Verschillen binnen het onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verschillen binnen het onderwijs"

Transcriptie

1 Verschillen binnen het onderwijs Annelot Hahn-Themen 10/23/2013

2 INHOUDSOPGAVE VERSCHILLEN BINNEN HET ONDERWIJS 3 Verschillen tussen leerkrachten 3 Verschil in klassengrootte en fysieke omstandigheden 3 Verschillen in onderwijskundige methode 4 Montessori-onderwijs 4 Dalton onderwijs 5 Jenaplan-onderwijs 6 Ontwikkelingsgericht en ervaringsgericht onderwijs 7 Vrije scholen 7 Frontaal klassikaal Onderwijs 8 Verschillen tussen kinderen 8 OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE KLAS IN INTERNATIONAAL PERSPECTIEF 9 Differentiatie 9 A visit to a differentiated classroom 9 Opdracht: vlaggen 10 Stelling 1 10 Stelling 2 10 Stelling 3 10 Stelling 4 10 Stelling 5 10 ANDERS 10 Raphael en Jontell 11 Noa Faye 11 Xenia 11 Yannick 11 OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE KLAS 12 Differentiëren 12 Model voor effectief onderwijs 12 Klassikale instructie 14

3 Verlengde instructie 14 Pre-instructie 15 Begeleide oefening 16 Extra instructie 16 Evaluatie 16

4 Verschillen binnen het onderwijs Zeker als we internationaal kijken, zijn er vele grote verschillen zichtbaar binnen het onderwijs. Hieronder worden enkele van deze verschillen kort toegelicht. Verschillen tussen leerkrachten Iedere leerkracht geeft op zijn of haar manier invulling aan het vak, staat op zijn of haar manier voor de klas en heeft een eigen visie op onderwijs. Belangrijk is dat elke leerkracht als persoon invulling geeft aan het eigen handelen door de eigen visie en de persoonlijke waarden en normen te combineren met de behoeften van de leerlingen en de mogelijkheden die hun situatie biedt. Verschil in klassengrootte en fysieke omstandigheden Voor wat betreft de situatie waarbinnen een leerkracht les moet geven, zijn er ook grote verschillen. Te denken valt aan de klassengrootte: de ene leerkracht heeft een groep van 40 leerlingen, terwijl de ander les geeft aan een groepje van 5. Een hoge PTR (pupil teacher ratio), met andere woorden meer leerlingen in een klas voor 1 leerkracht, is een van de redenen voor minder goede prestaties in het GLO. Het is wenselijk de PTR zo laag mogelijk te houden. De PTR van een land geeft ook globaal aan wat de kwaliteit is van het leerproces. In Suriname is de gemiddelde PTR 25. In Paramaribo en Wanica ligt dit gemiddelde iets hoger dan in de overige districten. PTR GLO Leerjaar District totaal PARAMARIBO WANICA PARA COMMEWIJNE SARAMACCA NICKERIE CORONIE MAROWIJNE BROKOPONDO SIPALIWINI Totaal Bron: Onderwijsstatistieken. Indicatoren en trends Onderzoek en Planning. Ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling, Ook voor wat betreft de fysieke omstandigheden waaronder leerkrachten les moeten geven zijn er grote verschillen, zeker als we dit in internationaal perspectief plaatsen.

5 V.l.n.r. van boven naar beneden: Onderwijssituatie in Afghanistan, Haïti, Oeganda en Nederland. Verschillen in onderwijskundige methode Naast verschillen tussen leerkrachten, fysieke omstandigheden en PTR, zijn er internationaal gezien grote verschillen tussen de gebruikte onderwijskundige methoden. Er zijn veel verschillende schoolsystemen, zoals scholen voor Montessori-, Jenaplan-, en Daltononderwijs, of de zogenaamde Vrije Scholen, die allen al vrij lang bestaan. Ook de meer recentere methoden zoals ontwikkelingsgericht onderwijs en ervaringsgericht onderwijs worden internationaal steeds meer toegepast binnen het klaslokaal. Omdat alle methoden zonder enige twijfel hun eigen positieve en waardevolle aspecten hebben, waar wij binnen Suriname van kunnen leren, hieronder per genoemd onderwijstype wat meer informatie. Gezien de tijd wordt hier tijdens de presentatie echter niet op ingegaan. Montessori-onderwijs Het Montessori-onderwijs is vernoemd naar Maria Montessori, een Italiaanse pedagoge, die van mening was dat kinderen specifieke perioden hebben waarin zij open staan voor speciale onderwerpen of activiteiten. Zij noemde dit de gevoelige perioden. Eén van de belangrijkste consequenties van dit inzicht is dat het onderwijs op een Montessorischool

