Projectbeschrijvingen TKI WT aanvragen 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Projectbeschrijvingen TKI WT aanvragen 2013"

Transcriptie

1 Projectbeschrijvingen TKI WT aanvragen KWR001 Sustainable Airport City Schiphol Het hoofddoel van dit project is om een voorbeeld te stellen ( showcase ) van hoe sectoren elkaar kunnen versterken in het verduurzamen van hun eigen sector (win-win gedachte) door middel van het toepassen van innovatieve technologie afkomstig uit de watersector. Het project heeft twee doelstellingen (1) het terugwinnen van fosfaat uit afvalwater van Schiphol met een innovatieve en duurzame technologie uit de watersector d.m.v. pilot onderzoek en (2) het teruggewonnen fosfaat dient van zodanige kwaliteit te zijn dat het zonder nabewerking als kunstmest kan worden ingezet, liefst in de omgeving van de luchthaven. Als bovenstaande doelstellingen worden behaald, wordt het volgende bereikt (a) verduurzaming van afvalwaterzuivering, (b) cradle to cradle, (c) vermindering CO2 uitstoot en (d) vermindering waterverbruik. De bovengenoemde punten leveren dus een bijdrage aan het verduurzamen van zowel de watersector als de luchtvaartsector door het verduurzamen van afvalwaterbehandeling en hergebruik van fosfaat middels de toepassing van nieuwe technologie uit de watersector. De scope van dit project bestaat uit 5 delen, (1) technologie en onderzoek, (2) techniek en installatie, (3) economie en product, (4) PR en communicatie en (5) projectmanagement en rapportage. De deliverables zijn o.a. technologiekeuze fosfaat terugwinning, evaluatie rendement van gekozen technologie, werkende pilotinstallatie op AWZI Schiphol, business case fosfaatterugwinning op Schiphol en een showcase. KWR; Evides Industrie Water; VEWIN; Schiphol 2013KWR002/3 Innovative Water Treatment technologies: Application of AiRO technology / Chemical free cooling water treatment technologies In dit project focussen wij op (1) het bewijzen van de toegevoegde waarde van innovatieve ontzoutingstechnologie (in casu: AiRO) op effluent van awzi Harnaschpolder en/of awzi Epe (effluent Nereda technologie) ten opzichte van bestaande technologie (UF-RO), (2) de optimalisatie van het AiRO ontwerp, (3) bedrijfstechnische optimalisatie van AiRO installaties (zoals tijdstip en frequentie van spoelen) door data-analyse (DWP Botlek) en (4) nieuwe AiRO toepassingen zoals het gebruik van AiRO op effluentwatertoepassingen. KWR; HaskoningDHV ; Evides Industrie Water 2013KWR004 Groundwater for Crop Het doel van dit project is een beslissingsondersteunend systeem te ontwerpen, dat agrariërs helpt in hun gewaskeuze, dat watertekort of overlast vroegtijdig signaleert, rekening houdend met de actuele vochtcondities en de weersverwachting en dat het optimale gronden oppervlaktewaterniveau bepaalt. Kern van het systeem is een hydrologisch model (SWAT), gevoed met real-time informatie van online bodemvochtsensors en remote sensing data. Het oppervlaktewater- en grondwaterniveau kan vervolgens online worden geoptimaliseerd via klimaat adaptieve drainage (SBIR) en een eventueel overblijvend vochttekort kan op maat worden aangevuld via irrigatie. Proceskennis over optimale vochtcondities voor de meest relevante gewassen zal worden ontwikkeld en bestaande model- en meettechnieken worden verbeterd en slim gecombineerd. KWR; Dacom; FutureWater; DLVplant; WUR-CGI; WUR-; LTO s; Waterschappen; Brabant Water; Vitens! 1!

2 2013KWR005 ZLD for Agriculture Hoge recoveries (>96%) in membraaninstallaties zijn mogelijk door het combineren van ionenwisseling (IEX), nanofiltratie (NF), reverse osmosis (RO) en dosering van antiscalants. Hierbij wordt de behandeling van concentraat en IEX regeneraat essentieel om het zero liquid discharge (ZLD) concept te halen; dit is mogelijk met eutectische vrieskristallisatie (EFC). Doel van dit project is om met de genoemde technieken, het waterverlies bij de productie van de benodigde hoge kwaliteit voedingswater voor de tuinbouw te minimaliseren en om in de brijn aanwezige stoffen zo ver mogelijk her te gebruiken. KWR; EFC separations BV; LTO 2013KWR006/7/8 Effluent re-use: MDR in the watercycle / Effluent re-use: TOM Dinteloord / Effluent re-use: WWTP Harnaschpolder Thema 1 - Zoetwater in zoet grondwater (verzilting) In het westen van Nederland is sprake van verzilting. Zoetwater vragende functies zoals de glastuinbouw, akkerbouw, industrie stellen hoge eisen aan de kwaliteit van het water (zoet). Door mogelijke ingrepen in het hoofdwatersysteem (bv. Kierbesluit) en klimaatveranderingen staan deze zoetwatervragende functies onder druk. Een adaptatiestrategie is het vergroten van de zelfvoorzienendheid van de regio/sector in de zoetwatervoorziening. Dit betekent optimaal gebruiken van de bronnen zoals regenwater, hergebruiken van gezuiverd effluent enz. Om een goede matching te maken tussen de watervraag en het wateraanbod is het (ondergronds) bergen van dit zoete water in het gebied essentieel. De uitdaging is om hierbij de potenties van de ondergrond optimaal te benutten voor de opslag van het zoete water en terugwinnen van dit water (ASR). Er worden dus zoetwaterbellen gecreëerd in zout grondwaterpakketten. Belangrijke onderzoeksvragen hierbij zijn of de ondergrond voor opslag van zoet water geschikt is (geschiktheidskaarten), welke de terugwinrendementen zijn, de kwaliteit van het terug te winnen water, het putontwerp, de effecten op het oppervlaktewatersysteem bij grootschalige zoetwaterinfiltraties en - onttrekkingen etc. De stand van zaken is dat in het Westland (glastuinbouw) een pilot loopt, waarvan de resultaten veelbelovend zijn. Doelstelling is dit concept van ASR (ondergrondse zoetwaterbellen in zout grondwater) de komende jaren verder ontwikkelingen via het verkennen van de potenties voor de eindgebruikers en waterbeheerders, hergebruik van RWZI water, hergebruik van industriewater, het uitvoeren van pilots en opschalen naar gebieds- en polderniveau. Ook ontwikkeling van tools (ASR modellen, grondwatermodellen) zijn hierbij van belang. Thema 2 - Gebieden met een watertekort (mismatch, droogte) Richt zich op het matchen van de watervraag en wateraanbod en de ondergrond hierbij op een slimme manier inzetten. Een belangrijke vraag is of de (on)verzadigde zone van de bodem benut kan worden om gebiedsgericht water langer vast te houden en te benutten (grondwateraanvullingen, diepte infiltraties, grondwateronttrekkingen, watercyclus, matchen watervraag, wateraanbod). Het Waterbedrijf Limburg (WBL) heeft de ambitie om afvalwater vergaand te zuiveren en hoogwaardig toe te passen (industrie, land- en tuinbouw). Het probleem is dat vraag en aanbod van water in tijd en plaats niet matchen. Gezocht wordt naar oplossingen om vraag en aanbod (tijd, plaats, kwaliteit, kwantiteit) bij elkaar te brengen. Bestudeerd wordt hoe een matching tussen vraag en aanbod kan worden verkregen en wat de potentie is van het actief benutten van de ondergrond. Dit als (1) opslagmedium, (2) transportmedium en (3) zuiveringsmedium om matching te realiseren. KWR; TOM; HH Delfland; WBL; STOWA; De Lier! 2!

