Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten"

Transcriptie

1 Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten B.E. Dado & R.G.M. Dahmen Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten De belangrijkste kenmerken van succesvolle ICT-projecten kans op succes te vergroten B.E. Dado R.G.M. Dahmen Verdedigd op 15 januari :19

2 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten DebelangrijkstekenmerkenvansuccesvolleICT2projectenindefinanciëlesectoren mogelijkeinterventiesomdekansopsuccestevergroten BarberaDadoenRoosDahmen Vormgevingomslag:Ridderprintgrafischbedrijf Illustraties:ArthurWigbout/www.onlineillustrator.com Fotografie:ClarissaBarbosa,WoutervanBelle,RoosDahmen Tekstengeredigeerd:JolandaFaber Dezethesisistotstandgekomenmededankzijdesteunenmedewerkingvan: 2013,B.E.Dado,R.G.M.Dahmen.Uitgegevenineigenbeheer.Allerechten voorbehouden.nietsuitdezeuitgavemagwordenverveelvoudigd,opgeslagenineen geautomatiseerdgegevensbestanden/ofopenbaargemaaktinenigevormofopenige wijze,hetzijelektronisch,mechanisch,doorfotokopieën,opnamenofopenigeandere manierzondervoorafgaandeschriftelijketoestemmingenvermeldingvandeauteurs. Auteurshebbenzichmaximaalingespannenomallerechtenophetinditboekgebruikte bronmateriaalteregelen.personendiemenenrechtentekunnendoengeldenopdit materiaalkunnenzichinverbindingstellenmethen.

3 Kaleidoscope+voor+succesvolle+ICTprojecten DebelangrijkstekenmerkenvansuccesvolleICTprojectenin definanciëlesectorenmogelijkeinterventiesomdekansop succestevergroten Afstudeerthesis)in)het)kader)van)de)opleiding) Executive)MBA)in)Food)&)Finance) Nyenrode)Business)University) ) Barbera)Dado)en)Roos)Dahmen) ) Begeleid)door)Onno)Verstegen)MBA)(Delta)Lloyd),)Hans)van)der)Zwaag)(PGGM),)) en)prof.)dr.)bert)kersten)(nyenrode)business)universiteit)) ) Verdedigd)op)15)januari)2013)

4

5 Samenvatting) IndezethesiszijndebelangrijkstekenmerkenvansuccesvolleICT2projecten verzameld.tevenszijninterventiesgeïdentificeerdwaarmeedekansopsuccesvoor projecten,voordatzebeginnenofgedurendedelooptijd,verhoogdkanworden. Dezekenmerkenenbijbehorendeinterventieszijnsamengebrachtineen instrument,dekaleidoscope.doorhetgebruikvandezekaleidoscopedoor opdrachtgeversenprojectmanagerswordenict2projectennogsuccesvollertoteen goedeindegebracht. ICTiseenrelatiefjongvakgebied.Indeafgelopentientallenjarenzijngrote2en kleineprojectenmislukt.eenaantalhiervanheefthetnieuwsgehaald.veel projectenookniet.metditonderzoek,isvooreerstintegraalonderzoekgedaan naardebelangrijkstekenmerkenvansuccesvolleict2projecten.ditonderzoek levertdaarmeeeenbelangrijkebijdrageaanhetvakgebied. Hetonderzoekkendeeenaantalfases.Eerstismetdeopdrachtgeversde managementvraagvastgesteld,diealsleidraadheeftgediendvoorditonderzoek. Vervolgensismetexpertsgesprokeneniseenverkenningindeliteratuur uitgevoerd.nadezevoorzichtigeeerstebestuderingvanbestaande wetenschappelijkeliteratuurenonlangsafgeslotenonderzoekenophetgebiedvan ICT2projecten,isdeonderzoeksvraaggedefinieerdeniseenconceptueelmodel beschreven.aandehandvanditmodelisvervolgonderzoekgestructureerdenzijn zevenhoofdhypothesesopgesteld. Indetweedefasevanhetonderzoek,hetliteratuuronderzoek,isgeconstateerddat ophetgebiedvansecict2projectenindeafbakeningvandefinanciëlesector, weinigwetenschappelijkeliteratuurbeschikbaaris.ookisgeconstateerddatover opdrachtgeversvanict2projectengeenwetenschappelijkmateriaalbeschikbaaris. Hetliteratuuronderzoekisdaaromverbreednaarhetvakgebiedprojecten. Indederdefaseiseenexploratiefonderzoekuitgevoerddoorhetopstellenvaneen vragenlijstendezeisuitgezetonder1200respondenten.eenkleine400personen hebbendevragenlijstingevuld.hetexploratiefonderzoekisinhetict2vakgebied uitgevoerd. Deresultatenvandezeonderzoekenzijnvervolgenssamengebrachtineen synthese.daarinzijnconclusiestenopzichtevandehypothesesgetrokkenende antwoordenopdemanagement2enonderzoeksvraaggeformuleerd. 1

6 Uitdeverschillendeonderzoekenisnaarvorengekomendatdebelangrijkste kenmerkenvansuccesvolleict;projectenzowelinharde;alszachtefactorenzitten. EensuccesvolICT;projectdientresultaatopteleveren,optijdklaartezijn,vaneen zekerekwaliteittezijnenbinnenbudgetteblijven.daarbijmaakthetnietzoveeluit watdedoelstellingvanhetprojectis.daarmeebedoelenwedateendirecte;of indirecterelatiemetdestrategievanhetbedrijfgeendoorslaggevendefactorisom ereensuccesvolprojectvantemaken. HetblijktdatsuccesvolleICT;projectenzichookkenmerkendooreengoedesturing, zoweldoordeopdrachtgeveralsdoordeprojectmanager.deopdrachtgevermoet daarbijiniedergevaloverdecompetentiesbeschikken opresultaatsturen en betrokkenheidcreëren.dezelaatstecompetentieisindebreedstezindeswoords. Voorprojectmanagerszijndebelangrijkstecompetenties organiseren, pragmatisch, toegewijd, realistisch, standvastig en stimulerend. Hetgebruikvanontwikkel;enprojectmethodiekeniseenkenmerkvoorsuccesvolle projecten.wehebbengeenonderscheidkunnenvindeninhetgebruikvandeene ofdeanderemethodevoordeverklaringvanhetsuccesvanhetproject. Ookdeoptimalehechtheid(groepsdenken,samenwerken,elkaaraanvullen,bereid zijnvoorelkaarietsextra stedoen)vanhetbetrokkenteamiseenbelangrijke indicatorvooreensuccesvolict;project.optimaalhechtbetekentdathetteam goedsamenwerkt,zelfkritischisennietdeverbindingeninteractiemethaar omgevingverliest.aangezienelkprojecteennieuweteamsamenstellingkent,die gedurendehetprojectafhankelijkvandefaseooknogkanwisselen,isditeen belangrijkeconstatering.omdehechtheidvaneenteamtebevorderenzijn verschillendeinterventiesbeschikbaar,dieinhetstandaardarsenaalvanelke opdrachtgeverenprojectmanagerhorentezitten.eensuccesvolprojectteamkent verschillenderollen.betrekdegebruikerinhetteamzelf,deachterbanvande gebruiker,dearchitectendebeheerafdeling. Dearchitectkanopverschillendemaniereninhetteamwordenbetrokken. Sommigeorganisatieshebbeneensterkontwikkeldbedrijfsinformatieplanen ;planning,informatiemanagersenbusinessarchitecten.dithelptbijhet doorgrondenvandehuidigeengewenstebedrijfsprocessenendedaarbij benodigdeict.erzijnookorganisatiesdiedeontwikkelingvandezeprocessen overlatenaandeogenschijnlijkewillekeurvanprojectenendedaarbijbetrokken medewerkers.dearchitectzalafhankelijkvandeteamsamenstellingeenmeerof 2

7 minderbelangrijkerolspeleninhetteam.hetbetrekkenvaneenarchitectofhet hebbenvaneendoelarchitectuurisgeenindicatiedathetprojectminder wijzigingenhoeftteondergaan. Hetaantalwijzigingengedurendehetprojectmagnietteveelzijn.Echter,houdals opdrachtgeverenprojectmanagerwelrekeningmetwijzigingengedurendehet project(gemiddeld5à10%vanhettotaleprojectbudget).enigeflexibiliteitom aanvullendeeisenenwensenintekunnenvullenhelptbijhetaccepterenvanhet resultaatdoorgebruikersenbeheer. Integenstellingtotdealgemeengeldendenormiseenprojectnietalmeetbaar succesvolbijimplementatie.uitditonderzoekblijktdatpasgeruimetijdna implementatiemenkanzeggenofhetprojectsuccesvolis.meestalisdatophet momentdathetprojectteamendeprojectmanagernietmeerbetrokkenzijn.een belangrijkkenmerkvoorsuccesvolleprojectenisdebeheerbaarheidvanhet opgeleverderesultaat.hetbetrekkenvanbeheerinhetprojectteamiseen randvoorwaardeinsuccesvolleictkprojecten. SamengevatzijndebelangrijkstekenmerkenvansuccesvolleICTKprojecten: - erwordteenkwalitatiefresultaatgeleverd,optijd,binnenbudget - deopdrachtgeverenprojectmanagersturenenzijncompetent - hetbetrokkenteam,inclusiefgebruikersenbeheerders,ishecht - hetprojectmaaktgebruikvanmethodenentechnieken,doelarchitectuuren/of architect - hetaantalwijzigingenisklein. Depraktischtoegevoegdewaardevandit onderzoekzitinheteenvoudigeinstrument datbeschikbaarisgekomen.metbehulp vandezekaleidoscopevoorsuccesvolle projectenkanvanbovenstaande kenmerkenwordenbepaaldwatdehuidige standvanzakenis.peronderdeelworden, afhankelijkvandeaangetroffensituatie, interventiesaangereiktwaarmeeeenniet idealesituatiewordtverbeterd. Gecombineerdleverendeuitgangssituatie metdeinterventieseenhogerekansopeen succesvolictkprojectop. 3

8 Inhoudsopgave VOORWOORD)...)7 1 INLEIDING)...)9 1.1 MANAGEMENTVRAAG DEFINITIES,TERMENENBEGRIPPEN LEESWIJZER ACHTERGRONDEN)EN)DOELSTELLINGEN)...) ACHTERGRONDONDERZOEK AANLEIDINGONDERZOEK EERSTEVERKENNING BEOOGDDOELONDERZOEK ONDERZOEKSVRAAG)...) ONDERZOEKSDOELSTELLING VRAAGSTELLING BASISCONCEPTUEELMODEL CONCEPTUEELMODELVANDITONDERZOEK Succes*van*het*ICT3project*(1)*...* Projecttechniek*(2)*...* Projectomgeving*(3)*...* Projectteam*(4)*...* HYPOTHESE LITERATUURONDERZOEK)...) VRAAGSTELLING METHODE RESULTATENSUCCESVANHETICT2PROJECT Definitie*van*een*project*...* Succes*...* De*succesbeleving*van*de*opdrachtgever*...* Strategie*en*ICT3project*...* Conclusie*kenmerken*succesvol*ICT3project*...* RESULTATENPROJECTTECHNIEK Projecttype*...* Aanwezigheid*van*een*doelarchitectuur*...* Oude*ICT*versus*nieuwe*ICT*...* Aantal*wijzigingen*...* Methoden*en*technieken*...* Conclusie*Projecttechniek*...* RESULTATENPROJECTOMGEVING De*opdrachtgever*...* Cultuur*van*de*organisatie*...* Het*mensbeeld*in*de*organisatie*...* Gebruikersbetrokkenheid*...*66 4

9 4.5.5 ICT3awareness*in*de*top*van*de*organisatie*...* Strategisch*belang*van*ICT*...* Politieke*situatie*/*belangen*overige*stakeholders*...* Conclusie*Projectomgeving*...* RESULTATENPROJECTTEAM Zachte*afspraken*...* Teamsamenstelling*...* Overige*hulmiddelen*bij*teamsamenstelling*...* Diversiteit*in*teams*...* Teamnormen*door*teamvorming*...* Projectmanager*...* Conclusie*Projectteam*...* CONCLUSIESUITLITERATUURONDERZOEK VELDWERK)...) VRAAGSTELLING Hoofdhypotheses*en*deelhypotheses*...* MATERIAALENPROTOCOL Onderzoekspopulatie*en*steekproef*...* Omstandigheden*van*het*onderzoek*...* RESULTATEN Data3analyse*exploratief*onderzoek*...* Extra*informatie*uit*exploratieve*onderzoek*...* ONDERZOEKSCONCLUSIES CONCLUSIESOPBEWEZENDEELHYPOTHESE FINALECONCEPTUELEMODEL Projectomgeving*...* Projectteam*...* Projecttechniek*...*110 6 ONDERZOEKSRESULTATEN,)DE)SYNTHESE)...) KENMERKENVANSUCCESVOLLEICT2PROJECTEN Projectsucces*...* Projecttechniek*...* Projectomgeving*...* Projectteam*...* EFFECTIEVEINTERVENTIES Interventies*in*de*projectomgeving*...* Interventies*in*projecttechniek*...* Interventies*op*het*projectteam*...* DISCUSSIE MANAGEMENTCONCLUSIE)...) BEANTWOORDINGMANAGEMENTVRAAG DISCUSSIE AANBEVELINGEN