6 gekenmerkt wordt door een grote vrijheid. Kinderen mogen zelf bepalen met welk vak ze bezig zijn en hoe lang ze daaraan willen werken. Ze mogen zich over het algemeen vrij door de klas bewegen, praten, contacten leggen en groepen vormen. Er wordt veel waarde gehecht aan de sociale vorming: samenwerken, het geven en ontvangen van hulp en harmonie. De nadruk ligt op het helpen van elkaar, en niet op het vergelijken van de kinderen onderling. De Montessorischool is verdeeld in een onderbouw, een middenbouw en een bovenbouw. Binnen één klas zitten kinderen van verschillende leeftijden en ontwikkeling. Elk kind heeft een individuele leerlijn. Kinderen blijven niet zitten, maar blijven binnen hun eigen groep hun eigen individuele programma volgen. Er is dus veel aandacht voor de verschillen tussen kinderen. Er wordt binnen het Montessori-onderwijs veel gewerkt met zelfcorrigerend materiaal. Het kind ontdekt tijdens het werken of spelen zelf dat het een fout maakt en kan niet verder zonder de fout te corrigeren. De rol van de leerkracht is die van begeleider. Leerkrachten in een Montessori-school hebben meestal een specifieke Montessoriopleiding gevolgd. Zij gedragen zich relatief terughoudend en laten veel aan de kinderen over. Montessori onderwijs gaat heel erg uit van het kunnen van het kind. Leer mij het zelf te doen. De ontwikkeling van kinderen wordt voortdurend in de gaten gehouden. Op het moment dat een kind aangeeft ergens aan toe te zijn, wordt dat gestimuleerd. De theorie hier achter is dat een kind pas iets echt goed kan leren als hij zelf aangeeft dat hij daar aan toe is. Zo zie je bijvoorbeeld Montessori scholen waar kleuters gewoon met een scherp mesje mogen werken. Ze moeten eerst laten zien dat ze het kunnen. Montessorionderwijs past heel erg bij ondernemende, zelfstandige kinderen. Er wordt ze snel verantwoordelijkheid bijgebracht. Kinderen die afwachtend zijn of steeds aangespoord moeten worden, zijn hier echter minder op hun plaats. Voor meer informatie over Montessori-onderwijs, zie: Dalton onderwijs Het Dalton onderwijs is gebaseerd op 3 pijlers: 1. Vrijheid in gebondenheid 2. Zelfstandigheid 3. Samenwerken Op een Daltonschool leren kinderen door zelfstandig kennis en ervaring op te doen. Ze mogen hun eigen keuzes maken, en bepalen bijvoorbeeld zelf wanneer ze welke opdracht afmaken, maar dit betekent niet dat alles zomaar kan en mag. De docent biedt iedere leerling structuur om vrijheid binnen grenzen te kunnen leren hanteren. Kinderen leren omgaan met hun eigen verantwoordelijkheid. Dit gebeurt stapsgewijs: bij kleuters gaat het

