LEIDRAAD Preventie, diagnostiek, behandeling en zorg multiresistente tuberculose

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LEIDRAAD Preventie, diagnostiek, behandeling en zorg multiresistente tuberculose"

Transcriptie

1 LEIDRAAD Preventie, diagnostiek, behandeling en zorg multiresistente tuberculose

2 Samenstelling werkgroep Multiresistente tuberculose LEDEN VAN DE WERKGROEP (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Drs. O. (Onno) Akkerman, longarts Tuberculosecentrum Beatrixoord, Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen (vanaf ) Drs. R. (Richard) van Altena, longarts Tuberculosecentrum Beatrixoord, Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen (tot ) Drs. M.J. (Martin) Boeree, longarts Tuberculosecentrum Dekkerswald, Universitair Centrum voor Chronische Longziekten, Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen Dr. N.A.H. (Rob) van Hest, arts maatschappij en gezondheid/epidemioloog, GGD Rotterdam- Rijnmond, Rotterdam en GGD Groningen, Groningen Drs. W. (Wouter) Hoefsloot, longarts Tuberculosecentrum Dekkerswald, Universitair Centrum voor Chronische Longziekten, Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen (vanaf ) Drs. W.C.M. (Wiel) de Lange, longarts Tuberculosecentrum Beatrixoord, Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen Drs. C. (Cécile) Magis-Escurra, longarts Tuberculosecentrum Dekkerswald, Universitair Centrum voor Chronische Longziekten, Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen Drs. M.E. (Marlies) Mensen, longarts, GGD Amsterdam, Amsterdam Prof. D. (Dick) van Soolingen, hoofd Nationaal Tuberculose Referentie Laboratorium, Centrum voor Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven Dr. G. (Gerard) de Vries (secretaris), arts maatschappij en gezondheid/epidemioloog, KNCV Tuberculosefonds, Den Haag en tuberculosecoördinator bij het Centrum voor Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven Vastgesteld op 6 december 2013 door de Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding. Revisie december KNCV Tuberculosefonds Den Haag, december 2013 KNCV Tuberculosefonds Overname en/of openbaarmaking van gedeelten van deze uitgave is toegestaan, mits dat gebeurt met bronvermelding. KNCV TUBERCULOSEFONDS POSTBUS CC DEN HAAG TELEFOON FAX

3 Inhoudsopgave Samenstelling werkgroep Multiresistente tuberculose... 2 Inhoudsopgave... 3 Lijst met afkortingen Inleiding Diagnostiek Therapie Management latent geïnfecteerde personen met multiresistente Mycobacterium tuberculosis De zorg voor patiënten met MDR-tuberculose... 9 Referenties Bijlage Deelnemers Workshop Multiresistente Tuberculose

4 Lijst met afkortingen CPT DOT GGD KNCV MDR NVMM PCR RIVM WHO XDR ZN Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding Directly Observed Therapy Gemeentelijke Gezondheidsdienst Koninklijke Nederlandse Centrale Vereniging tot bestrijding der tuberculose Multidrug-resistant / Multiresistente (tuberculose) Nederlandse Vereniging van Medische Microbiologie Polymerase chain reaction Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu World Health Organization / Wereldgezondheidsorganisatie Extensively drug-resistant / Extensief resistente (tuberculose) Ziehl-Neelsen (kleuring) 4

5 1. Inleiding In september 1993 werd de Richtlijn met betrekking tot de behandeling en preventie van multiresistente tuberculose in Nederland geschreven door de Commissie Multiresistente Tuberculose van de Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding (CPT) (1). Deze richtlijn leest twintig jaar later als een historisch document waarin toen nieuwe tuberculosebestrijdingsonderwerpen werden besproken, zoals surveillance, DNA fingerprinting, screeningen, directly observed therapie (DOT), infectiepreventiemaatregelen, gedwongen opname, illegaliteit. Dat alles in een tijd dat hiv/aids nog niet te behandelen was en multiresistente (MDR) tuberculose in de Verenigde Staten een probleem in opkomst was o.a. door nosocomiale transmissie. De inschatting was dat in Nederland MDR-tuberculose vooral zou ontstaan bij daklozen/druggebruikers vanwege slechte therapietrouw. Twintig jaar later is MDR-tuberculose een groot mondiaal probleem, waarbij in sommige landen de helft van de tbc-patiënten deze of nog ernstiger vormen van resistenties hebben. In het WHO Global Tuberculosis Report 2013 wordt geschat dat er nieuwe gevallen van MDR-tuberculose waren in 2012; slechts bij (21%) werd de diagnose MDRtuberculose gesteld, waarvan (84%) in 2012 met tweedelijns medicatie behandeld werd (2) MDR XDR Figuur 1. Aantal multiresistente en extensief resistente tuberculosepatiënten in Nederland, ,0% 2,5% 2,0% 1,5% 1,0% 0,5% 0,0% Figuur 2. Percentage multiresistente en extensief resistente Mycobacterium tuberculosis isolaten in Nederland,

6 In Nederland is het aantal MDR tbc-patiënten per jaar niet veel veranderd de laatste twintig jaar: gemiddeld worden patiënten vastgesteld (Figuur 1). In 2009 was er een piek met 20 patiënten. Door de afname van het totale aantal tbc-patiënten en door afname van het percentage kweekbevestiging van alle tbc-patiënten is het percentage multiresistente Mycobacterium tuberculosis isolaten in Nederland gestegen tot 1,5-2,0% (Figuur 2). Extensief resistente (XDR)-tuberculose is na de definiëring van deze vorm van tuberculose vier keer vastgesteld in Nederland. Het lage aantal MDR tbc-patiënten in Nederland, de concentratie van de MDR tbcbehandeling in de twee tuberculosecentra (Beatrixoord en Dekkerswald) en de snelle veranderingen in diagnostiek en behandeling zijn redenen geweest waarom de Nederlandse MDR-richtlijn waarschijnlijk lange tijd niet herzien is. In 2006 verscheen de eerste WHO richtlijn Programmatic management of drug-resistant tuberculosis, in 2008 een Emergency Update en in 2011 een Update (3 5). In 2013 bracht de International Union Against Tuberculosis and Lung Disease een richtlijn Clinical and Operational Management of Drug- Resistant Tuberculosis uit (6). In de loop van 2013 zal de WHO het Companion handbook to the 2011 WHO Guidelines for the Programmatic Management of Drug-resistant Tuberculosis uitbrengen. In Nederland wordt MDR-tuberculose besproken in de CPT-werkgroep MDR-tuberculose, zowel casuïstiek als beleid. Op 11 april 2012 werd in een workshop de preventie, diagnostiek en behandeling van MDR-tuberculose besproken met deskundigen uit het Nederlandse veld (Bijlage Deelnemers). Deze leidraad is een weerslag van de aanbevelingen uit deze workshop, aanbevelingen uit de verschillende MDR-werkgroep vergaderingen, de WHO richtlijnen en uit het document European Union Standards of Tuberculosis Care (7). Recent verscheen een overzichtsartikel over MDR-tuberculose in een van de Nederlandstalige tijdschriften (8). 6