10 8 PROJECTKALEIDOSCOPE)...) INLEIDING DERINGVANDEPROJECTOMGEVING DERINGVANPROJECTTECHNIEK DERINGVANPROJECTTEAM DERINGVANPROJECTSUCCES LITERATUURLIJST)...) OVERZICHT)VAN)GEBRUIKTE)FIGUREN)EN)TABELLEN)...) DEFINITIELIJST)...)145 BIJLAGE)A.)ICTaPROJECTEN:)WAAROM)IS)HET)ZO N)PROBLEEM?)...)150 BIJLAGE)B.)IT)SAVVY)...)151 BIJLAGE)C.)UITTREKSELS)UIT)DE)VERKENNENDE)INTERVIEWS)...)153 C.1INTERVIEWHANSVANDERZWAAG C.2INTERVIEWRICHARDLUGTIGHEID C.3INTERVIEWELTJOPOORT C.4INTERVIEWCHRISVERHOEF C.5INTERVIEWROBPETERS C.6INTERVIEWLAURENZEVELEENS C.7INTERVIEWERALDKULK C.8INTERVIEWMARCELVILAIN C.9INTERVIEWFRANSDENBOER C.10INTERVIEWERIKBOON BIJLAGE)D.)CONCEPTUELE)MODEL)...)168 BIJLAGE)E.)CHECKS)&)BALANCES)...)171 BIJLAGE)F.)BALOGUN)EN)HOPE)HAILEY)...)173 BIJLAGE)G.)VERANDERINGEN)MET)DE)CALUWÉ)EN)VERMAAK)...)175 BIJLAGE)H.)VOLLEDIG)OVERZICHT)VAN)ALLE)KENMERKEN)UIT)HET) LITERATUURONDERZOEK)...)177 BIJLAGE)I.)VOLLEDIG)OVERZICHT)VAN)ALLE)INTERVENTIES)...)180 BIJLAGE)J.)HOOFDHYPOTHESES)EN)DEELHYPOTHESES)...)183 BIJLAGE)K.)OVERZICHT)HYPOTHESES,)CONCLUSIES)LITERATUURONDERZOEK)EN) EXPLORATIEF)ONDERZOEK)...)184 BIJLAGE)L.)VELDWERK)DOOR)MIDDEL)VAN)WEBSURVEY)...)193 L.1UITNODIGINGSMAIL L.2VRAGENLIJST BIJLAGE)M.)ANALYSE)DEELHYPOTHESES)...)205 M.1SAMENVATTINGRESULTATENDEELHYPOTHESES M.2SAMENVATTINGRESULTATENDEELHYPOTHESES

11 Voorwoord NaeenpaarjaarcollegesopNyenrode,ontmoetingen,modulesafsluiten, workshopsensameneenpaperschrijvenwasinhetnajaar2011hetmomentdaar: destartvanonsafstuderenaannyenrode.eenjaarlaterishetresultaater,een dikkethesismetdebevindingenvanonsonderzoek. BeidenzijnwewerkzaamindeICT,BarberaalsmanagervandeafdelingICTBeheer enontwikkelingbijpggmenroosalsprogrammamanagerbijdeltalloyd.beiden hebbenwedirecteurendiezichzorgenmakenoverhetfalenvanict2projecten. Voorbeidenishetonderdeelvanhetdagelijksewerkomtevoorkomendatergeld wordtuitgegevenzonderbruikbareresultaten,oftijdverstrijktzonderdateenklant geholpenwordt.onzegebruikerwilvandaaglatenrealiserenwatergisterenis bedachtenhetmorgenbeheerdhebbendoordeict2organisatie.onze opdrachtgeverwileenvolwassenict2organisatieeneenvolwassenbusinessdie kostenbewuste,juistekeuzesmaken. Almetalhaddenwesamenredenengenoegomonzekrachtentebundeleneneen intensievesamenwerkingaantegaan.zointensiefdatweopeengegevenmoment beslotenhebbenonssameneenweekindubaiterugtetrekken.hetaantrekkelijke klimaatenderelatievenabijheidquareizenwarenbelangrijkeredenenomjuist dezeplekuittekiezen.opgepasteafstandvanonsdagelijkse,drukkelevenhebben wegereflecteerdopalledata,cohesieproberenaantebrengentussendeliteratuur endeuitkomstenvandeenquêteenonzeeigenmeningen.alsdooreenkijkglas hebbenweonseigenwerkbekritiseerd. Dubai*offers*a*kaleidoscope*of*attractions*for*visitors.*The*emirate*embraces*a*wide* variety*of*scenery*in*a*very*small*area.*in*a*single*day,*you*can*experience*everything* from*rugged*montains*and*awe3inspiring*dunes*to*sandy*beaches*(jumeirah*beach* Residence).* InonsonderzoekwarenweookalopdekaleidoscopevanBalogunenHopeHailey gestuit.aldiscussiërendendelibererendkwamenwevooronseigeninstrumentuit opeenvormdiebestonduitringendiekondendraaieneninverschillendestanden eenanderperspectiefgaf.indatopzichtiscaleidoscopisch,alsineenkeuzevan aspecten,meningen,standpuntenineenbepaalddomeinkenmerkendvoorons onderzoekenonzeconclusie. 7

12 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten Wewilleneenaantalmensen,naastallegeïnterviewdeexpertsenrespondenten, speciaalbedankenvoorhunsteuninhetafgelopenjaar.onnoverstegenenhans vanderzwaagdankenwevoorhetgevenvandeopdracht,financiële ondersteuningenvervolgensdescherpeenkritischebegeleiding.behalvedathet afgelopenjaaronsveelnieuweinzichtenheeftgegevenoverict2projectenhopen wemetonzeprojectkaleidoscopeenhetbegeleidendeboek,datbinnenkort uitkomt,eenbijdrageteleverenaanmeersuccesvolleict2projecteninonze bedrijven. SpecialedankgaatuitnaaronzebegeleidervanNyenrode,BertKersten.Zonderzijn eindelozegeduld,enthousiasteenstimulerendeop2enaanmerkingenhaddenwe niettothetlaatsttoeverbeteringenkunnenaanbrengen.leondohmenheeftons doorzijnvragenenurendiscussie,diewemethemmochtenvoerenineindhoven, geholpenomtotdekerndoortedringen.kittykoelemeijerheeftonsdooreenmin ofmeerterloopsetipaanhetconceptuelemodelgeholpen. Onzefamilieshebbenonsopvelemanierenondersteund,onsveleurenmoeten missen,dekinderenopgevangen,boodschappengedaanofonzeeindelozeverhalen moetenaanhoren.dankjulliewel.lenymeertensheeftons,vanuiteenheelander perspectief,geholpendeessentieuitdebrijvanwoordenuithetdrijfzandvanons eigenonderzoekomhoogtetillen.jolandafaberheeftonsenormgeholpendoor alletekstenteredigeren.elketaalkundige2ofinterpunctiefoutdiejenunog tegenkomtisvolkomenaanonszelftewijten. BarberaDadoenRoosDahmen Breukelen,16januari2013 8

13 1 Inleiding DezethesisvormtderapportagevandeafstudeeropdrachtvooronzeMBAstudie. Hetonderzoekisuitgevoerdinopdrachtvandeorganisatieswaarvoorwijwerken, DeltaLloydenPGGM.DeopdrachtvaltbinnenhetthemaICTengaatspecifiekover ICT2projectenindefinanciëlesector(nietalleenDeltaLloydenPGGM)waarbij ondereigenregiesoftwarewordtgebouwd. 1.1 Managementvraag ICTistegenwoordignietmeerwegtedenkenuitorganisaties.Deafhankelijkheid vanictwordtsteedsgroter.bijveelfinanciëleinstellingenisictzoverwevenmet deprimairebedrijfsprocessen,dathetcorebusinessisgeworden.ictmaakthet mogelijkomnieuweproductenendienstenteontwikkelen.maarzienorganisaties ditookzo?veelorganisatieszienictjuistalseenbelemmering.eenbelangrijke redenhiervanis,nogsteeds,hetfalenvanveelict2projecten.veelict2projecten verlopennietoptijd,nietconformhetbudgetenleverenniethetgewenste resultaatop(leliveld,&jeffrey,2003). EenillustratieveredenvoormislukteICT2projectenis: Thesis Barbera en Roos Create your own cartoon at Hoe de opdrachtgever het bedoelde Wat de projectmanager begreep Zo heeft het projectteam het gehoord Eerste testoplevering Dit is wat de gebruiker wilde hebben Zo werd de documentatie opgeleverd De beschikbare doelarchitectuur Dit is wat beheer kreeg Figuur)1)Illustratie)waarom)ICTaprojecten)mislukken) Dit was wat de klant nodig had Uiteindelijk werd dit opgeleverd 9

14 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten ErisinhetverledenalveelonderzoekgedaannaardeoorzaakvanfalendeICT2 projectenenerzijntalvanmogelijkeoplossingenbeschreven.dezeoplossingen hebbenvaakbetrekkingop harde aspectenalsproject2ofontwikkelmethodiek, impactbepaling,projectstructuur,changeprocessen,technologie,architectuuretc. Naaronzemeningwordterteweinigaandachtbesteedaande zachte factoren vanict2projecten,zoalsdemens,onderlingecommunicatie,samenwerkingenhet werkeninenmetteams.ditzijnvolgensonsjuistdéfactorendievangroteinvloed zijnophetsuccesvaneenict2project. Indezethesiszullenwezoweldeharde2alsdezachtefactorenonderzoekendievan invloedzijnophetresultaatvaneenict2project.deredendatwijbeidetype factorenonderzoekenis,datwijvermoedendatdezefactorenelkaarbeïnvloeden. Wijzullenonderzoekenwelkeinterventieseenpositiefeffecthebbenopdeze factorenenhoezeleidentoteengroterekansopsuccesvolleict2projecten.in*deze* thesis*beperken*wij*ons*tot*ict3projecten*in*de*financiële*wereld*waarbij*onder*eigen* regie*software*wordt*ontwikkeld.financiëledienstverlenersbestedengemiddeld 12%vanhunomzetaanICT(Weill,&Ross,2009,zieookbijlageB).Binnendat budgetwordttussende20tot25%besteedaanvernieuwing,derestisregulier beheerenonderhoudvanbestaandesystemen. Demanagementvraagdieweindezethesisbeantwoordenluidt: ) Wat)kan)ik,)als)opdrachtgever,)doen)om)de)kans)op)een)succesvol)ICTaproject)te) verhogen?) ) Hetonderzoekdatindezethesisisuitgevoerdenbeschreven,bestaatuit3fases.In deeerstefaseisgesprokenmetexpertseneeneerstevoorzichtigeverkenninginde literatuuruitgevoerd.opbasisdaarvanisdeonderzoeksvraagvastgesteld,een conceptueelmodelbeschrevenenzijnzevenhoofdhypothesesopgesteld. Indetweedefasevanhetonderzoek,hetliteratuuronderzoek,isuitgebreidgezocht naarwetenschappelijkeartikelenenonderzoeken.aangeziendestatusvan wetenschappelijkonderzoeknaarsecict2projectennietvoldoenderesultaat opleverde,isopeenaantalpuntenhetonderzoeksveldverbreednaarallevormen vanprojecten. 10

15 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten Vanuithetliteratuuronderzoekisvervolgenseenselectiegemaaktvanvragenwelke nogonvoldoendebeantwoordwarenc.q.eennadereonderbouwingvoormoest wordengevondeninhetexploratieveonderzoek.infasedrievanhetonderzoekis eenvragenlijstopgesteldenuitgezetonder1200respondentendiewerkzaamzijnin deict.ditismiddelseenwebsurveygedaan. Deverschillenderesultatenvandezeonderzoekenzijnsamengebrachtineen synthese.daarinzijnconclusiestenopzichtevandehypothesesgetrokkenenzijn deantwoordenopdemanagement2enonderzoeksvraaggeformuleerd. Tenslottehebbenweopbasisvandeuitkomstenvandeverschillendefasesvanhet onderzoekeeneenvoudigtoepasbaarinstrumentontwikkeld,de projectkaleidoscope.ditinstrumentmeetaanhetbeginvanhetprojecten gedurendehetprojectdestatusvaneenaantalfactorendievaninvloedzijnophet projectsucces.hetinstrumentbevatinterventiesdiekunnenwordentoegepastom dekansopeensuccesvolict2projectteverhogen. 1.1 Definities,termenenbegrippen Indedefinitielijst(hoofdstuk11)vandezethesisiseensamenvattingopgenomen vanallegebruiktedefinities.onderstaandedefinitievan watverstaanwijonder succesvolleict2projecten? istotstandgekomengedurendedeeerstefasevanhet onderzoek(eersteverkenningenconceptueelmodel).voordeleesbaarheidvande komendehoofdstukkenwordtdedefinitiehieralvastopgenomen.weontledenhet geheeleerst: Definitie)succesvolle)ICTaprojecten) IndezethesisiseenICT2projectgedefinieerdalseentijdelijkeorganisatievormdie alsdoelheeftéénofmeerict2systemenopteleverendienodigzijnomeen productofdienstvoordebusinessterealiseren.hetontwerpen,bouwenen implementerenvanict2systemen,hetopleverenvandocumentatie,hetmakenof aanpassenvanbeheerprocessen,hetopleidenvanbeheerdersenhetopleidenvan eindgebruikers,zijnonderdeelvanditict2project. EensuccesvolICT2projectdefiniërenwijalsvolgt:hetresultaatvanhetICT2projectis indeogenvandebetrokkenen(opdrachtgever,gebruiker,klant,architect, projectteamen2manager)eenmeetbarenettoverbeteringtenopzichtevande situatieervoor.ditgeldtnietalleenophetmomentvandechargevanhetproject, maarookcircaéénjaarerna.pasdankanbepaaldwordenofeenict2systeem beheerbaarisenofhetopgeleverderesultaatnogsteedsgewenstis. 11