7 om kleine taakjes zelfstandig uitvoeren, en naarmate ze groter worden, worden de taken moeilijker. Juist de begrenzing van de vrijheid is essentieel om te leren hoe op een verantwoordelijke manier met die vrijheid om te gaan. Daarom wordt een opdracht zo gegeven, dat zij de leerling verplicht tot werken, maar hem/haar vrijlaat in de aanpak en de wijze van verwerking van de opdracht. Uiteindelijk moet wel verantwoording afgelegd worden, waarbij de leerkracht uitgaat van vertrouwen in de leerling. Op de Daltonschool zijn klassikale en taakuren. In de taakuren kunnen kinderen kiezen aan welk vak zij willen werken. De taken bestaan uit opdrachten of opgaven die de leerlingen in een vastgelegde tijd moeten afwerken. Hierbij wordt van de kinderen verwacht dat ze, waar mogelijk, samenwerken. Ze kunnen zich vrij door het gebouw bewegen. Daarnaast zijn er klassikale uren. Hierin wordt instructie gegeven, omdat het vanwege de tijd van de docent niet mogelijk om de kinderen alles zelf te laten ontdekken. Bij het Dalton onderwijs vindt men het belangrijk dat kinderen ook van elkaar leren. Kinderen die bijvoorbeeld toe zijn aan zwaardere stof, kunnen dat met behulp van de oudere kinderen leren. De nadruk wordt gelegd op samen leren. Voor meer informatie over Dalton-onderwijs, zie: Jenaplan-onderwijs Ook binnen het Jenaplan-onderwijs is zelfstandigheid een belangrijk aspect. De focus ligt op het ontwikkelen van sociale eigenschappen, het aangaan van relaties en de aansluiting bij de werkelijkheid van het kind. Centrale uitgangspunten zijn de verschillen tussen kinderen en dat kinderen zelfverantwoordelijk zijn voor hun leren. Een Jenaplanschool heeft een onderbouw, middenbouw en bovenbouw. De leerlingen zitten daarnaast in stamgroepen. Dit zijn groepen van verschillende leeftijden en ontwikkelingsniveaus. De stamgroepen zijn weer onderverdeeld in interesse- of projectgroepen, die regelmatig van samenstelling wisselen, op basis van interesse of vriendschapsbanden. Er zijn ook niveaugroepen. Dit zijn grotere groepen kinderen, die samen komen om instructies te ontvangen en soms de verwerking toe te passen. Hierbij vormen de vorderingen het criterium. Ten slotte kunnen er keuzegroepen gevormd worden op basis van bijvoorbeeld een vier-wekelijkse keuzeactiviteit, zoals koken, maskers maken of een vreemde taal. Er zijn vier basisactiviteiten in een Jenaplanschool: gesprek, spel, werk en viering. Dagelijks vinden een of meerdere kringgesprekken plaats. Bij werk ligt in zogenaamde blokperiodes het accent op de zelfverantwoordelijkheid van kinderen. Spel is het vrijelijk omgaan met de werkelijkheid, op een creatieve wijze. Tot slot zijn de vieringen een terugkerende activiteit op de Jenaplanschool. Hiermee wordt gedoeld op bijvoorbeeld weekopeningen en - sluitingen.

8 Een Jenaplanschool heeft, in plaats van een rooster, een ritmisch weekplan. Sommige onderdelen zijn vast, bijvoorbeeld gymles en de weeksluiting. De leraar (stamgroepleider) zorgt ervoor dat de vier basisactiviteiten elke dag voldoende aan bod komen. Het klaslokaal is een leef- en werkgemeenschap. De klaslokalen waar de stamgroepen verblijven hebben de sfeer van een gewone huiskamer. Daarom worden ze ook wel schoolwoonkamers genoemd. Meer informatie vindt u op Ontwikkelingsgericht en ervaringsgericht onderwijs Deze vormen van onderwijs vertonen grote overeenkomsten met de hierboven genoemde methoden. Er zijn aspecten van de pedagogische achtergronden in terug te vinden. Bij ontwikkelingsgericht en ervaringsgericht onderwijs staat het verhogen van de betrokkenheid van kinderen centraal. Het is kindgericht onderwijs, waarbij net zoals bij Jenaplan-, Montessori- en Daltononderwijs de leerbehoefte en de mogelijkheden van het kind centraal staan. Een toevoeging is echter, dat als kinderen niet uit zichzelf betrokken zijn bij een bepaald onderdeel van de lesstof, er middels verschillende interventies geprobeerd wordt de betrokkenheid te verhogen. Bron: Marcel van Herpen. Ervaringsgericht Onderwijs. Van oriëntatie tot implementatie. Garant. Antwerpen, Vrije scholen De filosofie achter de onderwijsmethode op een vrije school is dat onderwijzen ook opvoeden is. Binnen deze filosofie wordt dus niet meer alleen gedaan aan de ontwikkeling van cognitieve vaardigheden, maar ook aan persoonlijkheidsvorming. Ieder kind heeft van zichzelf bepaalde talenten en de vrijeschool wil dat het kind deze kan ontdekken en ontwikkelen. Dat vraagt om onderwijs dat verbreedt en de ontwikkeling van een vrije persoonlijkheid aanmoedigt in cognitieve vaardigheden, maar ook in inventiviteit, originaliteit en creativiteit. Het doel is dus niet alleen de cognitieve ontwikkeling, maar de groei van het kind op emotioneel, mentaal en spiritueel niveau. Op de vrijeschool staat de ontwikkeling van het denken, voelen en willen centraal. Het gaat erom dat niet alleen de cognitieve behoeften van kinderen worden gevoed, maar dat zij ook een gevoelsmatige verbinding met de leerstof kunnen krijgen én hun wil tot handelen en tot creëren wordt aangesproken. Met het woord 'vrij' in de naam vrijeschool wordt bedoeld dat de scholen in vrijheid hun pedagogische visie kunnen realiseren en hun opvoedkunde kunnen baseren op wat bij de leerlingen aan leer- en ontwikkelingsvragen wordt waargenomen. De lesstof is afgestemd op de ontwikkelingsfase waarin het kind zich bevindt. Het kind blijft in principe gedurende de schoolloopbaan met zijn leeftijdgenoten in dezelfde klas en gedurende de onderbouwperiode (klas 1 t/m 6) met dezelfde leerkracht. De vrijeschool omvat de kleuterklas en daarna klas 1 tot en met klas 6 in de onderbouw en klas 7 tot en met 12 in de bovenbouw (voortgezet onderwijs). Voor meer informatie kijk op:

