Criteria om kwaliteit van medicatie te meten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Criteria om kwaliteit van medicatie te meten"

Transcriptie

1 Criteria om kwaliteit van medicatie te meten Prof. Dr. R. Vander Stichele Heymans Instituut voor Farmacologie, Universiteit van Gent Antwerpen, 15 september 2012

2 Conflict of Interest Statement Als huisarts, verbonden aan de Universiteit Gent heb ik geen potentiële belangenconflicten te vermelden. Bedankingen De resultaten in deze presentatie zijn bekomen in een samenwerkingsverband tussen Universiteit Gent, Dienst Farmacologie, en Universiteit Antwerpen, Departement voor Verpleegwetenschappen, Prof. Monique Elseviers.

3 OVERZICHT Het begrip Kwaliteit Enkele cijfers over vergrijzing en medicatie Enkele cijfers over geneesmiddelengebruik bij ouderen De uitdagingen om kwaliteitsvol voor te schrijven bij ouderen De aanpak bij het meten van de kwaliteit van medicatie Besluit Voorstel

4 Het begrip Kwaliteit

5 Kwaliteit betekent "hoedanigheid" of, meer toegespitst, "eigenschap": het woord is in die betekenissen ontleend aan het Latijnse qualitas. Het begrip wordt daarnaast in engere, positieve zin gebruikt in de betekenis: "goede hoedanigheid of eigenschap", "deugdelijkheid".

6 Meten van kwaliteit van voorschrijven 0 10

7 Meten van kwaliteit van voorschrijven Slecht Goed 0 10

8 Meten van kwaliteit van voorschrijven Slecht Goed 0 10 "quality of care is the degree to which health services for individuals and populations increase the likelihood of desired health outcomes and are consistent with current professional knowledge" Medicare: A Strategy for Quality Assurance (IOM, 1990)

9 Balans tussen voordeel en risico bij geneesmiddelen Incremental Value Incremental Benefit Incremental Risk Incremental Cost

10 Balans tussen voordeel en risico Incremental Value Incremental Benefit Incremental Risk Incremental Cost

11 Balans tussen voordeel en risico Incremental Value Incremental Benefit Incremental Risk Incremental Cost bij ouderen

12 Enkele cijfers over vergrijzing en medicatie

13 België : Groei van 65plussers Percent Percent (Worldbank, 2012) (Worldbank, 2012)

14 Bevolkingscijfers in perspectief 11 miljoen Belgen 2 miljoen bejaarden in rusthuizen

15 Bevolkingscijfers in perspectief 11 miljoen Belgen 2 miljoen bejaarden in thuiszorg met polypharmacie bejaarden in rusthuizen

16 Bevolkingscijfers in perspectief 11 miljoen Belgen 2 miljoen bejaarden in thuiszorg met polypharmacie bejaarden in rusthuizen 2 % van de bevolking voor 20 % van het geneesmiddelenbudget

17 Definities van polypharmacie 4 of meer chronische geneesmiddelen met systemisch effect 5 of meer chronische geneesmiddelen met systemisch effect 10 of meer chronische geneesmiddelen met systemisch effect

18 Definities van polypharmacie 4 of meer chronische geneesmiddelen met systemisch effect 5 of meer chronische geneesmiddelen met systemisch effect 10 of meer chronische geneesmiddelen met systemisch effect Belgische rusthuisbewoners gemiddeld 7 chronische geneesmiddelen Fragiele bejaarden in de thuiszorg (er komt een verpleegster aan huis) gemiddeld 7 chronische geneesmiddelen

19 Enkele cijfers over het geneesmiddelengebruik bij bejaarden

20 Gebruik van psychofarmaca bij gepolymediceerde bejaarden in het rusthuis 79 % van de rusthuisbewoners nam een psychotropicum (1/5 van alle voorschriften) 1 psychotropicum 32% 2 psychotropica 25% 3 psychotropica 14% meer 8% Totaal (som) 79% (Proefschrift Majda Azermai, Universiteit Gent, 2012)

21 Gebruikers van welk soort psychofarmacon? Benzodiazepines 54% Antidepressants 40% Antipsychotica 33% Anti-dementia 8% Totaal (Psychof. Gebruikers) 79% (Proefschrift Majda Azermai, Universiteit Gent, 2012)

22 Gebruikers van antipsychotica Prevalentie van 33 % chronische gebruikers van antipsychotica in Belgische rusthuizen Voornamelijk onder de demente bejaarden voor de aanpak van BPSD : Behavioral and Psychological Symptoms of dementia : (De demente bejaarde met gedragstoornissen en psychologische problemen) Bij 1 op 3 van de antipsychotica gebruikers was er een combinatie met andere psychofarmaca, en bij 1 op 6 dubbelgebruik van antipsychotica. (Proefschrift Majda Azermai, Universiteit Gent, 2012)

23 Gebruikers van Benzodiazepines (en Z-Drugs) Prevalentie van 54 % gebruikers van benzodiazepines in Belgische rusthuizen 4% net opgestarte of occasionele gebruikers 50% chronische gebruikers 59% voor slaapstoornissen 17% voor angst 10% om te kalmeren 10% meer dan één indicatie 4% Varia : epilepsie,paniek, spierspasme 100% van de chronische gebruikers De meeste gebruikers van BZD/Z als slaapmiddel namen niet-langwerkende BZD/Z in lage dosis, éénmalig, s avonds. (Bourgeois J et al., Eur J Clin Pharmacol, 2011)

24 Gebruikers van antidepressiva Prevalentie van 40 % gebruikers van antidepressiva in Belgische rusthuizen 66% voor depressie 13% voor slapeloosheid 6% voor angst 2% voor pijn 12% meer dan één indicatie 100% van de chronische gebruikers (Noot : 46% van de residenten werden door de behandelende arts depressief genoemd werd, maar dus lang niet allemaal voor depressie behandeld) (Bourgeois J et al., Drugs and Aging, 2012)

25 Gebruik van psychofarmaca en leeftijd (Proefschrift Majda Azermai, Universiteit Gent, 2012)

26 Gebruik van psychofarmaca en dementie (Proefschrift Majda Azermai, Universiteit Gent, 2012)

27 De uitdagingen om kwaliteitsvol voor te schrijven bij bejaarden

28 Kwetsbaarheid van ouderen voor geneesmiddelen Polypathologie Veranderde farmacokinetiek en farmacodynamie Verslechterde nierfunctie Minder responsiviteit voor melden van bijwerkingen, voor autonoom corrigeren van medicatiefouten Gevaren van polypharmacy bij ouderen exponentieel risico voor interacties, overdosage, bijwerkingen, niet-gerespecteerde contra-indicaties, behandeling van bijwerking met nieuwe geneesmiddelen (cascade behandeling) Gevaren van polypharmacie met psychofarmaka domper op de resterende levensvreugde ernstige valongelukken versnelling van cognitieve achteruitgang?