16 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten Indedefinitieisgebruikgemaaktvandetermnettoverbetering.Hiermeewordt bedoelddatdepositieve2ennegatieveeffectenvandeverbeteringvoorde betrokkenentegenelkaarwordenweggestreeptenhetresultaatpersaldoeen verbeteringmoetopleveren(delone,&mclean,2004).betrokkenenkunnenvan meningverschillenofeenict2projectsuccesvolisofniet.eenvoorbeeldvaneen negatiefeffectzijndebetrokkenendiedooreenict2projecthunbaanverliezen (denkaanoutsourcingvanwerkzaamhedennaaranderegebieden). Infiguur2wordendeverschillenderolleninICT2projecteninbeeldgebracht,zoals zeindezethesiswordengebruikt: Business, ICT, Opdrachtgever, Architect, Projectmanager, Gebruiker, Team, Klant, ) Figuur)2)Onderlinge)verhoudingen)in)ICTaprojecten) Hierbijiseenonderscheidgemaakttussendeorganisatieaandekantvande businessendievanict.delijnenvanopdrachtgeverenprojectmanagerzijn onderbrokengetekend,omdatdezetweerollenuitsluitendgedurendedeict2 projectenaanwezigzijn,daarnanietmeer.deandererollenzijnookbuitende tijdspannevaneenprojectactief.deopdrachtgeverishierbijdeeigenaarvanhet businessprocesofproductdateenveranderingondergaatofdatondersteundgaat wordenmeteennieuwict2proces.deopdrachtgeveriszeldengelijkaande 12

17 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten gebruikerdiegaatwerkenmethetresultaatvanhetict2project.eenenkelekeeris datwelhetgeval.degebruikerendeklantkunnenweldezelfdepersonenzijn.een webapplicatie,diezoweldoordeeindklantalsdoordemedewerkerwordtgebruikt voorhetvoerenvaneenadministratie,ishiereenvoorbeeldvan.inditoverzichtis deprojectmanagermeeraandeict2kantgeplaatst.dezerolkomtindepraktijkook vooraandebusinesskant,afhankelijkvandeinrichtingvandeorganisatie. Derolvanarchitectwordtvaakingevulddooreenspecifiekefunctionaris,waarbij dezedeinhoudelijkekantvanhetict2projectbewaaktendeprojectmanagerde beheersmatige(tijd,geld,kwaliteit)kant.dezerollenlopensomsdoorelkaarheen. Teamtenslotteisdetijdelijkwerkbareovereenkomsttussenverschillende medewerkersvanzoweldebusinessalsict.metprojectteamwordenalle bovenstaanderollentezamenbedoeld. 1.2 Leeswijzer Dezethesisisalsvolgtopgebouwd: Hoofdstuk2bevatdeachtergrondenenaanleidingvanhetonderzoek.Tevens wordthierinonzeeersteverkenningbeschrevendieisuitgevoerddoormiddelvan interviews. Hoofdstuk3bevatdeonderzoeksvraagenhetconceptuelemodel.Indithoofdstuk wordtookdeordeningvandevervolghoofdstukkenduidelijk.dithoofdstukwordt afgeslotenmetdehypothesesopbasiswaarvanhetverdereonderzoekis uitgevoerd. Hoofdstuk4bevateenoverzichtvanderelevanteliteratuur.Kortgezegdisdit hoofdstukeensamenvattingvandatgenedatanderenalhebbenbeschrevenover dekenmerkenvansuccesvolleict2projecten.dithoofdstukwordtafgerondmet eensamenvattingvanalleindeliteratuurgevondenkenmerkenvansuccesvolle ICT2projecten,afgezettegendeinhoofdstuk3gedefinieerdehypotheses. Hoofdstuk5beschrijftopwelkewijzehetexploratieveonderzoekisuitgevoerd, welkesteekproefisgenomenenhetverloopvanhetonderzoek.daarnawordende resultatenendedaaraanverbondenconclusiesopgesomd. Hoofdstuk6iseensamenvattingvanallegetrokkenconclusiesenisdaarmeeeen synthesetenopzichtevandehypothesesuithoofdstuk3.tevenszijnindit hoofdstukallebeperkingenvanhetonderzoekbeschreven. Hoofdstuk7istenslottedesynthesevandezethesis,vooralgeschrevenvoorhet management.indithoofdstukwordteenantwoordgegevenopde managementvraaguithoofdstuk1. Detoegevoegdewaardevandezethesiszittenslotteinhoofdstuk8.Hierinwordt deprojectkaleidoscopebeschrevenwaarmeeopdrachtgeversenopdrachtnemers 13

18 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten voordestartvanhetproject,maarookgedurendehetict2project,kunnenbepalen ofdejuistekeuzeszijngemaakt.indienditniethetgevalis,dangeefthet instrumentadviezenwaarmeedekansopeensuccesvolict2projectwordtvergroot. Alle*teksten*die*rechts*zijn*uitgelijnd*zijn*commentaar*van*de*auteurs*of*quotes*aan* de*hand*waarvan*de*omliggende*teksten*worden*verduidelijkt.*we*realiseren*ons* dat*dit*een*thesis*is*die*een*opsomming*is*van*veel*feiten*en*inzichten.*we*hopen* door*middel*van*deze*teksten*het*geheel*toch*leesbaar*te*houden.* Overalwaarindezethesisgesprokenwordtover hij dientook zij gelezente worden.vetgedruktewoordenindetekstenwordenverklaardindedefinitielijst. 14

19 2 Achtergrondenendoelstellingen 2.1 Achtergrondonderzoek BijzowelDeltaLloydalsPGGMwordtinICT2projectenveelaandachtbesteedaan tijd,geld2enkwaliteitsbeheersing.hetopleverenvanresultatenbinnendegrenzen vantijd,geldenkwaliteitvindenwijergbelangrijk.hetmerendeelvande projectmanagersinonzeorganisatiesiszoookopgevoed.dewerkelijkereden waaromeenict2projectwordtuitgevoerd,wilhierdoornogweleens ondergesneeuwdraken.ofhetopgeleverderesultaateenverbeteringisten opzichtevandesituatiedaarvoor,ofhetresultaatingebedisindeorganisatieenof hetresultaatvoldoetaandeverwachtingentijdensdeimplementatieenindejaren daarna,datzijnminstensevenenzonietbelangrijkerekenmerkenvaneen succesvolict2project. Door*een*scherpe*visie*van*de*business*en*haar*management,*een*sterke*discipline* plus*goede*projectmanagers*kunnen*de*totale*kosten*van*ict3projecten*met* tientallen*procenten*worden*teruggedrongen*(verstegen,*2012).* WijrichtenonsinditonderzoekophetresultaatvanICT2projecten(watheefthet ICT2projectopgeleverd)endemanierwaarophetresultaatisbehaald(hetproces naarhetresultaattoe).ditlaatsteistebeïnvloeden.welkesturingtotpositieve resultatenleidt,ishierbijdevraag.daarnaastzullenwekortingaanophet beheersmatigegedeeltevaneenict2project.redenvoordezetweedelingisdateen ICT2projectnogzogoedingeschat,geplandenuitgevoerdkanzijn,alshetresultaat nietgebruiktwordtdoordeafnemersomdatdewensengedurendedetijd veranderdzijn,hetresultaathetklantprocesonvoldoendeondersteuntofhet opgeleverdesysteemnietbeheerbaaris,danhaddeict2ontwikkelingnetzogoed nietkunnenplaatsvinden.* 2.2 Aanleidingonderzoek Helaasishetnogsteedsactualiteit:ICT2projectenleverenvaaknietwatervan wordtverwacht,naafrondingblijktdeprijshogerdanafgesprokenofhetproject looptuit.deict2projectenondersteunenhetklant2ofgebruikersprocesnietof onvoldoende,terwijldatjuisthetbestaansrechtisvanict.hetmoetbijdragenaan destrategievaneenbedrijf,andershadhetprojectnieteensmogenstarten.dit falenisfrustrerendvoorallebetrokkenen,ofhetnudeklant,deaandeelhouder, hetcoöperatielid,demedewerkerofdebestuurderis. Bewezenisdatkleinereprojecteneenbeteresuccesratiohebbendangrote projecten.datwilzeggendatprojectendieeenbudgetvanmeerdan 2miljoen 15

20 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten hebben,mindersuccesvolzijndanprojectendieminderbudgetkrijgen(the StandishGroup,1999).Ditisechternieteenstatistischsignificantbetereratio (Dohmen,2012).OokisaangetoonddoorStandish(1999)dateenaantalfactoren zoalshetgebruikenvanbewezentechnologie,hetinzettenvandoelarchitectuuren hetonderkennenvandevooringenomenheidvanplannersdekansopsuccesvoor eenprojectkanvergroten.ictiseenrelatiefjongvakgebied(<50jaar)waarineen hoogtempowordtgewerktomtotvolledigeintegratiemetalleandereprocessen vandeondernemingtekomen. De*klant*is*niet*koning.*De*koning*praat*je*naar*de*mond.*En*maak*ook*niet*de* vergissing*dat*je*klant*je*beste*vriend*is,*want*dat*is*hij*niet.*maar*hij*is*wel*je* beste*buurman.*die*ga*je*wel*helpen*als*er*een*boom*gesnoeid*moet*worden,* ook*als*je*geen*tijd*hebt.*( )*(Frans*den*Boer,*2008,*bron*Harrewijn,*2009). VeelkenmerkenvansuccesvolleICT2projectenlijkenzichtebevindenophetgebied vandehardefactorenalstijd,geld,technologie,ontwikkelmethodiekenkwaliteit. Goedplannen,goedafsprekenwatergeleverdgaatworden,dejuistetechnologie kiezen,dejuisteontwikkelmethodiektoepassenenvoldoendegeldendekluslijkt geklaard(thestandishgroup,1999).desondanksgaathetnogsteedsnietgoed (genoeg).onsinzienswordterteweinigaandachtbesteedaandezachtefactoren alsgedragencultuurenhetsamenspeltussenhardeenzachtefactoren. 2.3 Eersteverkenning Omonzeideeënoverhetonderwerpverdervormtegevenenaantescherpen hebbenwemeteenaantalvooraanstaandepersonengesprokeninhetvakgebied. Wezijnmetdezeexpertsinaanrakinggekomenviaonzeopdrachtgevers,onze begeleiderenviaonseigennetwerk.dezeexpertshebbenonsweerincontact gebrachtmetandereexperts. Ditheeftonsgeholpenomdeonderzoeksvraagverderteverdiepenenwastevens eenverificatieofwenieteeneerderonderzoekgingenherhalen.nadezeeerste verkenninghebbenwedeonderzoeksvraagaangescherptenishet literatuuronderzoekgestart. Devolgendepersonenzijngeïnterviewdgedurendedeeerstefasevandit onderzoek.perpersooniskortaangegevenwatdespecifiekeredenvanhet interviewisgeweest. 16