7 2. Diagnostiek 2.1. Moleculaire snelresistentie diagnostiek op direct materiaal dient zo spoedig mogelijk gedaan te worden a) bij alle sputum of broncho-alvealaire lavage ZN/auramine-positieve tbcpatiënten, en b) bij overige (kweekbevestigde) tbc-patiënten met een risicofactor voor MDRtuberculose. In Nederland zijn dat patiënten die voldoen aan een van de volgende criteria: - Eerdere behandeling voor tuberculose, - Contact van besmettelijke bron met MDR-tuberculose, - Afkomstig uit voor tuberculose hoogendemische gebieden en verblijf korter dan 2,5 jaar in Nederland. - Afkomstig uit de voormalige Sovjet-Unie (inclusief de Baltische Staten), ongeacht duur van verblijf in Nederland. Op deze wijze wordt de diagnose rifampicine-resistente of MDR-tuberculose bij ZN/auramine sputumpositieve tuberculosepatiënten met circa 5 weken verkort en bij kweekpositieve tbc-patiënten met circa 2 weken. Een aantal werkgroepleden is van mening dat moleculaire snelresistentie diagnostiek verricht moet worden op alle positieve materialen (ZN, auramine, kweek en PCR M. tuberculosis complex). De rol van genotypische gevoeligheidsbepaling wordt momenteel besproken bij de herziening van de Nederlandse Vereniging van Medische Microbiologie (NVMM)-richtlijn mycobacteriële laboratoriumdiagnostiek (9). De MDRwerkgroep vindt dat adviezen in de NVMM-richtlijn en de MDR-richtlijn (bij voorkeur) hetzelfde moeten zijn. Vier leden van de MDR-werkgroep zijn ook lid van de NVMMwerkgroep die de labdiagnostiek richtlijn herziet. De MDR-werkgroep wacht discussie en vaststelling van de plaats van de genotypische gevoeligheidsbepaling in de NVMMwerkgroep af, voordat bovenstaande aanbeveling wordt aangepast Gebruik alleen diagnostische moleculaire testen met een hoge betrouwbaarheid voor MDR tbc-diagnostiek (7), zoals de Line Probe Assays (bijv. Hain test) en automated real-time nucleic acid amplification technology (Xpert MTB/RIF). De sensitiviteit en specificiteit van moleculaire (resistentie)diagnostiek varieert per test; de voorspellende waarde is afhankelijk van de prevalentie van MDR-tuberculose onder de risicogroep/de persoon met bepaald risicoprofiel. Interpretatie van de moleculaire testresultaten vereist specifieke kennis en ervaring, en dient door een deskundige gedaan te worden Alle moleculaire testresultaten moeten met een fenotypische gevoeligheidsbepaling bevestigd worden (7). Na vaststelling van een moleculaire resistentie voor rifampicine of voor rifampicine en isoniazide, dient naast de fenotypische resistentiebepaling voor eerstelijnsmiddelen, standaard een resistentiebepaling gedaan te worden voor rifabutine, amikacine, kanamycine, capreomycine, moxifloxacine, protionamide, cycloserine en linezolid. Deze tweedelijnsbepalingen dienen door het Tuberculose Referentielaboratorium van het RIVM gedaan te worden. De nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van de resistentiebepalingen voor tweedelijnsmiddelen varieert sterk per tuberculostaticum. 7

8 3. Therapie 3.1. Behandeling van MDR/XDR-tuberculosepatiënten dient onder supervisie te staan van longartsen van een van de twee tuberculosecentra (sanatoria) (10). De MDR-behandeling wordt gestart door longartsen van een van de twee tuberculosecentra en besproken in een multidisciplinaire groep van experts In overleg met het tuberculosecentrum wordt bepaald of een patiënt direct opgenomen wordt (bijv. een patiënt met sputum-positieve MDR-tuberculose) of dat eerst het resistentiepatroon wordt afgewacht en behandeling/opname pas wordt gestart als het fenotypische gevoeligheidspatroon bekend is. In de overweging om thuis af te wachten worden klinische factoren (ernst ziektebeeld van de patiënt, de uitgebreidheid van de afwijkingen, wel of geen pulmonale afwijkingen), sociale factoren (niet afwachten in een asielzoekerscentrum) en andere factoren (begripsniveau patiënt) meegenomen MDR-tuberculose wordt in principe behandeld met pyrazinamide en minimaal 4 tweedelijnsmiddelen, waarvoor de bacterie gevoelig is, waaronder een aminoglycoside, een latere generatie fluoroquinolone (moxifloxacine), ethoniamide (of protionamide), cycloserine of para-aminosalicylzuur (PAS) of medicamenten uit groep 5 (5,7). In de MDR workshop is gesteld dat MDR-tbc-behandeling met minimaal 4 effectieve middelen dient te gebeuren en dat bijwerkingen vaak een limiterende factor zijn. In Nederland tellen we ethambutol en pyrazinamide ook mee als effectieve medicatie in een behandelregime als de bacterie daarvoor gevoelig is. Nieuwe geneesmiddelen voor de behandeling van MDR-tuberculose worden toegepast op basis van beschikbare kennis in wetenschappelijke literatuur, zoals bij linezolid, en op advies van gezaghebbende organisaties, zoals onlangs voor bedaquilline door de WHO (11) Indien mogelijk wordt een patiënt met MDR-tuberculose ambulant behandeld (7). Dit kan of centraal via de tuberculosecentra of via een shared-care model. Daarbij is goede instructie en training nodig van de artsen en verpleegkundigen die de patiënt buiten de tuberculosecentra begeleiden. De longarts (van de tuberculosecentra) die de behandeling initieert blijft eindverantwoordelijk De duur van een MDR-behandeling is in principe minimaal 8 maanden intensieve fase en minimaal 20 maanden totaal (5,7). In individuele gevallen kan hiervan worden afgeweken, zoals bijvoorbeeld bij gebleken rifabutine gevoeligheid. MDR-tuberculose dient maandelijks bacteriologisch vervolgd te worden met ZN/auramine en kweek van het sputum (voor longtuberculose). Voor programmatische monitoring van behandeling van (pulmonale) MDR-tuberculose dient het resultaat van 8

9 sputum (ZN/auramine en kweek) na 6, 12, 18 en 24 maanden na start MDR-therapie vastgelegd te worden (12) Voor de follow-up na behandeling adviseert de werkgroep om MDR-tuberculosepatiënten minimaal gedurende 2 jaar halfjaarlijks te controleren, indien mogelijk gedurende 5 jaar. Bij controle wordt anamnese verricht, het gewicht gemeten en in geval van longtuberculose een thoraxfoto gemaakt en zonodig sputum voor kweek op M. tuberculosis verricht. Indien de GGD de controle verricht, dan worden de uitslagen aan de hoofdbehandelaar van de tuberculosecentra teruggekoppeld. 4. Management latent geïnfecteerde personen met multiresistente Mycobacterium tuberculosis 4.1. Gezien de afwezigheid van een evidence-based preventief behandelingsregime worden geïnfecteerde personen met een multiresistente M. tuberculosis bacterie in het algemeen niet behandeld, maar gedurende minimaal 2 jaar halfjaarlijks gecontroleerd op symptomen en met een X-thoraxfoto. Bij kinderen onder de 5 jaar en immuungecompromitteerde personen met een infectie met een multiresistente M. tuberculosis stam is preventieve behandeling evenwel te overwegen (13). De keuze om te behandelen, de keuze van de middelen en de duur van een preventieve behandeling wordt in samenspraak met de CPT-werkgroep MDRtuberculose bepaald De werkgroep beveelt aan om een databestand bij te houden van latent geïnfecteerde contacten met een multiresistente M. tuberculosis bacterie, inclusief behandelings/follow-up resultaten. De secretaris van de MDR-werkgroep onderhoudt het databestand en benadert de GGD en voor deze gegevens van sputumpositieve MDR tbc-patiënten. 5. De zorg voor patiënten met MDR-tuberculose Dit hoofdstuk wordt op later moment geschreven. 9