29

30 Beoordeling van de kwaliteit van (routine) medicatie en levenseinde-traject Kanker Orgaanfalen Dementie

31 Beoordeling van de kwaliteit van (routine) medicatie en levenseinde-traject Kanker Orgaanfalen Dementie Moment waarop het moment van overlijden door deze aandoening voorspelbaar wordt

32 De aanpak bij het meten van kwaliteit van medicatie bij bejaarden

33 Verschillende denkkaders (potentially) inappropriate prescribing indicators, medication errors drug related problems drug-related hospital admissions adverse drug events Deze uiteenlopende benaderingen wijzen op spraakverwarring en op het leggen van andere accenten.

34 Kwaliteit op het vlak van de keuze van geneesmiddelen welke indicatie bij wie aan welke dosis in welke toedieningsvorm aan welke prijs Kwaliteit op het vlak van de verdeling van geneesmiddelen bestellen klaarzetten toedienen Kwaliteit bij het innemen van geneesmiddelen door de patiënt aanvaarding uitvoering persistentie Kwaliteit bij de monitoring (en documentatie) van effect vanbijwerkingen.

35 Criteria om de kwaliteit van keuze van medicatie te meten moeten steunen op evidentie. Maar : De meeste van die gerandomiseerde studies zijn niet uitgevoerd in de populatie van de ouderen en de hoogbejaarden. De meeste richtlijnen bespreken slechts 1 pathologie. Een oudere patiënt met meerdere ziektebeelden wordt dus behandeld volgens meerdere richtlijnen. Dit kan leiden tot een opeenstapeling van medicatie Weinig richtlijnen houden rekening met patiënten met meerdere comorbiditeiten en meerdere medicaties.

36 Criteria voor de kwaliteit van medicatie inzake veiligheid van de patiënt Vermijden van interacties Tijdig herkennen van bijwerkingen Zoeken van de goede dosis Respecteren van contra-indicaties. Dit vraagt beschikbaarheid van betrouwbare kennisdatabanken en goede IT infrastructuur in het rusthuis, maar ook in de thuiszorg. Hierdoor komt gespecialiseerde expertise binnen handbereik van de zorgverleners in de loopgrachten van de gezondheidszorg. De vraag is hier : zijn deze systemen beschikbaar en worden ze gebruikt?

37 Instrumenten voor het meten van de kwaliteit van medicatie Chang CB, Chan DC. Comparison of published explicit criteria for potentially inappropriate medications in older adults. Drugs Aging. 2010;27: BEERS Criteria Lijst van geneesmiddelen die beter niet aan ouderen worden voorgeschreven PRISCUS Meer aangepaste europese variant van Beers lijst ACOVE Criteria Meten vooral ondergebruik BEDNURSE Spitst zich toe op overgebruik van psychofarmaka STOPP en START Criteria Nieuwere, meer gesofisticeerde en performantere criterialijst. Vraagt wel betere registratie van klinische gegevens

38 Voorbeeld van gebruik van ACOVE Criteria in de Phebe Studie Percent of residents (Vander Stichele R, Elseviers M, et al., Phebe studie, KCE rapport, 2006)

39 Voorbeeld van somscore van rode vlaggen met meerdere kwalititeitsindicatoren BEST PERFORMERS WORST PERFORMERS (Elseviers M et al., submitted)

40 Betrekken van de verpleegkundigen De medicatiefiche in de rusthuizen en ook in de thuiszorg wordt in toenemende mate elektronisch bijgehouden. Met goed ontwikkelde IT programmatuur en degelijke kennisdatabanken wordt screening op bijwerkingen bij gepolymediceerde patiënten is ook mogelijk, als hulpmiddel voor de verpleegkundigen. De Trigger tool (Proefschrift Tinne Dilles, Universiteit Antwerpen, 2011)

41 De lakmoesproeven voor kwaliteitsindicatoren Is er een relatie met outcome? ( wordt de patiënt er beter van?) o Adverse Drug Reactions o Rusthuisopname o Ziekenhuis opname o Levenskwaliteit o Mortaliteit Doet die kwaliteitsverbetering de kosten dalen / is ze betaalbaar? Zijn die kwaliteitsindicatoren geschikt om het effect van interventies na te gaan?

42 CAVEAT Hoe mooi en doordacht de systemen voor het meten van de kwaliteit van medicatie ook zijn, het zijn maar hulpmiddelen. Geïsoleerde toepassing van deze systemen kunnen enkel tijdelijke, kleine overwinningen opleveren maar geen veldslag doen winnen. Deze nieuwe systemen zullen pas tot hun recht komen in het kader van een gepersonaliseerd, multidisciplinair medicatiemanagement van bejaarden in rusthuizen en in de thuiszorg, door de voorschrijvende arts, de afleverende apotheker én de verpleegkundige.

43 De realiteit van de zorgorganisatie in de rusthuizen en in de thuiszorg. Hoe goed wordt de Coördinerende Rusthuis Arts geholpen in zijn taak van coördinator als hij/zij in een doorsnee rusthuis met gemiddeld 32 voorschrijvers moet werken, zonder daartoe de middelen en de autoriteit te krijgen? Krijgt de verpleegkundige de tijd om een rol te spelen met klinische monitoring van bijwerkingen en effecten, en deel te nemen aan medicatieoverleg? Hoe wordt de afleverende apotheker gekozen? Op basis van kortingen of op basis van inzet voor de farmaceutische zorg?