21 Tabel)1)Geïnterviewde)experts) KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten Naam) Functie)of)Rol) Instituut) Reden) Onno Verstegen LidRaadvan Bestuur DeltaLloyd groep Opdrachtgeveren probleemeigenaar Hansvander Zwaag DirecteurICT PGGM Opdrachtgeveren probleemeigenaar Fransden Boer Directeur Bisnez Management Ervaringsdeskundiget.a.v. zoweldehardekantalsde zachtekantvanict2projecten ErikBoon Eigenaar ErikBoon Coaching& Training LeonDohmen Laurenz Eveleens Principle Consultant Promovendus CGI (voormalig Logica) VU Amsterdam EraldKulk Promovendus VU Amsterdam Richard Lugtigheid ExpertLead Architect PGGM RobPeters Onderzoeker VU Amsterdam EltjoPoort Promovendusen CGI LeadExpert (voormalig Architecture Logica) ChrisVerhoef MarcelVilain HoogleraarIT Asset management Programma2 directeur VU Amsterdam Nationale Nederlanden Zelfstandigcoachen consultant.zijn aandachtsgebiedisdezachte kantvanict2projecten OnderzoeknaarimpactvanICT oporganisatieverandering Onderzoeknaar kosteninschattingen, functiepuntanalyseen efficiencymetingen Onderzoeknaar requirementscreepenkwaliteit vankostenschattingen,werkt bijhetcioofficevande Overheid IsbijPGGMverantwoordelijk voorhetopstellenennaleven vandeenterprisearchitectuur, hetinformatiebeleidenhet informatiebeveiligingsbeleid OpdrachtgeverEquityProject, Simbiosisproject Isop18juni2012 gepromoveerdopderolvan nonfunctionalrequirementsen architectuurbijprojectsucces Jarenlangonderzoekernaar kenmerkenvansuccesvolleict2 ontwikkeling HeeftdeTheoryofConstraints (ZwaksteSchakel) geïmplementeerdbijnationale Nederlanden.Ditheeftgeleid totsuccesvolleict2projecten. 17

22 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten Vanelkinterviewgevenwehierondereenkortesamenvatting(detranscriptiesvan deinterviewszijninbijlagectevinden). Verstegenbenadruktdatdesuccesbelevingvandeopdrachtgeverdebelangrijkste graadmeteris.tijdenseenaantalbegeleidings2enreviewsessiesinhetprocesvan dezethesis,geefthijaandatsuccesvolleict2projectenwordengevormddoorsterk managementmeteenvisie,eengoedeprojectmanager,eencheckopde requirementsdoorseniormanagement,betrokkenmanagementeneengoede executievanhetproject.verderheefthetprojecterbaatbijalshetniettegrootis ofwordtopgeknipt,waarbijhettotaleportfoliovanprojectenmoetwordenbezien. DetotaleverandercapaciteitvandebusinessenICTmagnietwordenoverschreden. VervolgensnoemtVerstegennogdekwaliteitvandebetrokkenmedewerkers, consistentieindekeuzesvanhetmanagementenhetnemenvan verantwoordelijkheiddoordatmanagementalsfactorendiedekansopsucces vergroten. VanderZwaagonderkenteenpersoonlijk2enzakelijkaspectaansuccesvolleICT2 projecten.hetzakelijkeaspectgaatoverdebuitenwereldendeklantenhoedeze erbetervanwordt.hetpersoonlijkeaspectzitinhetfeitdateenopdrachtgever meelaatwegenwathetprojectvoorhempersoonlijkkanbijdragen.geefteen succesvolprojectmeeraanzien,eengroterekansoppromotie?hijdefinieerthet welofnietsuccesvolzijnvanprojectenvanuitdeperceptie(succesbeleving)vande belangrijkstestakeholders.ditistemanagen,hoewelditéénvandelastigste uitdagingenis. 18

23 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten Lugtigheidgeeftaandatdecirkelsvanstakeholders(vandirectnaarminderdirect betrokken)enhetaandachthebbenvoordezecirkelsvaninvloedisopsuccesvolle projecten.ondankszijnvelejarenervaringishijnoggeeninstrument tegengekomendateenprojectandersinschatdanopbudget,tijd,kwaliteiten risico s.hetbelangvanarchitectuurenhethebbenvaneendoelarchitectuurvoor dekansopsuccesvolleict2projectenachthijgroot.hierinzijnverschillende gradatiesmogelijk,eenprojectdientechteraltijdbijtedragenaandeinvullingvan dezedoelarchitectuur.desamenwerkingtussenprojectmanager,opdrachtgeveren architecteneenevenredigeverhoudingtussendezerollen(geenivorentoren gedragvaneenvanhen)draagtbijaandekansopsuccesvolleict2projecten. Poortverteltdatderolscheidingtussenprojectmanagersenarchitectenbuiten NederlandveelminderstriktzijndaninNederland.Hierlijktdeprojectmanager vooraleenprocesmanagerendearchitectinhoudelijkeroltehebben.datbijt elkaar,beiderollenzoudenbeideaspectenvanprojectenmoetenkunnen uitvoeren.hethebbenvaneendoelarchitectuurreduceertdematevan onzekerheid.elkeonzekerheiddiegeëlimineerdkanworden,leverteenrisico2en daarmeekostenverlagingopinprojecten.daarnaastzijnhethebbenvannona functional)requirementsvangroteinvloedopdekansopsucces,zoblijktuitzijn onderzoek. Verhoefgeeftaandatoverhetalgemeendedefinitievoorsuccesvolleprojectenhet optijd,binnenbudgetenconformafgesprokenkwaliteitopleverenvaneensetvan gebouwdespecificatiesis.eenmethodeomhetfinanciëleresultaatteberekenenis denettocontantewaarde(ncw).goedefinanciëlerapportagesontbrekenvaakbij projecten.deontwikkelmethode(klassiekewatervalofagile)isnauwelijksvan invloedophetuiteindelijkeresultaat.dejuistemensenzijnechtervangrote invloed.oorzaakvanfalenismeestalonkunde,zowelaandeopdrachtgevende2als opdrachtnemendekant. PetersgeefteendoorkijkindeonderzoekendieplaatsvindenaandeVU.De businesscasevanhetportfolioaanprojectenisbelangrijkergeblekendande businesscasevaneenindividueelproject.tevensishetkunnenkwantificerenvan deresultatenendedaarbijbehorendekwalitatieveforecastingvandekostenvoor hetmanagementbelangrijk.petersconcludeertaandehandvanzijnjarenlange ervaringdatbetrokkenprojectmanagers,dieverwachtingengoedmanagen,een veelgroterekanshebbenhetprojectsuccesvoltebeëindigen.desamenwerking tussendeopdrachtgeverendeprojectmanagerlijkthierbijessentieel.ditisechter (nog)nietbewezen. 19

24 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten EveleensgeeftaandatCIO srecentelijkeenvragenlijstintweefaseshebben ingevuldvoorhetcioofficevanpwc.ineersteinstantiegavenzeallemogelijke succesfactorenaanvoorprojecten.indetweederondewerdhengevraagdde succesfactorenterangschikken.daarnaastrichttenzijzichvooralgerichtopde hardekantvanprojecten. Kulkheeftonderzoekgedaannaarhetaantalwijzigingendateenprojectgedurende deuitvoervanhetprojectaankan.daarbijisgeblekendatindiener doelarchitectuuraanwezigis,ermeerwijzigingengeabsorbeerdkunnenworden. Tevensheefthijonderzoekgedaannaarkostenonder2enoverschattingen.Hieruit isgeblekendateencmmianiveauvaneenit2afdelingniethogerdienttezijndan datvandebusiness.ditlevertnamelijkgeenvoordeelopinkostenschattingen.hij heeftnietkunnenaantonendateenhogerniveaucmmitotbetereresultatenleidt. Eenteamlevertwelbetereschattingenopindienhetdekanskrijgteenleercurve doortemaken. VilainverteltoverdeimplementatievandeTheoryofConstraints(Goldratt,1997) diehijheeftgedaaninict2projecten.hierbijwordthetidentificerenenmanagen vanbottlenecksineenprojectalseersteprioriteitopgepakt.dehulpmiddelendie hierbijwordeningezetzijnhetverzamelenvanallebuffertijdenuitalle(deel)taken ofwerkpakkettenvaneenproject.dezebuffertijdenwordenaanheteindvande projectplanningverzameld.zodraeentaakofwerkpakketbuffertijdgaatgebruiken, wordtgeanalyseerdwatderedenhiervoorisenogenblikkelijkactieondernomen. Zowordthetgebruikvanbuffertijdzoveelmogelijkbeperkt.Denatuurlijkeneiging vanteamsenprojectmanagersompositieftezijnoverdetoekomst(alleactiesinde toekomstgaanwélvolgensplanning,wekrijgengeentegenslagen)wordthiermee onderdrukt.opdrachtgeverenopdrachtnemermoetenbijdezemethodeopen communicerenoverdeverwachtingen,mogelijkhedenenonmogelijkhedenoveren weer.daarnaastvereistdezemethodeeengoedeplantechniekvande betrokkenen.ditkandeelsgecompenseerdwordendooreenmasterplanner.vilain geeftaandatdeopdrachtgeverdebelangrijkstefactorisvooreensuccesvol project.eventuelehiateninhetcompetentiepaletvandeopdrachtgeverkunnen gecompenseerdwordendoordeopdrachtnemer. DenBoergeeftzijnvisieopopdrachtgeversvanprojecten.Vaakzijnhet lijnmanagersdiehetprojectermaarevenbijdoen,metonvoldoendeprioriteit.een goedeopdrachtgeverwordtechterbadendinhetzweetwakkerbijhetideedathet nietgoedgaatmethetproject.eenprojectmanagerkanveelinvloeduitoefenenop eenopdrachtgever,zolangdepositievandeprojectmanageronafhankelijkis. 20

25 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten VolgensDenBoermanageteensuccesvolleprojectmanagervooralde voorspelbaarheidvanhetproject.alshijmaartijdgenoegkrijgt,enniettien projectentegelijkertijdhoeftdedoen,kanmetfocusnaarhetresultaatworden toegewerkt. BoonlegtdetheorieoverteamsamenstellingenaandehandvanhetDISC2modeluit endebijbehorendegedragsstijlen.inzichtindrijfverenvanallebetrokkenenvoorde opdrachtnemerisdaarbijbehulpzaam.hiermeekandeprojectmanagerinterventies oponderlingeverhoudingeninzetten.ditblijkteffectieftezijnendekansop succesvolleprojectentevergroten.zelfsturendeteamskunnengoedwerken, zolangdefeedbackloopgoedwordtingezetendeteamsamenstellingregelmatig wisselt.medewerkerswerkenbeterindienervertrouwenis.verantwoordelijkheid gevenennemenplusdraagvlakcreëren,zijntakenvaneenleider,ofditnude opdrachtgeverof nemeris.hetbespreekbaarmakenvandaadwerkelijkgewenst enongewenstgedraghelptzowelhetindividualshetteamhierbij. MetDohmenzijnverschillendegesprekkengevoerd.Indeverkenningsfasevandit onderzoekheefthijzijnmethodevanhetmetenvansturingenresultaatplushet verbandtussendezetweeuitgelegd.inzijnonderzoekisaangetoonddateenbeter gewaardeerdesturingensamenwerkingeenhogerresultaatvanhetproject oplevert.desturingsverbeteringindekritischezone(van5,4naar5,8opeen102 puntsschaal)leverteenresultaatverschilvan4.6naar6.3op. Dohmenheeftalsvoorlopigeconclusievanzijnonderzoekdatsucceswordt beïnvloeddoordrietypenfactoren: - omgevingsfactoren - menselijkefactoren - technischefactoren. Wijhanterendezeindelinginhetvervolgvandezethesis,omdatwijervan overtuigdzijndatdezefactoreneengroteinvloedhebbenophetsuccesvanhet ICT2project. Concluderenduitdeverkennendeinterviewsstellenwijdaterveelinvalshoeken zijnomsuccesvolleprojectentedefiniëren.integenstellingtotdeeerstedefinities diewevondenovertijdengeldblijkthetsamenspeltusseneenvoorhuntaak uitgerusteopdrachtgeverenopdrachtnemer,hethebbenvaneendoelarchitectuur, actiefverwachtingenmanagement/stakeholdermanagementdoorde projectmanagereninzichtindegedragskenmerkenvanhetteamalsbelangrijkste kenmerkentewordengenoemd.totnutoeisgeenwetenschappelijkonderzoek 21

26 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten gedaannaarinterventiesdiedezekenmerkenzodanigbeïnvloedendatdekansop eensuccesvolict2projectwordtvergroot. VanuitdeverkenningzijndebelangrijkstekenmerkenvansuccesvolleICT2projecten dooronsalsvolgtsamengevat,inwillekeurigevolgorde: goedeenbetrokkenopdrachtgever professioneleopdrachtnemer proportionelesturing werkenonderdoelarchitectuur actiefverwachtingenmanagement actiefstakeholdermanagement optijd,binnenbudget,conformspecificatiesleveren eenteamwaarvandegedragskenmerkenbekendzijnendeopdrachtnemer interventieskanplegenopdeonderlingeverhoudingen. 2.4 Beoogddoelonderzoek Ditonderzoekheefttotdoelinzichtteverschaffenindebelangrijkstekenmerken vansuccesvolleict2projecteneninterventiestebepalendiedekansopsucces vergroten.opbasisvandezeresultatenmakenweeeninstrument,een projectkaleidoscope.metdezekaleidoscopekanbepaaldwordenofereenkansis dathettestartenofallopendeict2projecthetgewensteresultaatgaatopleveren. Ditiseentoevoegingopdehardeprojectstarteisendiebijvoorbeeldindebusiness case,auditsofdeclingercohenact(raines,1996)wordengesteld.dekaleidoscope bevattevensinterventiesdiedekansopeensuccesvolict2projectvergroten.het instrumentisbruikbaarvoorpggmendeltalloydmaarookbijandereorganisaties. 22