9 Frontaal klassikaal Onderwijs In Suriname wordt veelal lesgegeven volgens het frontaal klassikale onderwijssysteem. Hoewel individuele leerkrachten en/of schoolhoofden mogelijk aspecten uit de methoden halen en toepassen binnen de eigen situatie, wordt geen van de bovengenoemde onderwijsmethoden als volledige methode toegepast binnen een Surinaamse school. De Nassy Brouwerschool is opgericht met als bedoeling Montessori-onderwijs te verzorgen, en de Vrije School draagt de naam Vrije School, maar beide (particuliere) Surinaamse scholen geven momenteel grotendeels les volgens de methode van frontaal klassikaal onderwijs, evenals de meeste overige basisscholen in ons land. Dit is een traditionele manier van lesgeven waarbij een leerkracht aan een groep leerlingen als geheel uitleg en instructie geeft. Binnen het Surinaamse onderwijs is dit over het algemeen de werkwijze. De leerkracht staat voor de klas en geeft les aan de groep, zonder hierbij veel tijd en aandacht te besteden aan de individuele verschillen tussen leerlingen. Ook bij de toetsing wordt er niet gedifferentieerd. Alle leerlingen maken dezelfde toetsen of repetities en worden beoordeeld door hun vorderingen met elkaar te vergelijken. Dit brengt ons op het, naar mijn mening, de belangrijkste verschillen binnen het onderwijs, zowel nationaal als internationaal gezien: de verschillen tussen kinderen. Verschillen tussen kinderen Een van de belangrijkste verschillen is het verschil tussen de kinderen. Ieder kind is anders, heeft een eigen leerstijl, een eigen manier van communiceren en eigen behoeften. De focus tijdens deze bijeenkomst ligt dan ook op de verschillen tussen kinderen. Hoe kan men binnen het onderwijs aansluiten bij de individuele leerbehoefte van kinderen? Hier wordt internationaal op allerlei verschillende manieren mee omgegaan. We hoeven dus in Suriname het wiel niet opnieuw uit te vinden, maar kunnen leren uit initiatieven die elders reeds genomen zijn, methoden die elders reeds zijn uitgeprobeerd.

10 Omgaan met verschillen in de klas in internationaal perspectief Differentiatie Wat Montessori-onderwijs, Jenaplan-onderwijs, Dalton-onderwijs, de vrije school en ervaringsgericht onderwijs allen met elkaar gemeen hebben, is dat er oog is voor de verschillen tussen leerlingen. Leerlingen hebben verschillende niveaus en onderwijsbehoeften. Het onderwijs moet aangepast zijn aan deze verschillen tussen leerlingen. Differentiatie is de wijze waarop een leerkracht met de verschillen tussen leerlingen omgaat. Het doel is om alle leerlingen een bepaald niveau te laten behalen door te variëren in zaken als instructiewijze en instructietijd. De hiervoor genoemde methoden passen ieder op eigen wijze differentiatie toe in de klas. A visit to a differentiated classroom De Amerikaanse Association for Supervision and Curriculum Development heeft een film van een uur uitgebracht, getiteld A visit to a differentiated classroom. Het filmpje laat zien hoe in een Amerikaanse basisschool rekening wordt gehouden met de individuele verschillen tussen kinderen. De leerkracht stemt af op de verschillen door op verschillende manieren te differentiëren in de klas. Ze maakt gebruik van methoden als verlengde instructie, extra instructie en werkt met klassikale en individuele doelen voor leerlingen. De groep telt 25 leerlingen, die van de leerkracht veel eigen verantwoordelijkheid krijgen. De leerkracht gebruikt postvakjes om met de leerlingen te communiceren en individuele opdrachten te geven. In de groep zit een aantal kinderen met een ontwikkelings- of gedragsstoornis (o.a. ADHD) en er zijn grote niveauverschillen tussen de kinderen. De leerkracht beoordeelt elk kind individueel en vergelijkt de kinderen onderling niet, iets wat overeenkomt met de Montessori-methode. Net zoals binnen het Dalton-onderwijs, geeft de leerkracht de kaders aan waarbinnen geleerd en gewerkt wordt, maar is er veel ruimte voor zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid. Evenals binnen de Jenaplanscholen besteedt deze leerkracht veel tijd aan het werken in groepen en is er voortdurend sprake van een wisselende samenstelling van groepen, op basis van onder andere interesse en niveau. Daarnaast houdt zij rekening met de interesse van de leerlingen, door hen binnen de kaders zelf keuzes te laten maken en op die manier optimale betrokkenheid te garanderen. De leerkracht in de film lijkt dus de beste aspecten van elk van de verschillende methoden met elkaar samen te brengen. Ook is er ruimte voor groepsinstructie: dit doet zij vooraan in de klas, op een interactieve wijze: ze betrekt kinderen regelmatig bij de instructie met behulp van stokjes waar hun naam op staat en die zij aselect uit een koker trekt. Na de groepsinstructie volgt de zelfstandige verwerking. Dit is tevens het moment waarop de leerkracht verlengde instructie geeft waar nodig. Ook de zelfstandige verwerking verloopt gedifferentieerd: elke leerling werkt aan de opdracht op zijn of haar eigen niveau.