44 Besluit IT- ondersteund Medicatiemanagement is een must voor de gepolymediceerde bejaarde Gebaseerd op een volledige en goed bijgehouden medicatiefiche Op een minimaal aantal klinische gegevens Op de ervaring van de drie hogervermelde disciplines. Periodische herziening van de medicatiefiche is nodig 1 tot 2 maal per jaar, en bij belangrijke event multidisciplinair met de drie polen : Arts Apotheker Verpleegkundige

45 Grondig periodisch nazicht van de medicatiefichein een teamgesprek met : CRA + voorschrijvende arts Afleverende Apotheker Verpleegkundige Ondersteund door IT Rapport Kwaliteitsindicatoren Resultaten van de screening op bijwerkingen met de Trigger tool

46 Voorstel Ondersteun de kwaliteitszorg rond medicatie in het veld met een provinciaal team van : - 1 (Huis)arts klinisch farmacoloog - 1 Klinische Apotheker - 1 Referentie verpleegkundige in de farmacologie Voor ondersteuning van de disciplines in rusthuizen en thuiszorg Voor verdere ontwikkeling van instrumenten voor ondersteuning en kwaliteitsverzekering.

Het Medicatieluik in het elektronisch WZC-dossier : Belang en mogelijkheden WERKGROEP 4

Het Medicatieluik in het elektronisch WZC-dossier : Belang en mogelijkheden WERKGROEP 4 Het Medicatieluik in het elektronisch WZC-dossier : Belang en mogelijkheden Redder in nood WERKGROEP 4 Dr. R. Vander Stichele Domus Medica / Crataegus 14 mei 2011, Leuven Het geneesmiddelengebruik in rusthuizen

Nadere informatie

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe Psychofarmaca bij de ouderen Waarom slikken zij? A. D Hooghe Psychofarmaca Benzodiazepines en aanverwanten Antidepressiva Antipsychotica Antipsychotica Assessment of antipsychotic prescribing in Belgian

Nadere informatie

Succesvol afbouwen benzodiazepines bij ouderen

Succesvol afbouwen benzodiazepines bij ouderen Succesvol afbouwen benzodiazepines bij ouderen Prof. dr. Mirko Petrovic Dienst Geriatrie Universitair Ziekenhuis Gent Het 3 e Landelijk Valsymposium, AMC Amsterdam, 05 november, 2015 Prescribing in Homes

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen

Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Beter af met minder Reduction of Inappropriate psychotropic Drug use in nursing home residents with dementia Claudia Groot Kormelinck Prof.dr. Sytse Zuidema Probleemgedrag

Nadere informatie

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS OVER MIJ Veiligheid & voorschrijven van medicatie 6-11-2014 2 IK ZAL HET VANDAAG HEBBEN OVER Onderzoek doen OF waarom onderzoek doen leuk is en soms

Nadere informatie

NIEUWE EUROPESE RICHTLIJN VOOR PREVENTIE, DETECTIE EN BEHANDELING VAN DEPRESSIE IN

NIEUWE EUROPESE RICHTLIJN VOOR PREVENTIE, DETECTIE EN BEHANDELING VAN DEPRESSIE IN NIEUWE EUROPESE RICHTLIJN VOOR PREVENTIE, DETECTIE EN BEHANDELING VAN DEPRESSIE IN PALLIATIEVE ZORG Referentie. Rayner, L., Price, A., Hotopf, M., Higginson, I.J. (2011). The development of evidencebased

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen. Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015

Polyfarmacie bij ouderen. Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015 Polyfarmacie bij ouderen Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015 Inhoud Inleiding Farmacokinetiek Farmacodynamiek Problemen bij polyfarmacie Medicatiebeoordeling Take home messages

Nadere informatie

Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg

Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg Prof. Dr. Brenda Penninx Vakgroep psychiatrie / GGZ ingeest Neuroscience Campus Amsterdam Mental Health EMGO+ Institute for Health and Care Research b.penninx@vumc.nl

Nadere informatie

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen.

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen. Toolkit polyfarmacie en medicatieveiligheid Doel 1. De medicamenteuze behandeling van de patiënt optimaliseren 2. Zoveel mogelijk voorkomen van (vermijdbare) bijwerkingen van medicatie 3. De continuïteit

Nadere informatie

Workshop MedicatieReview

Workshop MedicatieReview Workshop MedicatieReview SANDWICH NASCHOLING OUDERENZORG 16 FEBR 2017 Doel workshop Zicht krijgen op proces medicatiereview Rol huisarts (met POH) en apotheker op elkaar afstemmen Hoe te declareren Regiefunctie

Nadere informatie

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC Infomoment voor huisartsen en verplegend personeel van WZC Sint-Camillus in Wevelgem Dokters Fien Dendoncker en Jan Vanroose 25/09/2014

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten

Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten Proefschrift: S.U. Zuidema Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten met dementie Samenvatting Dementie is een ongeneeslijke aandoening met belangrijke effecten op cognitie, activiteiten

Nadere informatie

M. PETROVIC 1,2,4, A. SOMERS 3, R. VANDER STICHELE 2

M. PETROVIC 1,2,4, A. SOMERS 3, R. VANDER STICHELE 2 1 POLYFARMACIE BIJ DE OUDERE PATIËNT M. PETROVIC 1,2,4, A. SOMERS 3, R. VANDER STICHELE 2 Naar: Petrovic M, Somers A, Vander Stichele R. Polyfarmacie bij de oudere patiënt. Tijdschrift voor Geneeskunde

Nadere informatie

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 INSPIRE klantenevenement 14 november 2013 Inhoud Farmacie 2013 Workshop scenario analyse Toekomstbeeld VJA Praktijkvoorbeelden Visiedocument Jonge Zorgverleners

Nadere informatie

Cardiovasculaire medicatie: gezondheidswinst versus valrisico

Cardiovasculaire medicatie: gezondheidswinst versus valrisico Cardiovasculaire medicatie: gezondheidswinst versus valrisico Geeske Peeters Susan Tett Samantha Hollingworth Danijela Gnijdic Sarah Hilmer Annette Dobson Ruth Hubbard Richtlijn Acuut Coronair Syndroom

Nadere informatie

Hallo, overlopen wij eens uw medicatieschema?