27 3 Onderzoeksvraag 3.1 Onderzoeksdoelstelling Metditonderzoekwillenwebereikendatermeerinzichtkomtindebelangrijkste kenmerkenvansuccesvolleict2projectenenhoeopdrachtgeveren nemer voorafgaandaaneenproject,maarooktijdenseenproject,dezekenmerken kunnenmetenenkunnenbijsturen.weontwikkelenhiervoor,opbasisvande uitkomstenvanditonderzoek,eenpraktischtoepasbaarinstrument.doorhet inzettenvandezeprojectkaleidoscopekunnenict2projectenindetoekomst succesvollerwordenuitgevoerddannuhetgevalis. Indithoofdstukwordtdevraagstellinggeformuleerdenopbasisvaneenbeperkte literatuurstudieeenconceptueelmodeluitgewerkt.vanuitditmodeleneen vereenvoudigingdaarvanwordtvervolgensderestvanhetonderzoekuitgevoerd. 3.2 Vraagstelling Opbasisvandeeersteverkenningisdeonderzoeksvraag: ) Wat)zijn)de)belangrijkste)kenmerken)van)succesvolle)ICTaprojecten)en)welke) interventies)hebben)een)positief)effect)op)de)kans)op)succes?) ) Dehierbijdooronsgeformuleerdesubvragenzijn: - wanneerissprakevaneensuccesvolict2project? - heeftdedoelstellingvaneenprojectinvloedophetsuccesvanhetict2project? - welkemethoden,techniekenenprojectaanpakzijnvaninvloedopeen succesvolict2project? - welkeelementenuitdeomgevingvaneenprojectzijnvaninvloedopeen succesvolict2project? - watzijndebelangrijksteeigenschappenvaneensuccesvolprojectteam? 3.3 Basisconceptueelmodel Eenconceptueelmodeliseenschematischeweergavevanhetprobleem,bestaande uitvariabelenofbegrippen(devakken)enverbanden(pijlen).aandehandvan dezevereenvoudigdeweergavevandewerkelijkheidvoerenwesystematischons onderzoekuit.hetconceptueelmodeliseenvisueleweergavevaneentheorie. Dezetheoriegeefteenmogelijkeverklaringwathetprobleemisenkaninzicht geveninmogelijkedominantekenmerken.dooreenanalyseaandehandvaneen conceptueelmodelkangezochtwordennaarkenmerkenvansuccesvolleict2 projectenennaarinterventiesomdekansopsuccesgrotertemaken. 23

28 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten 24 BinnenhetwetenschappelijkekadervanICT2projectenzijnnognietheelveel conceptuelemodellenvoorhanden.onzezoektochtnaareenvoordezethesis bruikbaarconceptleverdegeenbruikbaremodellenop.eeneigenmodelvanafnul beginneniseenarbeidsintensiefproces.wehebbenhierweleenaantalpogingen toegedaan,dezevoldedenechternietaanonzeeisen.wezijntotdekeuzevan onderstaandbasisconceptuelemodelgekomendooreenaanbevelingvankitty Koelemeijer,kerndocentvandeafstudeermodulewaarbinnendezethesistotstand isgekomen.dankzijhaartiphebbenwegekekenwelkeconceptuelemodellenin hetvakgebiedvanproductontwikkelingbeschrevenzijn.daarbijzijnwevrijsnel gestuitopeenmodeldatisbeschrevendoorbrockman,rawston,jonesenhalstead (2010). Inditmodelkwamenweeenaantalvooronsbelangrijkebegrippentegendievan belangzijn,zodenkenwij,insuccesvolleict2projecten.ditmodelhebbenwe enigszinsaangepastomhetgoedtelatenpassenbijonzeonderzoeksvraag. ProductontwikkelingheeftdanwelveelovereenkomstenmetICT2projecten,een aantalspecifiekefactorenkomenvooralinict2projectenvoor,denkenwij. 3.4 Conceptueelmodelvanditonderzoek Brockman,Rawston,JonesenHalstead(2010,zieookbijlageD)hebbeneen exploratiefmodelbeschrevennaaraanleidingvaneenkwantitatiefenkwalitatief onderzoekbijachtbedrijvenendeteamsdieindiebedrijvenwerktenaan productontwikkeling.wijhebbentenopzichtevanhetoorspronkelijkemodeleen aantaltoevoegingengedaan,aangegevendoorvette,rodetekst,enhebben producttypevervangendoorprojecttype. Figuur)3)Conceptueel)model)voor)het)onderzoek) Organisatorische-variabelen:- /cultuur- /mate-van-formaliteit/bureaucra7e- )bedrijfstak0 )strategische0belang0van0ict0 Interpersoonlijke- samenhang- Iden7teit- Groepsdenken- - Interne-nieuwe-projectpresta7e:- /teamlid-tevredenheid- )succesbeleving0 Externe-nieuwe-projectpresta7es:- /winstgevendheid- /marktsucces-door- 000)invulling0kwan;ta;eve0BC0 000)invulling0kwalita;eve0BC0 ProjecBechniek:- )projec=ype0 )doelarchitectuur00 )duur0ontwikkeling0 )aantal0wijzigingen00 Sturing:- /teamnormen- )zachte0afspraken0 )opdrachtgever/0pdrachtnemer0 Ondersteuning-doel-door0 ICT)awareness0 Cross/func7onele-variabelen:- /integra7e- /poli7ek-overwicht-van-een-afdeling-

29 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten 25 Tevenshebbenwevoorditmomentdepositieveofnegatieveinvloedvande verschillendemoderatorenweggelaten.wezulleninhetonderzoekbepalenofer eenpositiefofnegatiefeffectisendaarconclusiesaanverbinden.tenslottehebben wedeexterneeninterneprojectprestatiesdichternaarelkaartoegebrachtten opzichtevanhetoorspronkelijkemodel,aangezienvooronsdezetweefactoren samenbepalenofeenict2projectgekenmerktkanwordenalssuccesvolofniet. Dezefactorenenmoderatorenhebbenwevervolgensgeordenddoordezeinte delenindevolgendeonderdelen: 1. SuccesvanhetICT2project 2. Projecttechniek 3. Projectomgeving 4. Projectteam. Redenvoordezeordeningisdeversimpelingtothethogereabstractieniveauvan mens(4), organisatie(3) en techniek(2).hetvervolgvandezethesisisaande handvandezeordeningvormgegeven. Figuur)4)Geordend)conceptueel)model) Indekomendeparagrafenwordendeviergeordendeonderdelenstukvoorstuk uitgelegd Organisatorischevariabelen: 6cultuur 6matevanformaliteit/bureaucra;e 6bedrijfstak 6strategischebelangvanICT Interpersoonlijke samenhang Iden;teit Groepsdenken ProjecEechniek: 6projecEype 6doelarchitectuur 6duurontwikkeling 6aantalwijzigingen Sturing: 6teamnormen 6zachteafspraken 6opdrachtgever/0pdrachtnemer Ondersteuningdoeldoor ICT6awareness Cross6func;onelevariabelen: 6integra;e 6poli;ekoverwichtvaneenafdeling Internenieuweprojectpresta;e: 6teamlidtevredenheid 6succesbeleving Externenieuweprojectpresta;es: 6winstgevendheid 6marktsuccesdoor 6invullingkwan;ta;eveBC 6invullingkwalita;eveBC

30 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten SuccesvanhetICTproject(1) Veelopdrachtgeverskijkennaarhetbinnenbudget,tijdenvolgensspecificaties opleverenvaneenproject.deopdrachtgevervaneenict2projectwordtinzijn succesbelevingookbeïnvloeddoorzijnklantenengebruikers.deinvloedvande verschillendegroepenvanbetrokkenenopdeopdrachtgevercumuleerttoteen succesbelevingvandeopdrachtgeverdiewekunnenmeten. HetprojectdoelishetresultaatdathetICT2projectmoetopleveren.Indebusiness case(bc)vooreenict2projectishetprojectdoelbeschreven,dekostenomdatdoel tebereikenendebatendiedaarmeebehaaldgaanworden.hetprojectdoelgeeft aanwat,wanneermoetwordenopgeleverd.hetprojectdoelmoethelderzijn gedefinieerdendoorallestakeholderseenduidigwordengeïnterpreteerd.pasals dithetgevalis,kunnenkeuzeswordenbepaaldvoordeprojecttechniek (projectaanpakenprojectmethodiek). Bijdestartvanhetprojectstaathetprojectdoelvast.Intheoriewijzigtditdoelniet gedurendehetict2project.indepraktijkblijktechterdatditvaakgebeurt.demate waarinditgebeurt,kanhetsuccesvanhetict2projectbeïnvloeden. ) Externenieuweprojectprestaties Devierexterne,nieuweprojectprestatiesgaanoverderedenenwaaromeenICT2 projectnodigiseninhoeverrediegehaaldworden.hierbijgaathetomdebusiness casevandeict2projecten,zowelkwalitatiefalskwantitatief.klanttevredenheidis hierbijdeonderliggendefactor.zonderklanttevredenheidwordthetresultaatvan hetprojectnietafgenomenofgebruikt,waardoordekwalitatieveofkwantitatieve businesscasevariabelennietkunnenwordenwaargemaakt. Nieuwe*producten*leveren*niet*altijd* klanttevredenheid *op.*voorbeeld*hiervan*is* een*medewerker*die*wordt*gedwongen*met*een*bepaald*hrm3systeem*te*werken* omdat*zijn*werkgever*dat*heeft*geïmplementeerd.*sommige*handelingen,*zoals*het* vastleggen*van*afwijkende*roosters,*worden*niet*goed*ondersteund*in*dergelijke* pakketten,*de*klant*(medewerker)*is*hier*het* slachtoffer *van.* 1

31 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten 27 Internenieuweprojectprestaties Detweeinterneprojectprestatiesgaanoverdematevantevredenheidvande verschillendesoortenteamleden.belangrijkeledenzijnhierbijdeopdrachtgever,de betrokkengebruikersenhunachterbanendebeheer2enontwikkelteams.de succesbelevingvandebetrokkenenbijdeuitgevoerdeict2projectenophet momentvanimplementatie,ishierbijbelangrijk.maarookindeperiodedaarna,als hetproductdathetict2projectheeftopgeleverdinbeheeris,ishierbijbelangrijk. Tevredenheid*van*ontwikkelaars*is*noodzakelijk*voor*het*succes*van* systeemontwikkeling*(subramanhyam,*weisstein,*&*krishnan,*2010).* Projecttechniek(2) Deprojecttechniekbestaatinonsmodeluitdeaanpakendedaarbijbehorende regieenorganisatievanprojecten,methodenentechnieken.deaanpakisdevorm diewordtgekozenomeenict2projectterealiseren.elkprojectisuniekendaarom vraagtelkprojectomdejuisteaanpak.dezeaanpakisafhankelijkvanhetresultaat datmethetict2projectgerealiseerdmoetwordenenvandiverseelementenuitde projectomgeving.dekeuzesdiegemaaktwordenvoordeprojectaanpakhebben invloedof,enhoe,hetprojectsuccesvolkanzijn.daarmeeishetprojecttypealeen moderatoropzich.omhetconceptuelemodelvoorlopigeendimensioneelte houdenzijndeverschillendemoderatoren,zoalsaantalwijzigingenof doelarchitectuur,opditmomentnietlosgetrokken. Er*zijn*organisaties*waarbij*de*gebruikte*methodiek*en*technologie*een*gegeven*is.* In*plaats*van*deze*factor*als*middel*in*te*zetten*om*het*projectresultaat*te*bereiken,* wordt*het*als*een*doel*op*zich*gebruikt*( wij*scrummen*hier ).*Dit*kan*een*negatief* effect*hebben*op*het*resultaat*van*het*ict3project.** HetprojecttypeindezethesisissteevasteenICT2project.Hetprojecttypeheefteen positieve2ofnegatieveinvloedopdeexterneeninterneprestaties.verplichte projecten(de moetjes vandezewereld)waarbijdekwantitatievebusinesscase vaakooknegatiefis,hebbeneenveellagereacceptatiedooropdrachtgeveren opdrachtnemer,terwijleenict2projectenvooreennieuwproductwaarvande verwachtingisdathetmeteenrendabelis,veelgewilderzijn. 2