3 2013KWR009/10 Valorisation of Residuals: Pelletisation of iron sludge / EFC Bij de zuivering van drink- en afvalwater komen restproducten vrij. In Nederland wordt ernaar gestreefd om deze restproducten zoveel mogelijk te hergebruiken. Voorbeelden zijn onthardingspellets en waterijzer (ijzerslib uit grondwaterfilters of coagulatieslib). Het is van belang om hoogwaardige toepassingen en afzetmogelijkheden van deze producten op lange termijn zeker te stellen. Dit project richt zich op de ontwikkeling van hoogwaardige toepassing van restproducten uit de watercyclus. De focus in dit project ligt op twee reststromen: waterijzer, kalkkorrels. Het doel is om een langdurig stabiele, hoogwaardige en duurzame afzetmarkt voor restproducten uit de watercyclus te ontwikkelen. De belangrijkste opbrengsten van dit project is (1) waterijzer in korrelvorm, geschikt voor binding van fosfaat, arseen en andere zware metalen, zwavelwaterstof, (2) demonstratieproject van toepassing van waterijzer voor ontwikkeling van natuurgebieden op voormalige landbouwgrond en (3) onthardingskorrels zonder zandkern, geschikt voor toepassing in de papier- of glasindustrie, en voor intern hergebruik (productie kalkmelk, entmateriaal). In 2013 wordt vooral methode voor productie ijzerpellets ontwikkelt en toepassing daarvan. In 2014 wordt er onderzoek gedaan naar hergebruik zandloze onthardingskorrels in het onthardingsproces (entmateriaal, kalkmelk) en ontwikkelen afzetmarkten zandloze onthardingskorrels. KWR; RoyalhaskoningDHV; RU; WLN; Alterra 2013KWR012 Horizontal drilling technology (HDDW) De afgelopen jaren zijn door intensieve samenwerking tussen drinkwaterbedrijven, KWR en verschillende marktpartijen grote stappen gezet in de ontwikkeling van horizontale putfilters, aangelegd door middel van horizontaal gestuurd boren (HDDW = Horizontal Directional Drilled Wells). Door het toepassen van biologisch afbreekbare boorspoelingen kan bijvoorbeeld een in-situ grindomstorting worden aangebracht in fijnzandige aquifers. Deze laatste ontwikkeling maakt de HDDW al geschikt voor een breed scala aan toepassingen als duurzame drainage en geotechnische stabilisatie van grondlichamen. Een recent aansprekend voorbeeld van een geotechnische toepassing is de aanleg van HDDW in de Ommelanderzeedijk bij waterschap Noorderzijlvest. Waar voor geotechnische toepassingen de kwaliteit van het onttrokken grondwater van ondergeschikt belang is, is dit voor drink- en proceswater cruciaal. Bacteriologische nagroei door toepassen van biologisch afbreekbare boorspoelings additieven blijkt echter problematisch en maakt de toepassing van een in-situ omstorting vooralsnog ongeschikt voor drinkwaterbereiding of proceswater voor de voedingsindustrie. Ook kan bacteriologische nagroei resulteren in een verhoogde onderhoudsfrequentie van de put. Om het marktpotentieel van HDDW verder te vergroten worden binnen dit project technieken ontwikkeld om microbiologisch betrouwbare HDDW putten aan te kunnen leggen in fijnzandige aquifers. Het gaat hierbij om onderzoek aan boorspoeling additieven en ontwikkelmethodes. De in het kader van dit project ontwikkelde technieken worden getoetst in een bij Dunea aan te leggen horizontale proefput. Tevens wordt in samenwerking met Oasen onderzocht in hoeverre het mogelijk is om waterspanningsverlaging bij rivierdijken te combineren met het produceren van drinkwater. In samenwerking met Waternet wordt onderzocht in hoeverre de techniek kan worden gebruikt voor verbetering van (grond) waterbeheer in stedelijk gebied. KWR; Visser &Smit Hanab; Dunea; Oasen; Waternet! 3!

4 2013KWR014 Freshmaker & freshkeeper Doel van dit TKI project is het (verder) ontwikkelen en opschalen van slimme concepten voor omgang met zoet en brak grondwater in deltagebieden. Dit willen wij doen door het uitvoeren van pilots en haalbaarheidsstudies (business cases), zoals (onder voorbehoud) (1) slimme winopties voor de IJsselvallei (i.s.m. Vitens) - verkenning mogelijkheden om met relatief eenvoudige ondergrondse ingrepen verzilting van bestaande winningen te stoppen. (2) duurzame exploitatie van winveld Genderen (i.s.m. Brabant Water) - slimme aansturing van een winveld zodat putverstopping en verzilting gecombineerd getackeld worden. (3) pilot Amsterdam Zuid-Oost (i.s.m. Waternet) - onderscheppen en benutten van brakke kwel in polders en stedelijk gebied, ter verbetering van de (oppervlakte) waterkwaliteit en het stedelijk waterbeheer (drooglegging). Mogelijk in combinatie met horizontale winning (HDDW) en nieuwe ontziltingstechnieken (PURO). (4) pilot Fresh Maker in Midden-Holland (i.s.m. tuinbouwsector): toepassen en verder ontwikkelen van het Fresh Maker concept voor benutting brak grondwater en vergroten bergingscapaciteit zoet water. Concept draagt bij aan de verduurzaming en verzekering van zoetwatervoorziening voor kapitaal intensieve tuinbouw en boomteelt. KWR; Visser en Smit Hanab; Haitjema; Logisticon; Hatenboer-Water; Meeuwse Handelsonderneming; ARCADIS ; Vitens; Brabant Water; Waternet; Oasen 2013KWR015 Genomics Bij Genomics wordt gebruik gemaakt van methoden waarbij het DNA van (micro)organismen wordt gebruikt voor identificatie en detectie van de organismen. In dit project ligt de nadruk op het opsporen van micro-organismen die als indicator gebruikt worden voor de microbiologische waterkwaliteit van drink- en oppervlaktewater (E. coli en enterococcen) en organismen die gebruikt kunnen worden voor het opsporen van de bron van fecale besmettingen. Met behulp van DNA technieken (qpcr) kunnen deze indicatororganismen zeer snel en specifiek aangetoond en gekwantificeerd worden. De snelheid maakt snelle reactie na calamiteiten mogelijk waardoor gezondheidsrisico s en economische verliezen kunnen worden beperkt. DNA-technieken zijn tevens inzetbaar voor de detectie van bacteriesoorten (o.a. Bacteroides) die zeer specifiek alleen in de feces van bepaalde diersoorten voorkomen. Hiermee kunnen bronnen van fecale verontreiniging opgespoord worden waardoor snel gerichte maatregelen genomen kunnen worden. Er zijn nu methoden beschikbaar voor het detecteren van darmbacteriën afkomstig van verschillende diergroepen, zoals mensen, herkauwers, runderen, varkens en vogels. Voor optimale inzetbaarheid van dergelijke technieken is het van belang om ook methoden te ontwikkelen waarmee de fecale bacteriën van andere relevante dierensoorten (zoals honden en paarden) specifiek kunnen worden aangetoond. Hoewel de DNA-methoden veelbelovend zijn, blijft implementatie in (routine)laboratoria (nog) achter. Om een dergelijke implementatie te realiseren is het noodzakelijk om de prestatiekenmerken van de ontwikkelde methoden zeer goed te leren kennen en op basis daarvan de beste methoden te selecteren. Het doel van dit project om snelle en specifieke genomics methoden voor het detecteren en identificeren van fecale besmetingen in drink- en oppervlaktewater toepasbaar te maken. KWR; Grontmij; DHV; Bureau Waardenburg; RWS; Waterlaboratoria; drinkwaterbedrijven! 4!