10 Referenties 1. Commissie Multiresistente Tuberculose van de Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding. Richtlijn met betrekking tot de behandeling en preventie van multiresistente tuberculose in Nederland. Den Haag: KNCV Tuberculosefonds; World Health Organization. Global tuberculosis control: WHO report 2013 (WHO/HTM/TB/ ). Geneva: World Health Organization; WHO guidelines for the programmatic management of drug-resistant tuberculosis. WHO/HTM/TB/ World Health Organization; WHO guidelines for the programmatic management of drug-resistant tuberculosis. Emergency update WHO/HTM/TB/ World Health Organization; WHO guidelines for the programmatic management of drug-resistant tuberculosis: 2011 update. WHO/HTM/TB/ World Health Organization; Guidelines for Clinical and Operational Management of Drug-Resistant Tuberculosis. International Union Against Tuberculosis and Lung Disease; Migliori GB, Zellweger JP, Abubakar I, Ibraim E, Caminero JA, De Vries G, et al. European union standards for tuberculosis care. Eur Respir J. 2012;39: Janssen S, Grobusch MP. Drug-resistente tuberculose: oude en nieuwe inzichten rond een wereldwijde epidemie. Tijdschr Infect. 2013;8: Richtlijn mycobacteriële laboratoriumdiagnostiek. NVMM; De Boer A, De Vries G. Nationaal Plan Tuberculosebestrijding Inhoudelijke kaders. Bilthoven: RIVM; The use of bedaquiline in the treatment of multidrug-resistant tuberculosis. Interim policy guidance (WHO/HTM/TB/2013.6). World Health Organization; Laserson KF, Thorpe LE, Leimane V, Weyer K, Mitnick CD, Riekstina V, et al. Speaking the same language: treatment outcome definitions for multidrug-resistant tuberculosis. Int J Tuberc Lung Dis. 2005;9: European Centre for Disease Prevention and Control. Management of contact of MDR TB and XDR TB patients. Stockholm: ECDC;

11 Bijlage Deelnemers Workshop Multiresistente Tuberculose Deelnemers Workshop Multiresistente Tuberculose, 11 april 2012, RIVM, Bilthoven: - Rob Aarnoutse, ziekenhuisapotheker, Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen - Onno Akkerman, longarts Universitair Medisch Centrum Groningen - Jan-Willem Alffenaar, ziekenhuisapotheker, Universitair Medisch Centrum Groningen - Richard van Altena, longarts Tuberculosecentrum Beatrixoord, Universitair Medisch Centrum Groningen - Marleen Bakker, longarts Erasmus Medisch Centrum Rotterdam - Martin Boeree, longarts Tuberculosecentrum Dekkerswald, Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen - Mathieu Bolhuis, apotheker, Radboud Universitair Medisch Centrum Groningen - Gunta Dravniece, arts/consulent, KNCV Tuberculosefonds - Connie Erkens, arts maatschappij en gezondheid/consulent, KNCV Tuberculosefonds - Inge de Guchteneire, verpleegkundig specialist, Tuberculosecentrum Dekkerswald, Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen - Rob van Hest, arts maatschappij en gezondheid/epidemioloog, GGD Rotterdam- Rijnmond - Wouter Hoefsloot, longarts Tuberculosecentrum Dekkerswald, Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen - Sytze Keizer, arts maatschappij en gezondheid, GGD Amsterdam - Tridia van der Laan, analist, Tuberculose Referentie Laboratorium, RIVM, Bilthoven - Wiel de Lange, longarts Tuberculosecentrum Beatrixoord, Universitair Medisch Centrum Groningen - Cecile Magis-Escurra, longarts Tuberculosecentrum Dekkerswald, Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen - Sami Simons, longarts, Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen - Dick van Soolingen, hoofd Tuberculose Referentie Laboratorium, RIVM, Bilthoven - Gerard de Vries, arts maatschappij en gezondheid/epidemioloog/consulent, KNCV Tuberculosefonds/RIVM 11

12 PARKSTRAAT JD DEN HAAG POSTBUS CC DEN HAAG TELEFOON (070) FAX (070)

multidrug-resistant tuberculosis Dutch experience Tjip van der Werf University of Groningen University Medical Center Groningen The Netherlands

multidrug-resistant tuberculosis Dutch experience Tjip van der Werf University of Groningen University Medical Center Groningen The Netherlands multidrug-resistant tuberculosis Dutch experience Tjip van der Werf University of Groningen University Medical Center Groningen The Netherlands Murray CJ, et al. Lancet 2014 Pietersen E, et al. Lancet

Nadere informatie

LEDEN VAN DE WERKGROEP MONITORING SCREENING RISICOGROEPEN (MSR) (IN ALFABETISCHE VOLGORDE):

LEDEN VAN DE WERKGROEP MONITORING SCREENING RISICOGROEPEN (MSR) (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Colofon LEDEN VAN DE WERKGROEP MONITORING SCREENING RISICOGROEPEN (MSR) (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Drs. C.G.M. (Connie) Erkens, arts maatschappij en gezondheid, KNCV Tuberculosefonds, Den Haag Dr. S.

Nadere informatie

Auteur: Mw. Drs. C.G.M. (Connie) Erkens, arts maatschappij en gezondheid, KNCV Tuberculosefonds, Den Haag

Auteur: Mw. Drs. C.G.M. (Connie) Erkens, arts maatschappij en gezondheid, KNCV Tuberculosefonds, Den Haag Colofon Auteur: Mw. Drs. C.G.M. (Connie) Erkens, arts maatschappij en gezondheid, KNCV Tuberculosefonds, Den Haag Vastgesteld op 27 juni 2014 door de Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding. Revisie

Nadere informatie

Tuberculosescreeningsbeleid ziekenhuismedewerkers

Tuberculosescreeningsbeleid ziekenhuismedewerkers Tuberculosescreeningsbeleid ziekenhuismedewerkers Samenstelling werkgroep Tuberculosescreeningsbeleid ziekenhuismedewerkers LEDEN VAN DE AD HOC WERKGROEP (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Drs. H.E.L. (Hero)

Nadere informatie

Figuren en Tabellen. Tuberculose in Nederland 2011 surveillance rapport. behorend bij. Incidentie 0-2 >2-4 >4-6 >6-10 >10-20 >20-35

Figuren en Tabellen. Tuberculose in Nederland 2011 surveillance rapport. behorend bij. Incidentie 0-2 >2-4 >4-6 >6-10 >10-20 >20-35 Figuren en Tabellen behorend bij Tuberculose in Nederland 2011 surveillance rapport Incidentie 0-2 >2-4 >4-6 >6-10 >10-20 >20-35 december 2012 Figuren en Tabellen behorend bij Tuberculose in Nederland

Nadere informatie

Nationaal plan tuberculosebestrijding 2016-2020 Op weg naar eliminatie

Nationaal plan tuberculosebestrijding 2016-2020 Op weg naar eliminatie Nationaal plan tuberculosebestrijding 2016-2020 Op weg naar eliminatie Nationaal Plan Tuberculosebestrijding 2016-2020 Op weg naar eliminatie RIVM Rapport 2016-0028 Colofon RIVM 2016 Delen uit deze publicatie

Nadere informatie

Beleid screening asielzoekers en immigranten

Beleid screening asielzoekers en immigranten Beleid screening asielzoekers en immigranten Colofon LEDEN VAN DE WERKGROEP MONITORING SCREENING RISICOGROEPEN (MSR) (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Drs. C.G.M. (Connie) Erkens, arts maatschappij en gezondheid,

Nadere informatie

Tuberculose in Nederland 2010. Surveillancerapport

Tuberculose in Nederland 2010. Surveillancerapport Tuberculose in Nederland 2010 Surveillancerapport Den Haag, december 2011 Auteurs E. Slump C.G.M. Erkens J.F. van Rest H.J. Schimmel M.M.G.G. Šebek D. van Soolingen Referenties Tuberculose in Nederland

Nadere informatie

Tuberculose in Nederland 2014. Surveillance rapport inclusief rapportage monitoring van interventies

Tuberculose in Nederland 2014. Surveillance rapport inclusief rapportage monitoring van interventies Tuberculose in Nederland 2014 Surveillance rapport inclusief rapportage monitoring van interventies Tuberculose in Nederland 2014 Surveillance rapport inclusief rapportage monitoring van interventies

Nadere informatie

LATENTE TUBERCULOSE INFECTIE

LATENTE TUBERCULOSE INFECTIE LATENTE TUBERCULOSE INFECTIE In deze folder leest u meer over de behandeling van een latente tuberculose infectie voorafgaand aan het gebruik van biologicals. Wat is een latente tuberculose infectie?

