professionals

OPGROEIEN MET ZIEKTE EN ZORG. Training voor professionals OPGROEIEN MET ZIEKTE EN ZORG Training voor professionals WAT IS JOUW KRACHT? AANLEIDING De gemeente Zoetermeer wil jonge mantelzorgers in beeld brengen en passende ondersteuning bieden. Jonge mantelzorgers

Nadere informatie

Angstige leerlingen in de klas en het Vriendenprogramma. Drs. N.E. de Vries

Angstige leerlingen in de klas en het Vriendenprogramma. Drs. N.E. de Vries Angstige leerlingen in de klas en het Vriendenprogramma. Drs. N.E. de Vries Aandachtspunten in de klas Het Vriendenprogramma Onderdelen Vriendenprogramma in de klas Online programma s voor jongeren Aandachtspunten

Nadere informatie

Zindelijk worden. De hele dag droog blijven. Positief opvoeden Drenthe

Zindelijk worden. De hele dag droog blijven. Positief opvoeden Drenthe Zindelijk worden De hele dag droog blijven Positief opvoeden Drenthe Zindelijk worden De hele dag droog blijven Elke ouder is blij als er geen luiers meer op het boodschappenlijstje staan. Het betekent

Nadere informatie

Voedingsrichtlijnen bij constipatie Pediatrie

Voedingsrichtlijnen bij constipatie Pediatrie Voedingsrichtlijnen bij constipatie Pediatrie Inhoudsopgave 1 Constipatie of verstopping?... 3 2 Oorzaken... 3 3 Richtlijnen voor een goede stoelgang... 4 4 Vezels... 6 5 Producten met probiotica of probiotica...

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie bij bekkenbodemklachten

Bekkenfysiotherapie bij bekkenbodemklachten Bekkenfysiotherapie bij bekkenbodemklachten Albert Schweitzer ziekenhuis Regionaal Bekkenbodem Centrum maart 2010 pavo 0682 Inleiding Problemen met de bekkenbodem beginnen vaak met kleine klachten. Licht

Nadere informatie

Marijn Nijboer Orthopedagoog i.o.t. GZ-psycholoog Accare UCKJP

Marijn Nijboer Orthopedagoog i.o.t. GZ-psycholoog Accare UCKJP Marijn Nijboer Orthopedagoog i.o.t. GZ-psycholoog Accare UCKJP INHOUD Impulsief en agressief gedrag; normaal op jonge leeftijd? Alarmsignalen Verwijzen? Werkwijze team jonge kinderen zorglijn ADHD en gedragsstoornissen

Nadere informatie

Infobrochure. Laxerende voeding. Dienst: pediatrie Tel: 011 826 341. mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Laxerende voeding. Dienst: pediatrie Tel: 011 826 341. mensen zorgen voor mensen Infobrochure Laxerende voeding Dienst: pediatrie Tel: 011 826 341 mensen zorgen voor mensen Contactgegevens dieetafdeling: Sarah Timmers: 011 826 043 Evelien Truijen: 011 826 057 2 Titel Laxerende voeding:

Nadere informatie

Behandeling van een anale fissuur Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis

Behandeling van een anale fissuur Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Behandeling van een anale fissuur Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Chirurgie Waregem_Versie 1_Jan 2016 Inleiding Deze folder geeft uitleg over de behandeling van een anale fissuur. Een anale

Nadere informatie

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Echtscheiding en kinderen Kinderen zien het gezin waarin zij zijn grootgebracht vaak als een eenheid die er altijd was

Nadere informatie

Diarree is een verstoring van het normale ontlastingpatroon. De ontlasting bevat meer water dan gewoonlijk en u moet vaker naar het toilet.

Diarree is een verstoring van het normale ontlastingpatroon. De ontlasting bevat meer water dan gewoonlijk en u moet vaker naar het toilet. DIARREE In het dagelijks leven noemen we het liever buikgriep of voedselvergiftiging. Voor het woord diarree schamen we ons een beetje. Toch heeft iedereen er wel eens last van. Op vakantie of gewoon thuis.

Nadere informatie

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen?