5 2013KWR016 On site sensoring & monitoring Huidige monitoringstrategieën voor oppervlakte- en afvalwater zijn veelal op laboratoriumanalyses gebaseerd. Door on-site monitoring kan een verbeterd inzicht verkregen worden in de dynamiek van deze watersystemen en kan reactiever ingegrepen worden bij ongewenste afwijkingen. Het huidige project richt zich op (1) doorontwikkelen en (2) uittesten van praktische toepassingen in oppervlakte- en afvalwater van recent ontwikkelde detectie- instrumenten. Het onderzoek richt zich op twee onderwerpen: anorganische nutriëntendetectie en detectie van organische microverontreinigingen. Voor anorganische nutriëntendetectie zijn recent twee detectoren ontwikkeld gebaseerd op enerzijds elektrochemische- en anderzijds op radiofrequentiemetingen. De detectie van organische microverontreinigingen is gebaseerd op een mobiele geminiaturiseerde massa spectrometer, die ontwikkeld is voor bloedmonsteranalyse en kan worden doorontwikkeld voor snelle on-site watermonsteranalyses. De hiervoor beschreven detectoren zijn gevoelig genoeg om concentraties van analyten vastgesteld in de KRW en drinkwaterbesluit te kunnen bepalen. KWR; Interline; Bright Spark; Smart Frequencies; DSM Research; DaVinci; AMOLF; Grontmij ; Hoogheemraadschap Holland Noorderkwartier; Waterschap Hunze & Aa; Rijkswaterstaat; RIVM; WLN; HWL; Vitenslab; Aqualab; WBG; WMD; Dunea; PWN; Waternet; Vitens; WML; Brabant Water; Evides 2013KWR017 Soil mechanics & dynamics Het doel van dit project is om informatiestromen voor het doelmatig gebruik van invoerdata over grondzettingen voor verbeterd management van ondergrondse assets voor drinkwater en afvalwater te automatiseren. Om de kwaliteitstandaard voor aanvoer en afvoer van water op een hoog peil te houden zullen in de komende jaren omvangrijke investeringen noodzakelijk zijn. Daarnaast zijn aanzienlijke verbeteringen mogelijk in het beheer van rioleringsstelsels. Het in kaart brengen van bodemzettingen speelt hierin een belangrijke rol. Om deze uitdagingen aan te gaan binnen beperkte financiële kaders, is de inzet van nieuwe technologie onontbeerlijk. De inzet van technologie voor sensoring en databeheer en communicatie hebben de potentie om deze verbeteringen mogelijk te maken. Een voorwaarde daarvoor is dat een ICT platform wordt opgezet dat de asset beheervragen, kennis van de conditie en organisatorische randvoorwaarden als uitgangspunt heeft en waarin input door diverse informatiebronnen (sensoren, satellieten, etc) kan worden aangeleverd. KWR; 2 leveranciers van sensoren (nog in te vullen); Waternet; Oasen 2013KWR018 Urban water management tools Het doel van dit project is het koppelen van de City Blue Print van KWR aan de MKBA-Stadtool van Witteveen en Bos, zodat een kostenbaten-tool Stedelijk Waterbeheer ontstaat, waarmee bepaald kan worden welke maatregelen in de stedelijke waterketen bijdragen aan duurzaamheid en welke niet. Met de City Blueprint kan aan de hand van 24 indicatoren bepaald worden wat de kwaliteiten zijn van de waterketen in een stad. De City Blueprint is ondertussen toegepast op 13 steden in binnen- en buitenland. Met de MKBA-Stad-tool kunnen de kosten en de baten bepaald worden van het verbeteren van de groene en blauwe kwaliteiten in een stad. Deze tool is al toegepast op 11 steden in Nederland, zij het meer voor groene dan voor blauwe kwaliteiten. Ons voorstel behelst dan ook (1) het maken van City Blue Prints voor een groot aantal Europese steden, (2) een verdere ontwikkeling van de MKBA-Stadtool toegespitst op de stedelijke waterketen, en (3) een koppeling tussen de City Blueprint en de MKBA-tool. De belangrijkste opbrengst hiervan is een duurzame waterketen. KWR; Siemens; Witteveen en Bos; Deltares; Europese Commissie; Joint Research Center; VEWIN; European Benchmark Co- operation (EBC) ; Stowa; Inspectie I&M; RIVM; UNEP! 5!

6 2013KWR019 Innovative sourcing Het doel is om incentive systemen op verschillende niveaus op te sporen in samenwerkingsrelaties voor innovatie in het publiek-private domein van de watertechnologie. Van daaruit kunnen instrumenten worden ontwikkeld voor een productieve samenwerkingsrelatie tussen waterbedrijf en MKB. In het bijzonder wordt in dit project invulling gegeven aan het ontwikkelen van een programma van wensen en eisen van het waterbedrijf (intra-organisatorisch) voor aanbestedingen, dat vervolgens als kader dient voor de inter-organisatorische samenwerking en waarin huidig nationaal en Europees aanbestedingsbeleid is meegenomen. KWR; Corvers Procurement Services BV; Vitens; Stichting AquaSyn 2013WET001 Optimal antiscalant dosing and antiscalant recovery in membrane processes Given the ever increasing need for more complete recovery of pure water, elements and salts from raw water, new technologies such as ultra high recovery NF or RO, cheap salt crystallisation and more effective element recovery technologies need to be developed. This water may originate from widely varying sources, e.g. river or sea, or mining, oil or gas winning activities. Inevitably, such future (combined) systems will be prone to excessive scaling as all solutes and particulate matter will inevitably precipitate out somewhere. A strategy to direct this precipitation to controllable parts of the system may involve removal of scaling compounds as CaCO3, BaSO4, CaSO4, SiO2 from input and recycle streams by for instance ion exchange, solvent extraction, seeded crystallisation, etc., and where applicable application of antiscalants. Antiscalants can serve to delay the precipitation long enough to allow the supersaturated concentrate stream to be fed to a small treatment unit where they be regenerated, and where the scaling compound can be crystallised in a controlled way. The proposed research targets development of a process where an antiscalant can be recovered from the concentrates and reused. Wetsus; Dow; Aquacare; PWN; Shell EP 2013WET002 Modular ultrasound standing-wave industrial scale particle separation The aim is to understand the effect of the design and control parameters on the performance of a (modular) industrial-scale particle separator, composed of a large number of recently developed ultrasound standing-wave separation units, for pre-filtering of particles in innovative technologies using membranes and/or electrodes, such as capacitive deionisation (CDI), electro-dialysis (ED) etc. These novel technologies suffer from fouling of the membranes and/or electrodes by (electrically charged) particles present in the influent stream. Thus, for an effective implementation of CDI and ED in desalination and blue energy, respectively, a pre-filtering step is a requisite. Ultrasound Standing-wave (US) technology may provide a good alternative for the separation of particles from a water stream and/or can be used for enhanced sedimentation or enhanced membrane filtration. Wetsus; Paques; Unilever; Heineken; Philips! 6!