32 KaleidoscopevoorsuccesvolleICT2projecten 28 Hetontbrekenvaneendoelarchitectuurspeelteenrolbijdebeheerbaarheidvan ICT2projecten.Redenhiervoorishetaantalwijzigingendatnodigisomtekomentot eenresultaat.onderdoelarchitectuurzijnerminderwijzigingennodig. Eenonderdeeldatistoegevoegdaanditmodelisdeduur*van*ontwikkeling.De wereldstaatnietstil.vanafhetmomentdatdeklantzijnwenstotondersteuning doormiddelvanictheeftgeformuleerdtothetmomentvandedaadwerkelijke implementatiedaarvan,kandewensverderwordenaangescherptenkunnengrote enkleinewensenwordentoegevoegd.hetwelofnietinwilligenvandeze wijzigingenheeftinvloedophetresultaatvanhetict2project. Totinwelkemategehoorkanwordengegevenaanhettoevoegenvan requirements(aantal*wijzigingen)gedurendedeontwikkelingenopwelkmoment moetereenhaltwordengeroepenaanhetinwilligenvanextrawensen?hierzijnin deliteratuurverschillenderekenmodellenvoorgevonden.hetverbandtussende duurvandeontwikkelingenhetaantalgehonoreerdewijzigingenisaangetoonden isnegatief(kulk,2009,zieverderparagraaf4.4.4). DaarwaarvroegerICT2systemenopzichzelfstondenenweiniginteractiehadden metandereict2systemen,ishettegenwoordigzodatveelict2systemenmetelkaar verbondenzijnengegevensmetelkaaruitwisselen.nietalleenict2projectenzijn hierdoortechnischcomplexergeworden.ookhetstakeholdermanagementende communicatieiscomplexergewordenomdatalsnelmeerderepartijen(onder andereverschillendebusinesseigenaren)betrokkenzijninéénict2project.dit heeftinvloedopdeuitkomstvanhetict2project.dezeinvloeddientnietverwardte wordenmetcross2functioneleinvloed(ziehieronder) Projectomgeving(3) Deprojectomgevingheefteengroteinvloedophetproject.Deprojectomgeving bestaatuitdriecomponenten:organisatorischevariabelen,cross2functionele variabelenenict2awareness.eenvandeelementenuitdeprojectomgeving,die invloeduitoefentophetict2project,isdecultuurvandeorganisatie.alshetnietde doelstellingvanhetict2projectisomdezeteveranderen,danzalhetprojectde cultuurvandeorganisatiealseengegevenmoetenbeschouwenenindekeuzevoor deprojecttechniekhierrekeningmeemoetenhouden. 3

Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten

Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten B. Dado & R. Dahmen Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten De belangrijkste kenmerken van succesvolle ICT-projecten kans op succes te vergroten Barbera

Nadere informatie

Voorspelbaar projectsucces

Voorspelbaar projectsucces Voorspelbaar projectsucces Waarom mislukken projecten bij positieve business cases? PRINCE2 is a Registered Trade Mark of the Office of Government Commerce in the United Kingdom and other countries John

Nadere informatie

Analyse. Analyse Sourcing Management

Analyse. Analyse Sourcing Management Analyse Analyse Sourcing Management Analyse Stel, één op de zes huizen in Nederland wordt nooit afgebouwd, of zodanig gammel opgeleverd dat ze onbewoonbaar zijn. Krankzinnig? Niet in de ICT-sector. Vijftien

Nadere informatie

Projectmanagementenquête 2007

Projectmanagementenquête 2007 Projectmanagementenquête 2007 Handvatten voor succesvolle projecten 21 maart 2007 Bisnez Management in samenwerking met het IT Trends Institute en de Vrije Universiteit van Amsterdam copyright by Bisnez

Nadere informatie

Gastcollege BPM. 19 december 2011. Research Centre for Innova0ons in Health Care www.kenniscentrumivz.hu.nl

Gastcollege BPM. 19 december 2011. Research Centre for Innova0ons in Health Care www.kenniscentrumivz.hu.nl Gastcollege BPM 19 december 2011 Wiebe Wiersema Wiebe Wiersema, bijzonder lector Pragmatische bruggenbouwer 3,5 jaar lector 1 dag/week lector HU 1 dag/week lijnmanager Solution Architectuur Capgemini 3

Nadere informatie

Onderzoek-naar- het-atriske- Protocol-bij- chronische-ptss-

Onderzoek-naar- het-atriske- Protocol-bij- chronische-ptss- Onderzoeksrapport-voor- Revivendo-B.V.- Onderzoek-naar- het-atriske- Protocol-bij- chronische-ptss- SaxionHogeschool ToegepastePsychologie ElinevandenBerg 306408 KarinPloegh NienkeBoom Deventer 18= 8 =

Nadere informatie

Wiki voor een onderzoeksinstituut. Presentatie Wikiwednesday Nederland Richard Kranendonk, 3 april 2013

Wiki voor een onderzoeksinstituut. Presentatie Wikiwednesday Nederland Richard Kranendonk, 3 april 2013 Wiki voor een onderzoeksinstituut Presentatie Wikiwednesday Nederland Richard Kranendonk, 3 april 2013 1 Ik ga u teleurstellen... 2 Over mij... 3 Over mij... Project- en programmamanager Techniek- en procesimplementaties

Nadere informatie

Architecture Governance

Architecture Governance Architecture Governance Plan van aanpak Auteur: Docent: Stijn Hoppenbrouwers Plaats, datum: Nijmegen, 14 november 2003 Versie: 1.0 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. PROBLEEMSTELLING EN DOELSTELLING...

Nadere informatie

Waarom kiest Agis Zorgverzekeringen voor projectmatig werken?

Waarom kiest Agis Zorgverzekeringen voor projectmatig werken? Waarom kiest Agis Zorgverzekeringen voor projectmatig werken? Monique te Velthuis Agis Zorgverzekeringen Ontstaan in 1999 na fusie tussen zorgverzekeraars Anova, Anoz en ZAO 1,8 miljoen ziekenfonds en

Nadere informatie

Naar winstgevend gegevensmanagement

Naar winstgevend gegevensmanagement i Naar winstgevend gegevensmanagement Groeipad bestaat uit vijf fasen De aandacht voor gegevensmanagement is de laatste jaren sterk toegenomen. Hoogste tijd om gegevensmanagement op een volwassen manier

Nadere informatie

Projectmanagement De rol van een stuurgroep

Projectmanagement De rol van een stuurgroep Projectmanagement De rol van een stuurgroep Inleiding Projecten worden veelal gekenmerkt door een relatief standaard projectstructuur van een stuurgroep, projectgroep en enkele werkgroepen. De stuurgroep

Nadere informatie

Competenties & Change Management. 02 december 2010 Jørgen Bergwerff

Competenties & Change Management. 02 december 2010 Jørgen Bergwerff Competenties & Change Management 02 december 2010 Jørgen Bergwerff Competentie ontwikkeling in Inkoop 2 Agenda Benefit Business Class Competentie ontwikkeling Moderne Inkoper Conclusie 3 Benefit Business

Nadere informatie

Literatuur Projectmatig Werken

Literatuur Projectmatig Werken Literatuur Projectmatig Werken Onderstaande boeken behandelen de meest gebruikte methodieken van projectmatig werken. Prince 2 is vooral voor ICT-projecten geschikt. Overheden kiezen vaak voor een bepaalde

Nadere informatie

Typo3 Usergroep bijeenkomst Skillsontwikkeling in Typo3 community. - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl

Typo3 Usergroep bijeenkomst Skillsontwikkeling in Typo3 community. - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl Typo3 Usergroep bijeenkomst Skillsontwikkeling in Typo3 community - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl Agenda Even voorstellen Vicus ebusiness Solutions Geluiden uit de markt Belangrijke verschillen

Nadere informatie

Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg

Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg Een beschrijvend/ evaluatief onderzoek naar de samenwerking en communicatie tussen huisartsen en specialisten binnen de anderhalvelijnszorg ZIO,

Nadere informatie

Titelpagina ONDERZOEKSVERSLAG. Namen: Klas/groep: Cursusjaar: Begeleider: Beoordelaar:

Titelpagina ONDERZOEKSVERSLAG. Namen: Klas/groep: Cursusjaar: Begeleider: Beoordelaar: Titelpagina ONDERZOEKSVERSLAG Namen: Klas/groep: Cursusjaar: Plaats en datum: Begeleider: Beoordelaar: Amsterdam, mei 15 Inhoud INHOUD... 2 VOORWOORD... 3 1. INLEIDING... 4 PROBLEEMSTELLING... 4 ONDERZOEKSVRAGEN...

Nadere informatie

b u s i n e s s c o n s u l t a n c y Parlementair onderzoek naar ICT projecten bij de overheid Rapport commissie Elias, wat moet ik ermee?

b u s i n e s s c o n s u l t a n c y Parlementair onderzoek naar ICT projecten bij de overheid Rapport commissie Elias, wat moet ik ermee? Parlementair onderzoek naar ICT projecten bij de overheid Rapport commissie Elias, wat moet ik ermee? Aanleiding parlementair onderzoek Rijksoverheid heeft een deel van haar ICT projecten niet op orde

Nadere informatie

Entrepôt Data Warehouse Consultancy B.V. Opleidingenbrochure Versie juli 2011

Entrepôt Data Warehouse Consultancy B.V. Opleidingenbrochure Versie juli 2011 enbrochure Versie juli 2011 Adres: Lovensestraat 41, 5014 DM Tilburg Telefoon: 06-51657583 Email: Pieter.Priems@entrepot.nl Internetsite: www.entrepot.nl 2 1 Inleiding De brochure bevat de uitgangspunten

Nadere informatie

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat OPEN YOUR EYES Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat Leiderschap ontwikkeling vanuit de kern Leiderschap is van grote invloed op de resultaten van de organisatie. Hoe kunnen we onze ambities

Nadere informatie

Succesvol opdrachtgeverschap in projecten

Succesvol opdrachtgeverschap in projecten PRINCE2 Symposium: Succesvol opdrachtgeverschap in projecten Lia de Zoete Capgemini Academy Door de markt gezien als succesfactoren 1/3 rapporteert 62% van de projecten budgetoverschrijding eindigt niet

Nadere informatie

Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS)

Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS) Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS) LEARNING BY DOING Kort signalement Road2Results heeft op basis van haar jarenlange ervaring met het managen van business en ICT projecten vanuit diverse

Nadere informatie

Voorwoord. V e e l l e e s p l e z i e r, R o b e r t M e n t i n k. Erasmus Universiteit Bestuurskunde Publiek Management 2

Voorwoord. V e e l l e e s p l e z i e r, R o b e r t M e n t i n k. Erasmus Universiteit Bestuurskunde Publiek Management 2 Voorwoord V o o r u l i g t m i j n m a s t e r s c r i p t i e t e r a f r o n d i n g v a n d e s t u d i e B e s t u u r s k u n d e a a n d e E r a s m u s U n i v e r s i t e i t. D i t i s m i j

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

RAPPORTAGE SPORT EN GELUK

RAPPORTAGE SPORT EN GELUK RAPPORTAGE SPORT EN GELUK Extra vragen Sportdeelname Index Februari 2015 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Management Summary 3 Onderzoeksresultaten 4 Onderzoeksverantwoording 5 Contact 2 1. Inleiding 3 Inleiding

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management

LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management Beschrijving van de leeractiviteit Voor de volgende opdracht zullen de studenten plannen* hoe ze gedurende een week ijs gaan

Nadere informatie

HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS Een praktische implementatie

HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS Een praktische implementatie HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS Een praktische implementatie Zacharias van Diermen Legal & General www.landg.nl Edwin Schumacher Synergio www.synergio.nl Legal & General Bedrijf Bestaat al 175 jaar Opgericht

Nadere informatie

Nooit het model, altijd de mens

Nooit het model, altijd de mens Nooit het model, altijd de mens Principal Principal www.bisnez.com/principal Colofon Oktober 2013, Bisnez Management BV Auteurs: Frans den Boer, Michiel Dijkman, Vincent van Doorn, Peter-Willem van Lindenberg

Nadere informatie

Projectsabotage. Het verschijnsel dat projecten bewust worden ondermijnd. Deel 1 Ngi 20 4 2011

Projectsabotage. Het verschijnsel dat projecten bewust worden ondermijnd. Deel 1 Ngi 20 4 2011 Projectsabotage Het verschijnsel dat projecten bewust worden ondermijnd Deel 1 Ngi 20 4 2011 Introductie Dion Kotteman Meer dan 25 jaar projectervaring bij overheid en financiële instellingen; Boek geschreven,

Nadere informatie

Symbiosis. Kick-off meeting 14 december 2006

Symbiosis. Kick-off meeting 14 december 2006 Symbiosis Kick-off meeting 14 december 2006 Onderzoekscontext: Symbiosis Onderzoeksprogramma: Jacquard (NWO,STW,EZ) Symbiosis: SYnergy of Managing Business-ITalignment, IT-sourcing and Offshoring Success

Nadere informatie

Projectmanagement onderzoek. www.bitti.nl. Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO. 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI

Projectmanagement onderzoek. www.bitti.nl. Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO. 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI Projectmanagement onderzoek Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI Agenda Aanleiding & werkwijze Projecten mislukken Projectmethodieken

Nadere informatie

Profiel Shared Values. Onafhankelijke ICT & Telecom managers en adviseurs

Profiel Shared Values. Onafhankelijke ICT & Telecom managers en adviseurs Profiel Shared Values Onafhankelijke ICT & Telecom managers en adviseurs Onze scope organisatie ICT & Telecom werkprocessen strategie Onze diensten ICT & Telecom advies Projectmanagement Interim-management