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen? Chronisch Hartfalen Wat is chronisch hartfalen? Omschrijving Hartfalen Hartfalen is een aandoening van het hart waarbij het hart niet meer in staat is om voldoende bloed uit te pompen en rond te pompen.

Nadere informatie

(Copyright Marieke van Engelenburg, Universiteit van Maastricht)

(Copyright Marieke van Engelenburg, Universiteit van Maastricht) Vragenlijst KIP poli (Copyright Marieke van Engelenburg, Universiteit van Maastricht) Naam Jongen O Meisje O Geboortedatum School of dagverblijf Groep/klas O Overdag thuis O Kinderdagverblijf of creche

Nadere informatie

De ontlasting is M(i)S. Literatuur. Incidentie 19-2-2014. Joke Beekman. MSMS 2 december 2013

De ontlasting is M(i)S. Literatuur. Incidentie 19-2-2014. Joke Beekman. MSMS 2 december 2013 De ontlasting is M(i)S MSMS 2 december 2013 Joke Beekman Verpleegkundig specialist Revalidatiegeneeskunde en Continentie- en retentiezorg Sint Maartenskliniek, Nijmegen Literatuur Incidentie 68% darm problemen

Nadere informatie

Vormen en oorzaken van urine-incontinentie Er zijn verschillende vormen van urine-incontinentie:

Vormen en oorzaken van urine-incontinentie Er zijn verschillende vormen van urine-incontinentie: INCONTINENTIE Inleiding Incontinentie (urine-incontinentie en/of ontlastingsincontinentie) is vooral bij ouderen een veelvoorkomend probleem. Toch zoekt maar een klein deel van de mensen hulp. Hierbij

Nadere informatie

Zindelijk worden. Thema. 1 Inleiding

Zindelijk worden. Thema. 1 Inleiding Thema 10 Zindelijk worden 1 Inleiding Als zorghulp in de thuiszorg of bijvoorbeeld in de kinderopvang kun je te maken krijgen met kinderen die zindelijk worden. Ze moeten dan leren op een potje te plassen

Nadere informatie

C. U heeft de tijd voor deze fase en bent gemotiveerd.

C. U heeft de tijd voor deze fase en bent gemotiveerd. ZINDELIJKHEID In deze brochure wordt het zindelijkheidsproces beschreven van plassen en poepen. Daarnaast worden problemen met zindelijkheid benoemd en worden algemene adviezen aangeboden. Zindelijkheidstraining:

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kinderen, jongeren en incontinentieproblemen

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kinderen, jongeren en incontinentieproblemen Kinderen, jongeren en incontinentieproblemen KINDEREN, JONGEREN EN INCONTINENTIEPROBLEMEN INLEIDING Mijn kind incontinent? Nee, het plast gewoon in bed of in zijn broek! Ouders vinden de term incontinent

Nadere informatie

2 Classificatie, diagnostiek en epidemiologie 35

2 Classificatie, diagnostiek en epidemiologie 35 Inhoudsopgave Overzicht van figuren, kaders en tabellen 17 1 Introductie 23 1.1 Wat is ontwikkelingspsychopathologie? 24 1.1.1 Vroeger en nu 25 1.1.2 Een dynamisch gezichtspunt 26 1.1.3 Een uniek individu

Nadere informatie

In deze folder leest u wanneer u zonder problemen voor uzelf kunt zorgen en wanneer u beter naar een huisarts kunt gaan.

In deze folder leest u wanneer u zonder problemen voor uzelf kunt zorgen en wanneer u beter naar een huisarts kunt gaan. Diarree In het dagelijks leven noemen we het liever buikgriep of voedselvergiftiging. Voor het woord diarree schamen we ons een beetje. Toch heeft iedereen er wel eens last van. Op vakantie of gewoon thuis.