11 De leerkracht kiest dus uit verschillende onderwijsmethoden wat voor haar werkt en creëert zo een eigen, gedifferentieerde onderwijsstijl. Opdracht: vlaggen Geef antwoord op de volgende stellingen met behulp van het vlaggensysteem. Het vlaggensysteem werkt als volgt: Wapper met je rode vlag indien je van mening bent dat de stelling complete onzin is. Je bent het er absoluut niet mee eens! Wapper met je oranje vlag, indien je van mening bent dat de stelling enigszins klopt. Het is volgens jou toepasbaar in Suriname, maar met enige aanpassingen. Wapper met je groene vlag indien je van mening bent dat de stelling klopt. Je bent het er wel mee eens. Stelling 1 Surinaamse leerlingen zijn niet in staat de verantwoordelijkheid te dragen die de kinderen in de film krijgen. Ze zijn niet zodanig opgevoed dat ze hiermee om kunnen gaan. Stelling 2 Differentiatie in de klas zou in Suriname niet werken, omdat de door het MINOV voorgeschreven methoden hier niet geschikt voor zijn. Stelling 3 De leerkracht in de film doet aan kidwatching. Dit behoort elke Surinaamse leerkracht ook te doen. Stelling 4 Verlengde instructie zou verplicht moeten worden binnen elke Surinaamse basisschool. Stelling 5 De beoordeling van elk individueel kind op basis van persoonlijke doelen is oneerlijk. We moeten kinderen juist wel met elkaar vergelijken, door cijfers te geven. Alleen dan kunnen we een uitspraak doen over hun vorderingen en groei. Anders In een reeks korte filmpjes worden 5 kinderen in beeld gebracht. Alle 5 zijn ze op hun eigen manier speciaal. In de filmpjes wordt kort ingegaan op de individuele behoeften en mogelijkheden van de kinderen. Het zijn allen kinderen die in Suriname op een reguliere basisschool zitten. Hieronder een korte omschrijving.