Nadere informatie

NR. Tuberculose gooit Kazachse kinderlevens overhoop. De kosten van tbc-bestrijding in Nederland. Klinische les: urogenitale tuberculose

NR. Tuberculose gooit Kazachse kinderlevens overhoop. De kosten van tbc-bestrijding in Nederland. Klinische les: urogenitale tuberculose Tuberculose gooit Kazachse kinderlevens overhoop De kosten van tbc-bestrijding in Nederland Klinische les: urogenitale tuberculose NR. 1 JAARGANG 109 2013 Tuberculosesurveillance Nederland: www.tbc-online.nl

Nadere informatie

Tuberculose bij arrestanten en gedetineerden: procedure voor arrestantenbewaarders en penitentiair medewerkers

Tuberculose bij arrestanten en gedetineerden: procedure voor arrestantenbewaarders en penitentiair medewerkers Tuberculose bij arrestanten en gedetineerden: procedure voor arrestantenbewaarders en penitentiair medewerkers Colofon Procedure CPT op basis van notitie LCI d.d. januari 1996; Geredigeerd in september

Nadere informatie

NR. Grootschalige DNA-sequencing van M. tuberculosis. Casus multiresistente tuberculose in Nederland. Nationaal plan tbc-bestrijding 2011-2015

NR. Grootschalige DNA-sequencing van M. tuberculosis. Casus multiresistente tuberculose in Nederland. Nationaal plan tbc-bestrijding 2011-2015 Grootschalige DNA-sequencing van M. tuberculosis Casus multiresistente tuberculose in Nederland Nationaal plan tbc-bestrijding 2011-2015 NR. 1 JAARGANG 107 2011 Bij de voorpagina: Representatie van het

Nadere informatie

Figuren en Tabellen. Tuberculose in Nederland 2010 surveillance rapport. behorend bij. Incidentie 0-2 >2-4 >4-6 >6-10 >10-20 >20

Figuren en Tabellen. Tuberculose in Nederland 2010 surveillance rapport. behorend bij. Incidentie 0-2 >2-4 >4-6 >6-10 >10-20 >20 Figuren en Tabellen behorend bij Tuberculose in Nederland 21 surveillance rapport Incidentie - 2 >2-4 >4-6 >6-1 >1-2 >2 december 211 Figuren en Tabellen behorend bij Tuberculose in Nederland 21 Hoofdstuk

Nadere informatie

Tuberculose & risicogroepen

Tuberculose & risicogroepen Tuberculosebestrijding Tuberculose & risicogroepen Themadag De Tweede MIJL Maria Knapen Sociaal verpleegkundige tuberculosebestrijding 11 oktober 2014 Programma Introductie Ziektebeeld tuberculose Bron

Nadere informatie

Tuberculose: preventie van aerogene transmissie

Tuberculose: preventie van aerogene transmissie Ziekenhuizen Tuberculose: preventie van aerogene transmissie Werkgroep Infectie Preventie Vastgesteld: januari 2016 Geplande revisie: januari 2021 Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid

Nadere informatie

dat lage maximum concentraties (piekspiegels) van pyrazinamide, rifampicine en isoniazide leidden tot resistentie-ontwikkeling van de bacterie.

dat lage maximum concentraties (piekspiegels) van pyrazinamide, rifampicine en isoniazide leidden tot resistentie-ontwikkeling van de bacterie. S AMENVATTING 128 Samenvatting Tuberculose (TB of TBC) is een ernstige infectieziekte veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium tuberculosis. Wereldwijd ontwikkelen jaarlijks 9 miljoen mensen TB en overlijden

Nadere informatie

Tuberculose bij asielzoekers in Nederland

Tuberculose bij asielzoekers in Nederland Tuberculose bij asielzoekers in Nederland Descriptief onderzoek onder de 2 grootste groepen asielzoekers Gerard de Vries, Roald F. Gerritsen, Jan L. van Burg, Connie G.M. Erkens, N.A.H. (Rob) van Hest,

Nadere informatie

Samenvatting richtlijn medicamenteuze behandeling van tuberculose NVALT

Samenvatting richtlijn medicamenteuze behandeling van tuberculose NVALT Samenvatting richtlijn medicamenteuze behandeling van tuberculose NVALT 2005 AANBEVELINGEN: Niveau 2 Het routinematig voorschrijven van pyridoxine bij isoniazide toediening is niet nodig. Pyridoxine suppletie

Nadere informatie

Tbc-bestrijding regio Utrecht

Tbc-bestrijding regio Utrecht jaarverslag 2011 Tbc-bestrijding regio Utrecht Juni 2012 GGD Midden-Nederland GG&GD Utrecht inhoudsopgave 1wet publieke gezondheid 1. wet publieke gezondheid 3 Tuberculosebestrijding als gemeentelijke

Nadere informatie

Urban TB Control in Nederland

Urban TB Control in Nederland Urban TB Control in Nederland Gerard de Vries, MD, PhD Hoofd regiokantoor Nederland & Europa, KNCV Tuberculosefonds RIVM/Centrum Infectieziektebestrijding 23-03-2012 Presentatie > 100 jaar historie tbc-bestrijding

Nadere informatie

Resistente Tuberculose

Resistente Tuberculose pagina 1/5 Wetenschappelijke Feiten Bron: WGO (2008) over Resistente Tuberculose Samenvatting en details: GreenFacts Context - Tuberculose (TB) is een besmettelijke ziekte die wereldwijd alsmaar meer mensen

Nadere informatie

uberculose Tuberculose in Nederland 2012 n Nederland Surveillancerapport

uberculose Tuberculose in Nederland 2012 n Nederland Surveillancerapport uberculose Tuberculose in Nederland 2012 n Nederland Surveillancerapport Tuberculose in Nederland 2012 Surveillancerapport Auteurs E. Slump C.G.M. Erkens R. van Hunen J.F. van Rest H.J. Schimmel D. van

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond van de aanvraag

Samenvatting. Achtergrond van de aanvraag Samenvatting In dit advies beoordeelt de Commissie Wet bevolkingsonderzoek van de Gezondheidsraad een vergunningaanvraag voor tuberculosescreening. Op basis van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO)

Nadere informatie

NR. Behandeling bij zwangerschap en borstvoeding. Klinische relevantie van non-tuberculeuze mycobacteriën. Import van bovine tuberculose