Nadere informatie

Persoonsgegevens. Adresgegevens. Post. Pagina 1 / 7. Gelieve deze fiche ingevuld terug te sturen naar: ROeTSJ, Tiensesteenweg 63, 3000 Leuven

Persoonsgegevens. Adresgegevens. Post. Pagina 1 / 7. Gelieve deze fiche ingevuld terug te sturen naar: ROeTSJ, Tiensesteenweg 63, 3000 Leuven Pagina 1 / 7 Gelieve deze fiche ingevuld terug te sturen naar: ROeTSJ, Tiensesteenweg 63, 3000 Leuven Persoonsgegevens Achternaam: Voornaam: Geboorteplaats: Geboortedatum: Rijksregisternummer: Nummer indentiteitskaart:

Nadere informatie

Verzakking van de endeldarm

Verzakking van de endeldarm Verzakking van de endeldarm Ventrale rectopexie (kijkoperatie) mca.nl Inhoudsopgave Wat is een verzakking van de endeldarm? 3 Aanvullend onderzoek 4 Voorbereiding op de ingreep 5 De ingreep 5 Bijwerkingen

Nadere informatie

Kloofje in de anus (Fissura ani) Maatschap Chirurgie IJsselland Ziekenhuis

Kloofje in de anus (Fissura ani) Maatschap Chirurgie IJsselland Ziekenhuis Kloofje in de anus (Fissura ani) Maatschap Chirurgie IJsselland Ziekenhuis Inleiding Deze folder geeft u een algemeen overzicht van de klachten en oorzaak van een kloofje in de anus en de meest gebruikelijke

Nadere informatie

Richtlijn Zindelijkheid van urine en feces (2011)

Richtlijn Zindelijkheid van urine en feces (2011) Richtlijn Zindelijkheid van urine en feces (2011) Begeleiding en behandeling door de JGZ Inleiding De meeste kinderen met fecale incontinentie kunnen, als uit de anamneselijsten en het lichamelijk onderzoek

Nadere informatie

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012 Wat is een psychische stoornis? Een psychische stoornis is een patroon van denken, voelen en gedrag dat binnen de geldende cultuur ongebruikelijk is. Het patroon veroorzaakt last bij de persoon zelf en/of

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie. bij een overactieve bekkenbodem

Bekkenfysiotherapie. bij een overactieve bekkenbodem Bekkenfysiotherapie bij een overactieve bekkenbodem Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Een overactieve bekkenbodem Bekkenbodemspieren kunnen te zwak maar ook te gespannen

Nadere informatie

Informatie over zindelijkheid

Informatie over zindelijkheid Informatie over zindelijkheid voor ouders, kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en scholen JGZ Richtlijn Zindelijkheid urine en feces Informatie voor ouders, kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en scholen

Nadere informatie

Woonadres :. E-mail:.

Woonadres :. E-mail:. Gegevens van (aangemeld) kind en ouder(s)/verzorger(s) Naam kind :. Geslacht: M / V Geboortedatum: Woonadres :. Postcode :.. Woonplaats :.. Tel.nr(s).:...... E-mail:. Naam vader:. Naam moeder:. Geboortedatum:../../..

Nadere informatie

Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie

Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie Dr. S. Vande Velde Dienst kindergastro-enterologie UZ Gent Prof Dr Van Winckel Prof Dr Van Biervliet Dr De Bruyne 1 Meisje 8 jaar oud Op spoed met mama, al 2 maand

Nadere informatie

Behandeling van aambeien

Behandeling van aambeien Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Behandeling van aambeien z 1 Met uw chirurg hebt u een afspraak gemaakt voor een behandeling van uw aambeien. Hierbij worden

Nadere informatie

EMDR in de kinderrevalidatie: het werkt echt!

EMDR in de kinderrevalidatie: het werkt echt! EMDR in de kinderrevalidatie: het werkt echt! Marjan Zuur orthopedagoog/klinisch psycholoog RC De Hoogstraat Maureen Stam orthopedagoog/gz-psycholoog RC De Trappenberg VOOR NA Inhoud 1. Traumaverwerking

Nadere informatie

Jaargang 1, Nummer 9, juni 2010. Zindelijkheid

Jaargang 1, Nummer 9, juni 2010. Zindelijkheid Jaargang 1, Nummer 9, juni 2010 Zindelijkheid Jaargang 1, Nummer 9, juni 2010 Zindelijkheid Inhoud Wanneer wordt mijn kind zindelijk? Voorwaarden om te starten met zindelijkheidstraining Hoe maak je een

Nadere informatie