12 Raphael en Jontell Raphael en Jontell zijn respectievelijk 5 en 6 jaar oud. Beiden hebben kenmerken van een stoornis in het autisme spectrum. Zij vinden het daardoor moeilijk om aansluiting te vinden bij de andere kinderen in de klas. Ook verliep hun spraakontwikkeling wat trager dan bij andere kinderen en hebben zij soms moeite om te begrijpen wat van hen wordt verwacht. Beide jongens gaan in oktober naar de eerste klas van het reguliere basisonderwijs. Ze hebben allebei een normale intelligentie en kunnen dus, ondanks de autisme-kenmerken, de stof van de lagere school makkelijk aan. Zowel Raphael als Jontell hebben behoefte aan veel duidelijkheid en structuur. Dit helpt hen om de wereld om hen heen te begrijpen. Met een paar kleine aanpassingen kunnen zij binnen het reguliere onderwijs goed mee. Noa Faye Noa-Faye is 8 jaar en zij is over naar de 3 e klas. Al in de 1 e klas bleek dat Noa-Faye moeite had met de leesvaardigheden. Door de leerkracht is in eerste instantie nagegaan wat voor soort fouten ze maakte. Noa Faye bleek klanken te verwisselen en beheerste de spellingsregels niet. Hier is zowel op school als thuis extra in geoefend. Ondanks de extra oefentijd blijven lezen en spellen voor Noa-Faye moeizaam gaan. Het is daarom belangrijk dat nu wordt nagegaan of Noa-Faye dyslexie heeft. Xenia Xenia is 9 jaar en zij is over naar de 4 e klas. Xenia heeft kenmerken van een Niet Verbale Leerstoornis, ook wel NLD genoemd. Een kind met NLD vertoont een weerstand tegen het opnemen en verwerken van nieuwe informatie. Dit belemmert de voortgang van de ontwikkeling. NLD wordt in het onderwijs niet snel herkend omdat het kind met zijn goede verbale vaardigheden zijn omgeving vaak op het verkeerde been zet omtrent zijn capaciteiten. Een gevolg is dat een kind met NLD vaak veel te hoog wordt ingeschat en - vooral in het onderwijs- sterk wordt overvraagd. Dat kan ernstige gevolgen hebben voor de emotionele stabiliteit. Het kan leiden tot driftbuien, extreme koppigheid en angsten. De meeste kinderen met NLD hebben tekorten op het gebied van sociale waarneming, visueel ruimtelijke vermogens en rekenen. Hun verbale vaardigheden zijn meestal goed en zij hebben vaak een goed geheugen. Yannick Yannick is 10 jaar oud. Hij is over naar de 5 e klas en vindt het enorm moeilijk om stil te blijven zitten. Hij vertelt in de film hoe hij in de klas dagelijks wordt afgeleid door relatief kleine dingen: het gezang in de klas naast, een vogel die langs vliegt, of gepraat op het schoolerf. Hij maakt vaak geluiden en bewegingen zonder dat hij dat zelf door heeft en vertelt dat het hem heel veel moeite kost om lang rustig te blijven zitten in de klas. Passen deze kinderen binnen het reguliere basisonderwijs? Wie herkent de voorbeelden?

13 Hoe zou je hier in de praktijk mee om kunnen gaan? Hoe kun je zorgen dat je, ondanks al deze verschillen, ieder kind evenveel kansen geeft? Omgaan met verschillen in de klas Differentiëren Ook bij het gedifferentieerd werken is het belangrijk dat de leerkracht een minimumdoel voor de groep als geheel stelt. Alle leerlingen doen mee aan de klassikale instructie en daarna gaan de kinderen de leerstof zelfstandig verwerken. De leerkracht heeft dan tijd om de zwakke leerlingen verlengde instructie te geven. Voor de vlotte leerlingen dient er verdiepingsstof te zijn. Bij deze manier van werken, worden zwakkere leerlingen niet opgegeven of apart gezet. Ze kunnen meedoen met de klas, waardoor ze profiteren van de instructie en interactie in de groep. Daarnaast kunnen ze profiteren van de verlengde instructie, eveneens binnen de groep. Model voor effectief onderwijs Op elke school zitten er risicoleerlingen. Elke leerkracht heeft minstens 1 of 2 leerlingen in de klas, die dreigen uit te vallen, delen van de stof niet begrijpen, of die om wat voor reden dan ook niet, niet goed mee kunnen met de rest van de groep. Deze risicoleerlingen kunnen probleemleerlingen worden, als de leerkracht er niet in slaagt meer instructie- en leertijd voor de leerlingen te realiseren. De onderste 10% van de kinderen heeft 2,5 tot 6 keer zoveel tijd nodig om iets te leren, dan dat voor de bovenste 10% van de kinderen het geval is (Ward, 1987). Veel leerkrachten hebben problemen met het afstemmen van het onderwijs op verschillen tussen de leerlingen en de zorg voor zwakke en achterblijvende leerlingen. Doordat onvoldoende op die verschillen wordt ingegaan, krijgen deze risicoleerlingen echt problemen, en dreigen ze uiteindelijk zelfs uit te vallen. Een eerste stap is het signaleren van de risicoleerlingen. Vaak worden zwakke leerlingen te laat gesignaleerd, waardoor de achterstanden soms te groot zijn geworden om de kloof met de overige leerlingen te overbruggen. Het spreekt voor zich dat dit het sociaalemotioneel functioneren van de leerling aantast, waardoor er ook gedragsproblemen kunnen ontstaan. Onderstaand model van Vernooij (2006) is een goed uitgangspunt voor het omgaan met verschillen in de klas:

14 Model voor effectief onderwijs 1 Stel minimumdoelen vast voor iedereen 2 Identificeer risicoleerlingen 3 Rooster voldoende onderwijstijd in 4 Zorg voor een goede, duidelijke groepsinstructie 5 Geef verlengde instructie aan risicoleerlingen 6 Zorg voor oefen- en toepassingsmogelijkheden 7 Monitor de resultaten 8 Evalueer de aanpak en stel bij Vernooij pleit voor werken volgens het convergente differentiatie model. Dit staat tegenover star klassikaal onderwijs zoals wij dat in Suriname gewend zijn, en waarbij geen differentiatie plaatsvindt. Convergente differentiatie betekent, dat de leerkracht doelen stelt en er naartoe werkt dat alle leerlingen in de groep minstens de gestelde minimumdoelen voor de basisvaardigheden halen. Het werken vanuit doelen is een heel belangrijk aspect binnen dit model. Ook de zwakke leerlingen moeten de minimumdoelen halen en worden hierin in staat gesteld doordat rekening wordt gehouden met hun individuele leerbehoefte. Instructies worden aan de gehele groep gegeven, maar tijdens de verwerking wordt rekening gehouden met de verschillen tussen leerlingen. De leerkracht kan rekening houden met die verschillen door goede en gemiddelde leerlingen zelfstandig of in duo s aan het werk te zetten met verdiepingsstof en zwakke leerlingen verlengde instructie in een groepje van 3 5 kinderen te geven. In dit groepje houdt de leerkracht rekening met hun leerbehoeften.

15 Een effectieve leeractiviteit ziet er als volgt uit: Introductie Klassikale instructie Verlengde instructie Begeleide (in)oefening Zelfstandige verwerking Herhaalde instructie Extra oefening en verwerking Evaluatie Voor alle leerlingen Voor risicoleerlingen Het werken volgens van deze stappen is een voorwaarde om alle kinderen op een effectieve manier te bereiken binnen het onderwijsproces. Het geeft de garantie dat ieder kind de gestelde doelen kan halen, doordat rekening wordt gehouden met de verschillen tussen leerlingen. Het model is bovendien toepasbaar binnen elke onderwijssituatie. Klassikale instructie Cruciaal voor risicoleerlingen is, dat zowel de groeps- als verlengde instructie voor hen effectief moet zijn. Verlengde instructie moet na de klassikale instructie komen en niet in plaats daarvan. Indien op een school remedial teaching wordt gegeven, moet ervoor gewaakt worden dat niet geprobeerd wordt het ene gat met het andere te vullen! Als een kind tijdens de groepsinstructie uit de les wordt gehaald voor individuele instructie, is dit niet effectief! Bovendien is RT die niet direct aansluit op het programma in de klas, zinloos. Verlengde instructie mag NOOIT ten koste gaan van de basis-instructie in de klas. Als leerlingen niet meedoen aan de klassikale instructie, heeft dit negatieve effecten voor hun leerontwikkeling en zelfvertrouwen. Het is belangrijk dat de leerkracht zoveel mogelijk probeert juist de zwakke leerlingen actief te betrekken bij de klassikale instructie. Verlengde instructie Willen we goed omgaan met verschillen tussen kinderen, dan is het belangrijk dat de leerkracht goed inzicht heeft in die verschillen en de resultaten van alle leerlingen goed

16 monitort. Alleen als de leerkracht de resultaten en vorderingen goed bijhoudt, wordt duidelijk wat het effect is van maatregelen zoals verlengde instructie. Verlengde instructie wil zeggen dat binnen een heterogene groep aan kleinere subgroepen instructie wordt gegeven die is afgestemd op de behoefte binnen die kleine groep. Na de klassikale instructie wordt dus eigenlijk aan een kleinere groep of aan individuele leerlingen instructie gegeven die meer is afgestemd op dat waar die specifieke leerlingen behoefte aan hebben. Goede verlengde instructie verloopt volgens een vast patroon, waarbij door de leerkracht een duidelijk doel geformuleerd is. De verlengde instructie vindt plaats in kleine subgroepjes of individueel, en is dus veel intensiever dan de klassikale instructie. Het is verder van belang dat de instructie naadloos aansluit op de groepsinstructie, omdat we anders het ene gat met het andere vullen! De verlengde instructie vindt dus nooit plaats op een moment dat de rest van de groep klassikaal instructies krijgt. De houding van de leerkracht dient tijdens de groepsinstructie altijd motiverend te zijn. Het kind mag niet het gevoel krijgen dat het in de domme groep zit. Uitspraken zoals: De zwakke leerlingen mogen hier bij mij aan de instructietafel komen zitten zijn dus uit den boze! De subgroepjes waarbinnen verlengde instructie geboden wordt, worden door de leerkracht gevormd, op basis van observatie en monitoring van de resultaten. Indien een leerling met een bepaald onderdeel van de leerstof moeite heeft, kan hij of zij tijdelijk in een groepje voor verlengde instructie worden opgenomen. De verlengde instructie duurt 15 tot 20 minuten en wordt gegeven door de groepsleerkracht. Er zijn verschillende momenten waarop de leerkracht verlengde instructie kan geven: na de groepsinstructie, als de overige leerlingen zelfstandig aan het werk zijn; s morgens voordat de les begint (pre-instructie). De nadruk ligt bij het formeren van homogene subgroepen voor verlengde instructie steeds op het woord tijdelijk, omdat het niet de bedoeling is dat leerlingen permanent in een zwakke groep worden opgenomen. Het doel van verlengde instructie is een leerling te ondersteunen bij de verwerking van leerstof als de klassikale instructie hiervoor niet voldoende is. Het is uiteraard de bedoeling ook bij de klassikale instructie zoveel mogelijk rekening te houden met alle verschillende leerlingen en de instructie aan te passen aan de behoefte van de gehele groep. Pre-instructie Als de leerkracht ervoor kiest de instructie van de volgende dag of een les later op de dag voor te bereiden met een leerling, wordt gesproken van pre-instructie. Voor sommige leerlingen werkt deze vorm van verlengde instructie erg goed, omdat zij door de preinstructie beter in staat zijn de klassikale instructie te volgen en te participeren tijdens de les. Pre-instructie als methodiek is effectief, omdat het leidt tot een verbeterde