NR. Behandeling bij zwangerschap en borstvoeding. Klinische relevantie van non-tuberculeuze mycobacteriën. Import van bovine tuberculose Behandeling bij zwangerschap en borstvoeding Klinische relevantie van non-tuberculeuze mycobacteriën NR. 3 Import van bovine tuberculose JAARGANG 105 2009 Bij de voorpagina: Maken van een echo, fotografie

Nadere informatie

Weefsel Specifiek 2014.3 ZN kleuring

Weefsel Specifiek 2014.3 ZN kleuring Weefsel Specifiek 2014.3 ZN kleuring SKML sectie Pathologie 16-06-2015 Drs. S. Dubois Overzicht Inleiding Aantallen Samples A-D Verdiepingsvragen Inleiding Wereldgezondheidsprobleem 40% van de wereldbevolking

Nadere informatie

Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding

Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding Een verkenning van de public health impact van 6 proefschriften 2006-2009 Chlamydia trachomatis Screening for Chlamydia

Nadere informatie

TUBERCULOSEBESTRIJDING VAN DE OPLEIDING TOT ARTS MAATSCHAPPIJ EN GEZONDHEID

TUBERCULOSEBESTRIJDING VAN DE OPLEIDING TOT ARTS MAATSCHAPPIJ EN GEZONDHEID OPLEIDINGSEISEN TUBERCULOSEBESTRIJDING VAN DE VVAWT ten behoeve van het PROFIEL TUBERCULOSEBESTRIJDING VAN DE OPLEIDING TOT ARTS MAATSCHAPPIJ EN GEZONDHEID Januari 2006 In dit document worden de opleidingseisen

Nadere informatie

SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN Kattenkrabziekte. Diagnostische en klinische aspecten van Bartonella henselae infectie

SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN Kattenkrabziekte. Diagnostische en klinische aspecten van Bartonella henselae infectie 166 Samenvatting SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN Kattenkrabziekte. Diagnostische en klinische aspecten van Bartonella henselae infectie Deel I Introductie In de introductie van dit proefschrift (Hoofdstuk

Nadere informatie

NR. (On)mogelijke transmissie op een sterilisatieafdeling. Ruimte voor preventie van tuberculose bij kinderen in Nederland

NR. (On)mogelijke transmissie op een sterilisatieafdeling. Ruimte voor preventie van tuberculose bij kinderen in Nederland (On)mogelijke transmissie op een sterilisatieafdeling Ruimte voor preventie van tuberculose bij kinderen in Nederland NR. 3 Consulentschap houdt kennis klinische tuberculose paraat JAARGANG 107 2011 Bij

Nadere informatie

Advies ad-hoc commissie CPT ten aanzien van de binnenkomstscreening asielzoekers

Advies ad-hoc commissie CPT ten aanzien van de binnenkomstscreening asielzoekers Advies ad-hoc commissie CPT ten aanzien van de binnenkomstscreening asielzoekers D A T U M 19 september 2015 U W R E F. O N Z E R E F. 21.201/CoE/u.15.0050 O N D E R W E R P Aanleiding Sinds enige weken

Nadere informatie

Capacity building in laagprevalente

Capacity building in laagprevalente Capacity building in laagprevalente landen Tuberculose diagnostiek dagen, juni 2014 Connie Erkens, Arts-consulent tbc-bestrijding Regiokantoor Nederland & Europa Disclosure belangen spreker (potentiële)

Nadere informatie

Dr. P. (Peter) M. Kouw, arts maatschappij en gezondheid, GGD Amsterdam i.s.m. met de ad-hoc werkgroep Werkinstructie HIV screening voor BCG

Dr. P. (Peter) M. Kouw, arts maatschappij en gezondheid, GGD Amsterdam i.s.m. met de ad-hoc werkgroep Werkinstructie HIV screening voor BCG Colofon Dr. P. (Peter) M. Kouw, arts maatschappij en gezondheid, GGD Amsterdam i.s.m. met de ad-hoc werkgroep Werkinstructie HIV screening voor BCG Vastgesteld op 27 juni 2014 door de Commissie voor Praktische

Nadere informatie

Evaluatie bron- en contactonderzoek bij tuberculosepatiënten in Nederland, 2006-2010

Evaluatie bron- en contactonderzoek bij tuberculosepatiënten in Nederland, 2006-2010 Evaluatie bron- en contactonderzoek bij tuberculosepatiënten in Nederland, 2006-2010 Den Haag, augustus 2014 Auteurs J.F. van Rest C.G.M. Erkens G. de Vries Referenties Evaluatie bron- en contactonderzoek

Nadere informatie

Tuberculose Kernpunten 2013, update juli 2014 Figuur 1:

Tuberculose Kernpunten 2013, update juli 2014  Figuur 1: Tuberculose Kernpunten 2013, update juli 2014 Bron: Nederlands Tuberculose Register, RIVM-CIb Zie voor meer uitleg over de gebruikte begrippen en afkortingen het document Definities en afkortingen tbcrapportages.

Nadere informatie

Nationaal plan tuberculosebestrijding 2011-2015 Inhoudelijke kaders. Rapport 215081001/2011 A.S. de Boer G. de Vries

Nationaal plan tuberculosebestrijding 2011-2015 Inhoudelijke kaders. Rapport 215081001/2011 A.S. de Boer G. de Vries Nationaal plan tuberculosebestrijding 2011-2015 Inhoudelijke kaders Rapport 215081001/2011 A.S. de Boer G. de Vries Nationaal plan tuberculosebestrijding 2011-2015 Inhoudelijke kaders RIVM Rapport 215081001/2011

Nadere informatie

22 e Jaargang September 2014 Nummer 3

22 e Jaargang September 2014 Nummer 3 22 e Jaargang September 2014 Nummer 3 Thema Tuberculose (2) Ebola: een epidemie van achterdocht en angst Verslag congres 'Joining forces for future health' NOXAFIL (posaconazol) nu ook als tablet beschikbaar

Nadere informatie

TUBERCULOSE door Dr. Uydebrouck (VRGT)

TUBERCULOSE door Dr. Uydebrouck (VRGT) TUBERCULOSE door Dr. Uydebrouck (VRGT) DEFINITIES - DETERMINANTEN DEFINITIES Actieve tuberculose omvat alle pulmonale en extra-pulmonale tuberculosevormen bevestigd door een bacteriologisch, radiologisch

Nadere informatie

CHAPTER 10 SAMENVATTING. HOOFDSTUK 1 Inleiding. HOOFDSTUK 2 Toename van skelettuberculose in Nederland

CHAPTER 10 SAMENVATTING. HOOFDSTUK 1 Inleiding. HOOFDSTUK 2 Toename van skelettuberculose in Nederland CHAPTER 10 SAMENVATTING HOOFDSTUK 1 Inleiding Tuberculose is een infectieziekte. Een infectieziekte wordt veroorzaakt doordat een ziektekiem het menselijk lichaam binnendringt. De ziektekiem die tuberculose

Nadere informatie

RICHTLIJN Behandeling latente tuberculose-infectie

RICHTLIJN Behandeling latente tuberculose-infectie RICHTLIJN Behandeling latente tuberculose-infectie Samenstelling werkgroep Behandeling latente tuberculose-infectie LEDEN VAN DE WERKGROEP (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Drs. O. (Onno) Akkerman, longarts,

Nadere informatie

Tuberculose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Tuberculose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Tuberculose Bij u is tuberculose vastgesteld. In deze folder vindt u informatie over deze ziekte en de behandeling. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Wat is tuberculose? Tuberculose,

Nadere informatie

NR. Maak gezondheidswerkers TB Proof. Scenario s: bedreigt tuberculose onze veiligheid? De uitdagende begeleiding van MDR-tbc-patiënten