7 2013WET003 Vrijmaken van fosfaat uit ijzerfosfaathoudend slib Het onderzoek beoogt de ontwikkeling van een nieuwe techniek voor het vrijmaken van fosfaat uit ijzerhoudend zuiveringsslib. Het vrijmaken van het fosfaat uit ijzerfosfaat is bekend in watersystemen waarbij de reductie van het ijzer(iii)fosfaat uit de waterbodem leidt tot langdurige nalevering van fosfaat uit de bodem. Hierbij speelt reductie van het ijzer door sulfides een belangrijke rol. In de literatuur 1 2 is aangetoond dat het mogelijk is om op deze manier fosfaat vrij te maken uit ijzerhoudend fosfaatslib. Het project behelst een promotieonderzoek dat beoogt de kennis over de mechanismen achter het vrijmaken van fosfaat uit ijzerfosfaat in slib verder te ontwikkelen en om te zetten in een proces waarbij fosfaat kan worden terug gewonnen uit ijzerhoudend slib. Wetsus; Kemira; STOWA 2013TNO001 Water en gezondheidszorg Duurzaam omgaan met water speelt een steeds grotere rol in de zorgsector. Dit tegen een achtergrond dat juist de komende jaren een toenemende zorgvraag, die leidt tot meer patiënten en dus tot meer waterverbruik, en een grotere afvalstroom wordt voorzien. Belangrijke onderwerpen in de gezondheidszorg zijn verlaging van de waterfootprint, verlaging van de emissie prioritaire stoffen naar het oppervlaktewater, verbeterde hygiëne en infectiepreventie (o.a. Legionella) en energiewinning uit afvalwater. Dit zijn onderwerpen die nauw aansluiten bij de programmalijnen/onderzoekslijnen van het TKI-Watertechnologie. Het doel van het project is om nieuwe technologie-concepten te ontwikkelen die zich richten op: a) Verlagen waterfootprint door beperking gebruik, gebruik van regenwater en grijs water hergebruik : besparing met 50 % b) Productie van hoge kwaliteit water (onthard, demi);continu gebruik en of kringloop systeem met behandeling om aangroei te voorkomen; c) Nieuwe sanitatie; het decentraal opwerken van urine d) Reduceren specifieke belasting ivm. KRW (prioritaire stoffen: hormonen, medicijnresten); voorconcentratie dmv reductie afvalstroom e) Legionella; een systeem bestaande uit een combinatie van een technologie met sensoren en behandeling met H2O2, TNO; Logisticon; Holland Water Technology; Hellebrekers; Erasmus ziekenhuis; OLVG- Amsterdam 2013TNO002 Gesloten waterketen Dit project richt zich op een innovatieve inzet van watertechnologie waarmee in een gemengd stedelijk/industrieel gebied middels cascadering en waterhergebruik een gesloten waterketen te ontwikkelen met de focus op het terugwinnen van water, nutrienten en energie. Daarbij is bijzondere aandacht voor de eisen die aan een dergelijk systeem gesteld worden, uitgaande van opties voor stadslandbouw. Met behulp van multi-criteria analyse wordt op basis van ontwerpeisen voor een dergelijke toepassing een selectie van potentiële waterbehandelingstechnieken uitgevoerd. Deze technieken worden voor gegeven ontwerprandvoorwaarden op laboratoiumschaal getest. De focus is het testen van technologieën die (1) de gevraagde fit-for-use kwaliteit leveren (drinkwater, industriewater, irrigatiewater) en op basis waarvan nutrienten en reststoffen teruggewonnen kunnen worden en (2) hergebruik van restwarmte voor waterzuivering (membraandestillatie). TNO; Evides Industriewater!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! 7!

8 2013TUD001 AOP MAR Door toename in gebruik, en betere analysetechnieken, worden steeds meer organische microverontreinigingen (OMP, Organic Micro Pollutants) aangetoond in drinkwaterbronnen. Dit betreffen onder andere bestrijdingsmiddelen, resten van geneesmiddelen, personal care products, röntgen contrast middelen, etc. (Houtman 2010). Ondanks het streven verontreinigingen opstrooms, bij de bron, te voorkomen, is het beleid daar nog niet goed op ingericht. Drinkwaterbedrijven, en dan vooral die bedrijven die gebruik maken van oppervlaktewater, worden en zullen geconfronteerd worden met een groot scala aan organische microverontreinigingen. Een aantal drinkwaterbedrijven maakt gebruik van een natuurlijke barrière: kunstmatige infiltratie (MAR, Managed Aquifer Recharge) in de duinen. Dit is echter een onvolledige barrière voor organische microverontreinigingen. Daarom wordt MAR aangevuld met geavanceerde oxidatie (AOP, Advanced Oxidation Processes): omzettingsprocessen waarbij OMP s worden omgezet door o.a. UV-licht, H2O2 en O3. In onderzoek is de focus gericht geweest op enerzijds de effectiviteit van AOP, en anderzijds de effectiviteit van MAR voor de verwijdering van OMPs. Nog weinig aandacht is gericht geweest op de combinatie van AOP en MAR. Juist die combinatie is interessant omdat AOP en MAR enerzijds complementair zijn, en anderzijds synergie-effecten kunnen hebben. TU Delft; Dunea Duin en Water 2013TUD002 RBF-OMP Achtergrond van het project en aansluiting bij innovatiethema s van de Topsector Water Organische microverontreinigingen (OMVs) worden in toenemende mate aangetroffen in het Nederlandse oppervlaktewater. De combinatie oeverfiltratie (RBF)-membraanfiltratie (MF)- actieve kool (GAC) als absolute barrière voor OMVs lijkt een veelbelovend concept vanwege de compactheid en lage kosten in vergelijking met huidige zuiveringen. De doelstelling van dit onderzoek is drieledig: 1. Het onderzoeken van de operationele synergiën in het nieuwe zuiveringsconcept (RBF- MF- GAC) met behulp van pilot experimenten. 2. Het onderzoeken van het nieuwe zuiveringsconcept (RBF-MF-GAC) als absolute barrière voor OMVs, met behulp van pilot experimenten. 3. Het ontwikkelen van een voorspellend model voor OMV-verwijdering gedurende RBF op basis van fysisch-chemische eigenschappen (op basis van lab data en pilot). TU Delft; Oasen N.V.; Vitens N.V. 2013WUR001 MicroNAC This research project proposed here aims to improve the understanding of biodegradation of micropollutants by developing tools to determine biodegradation capacity of a number of key micropollutants, resulting in assessment and prediction guidelines for natural attenuation. The project will focus on a number of micropollutants that specifically threaten Dutch drinking water quality. For these compounds, biomolecular tools based on DNA analysis will be setup to assess the natural attenuation capacity in field samples. Additionally, ex situ degradation experiments using field samples as inoculum will be used to estimate degradation rates. Results will be integrated to form guidelines for the prediction of natural attenuation using molecular tools. WUR; WLN; Vitens! 8!