Hallo, overlopen wij eens uw medicatieschema? Hallo, overlopen wij eens uw medicatieschema? Medicatieanamnese door apotheekassistenten Mevr. Lily Thienpont Mevr. Stefanie Vangampelaere Prof. dr. Peter De Paepe 21 mei 2015 2015 Universitair Ziekenhuis

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Gebruik van antidepressiva en antipsychotica in de rusthuizen Persconferentie 12 mei 2011

Gebruik van antidepressiva en antipsychotica in de rusthuizen Persconferentie 12 mei 2011 Gebruik van antidepressiva en antipsychotica in de rusthuizen Persconferentie 12 mei 2011 Als gevolg van de studie Geneesmiddelengebruik in rusthuizen: grote verschillen 1 en de ontmoetingen met de rustoordsector

Nadere informatie

Bijwerkingen van psychotrope geneesmiddelen. Nikkie Aarts

Bijwerkingen van psychotrope geneesmiddelen. Nikkie Aarts Bijwerkingen van psychotrope geneesmiddelen Nikkie Aarts Afdeling Epidemiologie & Inwendige Geneeskunde 3 de Lustrum Farmacovigilantie Platform Nederland Dinsdag 19 mei 2015 Promotietraject In de dagelijkse

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid (Arno) Rutte (VVD) 2016Z03888).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid (Arno) Rutte (VVD) 2016Z03888). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

IBOM-2. Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis

IBOM-2. Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis IBOM-2 Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis Abeer Ahmad Ruth Mast Giel Nijpels Jacqueline Dekker Piet Kostense Jacqueline Hugtenburg Afdelingen Klinische

Nadere informatie

Kennis en expertise Centrum klinische wondzorg. Prevalentie van wonden in Europa en België

Kennis en expertise Centrum klinische wondzorg. Prevalentie van wonden in Europa en België Kennis en expertise Centrum klinische wondzorg. Prevalentie van wonden in Europa en België Luc Gryson Coördinator WOUND-Ex expertisecentrum van HUBrussel Moeilijk te helen wonden De prevalentie van moeilijk

Nadere informatie

Psychofarmaca in de huisartsenpraktijk in 2015: resultaten van het INTEGO netwerk

Psychofarmaca in de huisartsenpraktijk in 2015: resultaten van het INTEGO netwerk Psychofarmaca in de huisartsenpraktijk in 2015: resultaten van het INTEGO netwerk In 1994 werd het INTEGO project gestart aan het Academisch Centrum Huisartsgeneeskunde (ACHG) van de KU Leuven. De bedoeling

Nadere informatie

MEDICATIEVEILIGHEID MFM TIJDSCHRIFT OVER PRAKTIJKGERICHTE FARMACOTHERAPIE

MEDICATIEVEILIGHEID MFM TIJDSCHRIFT OVER PRAKTIJKGERICHTE FARMACOTHERAPIE MEDICATIEVEILIGHEID een verkeerde of ontbrekende indicatie, een onevenredig hoog risico op bijwerkingen of interacties, onnodig hoge kosten, of voor te korte of te lange gebruiksduur. Farmacotherapie is

Nadere informatie

Optimale farmaceutische zorg voor patienten met M.Parkinson. Wereld Parkinsondag 2015 Nieuwegein

Optimale farmaceutische zorg voor patienten met M.Parkinson. Wereld Parkinsondag 2015 Nieuwegein Optimale farmaceutische zorg voor patienten met M.Parkinson Wereld Parkinsondag 2015 Nieuwegein Een praktijkvoorbeeld Patient gebruikt Sinemet 125 mg 4dd 1 Wordt opgenomen in ziekenhuis: Levodopa/carbidopa

Nadere informatie

Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning

Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning symposium Vroegtijdige Zorgplanning 9 juni 2016 Levenseindezorg op maat : Medische indicaties voor vroegtijdige zorgplanning dr. Anne Beyen Geriater RZ Heilig Hart Tienen Cure model : gevolgen voor (oudere)

Nadere informatie

De acuut zieke chronische patiënt in een acuut ziekenhuis

De acuut zieke chronische patiënt in een acuut ziekenhuis De acuut zieke chronische patiënt in een acuut ziekenhuis Dr. De Coster Olivier, Stedelijke Ziekenhuis Roeselare UZ-Brussel Stedelijk Ziekenhuis Roeselare Brugsesteenweg 90 8800 Roeselare T 051 23 61 11

Nadere informatie

25-04-15. Wat doet Ephor. Bij voorschrijven aan ouderen maak ik het meest gebruik van: Preregistratie studies en de gebruikers van geneesmiddelen

25-04-15. Wat doet Ephor. Bij voorschrijven aan ouderen maak ik het meest gebruik van: Preregistratie studies en de gebruikers van geneesmiddelen Bij voorschrijven aan ouderen maak ik het meest gebruik van: Medicatieadviezen voor kwetsbare ouderen 1. De algemene informatie in het FK 2. De specifieke informatie over ouderen in het FK 3. De SmPC 4.

Nadere informatie

Medicatiebeleid in WZC

Medicatiebeleid in WZC Medicatiebeleid in WZC Keynote speaker: Dr. Lore De Raeve Competentiepool Ouderenzorg Algemene Pharmaceutische Bond (APB) Deskundige Gezondheidsbeleid en Ouderenzorg Koninklijk Limburgs Apothekers Verbond

Nadere informatie

VOORWOORD. KCE reports 47A Geneesmiddelen ROB-RVT i

VOORWOORD. KCE reports 47A Geneesmiddelen ROB-RVT i KCE reports 47A Geneesmiddelen ROB-RVT i VOORWOORD Ouderen gebruiken meer geneesmiddelen dan om het even welke andere leeftijdsgroep. Ze hebben vaker langdurige, chronische ziekten en omdat vele ouderen

Nadere informatie

NeDerLANDse samenvatting

NeDerLANDse samenvatting CHAPTER 10 259 NEDERLANDSE SAMENVATTING Benzodiazepines zijn psychotrope middelen met anxiolytische, sederende, spierverslappende en hypnotische effecten. In de praktijk worden zij voornamelijk ingezet

Nadere informatie

Polyfarmacie. Definities en situatieschets in het ziekenhuis. Apr. Lore Switten ZOL Genk

Polyfarmacie. Definities en situatieschets in het ziekenhuis. Apr. Lore Switten ZOL Genk Polyfarmacie Definities en situatieschets in het ziekenhuis Apr. Lore Switten ZOL Genk Overzicht Definitie polyfarmacie Epidemiologie Oorzaken Wat zijn de problemen? Wat zijn de oplossingen? Polyfarmacie