NR. Maak gezondheidswerkers TB Proof. Scenario s: bedreigt tuberculose onze veiligheid? De uitdagende begeleiding van MDR-tbc-patiënten Maak gezondheidswerkers TB Proof Scenario s: bedreigt tuberculose onze veiligheid? De uitdagende begeleiding van MDR-tbc-patiënten NR. 1 JAARGANG 110 2014 Tuberculosesurveillance Nederland: www.tbc-online.nl

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvraag

Samenvatting. Adviesvraag Samenvatting Hoewel tuberculose op wereldschaal veel voorkomt, is de ziekte in Nederland geen groot probleem. Vooral migranten uit landen waar wel veel tuberculose is, vormen een risicogroep. Omdat kinderen

Nadere informatie

Resultaten vragenlijst Mycobacteriën

Resultaten vragenlijst Mycobacteriën FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE DIENST VOOR LABORATORIA VAN KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN DESKUNDIGEN GLOBAAL RAPPORT

Nadere informatie

Ziekenhuizen. Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker

Ziekenhuizen. Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker Ziekenhuizen Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker Werkgroep Infectiepreventie Vastgesteld: juli 2012 Revisiedatum: juli 2017 Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds

Nadere informatie

Dr. F. PORTAELS I.T.G. - Mycobacteriologie Nationalestraat, 155 2000 Antwerpen Tel. : 03/247.63.17 Fax : 03/247.63.33 E-mail : portaels@itg.

Dr. F. PORTAELS I.T.G. - Mycobacteriologie Nationalestraat, 155 2000 Antwerpen Tel. : 03/247.63.17 Fax : 03/247.63.33 E-mail : portaels@itg. Referentielaboratorium - Antwerpen Coördinaten van het Referentielaboratorium Dr. F. PORTAELS I.T.G. - Mycobacteriologie ationalestraat, 155 2 Antwerpen Tel. : 3/247.63.17 Fax : 3/247.63.33 E-mail : portaels@itg.be

Nadere informatie

TBC-bestrijdingsplan 2008-2015. Op weg naar eliminatie

TBC-bestrijdingsplan 2008-2015. Op weg naar eliminatie TBC-bestrijdingsplan 2008-2015 Op weg naar eliminatie KNCV Tuberculosefonds, 12 december 2008 2 INHOUD: Samenvatting... 5 Leeswijzer... 7 1. Inleiding... 8 2. Epidemiologie...10 3. Maatschappelijke ontwikkelingen...13

Nadere informatie

RICHTLIJN Tuberculose - HIV

RICHTLIJN Tuberculose - HIV RICHTLIJN Tuberculose - HIV Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding Richtlijn Tuberculose-HIV Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding oktober 2008 Initiatief: Commissie voor Praktische

Nadere informatie

Detectie van pneumocystis in broncheoalveolaire lavage. Rafke Schoffelen 15-12-2015 IC Radboudumc

Detectie van pneumocystis in broncheoalveolaire lavage. Rafke Schoffelen 15-12-2015 IC Radboudumc Detectie van pneumocystis in broncheoalveolaire lavage Rafke Schoffelen 15-12-2015 IC Radboudumc Casus Man, 78 jaar Behandeld met rituximab en prednison Verdenking pneumocystis pneumonie(pcp) Start cotrimoxazol

Nadere informatie

Handboek HANDBOEK Tuberculose

Handboek HANDBOEK Tuberculose Handboek HANDBOEK Tuberculose TUBERCULOSE 2015 2016 Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding Handboek Tuberculose 2016 KNCV Tuberculosefonds Commissie

Nadere informatie

1. Deelnemers. 2. Stalen

1. Deelnemers. 2. Stalen Externe kwaliteitsevaluatie in Microbiologie 2012 Identificatie van Mycobacteriën Gevoeligheidsbepaling van Mycobacterium tuberculosis complex isoniazide (INH), rifampicine (RMP), ethambutol (EMB) en facultatief

Nadere informatie

Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek

Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek 22 juni 2015 De GGD Hart voor Brabant voerde dit onderzoek uit in samenwerking met AMPHI de academische werkplaats van het Radboud universitair medisch

Nadere informatie

SAMENVATTING. Tuberculose

SAMENVATTING. Tuberculose SAMENVATTING Tuberculose Tuberculose (TBC) is een infectieziekte die veroorzaakt wordt door bacteriën van het Mycobacterium tuberculosis complex, waaronder M.tuberculosisde belangrijkste veroorzaker is

Nadere informatie

Transmissie van tuberculose in Den Haag

Transmissie van tuberculose in Den Haag 12 epidemiologisch bulletin, 2005, jaargang 40, nummer 2 Transmissie van tuberculose in Den Haag E.M. Huisman In 1999 besteedde het Epidemiologisch Bulletin in vier artikelen uitgebreid aandacht aan tuberculose

Nadere informatie

De rol van SHM en HeF bij de ontwikkeling van HIV-zorg op Curaçao

De rol van SHM en HeF bij de ontwikkeling van HIV-zorg op Curaçao De rol van SHM en HeF bij de ontwikkeling van HIV-zorg op Curaçao H.S. Hermanides 18 april 2009 Curaçao Cohort Studie Ontwikkelen van model voor duurzame HIV zorg in een kleine Caribische setting gebaseerd

Nadere informatie

Opvolgen van tuberculinehuidtest: een behandeling voor latente tuberculose-infectie instellen of niet?

Opvolgen van tuberculinehuidtest: een behandeling voor latente tuberculose-infectie instellen of niet? Vlaams Agentschap Zorg & Gezondheid Koning Albert II-laan 35 bus 33, 1030 Brussel tel. 02 553 35 00 fax 02 553 35 84 zorg-en-gezondheid@vlaanderen.be www.zorg-en-gezondheid.be Vlaamse Vereniging voor Respiratoire

Nadere informatie

Mw. L. Timmermans, verpleegkundig consulent KNCV Tuberculosefonds

Mw. L. Timmermans, verpleegkundig consulent KNCV Tuberculosefonds Colofon Mw. L. Timmermans, verpleegkundig consulent KNCV Tuberculosefonds In samenwerking met: Mw. C.G.M. Erkens, senior arts consulent KNCV Tuberculosefonds Mw. N.L. Jansen-Aaldring, senior verpleegkundig

Nadere informatie

Tbc-onderzoek waarin Nederland het verschil maakt

Tbc-onderzoek waarin Nederland het verschil maakt REDACTIONEEL Kitty van Weezenbeek algemeen directeur KNCV Tuberculosefonds Frank Cobelens wetenschappelijk directeur KNCV Tuberculosefonds I Tbc-onderzoek waarin Nederland het verschil maakt In het internationaal

Nadere informatie

NR. Evaluatie bron- en contactonderzoek bij tbc-patiënten in Nederland. Pionieren als verpleegkundig specialist tbc-bestrijding

NR. Evaluatie bron- en contactonderzoek bij tbc-patiënten in Nederland. Pionieren als verpleegkundig specialist tbc-bestrijding Evaluatie bron- en contactonderzoek bij tbc-patiënten in Nederland Pionieren als verpleegkundig specialist tbc-bestrijding NR. 3 Madurodam en de tbc-bestrijding: een bijzondere relatie JAARGANG 110 2014

Nadere informatie

Gevaren van TNF-α remmende therapie

Gevaren van TNF-α remmende therapie Gevaren van TNF-α remmende therapie Tumor necrosefactor alfa (TNF-α) remmende middelen worden steeds meer voorgeschreven. Het gebruik ervan is echter niet zonder gevaar. Degenen die er mee behandeld worden