9 2013IHE001 Synthetic organic polymer fouling in reverse osmosis The goal of this MSc work is to avoid the fouling of RO membranes due to synthetic organic polymers in RO systems. New cleaning procedures will also be tested. Specific objectives are: 1. To investigate which type of cationic polymers cause severe fouling of RO membranes and which do not cause fouling. Directly and indirectly in combination of antiscalants. 2. To investigate polymers interaction with RO membranes and with other chemicals (antiscalants) present in RO feed water and investigate the fouling mechanism. 3. To investigate LMWCO UF as pre-treatment to remove residual polymers from RO feed water. 4. To investigate and propose cleaning protocols to restore RO elements performance. UNESCO-IHE; KWR; Wetsus ; Pentair; WLN/WMD; NieuWater; PWN; Evides 2013RUG001 Development of robust and efficient processes for biogas production from concentrated and diluted waste water using a 96 microreactor screening platform Biogas production from organic waste material is an attractive final step in the cascade model of the biorefinery concept. However the conversion of biological polymeric material into monomers and subsequently methane production via acetic acid is a delicate process that requires multiple biological steps. There are different consortia of microorganisms involved in each of the three stages. To design a robust, efficient biogas production process we need to have a good understanding of each process itself and the interaction between these three stages. Therefore a large experimental effort is necessary to combine the three steps into an efficient biogas production process. It is impossible to test all the experimental conditions on the scale (>>1 l) where biogas fermentations are usually carried out. We propose to setup an experimental automated platform for the screening of biotechnological processes using 96 parallel microreactors. Each individual reactor will be controlled and monitored with respect to temperature, ph, redox, influent and effluent rate, methane and carbon dioxide production. A number of process conditions will be studied in more detail by analyzing the metabolic processes and metabolites that are involved in the biochemical pathways leading to methane. We will use modern molecular biological techniques like next generation sequencing, expression analysis using Q-PCR and/or DNA array technology and proteomics to determine the relation between process conditions and biogas production. Finally the results obtained with the microreactors will be validated using larger (1 10 l) reactors. RUG; Applikon; WLN; Wetterskip; Gasunie! 9!

The Freshmaker. 1. Inleiding. 2. Beschrijving van de maatregel. 3. Hydrologische haalbaarheid Methoden Metingen Modellen. 4.

The Freshmaker. 1. Inleiding. 2. Beschrijving van de maatregel. 3. Hydrologische haalbaarheid Methoden Metingen Modellen. 4. The Freshmaker 1. Inleiding 2. Beschrijving van de maatregel 3. Hydrologische haalbaarheid Methoden Metingen Modellen 4. Resultaten 1 1 Inleiding The Freshmaker Zoetwateroverschotten inzetbaar bij droogte

Nadere informatie

Gebruik van de kostenstandaard in R&D. Jan Post, Emile Cornelissen en Hans Huiting 9 september 2010

Gebruik van de kostenstandaard in R&D. Jan Post, Emile Cornelissen en Hans Huiting 9 september 2010 Gebruik van de kostenstandaard in R&D Jan Post, Emile Cornelissen en Hans Huiting 9 september 2010 Inhoud 1. Plaats van kostenstandaard in R&D 2. Voorbeeldprojecten AiRO Sewer Mining High Recovery SWRO

Nadere informatie

Regionale maatregelen voor adaptatie aan klimaatverandering in de zoetwatervoorziening in NL INLEIDING

Regionale maatregelen voor adaptatie aan klimaatverandering in de zoetwatervoorziening in NL INLEIDING Regionale maatregelen voor adaptatie aan klimaatverandering in de zoetwatervoorziening in NL INLEIDING Ad Jeuken, Climate proof fresh water supply (CPFWS) Inhoud Onderzoek vanuit kennis voor klimaat De

Nadere informatie

Afbreken van geneesmiddelen kan met veel minder energie

Afbreken van geneesmiddelen kan met veel minder energie 14 maart 2015 Afbreken van geneesmiddelen kan met veel minder energie Bas Wols, Roberta Hofman-Caris, Erwin Beerendonk en Danny Harmsen (KWR Watercycle Research Institute), Ton van Remmen (Van Remmen UV

Nadere informatie

KWR Watercycle Research Institute

KWR Watercycle Research Institute KWR Watercycle Research Institute Introductie KWR en activiteit team IAH Danny Traksel 1 1 Historie KWR Watercycle Research Institute 1948 Keurings Instituut Waterleiding Artikelen (Rijswijk) o Certificering

Nadere informatie

De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent?

De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent? De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent? Symposium Energie en Water schrijven toekomst 20 juni 2012 Jan Peter van der Hoek Focus Drinkwatervoorziening NL: dichtbevolkt gebied (16,7

Nadere informatie

Technologie inzetten voor duurzaam watergebruik

Technologie inzetten voor duurzaam watergebruik Kennisgroep Watertechnologie Evides Industriewater heeft een Demi Water Plant (DWP) ontworpen en gerealiseerd bij de Botlek in Rotterdam en daarbij de AiRO-technologie toegepast die ontwikkeld is door

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk

Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk B r u g t u s s e n m a r k t e n k e n n i s i n d e r e g i o v o o r d e b i o b a s e d e c o n o m y Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk Prof. dr. Gert-Jan Euverink 14 11-2012

Nadere informatie

Duurzame groei mogelijk door waterhergebruik

Duurzame groei mogelijk door waterhergebruik Duurzame groei mogelijk door waterhergebruik Waterhergebruik bij FrieslandCampina Aalter Door: Gert Snijders Datum: 19 maart 2015 Inhoud Informatie over site FrieslandCampina Aalter Projecten Condensaat

Nadere informatie

Nederlandse zoethouder wereldwijd toepasbaar

Nederlandse zoethouder wereldwijd toepasbaar 15 maart 2015 Nederlandse zoethouder wereldwijd toepasbaar Klaasjan Raat (KWR Watercycle Research Institute), Ate Oosterhof (Vitens), Frans Heinis (BAM Nelis de Ruiter), Petra Ross (ARCADIS) De afgelopen

Nadere informatie

Optimaal presteren op people, planet en profit dmv waterhergebruik en kwaliteitsmanagement TNO Waterbehandeling, René Jurgens (rene.jurgens@tno.

Optimaal presteren op people, planet en profit dmv waterhergebruik en kwaliteitsmanagement TNO Waterbehandeling, René Jurgens (rene.jurgens@tno. Optimaal presteren op people, planet en profit dmv waterhergebruik en kwaliteitsmanagement TNO Waterbehandeling, René Jurgens (rene.jurgens@tno.nl) Bron: www.ecodrive.eu/nl TNO Waterbehandeling Ontwikkeling

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Samenvatting De boodschap in het kort Waarom is ondergronds bergen interessant voor de tuinder?