Nadere informatie

Kwetsbare Ouderen en de Tweede Lijn

Kwetsbare Ouderen en de Tweede Lijn Kwetsbare Ouderen en de Tweede Lijn Addendum bij richtlijn CVRM Wat is mijn plek? Marianne van den Berg, apotheker Stelling een: De kwetsbare ouderen zijn voor mij een van de belangrijkste doelgroepen

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

Afbouwen van geneesmiddelen bij ouderen Veerle Foulon Clinical pharmacology and pharmacotherapy KU Leuven 30/05/2017

Afbouwen van geneesmiddelen bij ouderen Veerle Foulon Clinical pharmacology and pharmacotherapy KU Leuven 30/05/2017 Studiedag GERIATRIE UZ Leuven Afbouwen van geneesmiddelen bij ouderen Veerle Foulon Clinical pharmacology and pharmacotherapy KU Leuven 30/05/2017 Come-On? A complex and multifaceted intervention Training

Nadere informatie

Tweede serie vragen:

Tweede serie vragen: Tweede serie vragen: Vraag van Argos: Er zijn goede resultaten met het afbouwen van venlafaxine via zogenaamde taperingstrips: hierbij gaat de patiënt in 4 of meer weken terug in dagelijks gebruik van

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen

Polyfarmacie bij ouderen Polyfarmacie bij ouderen J O R I S S C H A K E L I N T E R N I S T- K L I N I S C H G E R I AT E R S T. E L I S A B E T H H O S P I TA A L 2 6 F E B R U A R I 2 0 1 2 Inhoud presentatie Deel 1: Achtergrondinformatie

Nadere informatie

Continue sedatie tot aan het overlijden in Vlaamse woonzorgcentra

Continue sedatie tot aan het overlijden in Vlaamse woonzorgcentra Continue sedatie tot aan het overlijden in Vlaamse woonzorgcentra Prof. Johan Bilsen Dr. Sam Rys OZ-groep Mental Health and Wellbeing, Department of Public Health, Vrije Universiteit Brussel Achtergrond

Nadere informatie

Ontwikkelingen op het gebied van de pharmacovigilantie bij ouderen

Ontwikkelingen op het gebied van de pharmacovigilantie bij ouderen Ontwikkelingen op het gebied van de pharmacovigilantie bij ouderen Paul Jansen, geriater klinisch farmacoloog UMC Utrecht en Ephor Ontwikkeling van de levensverwachting 1 Toename gemiddelde leeftijd Hygiëne

Nadere informatie

Rol van de CRA bij palliatieve zorg in een Woonzorgcentrum. Jan De Lepeleire Crataegus ACHG KU Leuven

Rol van de CRA bij palliatieve zorg in een Woonzorgcentrum. Jan De Lepeleire Crataegus ACHG KU Leuven Rol van de CRA bij palliatieve zorg in een Woonzorgcentrum Jan De Lepeleire Crataegus ACHG KU Leuven (Wettelijk) kader Coördinerend Raadgevend Arts Ondersteuningsfunctie en Interrai Vroegtijdige zorgplanning

Nadere informatie

Totstandkoming project

Totstandkoming project NOGGGG Func/onele binding Gent- Deinze Werken aan een efficiënter en effectiever beleid van psychofarmaca in woon-zorgcentra Dirk De Meester Hoofd zorgverlening WZC Leiehome residentiële ouderenzorg op

Nadere informatie

Sterven bij dementie. studie arena 2011: sterven bij dementie 1. Progressie Alzheimer MMSE 30. vroeg mild matig ernstig. Prevalentie dementie

Sterven bij dementie. studie arena 2011: sterven bij dementie 1. Progressie Alzheimer MMSE 30. vroeg mild matig ernstig. Prevalentie dementie Prevalentie dementie Sterven bij dementie mannen vrouwen Prof.dr. WP (Wilco) Achterberg Hoogleraar Institutionele Zorg en Ouderengeneeskunde Afdeling Public health en Eerstelijnsgeneeskunde % populatie

Nadere informatie

Polyfarmacie bij Ouderen STRIP:Less is or more? Thijs Vinks, apotheker Ralf Vingerhoets, geriater

Polyfarmacie bij Ouderen STRIP:Less is or more? Thijs Vinks, apotheker Ralf Vingerhoets, geriater Polyfarmacie bij Ouderen STRIP:Less is or more? Thijs Vinks, apotheker Ralf Vingerhoets, geriater Arts, Apotheker, praktijkassistent of? Symp Kwetsbare Ouderen 29-10-13 1 Wie optimaliseert reeds polyfarmacie?

Nadere informatie

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica IPCI vs. HARM studie in 2005 Jaarlijks 10.000-16.000 vermijdbare opnamen Design

Nadere informatie

Opbouw van presentatie. Waarheden Complexe zorg Welk antwoord heeft ZOROO op deze waarheden Andere antwoorden

Opbouw van presentatie. Waarheden Complexe zorg Welk antwoord heeft ZOROO op deze waarheden Andere antwoorden ZORRO of ZOROO In naam van: SEL WGK Gent Familiezorg Familiehulp Solidariteit voor het gezin CM Huisartsen Gent Thuiskine Thuis apothekers UZ Gent AZ St Lucas Gent AZ Palfijn Gent AZ Maria Middelares Gent

Nadere informatie

HET ZAL JE MOEDER MAAR ZIJN

HET ZAL JE MOEDER MAAR ZIJN HET ZAL JE MOEDER MAAR ZIJN Ouderen in het ziekenhuis: wat weten we? Marieke J. Schuurmans Hoogleraar Verplegingswetenschap UMC Utrecht Lector Ouderenzorg Hogeschool Utrecht HOEVEEL MENSEN BREKEN ER PER

Nadere informatie

Vroegsignalering van (medicatie)gerelateerde problemen bij chronisch zieken.