Nadere informatie

Tuberculose. Ziektebeeld. Incubatieperiode

Tuberculose. Ziektebeeld. Incubatieperiode DRAAIBOEK INFECTIEZIEKTEN CLB TUBERCULOSE 219 Tuberculose Ziektebeeld Tuberculose is een ernstige bacteriële infectieziekte. Meestal verloopt de infectie zonder symptomen en gaat deze over in een latente

Nadere informatie

RICHTLIJN Tuberculose-HIV

RICHTLIJN Tuberculose-HIV RICHTLIJN Tuberculose-HIV Colofon LEDEN VAN DE TUBERCULOSE-HIV WERKGROEP VAN DE CPT (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Dhr. R. van Altena, longarts, Tuberculose Centrum Beatrixoord; Universitair Medisch Centrum

Nadere informatie

1. Historie 2. Ziekte 2.1 Verwekker

1. Historie 2. Ziekte 2.1 Verwekker Tuberculose 1. Historie Tuberculose is een ziekte die wordt veroorzaakt door infectie met bacteriën van het Mycobacterium tuberculosiscomplex. Naast de M. tuberculosis behoren onder meer de M. africanum

Nadere informatie

WERKINSTRUCTIE GEBRUIK VOORLICHTINGSMATERAAL. Inleiding:

WERKINSTRUCTIE GEBRUIK VOORLICHTINGSMATERAAL. Inleiding: WERKINSTRUCTIE GEBRUIK VOORLICHTINGSMATERAAL Inleiding: In 2011 is er door KNCV Tuberculosefonds een evaluatie gedaan van het gebruik van voorlichtingsmaterialen. Eén van de punten die hieruit naar voren

Nadere informatie

Handleiding voor de interventie DOT

Handleiding voor de interventie DOT Handleiding voor de interventie DOT Landelijke Vereniging Sociaal-Verpleegkundigen Commissie Tuberculose Werkgroep DOT 2 april 2006 Inhoudsopgave Inleiding 3 1 Praktische tips 6 2 Informatie voor DOT-assistent

Nadere informatie

Richtlijn screening op diabetes type 2 goedgekeurd door ALV op 17 september 2015

Richtlijn screening op diabetes type 2 goedgekeurd door ALV op 17 september 2015 Richtlijn screening op diabetes type 2 goedgekeurd door ALV op 17 september 2015 VSG2267-1 - Goedgekeurd door ALV op 17-09-2015 Inhoudsopgave Inleiding 3 Algemeen 3 Meting en nauwkeurigheid 3 Interpretatie

Nadere informatie

Een tuberculinehuidtest opvolgen: een behandeling voor een latente tuberculose-infectie instellen? Agentschap Zorg & Gezondheid

Een tuberculinehuidtest opvolgen: een behandeling voor een latente tuberculose-infectie instellen? Agentschap Zorg & Gezondheid Een tuberculinehuidtest opvolgen: een behandeling voor een latente tuberculose-infectie instellen? Agentschap Zorg & Gezondheid CAVE Deze brochure bevat een samenvatting van de bestaande richtlijnen. De

Nadere informatie

Tuberculose in Nederland 2013 Surveillancerapport

Tuberculose in Nederland 2013 Surveillancerapport Tuberculose in Nederland 2013 Surveillancerapport Tuberculose in Nederland 2013 Surveillancerapport Auteurs E. Slump C.G.M. Erkens R. van Hunen H.J. Schimmel D. van Soolingen G. de Vries Colofon Tuberculose

Nadere informatie

RICHTLIJN Behandeling Latente Tuberculose Infectie (LTBI)

RICHTLIJN Behandeling Latente Tuberculose Infectie (LTBI) RICHTLIJN Behandeling Latente Tuberculose Infectie (LTBI) Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding Richtlijn Behandeling Latente Tuberculose Infectie (LTBI) Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding

Nadere informatie

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Legionella Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Indeling Historie Epidemiologie en pathogenese Klinische presentatie en beloop Microbiologische diagnose Behandeling Maatregelen naar aanleiding van een

Nadere informatie

NR. Optimalisatie laboratoriumdiagnostiek van tuberculose in Nederland. De verspreiding van cluster 103 vanuit Harlingen. Jongeren en tbc-preventie

NR. Optimalisatie laboratoriumdiagnostiek van tuberculose in Nederland. De verspreiding van cluster 103 vanuit Harlingen. Jongeren en tbc-preventie Optimalisatie laboratoriumdiagnostiek van tuberculose in Nederland De verspreiding van cluster 103 vanuit Harlingen NR. 1 Jongeren en tbc-preventie JAARGANG 103 2007 Bij de voorpagina: Een Kazachse patiënt

Nadere informatie

Monitoringrapport 2012

Monitoringrapport 2012 Monitoringrapport 2012 Humaan 12 immuundeficiëntievirus 217 (HIV) infectie in 6Nederland Nederlandse samenvatting Monitoring van HIV in Nederland Elk jaar rond 1 december, Wereld AIDS dag, publiceert de

Nadere informatie

BRONCHIËCTASIE POLIKLINIEK. In deze folder leest u meer over bronchiëctasieën en de bronchiëctasie polikliniek van het UCCZ Dekkerswald.

BRONCHIËCTASIE POLIKLINIEK. In deze folder leest u meer over bronchiëctasieën en de bronchiëctasie polikliniek van het UCCZ Dekkerswald. BRONCHIËCTASIE POLIKLINIEK In deze folder leest u meer over bronchiëctasieën en de bronchiëctasie polikliniek van het UCCZ Dekkerswald. Het ziektebeeld Wat zijn bronchiëctasieën? Bronchiëctasieën zijn

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 23 oktober 29, week 43 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) verdubbeld

Nadere informatie

LEDEN VAN DE WERKGROEP (IN ALFABETISCHE VOLGORDE):

LEDEN VAN DE WERKGROEP (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Colofon LEDEN VAN DE WERKGROEP (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Mw. E. (Emma) Buurman, sociaal verpleegkundige, GGD Amsterdam Mw. drs. C.G.M. (Connie) Erkens (secretaris), arts maatschappij en gezondheid, KNCV

Nadere informatie

andelijke dvisering ij infectie-

andelijke dvisering ij infectie- andelijke dvisering ij infectie- Landelijke advisering bij infectieziektedreigingen en -crises iektedreigin Inhoud Inleiding 4 1 De rol van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) 6 2 Outbreak Management

Nadere informatie

TBC-JAARCIJFERS GGD ROTTERDAM-RIJNMOND

TBC-JAARCIJFERS GGD ROTTERDAM-RIJNMOND 2014 TBC-JAARCIJFERS GGD ROTTERDAM-RIJNMOND - Medewerkers team tuberculosebestrijding per 1 januari 2014 Teammanager: Veerle Wieërs Senior managementassistente: Monica Straal Tuberculose-artsen: Janine

Nadere informatie

NR. Klinische les: huid- en gewrichtstuberculose. Evaluatie contactonderzoek Rijnmond 2001-2006

NR. Klinische les: huid- en gewrichtstuberculose. Evaluatie contactonderzoek Rijnmond 2001-2006 Klinische les: huid- en gewrichtstuberculose Evaluatie contactonderzoek Rijnmond 2001-2006 NR. 2 Proefschrift: Case finding van tuberculose in een land met een hoge hiv-prevalentie JAARGANG 108 2012 Tuberculosesurveillance

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting

9 e Post-O.N.S. Meeting 9 e Post-O.N.S. Meeting Neutropenie & Antibiotica resistentie Heleen Klein Wolterink Research verpleegkundige Medische Oncologie UMC Utrecht Schiphol introductie Neutropenie: Definitie Symptomen MASSC

Nadere informatie

Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland

Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland - Het totaal aantal aspergillose patiënten in Nederland Het totaal aantal gevallen van invasieve aspergillose in Nederland is niet goed bekend. Mijn

Nadere informatie

Evaluatie tuberculosescreening immigranten Resultaten binnenkomst- en vervolgscreening op tuberculose van immigranten in de jaren 2005 t/m 2010

Evaluatie tuberculosescreening immigranten Resultaten binnenkomst- en vervolgscreening op tuberculose van immigranten in de jaren 2005 t/m 2010 Evaluatie tuberculosescreening immigranten Resultaten binnenkomst- en vervolgscreening op tuberculose van immigranten in de jaren 2005 t/m 2010 Incidentie per 100.000 200 Den Haag,

Nadere informatie

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen?