Samenvatting De boodschap in het kort Waarom is ondergronds bergen interessant voor de tuinder? Samenvatting 1. De boodschap in het kort Onderzocht is of het technisch, financieel en beleidsmatig haalbaar is om zoetwater (zoals hemelwater) in de ondergrond op te slaan en wanneer nodig weer te onttrekken

Nadere informatie

Juridische aspecten van zoetwatertechnieken

Juridische aspecten van zoetwatertechnieken Deltaprogramma Deelprogramma Zoetwater Juridische aspecten van zoetwatertechnieken Amersfoort, 6 februari 2014 Regionale/lokale zoetwatervoorziening in een verziltende omgeving Peter de Putter Copyright

Nadere informatie

Water in Klavertje 4

Water in Klavertje 4 Niels van Geenhuizen Coördinator milieu & duurzaamheid DCGV Projectleider Water en Energie Water in Klavertje 4 Maximaal zelfvoorzienend 24 september 2013 Agenda Wie zijn Greenport Venlo/ Klavertje 4 Ambities

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Inleiding nieuwe ontwikkelingen

Inleiding nieuwe ontwikkelingen Inleiding nieuwe ontwikkelingen Voor de drink- en industriewaterbehandeling Uitdagingen in de grondwaterzuivering Weren de Vet Paramaribo, 10 februari 2011 Nieuwe bedreigingen en kansen Bedreigingen: Verontreiniging

Nadere informatie

Ontzilting met restwarmte door middel van het Memstill-proces

Ontzilting met restwarmte door middel van het Memstill-proces Ontzilting met restwarmte door middel van het Memstill-proces Bart Kregersman 18 November, 2010 Inhoud Introductie Keppel Seghers Memstill principe Pilootinstallaties Volgende stappen Toekomstperspectief

Nadere informatie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Prof. ir. Hans van Dijk 1 Afdeling Watermanagement Sectie Gezondheidstechniek Inhoud hydrologische kringloop kwalitatief 1. regenwater 2. afstromend/oppervlaktewater. infiltratie

Nadere informatie

Biologie in het lab van de toekomst

Biologie in het lab van de toekomst Biologie in het lab van de toekomst Frank Schuren TNO Microbiologie Conventionele microbiologie met state of the art genomics technologie en viability assays Conventional Microbiology Genomics technologies

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Energy Balance Assessment Tool

Energy Balance Assessment Tool Energy Balance Assessment Tool Energy Balance Assessment Tool (EBAT) Verbruik van verschillende soorten energie in de waterkringloop: een Excel tool Energy Balance Assessment Tool (EBAT) Waarom is EBAT

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

De klimaatneutrale waterketen

De klimaatneutrale waterketen De klimaatneutrale waterketen Jos Frijns Lelystad, 13 februari 2009 Klimaatverandering: adaptatie ja, maar ook mitigatie Belang van mitigatie voor watersector Gevolgen worden vooral zichtbaar in de waterketen,

Nadere informatie

Slimme regionale specialisatie in watertechnologie

Slimme regionale specialisatie in watertechnologie Slimme regionale specialisatie in watertechnologie Pieter de Jong EU Liaison Officer, Wetsus combining scientific excellence with commercial relevance Nationaal: Topsector Water Maritieme sector Deltatechnologie

Nadere informatie

Energie en water de circulaire economie

Energie en water de circulaire economie Energie en water de circulaire economie Prof. Dr. Ad van Wijk 4-6-2014 28-5-2014 Delft University of Technology Challenge the future Circular Economy (EMF) 2 Six principles of the Circle Economy All materials

Nadere informatie

Resource recovery als drijfveer voor cross sectorale samenwerking Seminar TKI Watertechnologie May 28 th, 2014

Resource recovery als drijfveer voor cross sectorale samenwerking Seminar TKI Watertechnologie May 28 th, 2014 Resource recovery als drijfveer voor cross sectorale samenwerking Seminar TKI Watertechnologie May 28 th, 2014 T.M. Plantenga, OPM / CD Water Cluster a.i. ISPT KWR en ISPT Verschillende achterban, gemeenschappelijk

Nadere informatie

Duurzame mestverwerking voor productie van schone energie en groene mineralen

Duurzame mestverwerking voor productie van schone energie en groene mineralen Duurzame mestverwerking voor productie van schone energie en groene mineralen MTS vd Lageweg Hendrikus van de Lageweg 1 Inhoud MTS vd Lageweg Mestplaatsing veehouderij sectoren / sector belang Doelen Wat

Nadere informatie

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s In vogelvlucht Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s watersysteem De afvalwaterketen Wij beschouwen de afvalwaterketen als één geheel,

Nadere informatie

PicknPack. Gert Kootstra, Wageningen UR. gert.kootstra@wur.nl

PicknPack. Gert Kootstra, Wageningen UR. gert.kootstra@wur.nl PicknPack Gert Kootstra, Wageningen UR gert.kootstra@wur.nl EU project: PicknPack FP7 project automation in food packaging systems 14 partners (onderzoeksinstituten en bedrijven) 14 M (9 M subsidie) Coördinatie

Nadere informatie

Innovatie in afvalwaterketens en watersystemen

Innovatie in afvalwaterketens en watersystemen 100 miljoen besparen op investeringen 15% minder overstorten door integrale sturing Innovatie in afvalwaterketens en watersystemen De afgelopen jaren hebben de waterschappen Hollandse Delta en De Dommel

Nadere informatie

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Partners TNO is een onafhankelijk kennis instituut met meer dan 80 jaar ervaring in technologie

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Zonder water, geen papier

Zonder water, geen papier Zonder water, geen papier (en zonder papier geen Waterschappen:) Grenzen bestaan alleen in je hoofd! Leon P.A.A. Joore M.Sc. Millvision B.V. Grondstoffenfabriek, energietransitie keten en KCPK, 20 Juni

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Ontharding duurzamer en goedkoper met pure kalkkorrels

Ontharding duurzamer en goedkoper met pure kalkkorrels 15 maart 2015 Ontharding duurzamer en goedkoper met pure kalkkorrels Marc Schetters (ARCADIS, Waternet, TU Delft), Jan Peter van der Hoek (Waternet, TU Delft), Eric Baars (Waternet), Bas Hofs (KWR), Hay

Nadere informatie

Smart Delta Resources

Smart Delta Resources Smart Delta Resources Slimme Energie & Grondstof uitwisselingen in de Delta Regio Het resultaat van gezamenlijke inzet is groter dan de som van de individuele inspanningen Werkconferentie Energieakkoord

Nadere informatie

STRATEGO: Coaching session

STRATEGO: Coaching session STRATEGO: Coaching session 19-11-2014 www.warmtebedrijfrotterdam.nl Content Integrated business model al chart Heat chain Sources heating grid Rotterdam Delivery of industrial waste heat History & lessons

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Forum relinen 2014. "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie.

Forum relinen 2014. Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie. Forum Relinen & Rioolbeheer 2014 Datum: 20 november 2014 in Hotel Vianen Organisatie: Stichting Kenniscentrum Rioolrenovaties "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Wat is doelmatigheid?

Nadere informatie

Question Geef in de onderstaande figuur aan waar welk type grondwater zich bevindt.