Vroegsignalering van (medicatie)gerelateerde problemen bij chronisch zieken. Vroegsignalering van (medicatie)gerelateerde problemen bij chronisch zieken. Dr Instituutsdirecteur Verpleegkundige Studies Postdoc Lectoraat verpleegkundige en paramedische zorg bij ouderen en chronisch

Nadere informatie

Platform PI: Communicatie en Therapietrouw. prof. dr. Trudi van den Bos voorzitter Platform PI

Platform PI: Communicatie en Therapietrouw. prof. dr. Trudi van den Bos voorzitter Platform PI Platform PI: Communicatie en Therapietrouw prof. dr. Trudi van den Bos voorzitter Platform PI Platform PI: structureel samenwerkingsverband Patiëntenorganisaties van chronisch zieken en koepelorganisaties

Nadere informatie

Medicatieveiligheid : focus op de patiënt

Medicatieveiligheid : focus op de patiënt Medicatieveiligheid : focus op de patiënt 26 mei 2011 Froukje Boersma, specialist ouderengeneeskunde UMCG, Lentis/Dignis Opbouw presentatie 1. Medicatieveiligheid achtergrond 2. Patiënt risicofactoren

Nadere informatie

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid Marja Jellesma-Eggenkamp Klinische geriatrie Alysis 25 mei 2010 symposium Zevenaar 1 Kwetsbare ouderen inleiding >25% opgenomen patiënten 70+ 10-40%

Nadere informatie

Kwaliteitsproject Jaarlijkse medicatie-evaluatie

Kwaliteitsproject Jaarlijkse medicatie-evaluatie Kwaliteitsproject Jaarlijkse medicatie-evaluatie In het kader van de opleiding tot AVG. Sandra Pollers aios in Maasveld te Maastricht. Juni 2007 1 Inleiding Geneesmiddelen worden in principe voorgeschreven

Nadere informatie

Op weg naar de module ouderenzorg

Op weg naar de module ouderenzorg Op weg naar de module ouderenzorg Geïntegreerde zorg voor ouderen met multiproblematiek Stichting Gezondheidscentra Eindhoven Robert Vening Katinka Mijnheer 12 oktober Inhoud presentatie 1. Introductie

Nadere informatie

Risico-indicatoren. Basisset Geestelijke Gezondheidszorg, Verslavingszorg en Forensische zorg. Utrecht, december 2013

Risico-indicatoren. Basisset Geestelijke Gezondheidszorg, Verslavingszorg en Forensische zorg. Utrecht, december 2013 Risico-indicatoren 2014 Basisset Geestelijke Gezondheidszorg, Verslavingszorg en Forensische zorg Utrecht, december 2013 Inleiding INLEIDING Voor u ligt de basissetrisico-indicatoren Geestelijke Gezondheidszorg,

Nadere informatie

Verbetering van therapietrouw. Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht

Verbetering van therapietrouw. Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht Verbetering van therapietrouw Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht Therapietrouw bij hypertensie Vrouw, 47 jaar, bloeddruk 184/102 mm Hg Diagnose: Essentiële hypertensie

Nadere informatie

Vroegsignaleren van medicatiegerelateerde problemen in de thuiszorg

Vroegsignaleren van medicatiegerelateerde problemen in de thuiszorg Vroegsignaleren van medicatiegerelateerde problemen in de thuiszorg Dr Carolien Sino Hogeschool Utrecht Instituutsdirecteur-Onderzoeker Carolien.sino@hu.nl Voorstellen onderwijs Promotie zorgpraktijk onderzoek

Nadere informatie

MEDICATIEMANAGEMENT IN RVT s: KNELPUNTEN EN UITDAGINGEN

MEDICATIEMANAGEMENT IN RVT s: KNELPUNTEN EN UITDAGINGEN MEDICATIEMANAGEMENT IN RVT s: KNELPUNTEN EN UITDAGINGEN Dr. Apr. Veerle Foulon Onderzoekscentrum voor Farmaceutische Zorg en Farmaco-economie, K.U.Leuven Overzicht 1. Observaties PHEBE studie 2. Toelichting

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Therapietrouw en veiligheid bij Orale antikanker behandelingen

Therapietrouw en veiligheid bij Orale antikanker behandelingen Stichting Oncowijs Therapietrouw en veiligheid bij Orale antikanker behandelingen Wemke Tuinier Verpleegkundig specialist oncologie Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor

Nadere informatie

2008-20092009. Opzet Organisatie Onderwerpen volgende lessen

2008-20092009. Opzet Organisatie Onderwerpen volgende lessen Farmaceutische zorg Farmanager Bejaardenzorg 2008-20092009 Opzet Organisatie Onderwerpen volgende lessen 1 Farmanager Bejaardenzorg 2008-20092009 Optimalisatie van de farmaceutische zorg door middel van

Nadere informatie

alrisico, mobiliteit en edicatie

alrisico, mobiliteit en edicatie alrisico, mobiliteit en edicatie Shanty Sterke 23 november 2015 Normale looppatroon heelstrike foot flat midstance heel strike heel foot flat off midstance heel off toe off midswing heelstrike http://jeugdjournaal.nl/item/656286-oma-van-91-jaar-rent-marathon.html

Nadere informatie

Ontologie, classificatie, terminologie en codificatie in de Authentieke Bron Geneesmiddelen voor het e-health Platform in België

Ontologie, classificatie, terminologie en codificatie in de Authentieke Bron Geneesmiddelen voor het e-health Platform in België Ontologie, classificatie, terminologie en codificatie in de Authentieke Bron Geneesmiddelen voor het e-health Platform in België Prof. Dr. R. Vander Stichele, IT-Coordinator Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische

Nadere informatie

eid in de zorg van concept tot gebruik

eid in de zorg van concept tot gebruik eid in de zorg van concept tot gebruik Prof. dr. Bart Sijnave CIO UZ Gent 7 april 2011 1 Agenda De elektronische identiteitskaart concepten De zorgketen eid in de zorg Q&A 2 2 Inhoud De elektronische identiteitskaart

Nadere informatie

Er komt een patiënt bij de (ziekenhuis)apotheek

Er komt een patiënt bij de (ziekenhuis)apotheek Er komt een patiënt bij de (ziekenhuis)apotheek Anne de Roos Trekker medicatieoverdracht NVZA en KNMP beleidsadviseur NVZ Medicatieoverdracht & ICT, Nictiz, KNMP, NVZA 27 september 2010 DE patiënt bestaat

Nadere informatie

3. Misbruik en verslaving. Inleiding. suggestievragen

3. Misbruik en verslaving. Inleiding. suggestievragen 3. Misbruik en verslaving Inleiding De goede samenwerking tussen de huisarts en de apotheker is essentieel bij de begeleiding van patiënten waarbij er blijk is van overmatig geneesmiddelengebruik. De aanpak

Nadere informatie

Marten Munneke UMC St Radboud/MijnZorgNet. Een bekende ziekte. Problemen. Nederland: > Patiënten!