Nadere informatie

Het verhaal van de EA. The voice of the architect

Het verhaal van de EA. The voice of the architect Het verhaal van de EA The voice of the architect Marcel van Nunen is hoofd strategie en innovatie bij de Dienst ICT Uitvoering van het ministerie van Economische Zaken. Tevens is hij voorzitter van de

Nadere informatie

De Perfecte VoorbereiDing

De Perfecte VoorbereiDing De Perfecte VoorbereiDing 12 juni 2014 Norbert Schotte studentnummer: 2046869 Maurice Peeters Joop de Zwart Jaap Wessels Titel: DePerfecteVoorbereiding :hetspoornaarperfectie? Subtitel: EenpraktijkonderzoeknaardemogelijkeinvloedvanConcurrent

Nadere informatie

Oefenopgaven gedragsmatige competenties deel 1, level C en D

Oefenopgaven gedragsmatige competenties deel 1, level C en D Oefenopgaven gedragsmatige competenties deel 1, level en e antwoorden van onderstaande oefenopgaven zijn op de laatste bladzijde van dit document te vinden. ito ertification V rnhem Oefenopg gedrag comp

Nadere informatie

Testen. Presentatie. Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2

Testen. Presentatie. Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2 Testen Presentatie Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2 Algemeen Tegenwoordig behoeft het belang van testen nauwelijks nog te worden uitgelegd. Binnen organisaties speelt

Nadere informatie

Ontplooiing en ontwikkeling van soft-skills in de financiële functie

Ontplooiing en ontwikkeling van soft-skills in de financiële functie Ontplooiing en ontwikkeling van soft-skills in de financiële functie Inleiding De functie van controller heeft de afgelopen jaren een ontwikkeling doorgemaakt. 20 jaar geleden had de functie veelal een

Nadere informatie

Workshop Slimmer Communiceren

Workshop Slimmer Communiceren Workshop Slimmer Communiceren Smart Communications Event 11 april 2013 Antoine van der Sijs Strict Consultancy BV 06-27085938 a.van.der.sijs@strict.nl René van Dormolen Microsoft BV (020) 500 1441 renevan@microsoft.com

Nadere informatie

Second opinion Masterplan informatie architectuur. De Gemeente Weert

Second opinion Masterplan informatie architectuur. De Gemeente Weert Masterplan informatie architectuur Gemeente Weert.datum 9 november 2015.op verzoek van De Gemeente Weert bezoekadres Beechavenue 126 telefoon 088-006 34 00 banknummer 57.84.75.014 1119 PR Schiphol Rijk

Nadere informatie

Is coaching een succesfactor voor projecten? (of kan het dat zijn?)

Is coaching een succesfactor voor projecten? (of kan het dat zijn?) Is coaching een succesfactor voor projecten? (of kan het dat zijn?) Onderzoeksrapport December 2008 Vlietenburg 27 2804 WP Gouda E info@michielodijk.nl I www.michielodijk.nl T 06-34489647 1 Introductie

Nadere informatie

CTAC SLAAT DE BRUG TUSSEN MENS EN TECHNIEK

CTAC SLAAT DE BRUG TUSSEN MENS EN TECHNIEK CTAC SLAAT DE BRUG TUSSEN MENS EN TECHNIEK JAARCIJFERS 2011 14 maart 2012 Agenda 1. Ctac Solution Provider 2. Hoofdpunten 2011 3. Financiële details 4. Strategie en vooruitblik 2 Ctac Solution Provider

Nadere informatie

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Samenvatting InmensGroeien is opgericht door Joop Egmond en Maarten Smits. Het bedrijf is ontstaan uit de wens om voor mensen binnen organisaties

Nadere informatie

Probleemstelling. geformuleerd. Dan kan een gesloten vraag volstaan: Is de hypothese te aanvaarden?

Probleemstelling. geformuleerd. Dan kan een gesloten vraag volstaan: Is de hypothese te aanvaarden? Veel (Master-)studenten worstelen met het formuleren van een goede probleemstelling en met het structureren van de scriptie of eindopdrachten. In deze notitie wordt aandacht geschonken aan veel geconstateerde

Nadere informatie

Past performance. Een wijze les voor iedereen

Past performance. Een wijze les voor iedereen Past performance Een wijze les voor iedereen Pastperformance:eenwijzeles vooriedereen Enschede,augustus2012 Auteur MartenLagemaat UniversiteitTwente m.lagemaat@student.utwente.nl Begeleiding drs.ing.j.boes

Nadere informatie

Het W-model: de groei naar voren. Jan Jaap Cannegieter. Praktijk van ICT-projecten

Het W-model: de groei naar voren. Jan Jaap Cannegieter. Praktijk van ICT-projecten Het W-model: de groei naar voren Jan Jaap Cannegieter Adjunct Directeur SYSQA B.V. Praktijk van ICT-projecten Req Ontwerp Realisatie Testen Testen Testen 44% van de projecten overschrijdt budget of tijd

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Nico Verbaan

Curriculum Vitae. Nico Verbaan Curriculum Vitae Nico Verbaan oog voor resultaat/hart voor mensen hr = mindset het nwe ontwikkelen talent management people & performance can do/will do Geboortedatum 18 januari 1964 Adres Groen-blauwlaan

Nadere informatie

Dr. Projects Management B.V.

Dr. Projects Management B.V. --009 Dr. Projects Management B.V. Printversie van gepresenteerde beelden van de website www.drprojects.nl Dr. Projects Management Dit is de bundeling van de website presentaties per onderdeel. De diensten

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Europees aanbesteden en de praktijk. Hartelijk welkom! Peter Tanghe. Peter Tanghe. PIANOo-lunchbijeenkomst 26-05-2008

Europees aanbesteden en de praktijk. Hartelijk welkom! Peter Tanghe. Peter Tanghe. PIANOo-lunchbijeenkomst 26-05-2008 Europees aanbesteden en de praktijk Hartelijk welkom! Europees aanbesteden en de praktijk Europees zaken doen, Agenda presentatie wat hebben we eraan? Doel Middel Theorie en praktijk Resultaat Onderzoeksdeel-1:

Nadere informatie

Kortere doorlooptijden in uw project Hogere kwaliteit software

Kortere doorlooptijden in uw project Hogere kwaliteit software Kortere doorlooptijden in uw project Hogere kwaliteit software FileMaker Pro 1994-2013, FileMaker, Inc. Kempen Automatisering Sinds 2000 Als eerste van Nederland gecer3ficeerd. 12 jaar ervaring met maatwerk

Nadere informatie

ONTWERPER!IN!UITVOERING! Kansen!voor!middelgrote!architectenbureaus!! in!de!rol!van!uitvoerend!general!planner!

ONTWERPER!IN!UITVOERING! Kansen!voor!middelgrote!architectenbureaus!! in!de!rol!van!uitvoerend!general!planner! ONTWERPERINUITVOERING Kansenvoormiddelgrotearchitectenbureaus inderolvanuitvoerendgeneralplanner Afstudeeronderzoek 23F11F2015 Afstudeerbedrijf: Korfkerarchitecten Sportlaan12 8302AZEmmeloord Bedrijfsbegeleider:

Nadere informatie

Projectcheck? t c je ro p ijn t m a ta s rk te s e o H

Projectcheck? t c je ro p ijn t m a ta s rk te s e o H Projectcheck Hoe sterk staat mijn project? Over de Projectcheck Ben je manager van een project of programma? Vraag je je wel eens af of je de goede dingen doet en of je die dingen goed doet? Voor zulke

Nadere informatie

ERP Implementatie in de praktijk

ERP Implementatie in de praktijk ERP Implementatie in de praktijk Door: Erik Meevis www.kcla.nl 11 juni 2008 Even voorstellen. Erik Meevis, partner bij KCLA Groep onafhankelijke organisatieadviseurs Afkomstig uit en gericht op productiebedrijven

Nadere informatie

Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE. 24 sept 2015; Jurgen Bomas

Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE. 24 sept 2015; Jurgen Bomas Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE Sturen op ICT en samenhang met business Maes als onderzoek model Vanuit onderzoek in bedrijfsleven: IT beslissing Rol Directie Consequentie

Nadere informatie

BWI Bedrijfscase Projectmanagement deel 2 1. VU BWI Bedrijfscase. Cursus Project management deel 2

BWI Bedrijfscase Projectmanagement deel 2 1. VU BWI Bedrijfscase. Cursus Project management deel 2 BWI Bedrijfscase Projectmanagement deel 2 1 VU BWI Bedrijfscase Cursus Project management deel 2 April 2011 Henk Magré Programma Korte terugblik Projectplan en Communicatie (theorie) Werkgroepjes (jullie

Nadere informatie

Beste Louisson de Kok,

Beste Louisson de Kok, Kunnen Willen Durven Rapport KWD Projectsucces KWD Projectmanagement app Louisson de Kok KWD Management Diensten BV h.o.d.n. KWD Resultaatmanagement Weverstede 15 Postbus 761 3430 AT Nieuwegein T 030-6004779

Nadere informatie

Factsheet Pink Professional Services

Factsheet Pink Professional Services Onze toegevoegde waarde: heeft primair focus op de klantproblematiek Al onze medewerkers zijn gecertificeerd of studerend op hun vakgebied; Pink PS is een kennisorganisatie Wij zijn een IT bedrijf dat

Nadere informatie

Het Waterschapshuis2.0. 25 april 2013

Het Waterschapshuis2.0. 25 april 2013 Het Waterschapshuis2.0 25 april 2013 Doel klankbordgroep Foto van Johan van Cranenburgh Aanleiding Aanbevelingen evaluatie TAX-i Transitie GR Opdrachtin AB van 17 december2012 EvaluatieTax-i Er was sprake

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

WHITE PAPER. Business Solutions

WHITE PAPER. Business Solutions WHITE PAPER Business Solutions De keuze van de strategie/aanpak is be-palend voor de complexiteit en doorlooptijd van een implementatie. Introductie Uw organisatie staat op het punt om een standaard software

Nadere informatie

EFFECTMETING TAALBELEID. Matthijs Eijgelshoven Projectmanager taalbeleid Dienst Studentenzaken

EFFECTMETING TAALBELEID. Matthijs Eijgelshoven Projectmanager taalbeleid Dienst Studentenzaken EFFECTMETING TAALBELEID Matthijs Eijgelshoven Projectmanager taalbeleid Dienst Studentenzaken 1 STELLING 1 Als iets geen effect heeft, moet je ermee stoppen. 2 STELLING 2 Als een taalinterventie (coaching,

Nadere informatie

Het ALM beleid van Klaverblad

Het ALM beleid van Klaverblad Het ALM beleid van Klaverblad Het Renterisicomodel Master Project BMI Jarno Suijkerbuijk Het ALM beleid van Klaverblad Het Renterisicomodel Master Project BMI Auteur: Begeleider Klaverblad: Begeleider

Nadere informatie

Projectmanagement BROK cursus. Daniel Gobits en Michelle Hendrikx

Projectmanagement BROK cursus. Daniel Gobits en Michelle Hendrikx Projectmanagement BROK cursus Daniel Gobits en Michelle Hendrikx Dezelfde tekening?! Hoe de klant het vertelde Hoe de manager het begreep Hoe de opdrachtgever het voor zich zag Hoe de leider het plan maakte

Nadere informatie

Security Health Check

Security Health Check Factsheet Security Health Check De beveiligingsthermometer in uw organisatie DUIJNBORGH - FORTIVISION Stadionstraat 1a 4815NC Breda +31 (0) 88 16 1780 www.db-fortivision.nl info@db-fortivision.nl De Security

Nadere informatie

Do s en dont s bij grote projecten in een groot ROC. Rob Keemink Arjan Jonker

Do s en dont s bij grote projecten in een groot ROC. Rob Keemink Arjan Jonker Do s en dont s bij grote projecten in een groot ROC Rob Keemink Arjan Jonker ROCvA & ROCF: resp. 9 en 3 MBO Colleges 300 mbo-opleidingen verdeeld over 14 domeinen Meer dan 50 locaties Twee grote projecten

Nadere informatie

Stagnerende projecten als gevolg van ineffectieve communicatie veroorzaakt door teveel projecten en communicatie. Food for the Brain Act2Vision.