Question Geef in de onderstaande figuur aan waar welk type grondwater zich bevindt. Page 1 of 7 CT3011 INLEIDING WATERMANAGEMENT (2008-2009 Q1) (9805-080901) > TEST MANAGER > TEST CANVAS Test Canvas Add, modify, and remove questions. Select a question type from the Add Question drop-down

Nadere informatie

Rotterdam Innovative Nutriënt, Energy & Water management

Rotterdam Innovative Nutriënt, Energy & Water management Letter Of Intent Rotterdam Innovative Nutriënt, Energy & Water management industnewater De ondergetekenden: Hoogheemraadschap van Delfland, gevestigd aan de Phoenixstraat 32 te Delft, vertegenwoordigd

Nadere informatie

DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING

DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING INLEIDING Landustrie Sneek BV bezit een ruime hoeveelheid kennis en ervaring in het transporteren en behandelen van riool-

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Wladimir Moen Director Business Development wmoen@agtinternational.com 0031 6 31 95 48 77 A leader

Nadere informatie

HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking

HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking Annemieke Kolkman (KWR), Erik Emke (KWR), Gerard Stroomberg (Rijkswaterstaat), Henk Ketelaars (Evides) Bij een

Nadere informatie

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5 Innovatiethema s MIT 2016 Pagina 1 van 5 Innovatiethema s MIT 2016 Innovatieve MKB-ers kunnen subsidie aanvragen binnen de MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT). Daarin zijn de volgende instrumenten

Nadere informatie

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s Ondergrondse opslag Kansen en dilemma s Nut en noodzaak? 2 Historisch perspectief Aanname alles is optimaal geregeld, water volgt functie; Nu voldoende water door externe aanvoer; Weinig urgentie voor

Nadere informatie

Nut en noodzaak van het herstellen van scheidende lagen in boorgaten

Nut en noodzaak van het herstellen van scheidende lagen in boorgaten 1 Nut en noodzaak van het herstellen van scheidende lagen in boorgaten Bijeenkomst Boren zonder zorgen Martin van der Schans, Martin Bloemendal 2 Wie maakt zich druk om boorgatafdichting? Deep Water Horizon

Nadere informatie

Antwerpen, 8 oktober 2014. Inhoud

Antwerpen, 8 oktober 2014. Inhoud Antwerpen, 8 oktober 2014 Inhoud 1. Toelichting INNERS 2. VLARIO-project in Leuven - Beschrijving van het project 3. Haalbaarheidsstudie en technische randvoorwaarden 4. Concept en plan 5. Overzicht van

Nadere informatie

Winnen van brak grondwater om brakke kwel te beperken?

Winnen van brak grondwater om brakke kwel te beperken? Winnen van brak grondwater om brakke kwel te beperken? symposium zoetwatervoorziening in zilte delta's KWR, Nieuwegein, 4 april 2013 Amsterdam, 9 april 2013 Dienst Waterbeheer en Riolering Waterschap Amstel,

Nadere informatie

Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering. Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011

Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering. Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011 Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011 Wie is Tensing? ± 75 ervaren specialisten Financieel gezond, vooruitzichten 2011

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Fresh water supply and water quality at national and regional scale. Toelichting prepoposal thema 2

Fresh water supply and water quality at national and regional scale. Toelichting prepoposal thema 2 Fresh water supply and water quality at national and regional scale Toelichting prepoposal thema 2 Scope van het voorstel Focus op lokale tot regionale oplossingen Wel potentie op landelijke schaal in

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

Zacht drinkwater: Minder hard, meer profijt

Zacht drinkwater: Minder hard, meer profijt Zacht drinkwater: Minder hard, meer profijt 26 mei 2015 Arjen Grent PWN HHNK Samenwerking Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en PWN werken samen alsof ze één bedrijf zijn Calamiteitenuitrusting

Nadere informatie

CELSIUS* *Combined Efficient Large Scale Integrated Urban Systems. Roland van Rooyen Oubbol Oung Astrid Madsen 25-06-2015

CELSIUS* *Combined Efficient Large Scale Integrated Urban Systems. Roland van Rooyen Oubbol Oung Astrid Madsen 25-06-2015 CELSIUS* *Combined Efficient Large Scale Integrated Urban Systems Roland van Rooyen Oubbol Oung Astrid Madsen 25-06-2015 This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme

Nadere informatie

Circulaire Economie. Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid

Circulaire Economie. Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid Circulaire Economie Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid John Nederstigt Inleider Hoe maken we de MRA Circulair? Jacqueline Cramer Ambassadeur

Nadere informatie

Kennisinnovaties slappe bodems

Kennisinnovaties slappe bodems Kennisinnovaties slappe bodems Agenda 10 min 15 min 15 min 5 min Introductie Enrico Moens (program manager Climate and Sustainability bij Grontmij) Leon van Paassen (assistant professor Geo- Engineering

Nadere informatie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Mei 2014 www.ecn.nl Nederlands industrieel energiegebruik Feedstock M 3792 Elektrisch M 1736 Een economische waarde van ca. 6 miljard euro per jaar Jaarlijks

Nadere informatie

Watertechniek en mestverwerking

Watertechniek en mestverwerking Watertechniek en mestverwerking Workshop Wetsus & Innovatienetwerk 27 juni 2012 Leon Korving combining scientific excellence with commercial relevance 1 Rioolwater vs mest Overeenkomsten: Herkomst (vnl.

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Struviet Eigenschappen Struviet Fosfaat Schaarste Procesvoering binnen mest verwerking Afzet mogelijkheden landbwk.

Struviet Eigenschappen Struviet Fosfaat Schaarste Procesvoering binnen mest verwerking Afzet mogelijkheden landbwk. Productie van Struviet uit Mest: Procesvoering en Afzetmogelijkheden Struviet Eigenschappen Struviet Fosfaat Schaarste Procesvoering binnen mest verwerking Afzet mogelijkheden landbwk. Wetgeving Besluit

Nadere informatie

Juni 2011. www.groupmachiels.com

Juni 2011. www.groupmachiels.com Juni 2011 www.groupmachiels.com Agenda GROUP MACHIELS BIO ENERGY: Biomassa als energiebron CONCLUSIE Group Machiels Anno 2011 Familiebedrijf, actief sinds 1941 en nu al de 3e generatie Machiels. Group

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden Afvalwater als grondstof? Energie winnen uit afvalwater Om energie uit afvalwater te winnen wordt het water van het toilet, eventueel gemengd met groente en fruitafval, vergist. Daarvoor worden een vacuümsysteem,

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

Medicijnresten in drinkwater Voorkomen is beter dan genezen. Gezonde Lunch, 7 april 2014 Martien den Blanken, directeur PWN

Medicijnresten in drinkwater Voorkomen is beter dan genezen. Gezonde Lunch, 7 april 2014 Martien den Blanken, directeur PWN Medicijnresten in drinkwater Voorkomen is beter dan genezen Gezonde Lunch, 7 april 2014 Martien den Blanken, directeur PWN Drinkwaterland In Nederland 10 drinkwaterbedrijven Sinds 1950 sterke concentratie

Nadere informatie

Membraanfiltratie in de brouwerijsector

Membraanfiltratie in de brouwerijsector Membraanfiltratie in de brouwerijsector DRIJFVEREN VOOR MBR 1. Brouwerijen in België booming business 2. Geen zuivering? heffingen creëren business plan 3. Regenwachtbekken? biologie 4. Ruimtetekort? MBR