Marten Munneke UMC St Radboud/MijnZorgNet. Een bekende ziekte. Problemen. Nederland: > Patiënten! Marten Munneke UMC St Radboud/MijnZorgNet Een bekende ziekte Nederland: > 70.000 Patiënten! 1 Progressief 1994 1998 2001 Motorische symptomen zijn topje van de ijsberg Parkinson Beven Traag en onhandig

Nadere informatie

Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Samenvatting

Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Samenvatting Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Psychische stoornissen komen geregeld voor bij ouderen (65-plus).

Nadere informatie

Een kwestie van maatwerk

Een kwestie van maatwerk Medicamenteuze interventies ter vermindering van agressief gedrag Een kwestie van maatwerk Dr Rob Heerdink Pharmacoepidemiology & Clinical Pharmacology Utrecht Institute for Pharmaceutical Sciences Universiteit

Nadere informatie

Het project past binnen de visie van het SEL Zorgregio Gent (Raad van Bestuur 18/11/10)

Het project past binnen de visie van het SEL Zorgregio Gent (Raad van Bestuur 18/11/10) Versie: 20 oktober 2011 Baudelokaai 8 9000 Gent Project deel-sel Voorwaarden Het project past binnen de visie van het SEL Zorgregio Gent (Raad van Bestuur 18/11/10) Het project sluit aan bij minimum 1

Nadere informatie

BeMind studie: Mindfulness bij kanker

BeMind studie: Mindfulness bij kanker BeMind studie: Mindfulness bij kanker Een vergelijking tussen online en face to face mindfulness versus standaardzorg Prof. Dr. A.E.M. Speckens, Radboud UMC en Dr. M. van der Lee, Helen Dowling Instituut

Nadere informatie

Geautomatiseerde medicatiereviews bij polyfarmacie patiënten in de eerstelijn: een retrospectieve studie Eerstelijnsgeneeskunde (ELG) Radboudumc

Geautomatiseerde medicatiereviews bij polyfarmacie patiënten in de eerstelijn: een retrospectieve studie Eerstelijnsgeneeskunde (ELG) Radboudumc Geautomatiseerde medicatiereviews bij polyfarmacie patiënten in de eerstelijn: een retrospectieve studie Eerstelijnsgeneeskunde (ELG) Radboudumc Jorrit Harms OSV: Dr. Kees van Boven Inhoud Achtergrond

Nadere informatie

Protocol voor doseersystemen in de thuissituatie

Protocol voor doseersystemen in de thuissituatie Protocol voor doseersystemen in de thuissituatie Overeengekomen tussen Evean Thuiszorg en Apothekervereniging Departement Noord Holland. Doel van het protocol: Het bevorderen van juist gebruik van geneesmiddelen

Nadere informatie

MAPPING STUDIE. Anne van den Brink. Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker

MAPPING STUDIE. Anne van den Brink. Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker MAPPING STUDIE Anne van den Brink Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker UKON symposium 7 april 2016 A study on the characteristics, care needs and quality of life of patients with both Mental

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Addendum A 173 Nederlandse samenvatting Het doel van het onderzoek beschreven in dit proefschrift was om de rol van twee belangrijke risicofactoren voor psychotische stoornissen te onderzoeken in de Ultra

Nadere informatie

Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor?

Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor? UMCG Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor? Verenso Jaarcongres 2011 Dr. S.U. Zuidema (Sytse) Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde UMC St Radboud Nijmegen Afdeling Huisartsgeneeskunde

Nadere informatie

ORGANISATIE HUISARTSENZORG IN HET VERZORGINGS

ORGANISATIE HUISARTSENZORG IN HET VERZORGINGS ORGANISATIE HUISARTSENZORG IN HET VERZORGINGS BRON: NHG-Praktijkwijzer OUDERENZORG maa UITGEREIKT: DUO-dagen NW-Utrecht, 24 en 25 novembe Doel en doelgroep De beschikbaarheid van huisartsenzorg is efficient

Nadere informatie

Psychofarmaka in de eerste lijn: capita selecta. Tom Declercq MD, huisarts Vakgroep Huisartsgeneeskunde UGent

Psychofarmaka in de eerste lijn: capita selecta. Tom Declercq MD, huisarts Vakgroep Huisartsgeneeskunde UGent Psychofarmaka in de eerste lijn: capita selecta Tom Declercq MD, huisarts Vakgroep Huisartsgeneeskunde UGent Overzicht Zit u in de juiste zaal? Update psychofarmaka: de voorbije 20 jaar in pilvorm Casuïstiek:

Nadere informatie

Inclusiecriteria/ indicatie

Inclusiecriteria/ indicatie Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie/Stichting Herstel & Balans, Utrecht 2003 Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie Herstel & Balans/2003 Deze kwaliteitscriteria zijn vastgesteld door

Nadere informatie

Ervaring met geïndividualiseerde geneesmiddelendistributie in WZC Ter Hovingen Geert Polfliet algemeen directeur Placidus vzw

Ervaring met geïndividualiseerde geneesmiddelendistributie in WZC Ter Hovingen Geert Polfliet algemeen directeur Placidus vzw Ervaring met geïndividualiseerde geneesmiddelendistributie in WZC Ter Hovingen Geert Polfliet algemeen directeur Placidus vzw 1 Medicatie in de ouderenzorg Een therapie ter behandeling of preventie van

Nadere informatie

Geriatrische oncologische zorg: nieuwe ontwikkelingen voor oudere patiënten. Beter beslissen? Beter behandelen?

Geriatrische oncologische zorg: nieuwe ontwikkelingen voor oudere patiënten. Beter beslissen? Beter behandelen? Geriatrische oncologische zorg: nieuwe ontwikkelingen voor oudere patiënten Beter beslissen? Beter behandelen? Prof. Dr. Kees Punt Medische Oncologie Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

1/04/2015 FRAILTY & ONDERVOEDING WAT IS ER AAN DE HAND? INHOUD INLEIDING. Inleiding Frailty en voeding Model Risico

1/04/2015 FRAILTY & ONDERVOEDING WAT IS ER AAN DE HAND? INHOUD INLEIDING. Inleiding Frailty en voeding Model Risico FRAILTY & ONDERVOEDING WAT IS ER AAN DE HAND? 1 INHOUD Inleiding Frailty en voeding Model Risico Traject Onderzoeksindicatie Discussie Besluit 2 INLEIDING 3 1 FRAILTY EN VOEDING Klinisch syndroom? Geen

Nadere informatie

Veilig en correct medicatiegebruik

Veilig en correct medicatiegebruik Veilig en correct medicatiegebruik Als je ziek bent of ouder wordt moet je vaak verschillende geneesmiddelen innemen. Door deze op een goede manier te gebruikt, kunnen ze de kwaliteit van je leven verbeteren.