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Drs. Mariëlle AMJ van der Velden-Daamen Prof. Dr. Jan PH Hamers Prof. Dr. Hans Peter Brunner la Rocca Dr. Frans ES Tan Prof. Dr. Jos MGA

Nadere informatie

TUBERCULOSE. Bianka Mennema longarts

TUBERCULOSE. Bianka Mennema longarts TUBERCULOSE Bianka Mennema longarts Disclosure belangen Mennema (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Adviesraad Geen Bedrijfsnamen Chiesi, Boehringer,

Nadere informatie

NR. Tbc-bestrijding onder sociaal zwakkeren. Is de kans op een tbc-uitbraak te voorspellen? Union Conferentie: Health System Responses

NR. Tbc-bestrijding onder sociaal zwakkeren. Is de kans op een tbc-uitbraak te voorspellen? Union Conferentie: Health System Responses Tbc-bestrijding onder sociaal zwakkeren Is de kans op een tbc-uitbraak te voorspellen? NR. 3 Union Conferentie: Health System Responses JAARGANG 104 2008 Bij de voorpagina: Londense mobiele röntgenunit

Nadere informatie

TUBERCULOSE. Terug van nooit echt weggeweest. Huisartsendagen Pneumologie 1 mei 2012. Pascal Van Bleyenbergh

TUBERCULOSE. Terug van nooit echt weggeweest. Huisartsendagen Pneumologie 1 mei 2012. Pascal Van Bleyenbergh TUBERCULOSE Terug van nooit echt weggeweest Huisartsendagen Pneumologie 1 mei 2012 Pascal Van Bleyenbergh TBC: historisch perspectief Reeds aanwezig in klassieke Oudheid typische macroscopische botafwijkingen

Nadere informatie

Waarom tijdig en correct melden zo belangrijk is. in 2009 Evolutie van de incidentie. Een probleem van de grote steden

Waarom tijdig en correct melden zo belangrijk is. in 2009 Evolutie van de incidentie. Een probleem van de grote steden Het Tuberculose Register België Waarom tijdig en correct melden zo belangrijk is Arrazola de Oñate W, Schol S samenvatting Jaarlijks wordt een epidemiologisch rapport opgemaakt dat alle geregistreerde

Nadere informatie

Tuberculose LTBI (latente tuberculose infectie) Vragenlijst en handleiding. M.i.v. 1 januari 2011

Tuberculose LTBI (latente tuberculose infectie) Vragenlijst en handleiding. M.i.v. 1 januari 2011 Osiris-NTR Tuberculose LTBI (latente tuberculose infectie) Vragenlijst en handleiding M.i.v. 1 januari 2011 Handleiding Osiris-NTR LTBI, januari 2011-1 - Melding van LTBI Personen bij wie een LTBI is vastgesteld

Nadere informatie

Tuberculose ziekte. Vragenlijst en handleiding. M.i.v. 1 januari 2011

Tuberculose ziekte. Vragenlijst en handleiding. M.i.v. 1 januari 2011 Osiris-NTR Tuberculose ziekte Vragenlijst en handleiding M.i.v. 1 januari 2011 Handleiding Osiris-NTR ziekte, januari 2011-1 - De melding moet worden verricht door de GGD in de woonplaats van de patiënt

Nadere informatie

Osiris-NTR. Tuberculose ziekte. Vragenlijst en handleiding. M.i.v. januari 2015

Osiris-NTR. Tuberculose ziekte. Vragenlijst en handleiding. M.i.v. januari 2015 https://osiris.rivm.nl/osiris.htm Osiris-NTR Tuberculose ziekte Vragenlijst en handleiding M.i.v. januari 2015 Via Help op de website van Osiris-NTR is ook de algemene handleiding van Osiris te vinden

Nadere informatie

Zorgen voor een wereld zonder TBC. Ook als u er straks niet meer bent

Zorgen voor een wereld zonder TBC. Ook als u er straks niet meer bent Zorgen voor een wereld zonder TBC Ook als u er straks niet meer bent Ten geleide Nadenken over ons overlijden doen we niet dagelijks. Maar erover praten wordt wel steeds gewoner. We gaan bewuster om met

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 6 november 29, week 45 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) wederom

Nadere informatie

1. Deelnemers. 2. Stalen

1. Deelnemers. 2. Stalen Externe kwaliteitsevaluatie in Microbiologie 2011 Gevoeligheidsbepaling van Mycobacterium tuberculosis complex isoniazide (INH), rifampicine (RMP), ethambutol (EMB) en facultatief pyrazinamide (PZA). Identificatie

Nadere informatie

Onze visie Een wereld zonder tuberculose.

Onze visie Een wereld zonder tuberculose. Onze missie De wereldwijde eliminatie van tuberculose door ontwikkeling en implementatie van effectieve, efficiënte en duurzame tbc-bestrijdingsstrategieën. Onze visie Een wereld zonder tuberculose. Veranderende

Nadere informatie

NR. 40e Wereldconferentie Union in Cancún: armoede grote bedreiging. Challenges in tuberculosis treatment and control

NR. 40e Wereldconferentie Union in Cancún: armoede grote bedreiging. Challenges in tuberculosis treatment and control 40e Wereldconferentie Union in Cancún: armoede grote bedreiging Challenges in tuberculosis treatment and control NR. 1 Making the most of poor diagnostics JAARGANG 106 2010 Bij de voorpagina: Een van

Nadere informatie

1. Algemeen. 2. Ziekte 2.1 Verwekker

1. Algemeen. 2. Ziekte 2.1 Verwekker Tuberculose A15 A19 1. Algemeen Tuberculose is een ziekte die wordt veroorzaakt door infectie met bacteriën van het Mycobacterium tuberculosis-complex. Naast de M. tuberculosis behoren onder meer de M.

Nadere informatie

RICHTLIJN Tuberculose-HIV

RICHTLIJN Tuberculose-HIV RICHTLIJN Tuberculose-HIV Colofon LEDEN VAN DE TUBERCULOSE-HIV WERKGROEP VAN DE CPT (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Dhr. R. van Altena, longarts, Tuberculose Centrum Beatrixoord; Universitair Medisch Centrum

Nadere informatie

Richtlijnen. Overig: Tuberculose en TNF-α-blokkerende therapie

Richtlijnen. Overig: Tuberculose en TNF-α-blokkerende therapie Richtlijnen. Overig: Tuberculose en TNF-α-blokkerende therapie 6. Tuberculosebehandeling bestaat uit: 2HRZ(E)/4 HR: 2 maanden INH, Rifampicine, Pyrazinamide, (Ethambutol) gevolgd door 4 maanden INH en

Nadere informatie