Nadere informatie

Deltatechnology goes East. van zout naar zoet. Tjitte A. Nauta account manager Singapore en regio

Deltatechnology goes East. van zout naar zoet. Tjitte A. Nauta account manager Singapore en regio Deltatechnology goes East van zout naar zoet Tjitte A. Nauta account manager Singapore en regio Deltares en Singapore Veel grote projecten (landaanwinning, reservoir management,..) Top quality brand met

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Multifunctionele Waterkeringen

Multifunctionele Waterkeringen Prometheus stole fire, the symbol of knowledge, from Mount Olympus and gave it to mankind Multifunctionele Waterkeringen Verkenning kansen en belemmeringen Ellen Trom, Deltares (AT Osborne) STW Multifunctionele

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

Voorbeeld kaartvervaardiging: kreekruginfiltratie De volgende 5 factoren zijn gebruikt voor het bepalen van de geschiktheid voor kreekruginfiltratie:

Voorbeeld kaartvervaardiging: kreekruginfiltratie De volgende 5 factoren zijn gebruikt voor het bepalen van de geschiktheid voor kreekruginfiltratie: Verkennen van grootschalige potentie van kleinschalige maatregelen Binnen Kennis voor Klimaat worden kleinschalige maatregelen ontwikkeld om de zoetwatervoorziening te verbeteren. In deze studie worden

Nadere informatie

Organische vracht continue on-line bewaken. Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein

Organische vracht continue on-line bewaken. Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein Organische vracht continue on-line bewaken Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein Waardeketen Organische stoffen TOC/CZV correlatie Inhoud Afvalwater karakteristiek zuivel-industrie Redenen om

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Drinkwater een goede bron voor de levensmiddelenindustrie. VMT/EHEDG bijeenkomst Geo Bakker, 2 december 2014

Drinkwater een goede bron voor de levensmiddelenindustrie. VMT/EHEDG bijeenkomst Geo Bakker, 2 december 2014 Drinkwater een goede bron voor de levensmiddelenindustrie VMT/EHEDG bijeenkomst Geo Bakker, 2 december 2014 Wetgeving Inhoud Drinkwaterkwaliteit Drinkwaterzuivering Verandering van drinkwaterkwaliteit

Nadere informatie

EEN NIEUW DIGITAAL KENNISPLATFORM VOOR DE BIO-ECONOMIE IN VLAANDEREN. Linda Verdonck POM Oost-Vlaanderen

EEN NIEUW DIGITAAL KENNISPLATFORM VOOR DE BIO-ECONOMIE IN VLAANDEREN. Linda Verdonck POM Oost-Vlaanderen EEN NIEUW DIGITAAL KENNISPLATFORM VOOR DE BIO-ECONOMIE IN VLAANDEREN Linda Verdonck POM Oost-Vlaanderen Digitaal kennisplatform bio-economie een initiatief van de POM Oost-Vlaanderen als provinciale antenne

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon Naar een energieneutrale waterkringloop Een stip op de horizon Een stip op de horizon Energie in de kringloop waterschap Regge en Dinkel en waterschap Groot Salland werken aan initiatieven op het gebied

Nadere informatie

PFOS; Stofgedrag in de bodem. Transportmechanismen, routes en effect

PFOS; Stofgedrag in de bodem. Transportmechanismen, routes en effect PFOS; Stofgedrag in de bodem Transportmechanismen, routes en effect Alette Langenhoff Tim Grotenhuis Joop Harmsen WU, vakgroep Milieutechnologie WU, vakgroep Milieutechnologie WUR, Alterra Inhoud Introductie

Nadere informatie

Pharmafilter. april 2012

Pharmafilter. april 2012 Pharmafilter Resultaten DEMONSTRATIEPROJECT IN HET Reinier de Graaf Gasthuis Delft april 2012 Pharmafilter een schoner ziekenhuis, een schoner milieu Afval door de riolering afvoeren, voor een schoner

Nadere informatie

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Versie: 0.0 Datum: 21-4-2015 Auteur: Vrijgave: M.J.A. Rijpert T. Crum 1 IKN (Innovatie Kenniscentrum Nederland) Copier is de initiatiefnemer

Nadere informatie

Intentieverklaring Opstart Digitale Delta. 16 mei 2012

Intentieverklaring Opstart Digitale Delta. 16 mei 2012 Intentieverklaring Opstart Digitale Delta 16 mei 2012 1 Intentieverklaring Opstart Digitale Delta ambitie De Digitale Delta heeft als ambitie om een open platform, gebaseerd op open standaarden, te realiseren

Nadere informatie

Hoe groen zijn uw evenementen?

Hoe groen zijn uw evenementen? Even voorstellen... GMB introduceert SaNiPhos : Europa s eerste urineverwerkingsfabriek voor het verwerken en winnen van nuttige meststoffen uit urine. Terugwinning van fosfaat en stikstof uit urine levert

Nadere informatie

Kostenefficiënt watermanagement

Kostenefficiënt watermanagement Presentatie TNAV Workshop, 20 april Leuven Kostenefficiënt watermanagement Energie Chemicaliën Reststoffen R.T.G. Hoeijmakers Adviseur Industriële Watervoorziening Haskoning, Mechelen Inhoud presentatie

Nadere informatie

Onderhoud met de D van Duurzaam B. Neefjes Maart 2012

Onderhoud met de D van Duurzaam B. Neefjes Maart 2012 www.evides.nl Onderhoud met de D van Duurzaam B. Neefjes Maart 2012 Agenda 1 Introductie 2 Asset Management Blauwdruk 3 PAS55; leerpunten 4 Conclusie Introductie Evides NV - Credentials Zowel drinkwater

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models 9 februari 2012 2011 - All rights reserved Noventum Service Management Consultants Ltd. 1 Low Cost High Value Service Delivery Models Low cost delivery

Nadere informatie

Energie uit drinkwater en afvalwater

Energie uit drinkwater en afvalwater Energie uit drinkwater en afvalwater Inhoud 1. De cyclus van de stedelijke drinkwatervoorziening en afvalwater 2. Installeren van een turbine in het drinkwaternet 2.1. De druk in drinkwaternetten 2.2.

Nadere informatie

Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland

Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland 1 Inhoud 1 INLEIDING... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doel document... 3 2 INNOVATIE IN 2014: EEN THEMAGERICHTE AANPAK... 3 2.1 Verbeterpunten

Nadere informatie

Milieuvriendelijke en efficiënte desinfectie zonder chemicaliën en toxische additieven enkel elektriciteit, zout en water?

Milieuvriendelijke en efficiënte desinfectie zonder chemicaliën en toxische additieven enkel elektriciteit, zout en water? Milieuvriendelijke en efficiënte desinfectie zonder chemicaliën en toxische additieven enkel elektriciteit, zout en water? Dankzij een uiterst efficiënte en stabiele diaphragma electrolyse produceert ANOLYTECH

Nadere informatie

Waterafhankelijke economie

Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Industrie en Water Chemie Raffinaderijen

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020.

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020. Horizon 2020 MKB instrument & Fast track to Innovation 10 juni 2015 Martijn Lammers Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020 2 1 Boodschap 3 MKB instrument: wat is het? Financiering voor High

Nadere informatie