Nadere informatie

Sterven met dementie in Vlaanderen. Lieve Van den Block Onderzoeksgroep Zorg rond het Levenseinde, VUB-Ugent

Sterven met dementie in Vlaanderen. Lieve Van den Block Onderzoeksgroep Zorg rond het Levenseinde, VUB-Ugent Sterven met dementie in Vlaanderen Lieve Van den Block Onderzoeksgroep Zorg rond het Levenseinde, VUB-Ugent Sterven met dementie in België Studie Huisartsenpeilpraktijken: sterfgevallen +65jb in 2008 31%

Nadere informatie

Ambulante intraveneuze antimicrobiële therapie OPAT (Outpatient Parenteral Antimicrobial Therapy)

Ambulante intraveneuze antimicrobiële therapie OPAT (Outpatient Parenteral Antimicrobial Therapy) Ambulante intraveneuze antimicrobiële therapie OPAT (Outpatient Parenteral Antimicrobial Therapy) Praktische toepassing Apr. Tine Ravelingien Ziekenhuisapotheker UZ Gent In samenwerking met prof. dr. Dirk

Nadere informatie

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg.

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg. Drug Regimen Unassisted Grading Scale (DRUGS) Edelberg HK, Shallenberger E, Wei JY (1999) Medication management capacity in highly functioning community living older adults: detection of early deficits.

Nadere informatie

Over de lijnen heen. Daan Aeyels Departement maatschappelijke gezondheidszorg & eerstelijnszorg KU Leuven

Over de lijnen heen. Daan Aeyels Departement maatschappelijke gezondheidszorg & eerstelijnszorg KU Leuven Over de lijnen heen Daan Aeyels Departement maatschappelijke gezondheidszorg & eerstelijnszorg KU Leuven daan.aeyels@med.kuleuven.be @daanaeyels Romeo & Julia 1929: geboren 1943: oorlogswonde 1950: trouw

Nadere informatie

Vergrijzing van de bevolking in België

Vergrijzing van de bevolking in België Frailty / kwetsbaarheid bij ouderen Nele Van Den Noortgate Diensthoofd Geriatrie Universitair Ziekenhuis Gent Oostende, 27 maart 2015 Vergrijzing van de bevolking in België www.statbel.fgov.be/studies/paper10_nl.pdf

Nadere informatie

Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge. Wie ben ik??

Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge. Wie ben ik?? Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge Wie ben ik?? Specialist ouderengeneeskunde Hoofd opleidingsinstituut specialisme ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Gezondheidsenquête, België Medische consumptie. Wetenschap ten dienste van Volksgezondheid, Voedselveiligheid en Leefmilieu.

Gezondheidsenquête, België Medische consumptie. Wetenschap ten dienste van Volksgezondheid, Voedselveiligheid en Leefmilieu. Medische consumptie Wetenschap ten dienste van Volksgezondheid, Voedselveiligheid en Leefmilieu. . Inhoudstafel Inhoudstafel... 79 Bestudeerde indicatoren... 81 1. Contacten met zorgverstrekkers... 81

Nadere informatie

CD&V SOCIALE VOORUITGANG DOOR ECONOMISCHE GROEI EEN DUIDELIJKE DOELGERICHTE EN DUURZAME VISIE OP ZORG

CD&V SOCIALE VOORUITGANG DOOR ECONOMISCHE GROEI EEN DUIDELIJKE DOELGERICHTE EN DUURZAME VISIE OP ZORG CDV 3 D ZORGPLAN SOCIALE VOORUITGANG DOOR ECONOMISCHE GROEI EEN DUIDELIJKE DOELGERICHTE EN DUURZAME VISIE OP ZORG CDV 3 D ZORGPLAN SOCIALE VOORUITGANG DOOR ECONOMISCHE GROEI MENS CENTRAAL TOTALE ZORG SAMENWERKEN

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 66a, tweede lid, en 68, tweede lid, van de Geneesmiddelenwet,

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 66a, tweede lid, en 68, tweede lid, van de Geneesmiddelenwet, STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 18918 10 juli 2013 Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 2 juli 2013 (kenmerk 125176-105466-GMT),

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 9. Over de auteurs 11

Inhoud. Woord vooraf 9. Over de auteurs 11 Inhoud Woord vooraf 9 Over de auteurs 11 1 Inleiding 12 1.1 Geschiedenis 12 1.2 Wettelijke bepalingen 14 1.3 Het verstrekken van geneesmiddelen door verpleegkundigen 18 1.4 Medicatiefouten 21 1.5 Therapietrouw

Nadere informatie

Advance Care Planning in België

Advance Care Planning in België Scientific Institute of Public Health Advance Care Planning in België een studie via de Belgische Huisartsenpeilpraktijken Koen Meeussen -Zorg rond het Levenseinde - VUB Doelstelling Senti-Melc Methode

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

Organogram Werkgebied

Organogram Werkgebied Wat doet Tactus Verslavingszorg? Tactus is specialist op het terrein van de verslavingszorg. Mensen die door hun verslaving aan alcohol, drugs, medicijnen, gokken, gamen, eten of andere verslavingen in

Nadere informatie

De rol van de huisarts in valpreventie

De rol van de huisarts in valpreventie De rol van de huisarts in valpreventie Dr. B. Ponsaers huisarts Incidentie (in WZC s) 30-70% valt éénmaalper jaar Waarvan 15-40% meerdere keren per jaar valt Het risico bij bewoners met cognitieve stoornissen

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

At the end of the day : moeten we stoppen?

At the end of the day : moeten we stoppen? At the end of the day : moeten we stoppen? Erwin J.O. Kompanje Department of Intensive Care Staken van ingestelde IC behandeling: waarom? Eerst definieren! Staken: stoppen van iets omdat bijvoorbeeld de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 3329 Vragen van het lid

Nadere informatie