Stagnerende projecten als gevolg van ineffectieve communicatie veroorzaakt door teveel projecten en communicatie. Food for the Brain Act2Vision. Stagnerende projecten als gevolg van ineffectieve communicatie veroorzaakt door teveel projecten en communicatie. Food for the Brain Act2Vision.nl 1 Food for the Brain Act2Vision.nl 2 Project & communicatie

Nadere informatie

Agile bij grote administratieve systemen. Omgaan met requirements

Agile bij grote administratieve systemen. Omgaan met requirements Agile bij grote administratieve systemen Omgaan met requirements 1 Agenda Wat is een groot systeem? Aanpak van een groot systeem Agile alignment Agile en requirements (en architectuur) Agile en governance

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

white paper 2 Selectie ehrm oplossing: Hoe kom ik tot de juiste keuze?

white paper 2 Selectie ehrm oplossing: Hoe kom ik tot de juiste keuze? white paper 2 Selectie ehrm oplossing: Hoe kom ik tot de juiste keuze? 1 Voorwoord 1. ehrm oplossing: impact van de keuze 2. Overzicht oplossingen 3. Project organisatie voor ehrm 4. Van ambitie tot keuze

Nadere informatie

Voorwoord) ( De(diabeteszorg(in(Nederland(begeeft(zich(op(hoog(niveau.(In(internationaal(verband(wordt(ons(land( alom(geprezen(om(de(toewijding(die(aan(de(dag(wordt(gelegd(om(het(leven(voor(mensen(met(

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

Bisnez Management. Een kennismaking

Bisnez Management. Een kennismaking Bisnez Management Een kennismaking Bisnez staat voor 2 Wie zijn wij Een projectmanagement en adviesbureau met 35 medewerkers Ervaren, vindingrijk en geselecteerd op het vermogen om het verschil te kunnen

Nadere informatie

! " #!$ % #&'( ) * %% + ( % , & -" .(#/. ( #0 % .##1 .#( " ( 2. " , " 561 7 89 6!1 %4 5(#7 %" 5: -3 )2 * 89!) *, 8#&; - /#!*& ; 0 2 8 # - : -% 2 : -

!  #!$ % #&'( ) * %% + ( % , & - .(#/. ( #0 % .##1 .#(  ( 2.  ,  561 7 89 6!1 %4 5(#7 % 5: -3 )2 * 89!) *, 8#&; - /#!*& ; 0 2 8 # - : -% 2 : - ! " #!$ % #&'( ) * %% + ( %, & -".(#/. ( #0 %.##1.#( " ( 2. ", " 34 561 7 89 6!1 %4 5(#7 %" 5: -3 )2 * 89!) *, 8#&; - /#!*& ; 0 2 8 # - : -% 2 : - '#. 8#1 ( -" Nyenrode Business Universiteit % Voorwoord

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS

EEN VAN ONZE EXPERTS EEN VAN ONZE EXPERTS Live begins at the end of your comfort zone Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn actueel en bieden

Nadere informatie

BIT BV: Vuurdoop voor ICT ers in spé

BIT BV: Vuurdoop voor ICT ers in spé BIT BV: Vuurdoop voor ICT ers in spé Corrie Huijs Universiteit Twente Hans van Oosten Da Capo al Fine Paul Hendriks M&I/Partners BIT BV: project afsluiting WO bachelor Business & IT samenwerking met bedrijven

Nadere informatie

ICT- en informatiebeleid als speerpunt van strategierealisatie. Ed Clevers Matthé Drost

ICT- en informatiebeleid als speerpunt van strategierealisatie. Ed Clevers Matthé Drost ICT- en informatiebeleid als speerpunt van strategierealisatie Ed Clevers Matthé Drost Wie zijn Ed en Matthé? Ed Clevers Manager PPM bureau ROC Nijmegen E.Clevers@roc-nijmegen.nl 06-19 49 36 72 Matthé

Nadere informatie

NIDAP Bedrijfsopleidingen en trainingenonderzoek 2014-2015 Research design & pricing

NIDAP Bedrijfsopleidingen en trainingenonderzoek 2014-2015 Research design & pricing NIDAP Bedrijfsopleidingen en trainingenonderzoek 2014-2015 Research design & pricing Een betere focus op groei en verandering door marktinformatie van NIDAP NIDAP bedrijfsopleidingen en trainingen 2014-2015

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden. Algemene Voorwaarden V.1.0 Oktober 2008

Algemene Voorwaarden. Algemene Voorwaarden V.1.0 Oktober 2008 AlgemeneVoorwaardenV.1.0Oktober2008 AlgemeneVoorwaarden Artikel1.Definities Indezealgemenevoorwaardenwordtverstaanonder gebruiker NagtzaamConsultancy,enonder opdrachtgever dewederpartijvandegebruikerofteweldeklant/leverancier.tezamenwordengebruiker

Nadere informatie

Resultaten SPIDER-werkgroep "Invoerlngsstrategleên niveau 2 CMM"

Resultaten SPIDER-werkgroep Invoerlngsstrategleên niveau 2 CMM ,,~'I:'"---::-------., Advanced DeploymentA..lstance ""-... Resultaten SPIDER-werkgroep "Invoerlngsstrategleên niveau 2 CMM" Drs. Michel Rutgers Voorzitter _rkgroep 25 september 2001 Advanted Deploymert

Nadere informatie

Functiebeschrijving Technische Architect

Functiebeschrijving Technische Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

Procesmanagement. Organisatieadvies. Opleiding en training. Informatiemanagement. Uw organisatie efficiënter ingericht en uw beleid op orde

Procesmanagement. Organisatieadvies. Opleiding en training. Informatiemanagement. Uw organisatie efficiënter ingericht en uw beleid op orde Organisatieadvies Uw organisatie efficiënter ingericht en uw beleid op orde Procesmanagement Uw bedrijfsprocessen inzichtelijk, efficiënt en onder regie Opleiding en training Praktijkgerichte en actuele

Nadere informatie

Jaarcijfers 2010 16 maart 2011

Jaarcijfers 2010 16 maart 2011 Jaarcijfers 2010 16 maart 2011 Onderwerpen 1. Ctac Powerhouse model 2. Recente ontwikkelingen 3. Toelichting jaarcijfers 4. Toekomstige focus 2 Ctac Powerhouse model Branche en marktkennis Kennis van specifieke

Nadere informatie

Cer$ficering voor HR professionals

Cer$ficering voor HR professionals Cer$ficering voor HR professionals Is uw HRM al gecer$ficeerd? Sander Nieuwenhuizen 30 oktober 2014 Grote trends Steeds snellere verandering Komplexiteit Cultuur Business Model Exper;se Grote trends Steeds

Nadere informatie

Meer bereiken in projectteams Een online training voor ingenieurs en ontwerpers

Meer bereiken in projectteams Een online training voor ingenieurs en ontwerpers Leer je vakkennis overtuigend over te brengen in projectteams, om te gaan met conflicterende belangen en te bereiken wat voor jou belangrijk is! Ben je een adviseur, architect of projectleider, en werk

Nadere informatie

E-SUBSIDIELOKET. MASTER THESIS in opdracht van de afdeling Services van de provincie Utrecht. Thuy Tran Chau, 2 juli 2013

E-SUBSIDIELOKET. MASTER THESIS in opdracht van de afdeling Services van de provincie Utrecht. Thuy Tran Chau, 2 juli 2013 E-SUBSIDIELOKET MASTER THESIS in opdracht van de afdeling Services van de provincie Utrecht Thuy Tran Chau, 2 juli 2013 Inhoud Van probleemstelling, via resultaten naar conclusies Aanleiding & probleemstelling

Nadere informatie

Onderzoek naar: Inhoud De impact van BIM op de rol van de projectmanager

Onderzoek naar: Inhoud De impact van BIM op de rol van de projectmanager Onderzoek naar: De impact van BIM op de rol van de projectmanager P5 presentatie Annieke Smith Inhoud Waarom? Hoe? Resultaten Theorie Resultaten Praktijk Conclusie Aanbevelingen Aanbevelingen Stevens Van

Nadere informatie

Discussiebijeenkomst Breeam In-Use Wat levert het op voor de gebruiker?

Discussiebijeenkomst Breeam In-Use Wat levert het op voor de gebruiker? Dutch Green Building Week, 16 september 2013 ANWB & Techniplan Adviseurs 1. Introductie (15.15 15.25 uur) 2. Vraagstelling DGBC Stefan van Uffelen (15.25 15.30 uur) 3.1. Discussie in workshopvorm deel

Nadere informatie

Procesvalidatie voor een veiliger ketentest

Procesvalidatie voor een veiliger ketentest Procesvalidatie voor een veiliger ketentest Johan Vink TestNet Voorjaarsevenement 2010 Agenda Inleiding Typering project & testaanpak Werkwijze business proces Probleem De opdracht voor het testteam Probleemanalyse

Nadere informatie

Kwaliteit van ICT vergt samenwerking

Kwaliteit van ICT vergt samenwerking 26 november 2015 Werk mee aan een referentiearchitectuur voor ICT-kwaliteit: een katern Kwaliteit als leidraad voor samenwerking van ITdisciplines Martijn Sasse, business architect en QA, m.sasse@rechtspraak.nl

Nadere informatie

Je#bent#jong#en#je#wilt#wat #! Onderzoek!naar!jongerenparticipatie!voor! het!centrum!voor!jeugd!en!gezin! van!de!gemeente!geldermalsen!!!!!!

Je#bent#jong#en#je#wilt#wat #! Onderzoek!naar!jongerenparticipatie!voor! het!centrum!voor!jeugd!en!gezin! van!de!gemeente!geldermalsen!!!!!! Je#bent#jong#en#je#wilt#wat # Onderzoeknaarjongerenparticipatievoor hetcentrumvoorjeugdengezin vandegemeentegeldermalsen # Masterthesis## MargauxVermeer Utrechtjuli2012 Je#bent#jong#en#je#wilt#wat # Onderzoeknaarjongerenparticipatievoor

Nadere informatie

VMS Implementatie in SAP Omgevingen

VMS Implementatie in SAP Omgevingen VMS Implementatie in SAP Omgevingen Ervaringen van Business Case tot Realisatie Huub Waterval, Directeur TheNextFlex TheNextFlex BV Amerikastraat 3 5232 BE s-hertogenbosch Tel. 084-8305764 E-mail: info@thenextflex.nl

Nadere informatie

Workshop: Kleuren maken de m/v

Workshop: Kleuren maken de m/v Workshop: Kleuren maken de m/v WELKOM intro Emergency exits? intro Nooduitgangen? INHOUDSOVERZICHT 1. Inleiding 2. Denken en werken in 4D 3. Conclusies 4. Afsluiting INHOUDSOVERZICHT 1. Inleiding 2. Denken

Nadere informatie

Integratie in de praktijk

Integratie in de praktijk Integratie in de praktijk Werken als integratie consultant bij KLM Werken als integratie consultant bij KLM T. Lansbergen A. Kwekel Hogeschool Rotterdam 13/10/2015 Agenda Introductie - Organisatie Use

Nadere informatie

Beheren van bouwwerken met BIM

Beheren van bouwwerken met BIM Beheren van bouwwerken met BIM Afstudeerpresenta9e Arnold Bosch 31 Januari 2014 Hoofdmentor: Dr. Ir. A. (Alexander) Koutamanis Mentor: Dr. Ir. L. (Leentje) Volker Afstudeerbedrijf: Brink Groep Ir. O. (Onno)

Nadere informatie

Workshop:De Docent als Held

Workshop:De Docent als Held Workshop:De Docent als Held Babs van Teylingen-Geerlings Lectoraat Strategic Development in Creative Business Creativiteit verlicht: De Docent als Held Relevantie Het onderzoek: De Docent als Held Bevindingen

Nadere informatie

!! Online& zelfmanagementondersteuning0 voor$mensen$met$een$chronische$ aandoening(gericht(op( werkbehoud!!

!! Online& zelfmanagementondersteuning0 voor$mensen$met$een$chronische$ aandoening(gericht(op( werkbehoud!! Online& zelfmanagementondersteuning0 voor$mensen$met$een$chronische$ aandoening(gericht(op( werkbehoud De#ontwikkeling#van#een#theoretische# best# practice ## # Onderzoek#uitgevoerd#met#subsidie#van#UWV#

Nadere informatie

Lean Manager: Oei, ik groei!

Lean Manager: Oei, ik groei! Lean Manager: Oei, ik groei! Versie juni 2014 Even voorstellen Elske Heeren Master Blackbelt en consultant Operational Excellence Carlo Theunissen Blackbelt en consultant Operational Excellence Wat gaan

Nadere informatie

Periode Certificaat 2004-2007 Master of Science in Technology Management, Faculteit Bedrijfskunde, Rijksuniversiteit Groningen. Bul behaald.

Periode Certificaat 2004-2007 Master of Science in Technology Management, Faculteit Bedrijfskunde, Rijksuniversiteit Groningen. Bul behaald. Curriculum Vitae Personalia Naam: Rien Bosma Adres: Verlengde Meeuwerderweg 95 9723 ZM Groningen Telefoonnummer: 06-41 22 60 52 E-mailadres: rien@bosmaconsulting.nl Geboortedatum: 23-01-1979 Geboorteplaats:

Nadere informatie

FORMAT BESTUURLIJK DOSSIER

FORMAT BESTUURLIJK DOSSIER FORMAT BESTUURLIJK DOSSIER U bent gevraagd een bestuurlijk dossier op te stellen naar aanleiding van een (opsporings)onderzoek of naar aanleiding van kwetsbaarheden en misstanden die door uw organisatie

Nadere informatie