17 taakgerichte leertijd van risicoleerlingen tijdens de komende klassikale instructie. De zwakke leerling weet dan al vast enigszins waar de komende les over zal gaan, zodat hij of zij actiever die les kan volgen. Begeleide oefening Na de instructie van de leerkracht, gaan de kinderen zelfstandig aan het werk. Sommige kinderen zijn hier echter niet meteen toe in staat, zij hebben behoefte aan begeleide oefening. Dit houdt in dat de leerling opdrachten maakt in bijzijn van de leerkracht, waardoor het kind sneller feedback krijgt en dus minder in onzekerheid hoeft te zitten. De begeleide oefening kan plaatsvinden aan de verlengde instructietafel. Extra instructie Als kinderen langdurig behoefte hebben aan meer instructies dan klassikaal of gedurende de verlengde instructiemomenten gegeven wordt, kan extra instructie worden aangeboden. Soms hebben leerlingen meer en intensievere instructie nodig of behoefte aan langduriger onder begeleiding inoefenen. Binnen de school kunnen leerlingen dan na de klassikale instructie door een Remedial Teacher of door de klassenleerkracht of een bijlesdocent extra instructie krijgen. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van andere methoden dan die tijdens de klassikale instructie worden gebruikt. Voorwaarde is echter wel, dat de aansluiting bij datgene wat in de klas behandeld is, naadloos blijft. De extra instructie kan eventueel buiten de klas worden gegeven. Evaluatie Bovenstaande geeft aan dat de leerkracht moet differentiëren in de klas, dat de leerkracht voor zwakke lezers na de groepsinstructie meer intensieve instructietijd, minimaal één uur per week, moet organiseren. Zonder die extra inspanningen, zullen zoals sommige leerlingen de gestelde minimumdoelen niet halen. Het is belangrijk dat de leerkracht gedurende het gehele proces de vorderingen van elke leerling in de gaten blijft houden. Er moet tijdig geëvalueerd worden, zodat duidelijk is of de gestelde doelen worden bereikt.

JENAPLAN BASISONDERWIJS NEDERLAND. Ieder kind is uniek!

JENAPLAN BASISONDERWIJS NEDERLAND. Ieder kind is uniek! JENAPLAN BASISONDERWIJS NEDERLAND Ieder kind is uniek! WAT IS JENAPLANONDERWIJS? Nederland telt circa 7000 scholen voor basisonderwijs. In Nederland heeft iedere school de vrijheid om zijn eigen onderwijsconcept

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Hoe volgt en begeleidt Montessori-Zuid de leerlingen?

Hoe volgt en begeleidt Montessori-Zuid de leerlingen? Hoe volgt en begeleidt Montessori-Zuid de leerlingen? Opbrengstgericht onderwijs, een verzamelnaam voor het doelgericht werken aan het optimaliseren van leerlingprestaties. systeem van effectieve schoolontwikkeling

Nadere informatie

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 3 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie in instructie

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 3 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie in instructie Opbrengstgericht omgaan met verschillen Bijeenkomst 3 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie in instructie Programma Doelen en programma toelichten Terugblik op huiswerkopdracht Wat

Nadere informatie

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen Het IGDI model Leesverbetertraject Enschede 8/11/07 Het belang van goede Risicoleerlingen deden het bij goede leerkrachten net zo goed als gemiddelde leerlingen bij zwakke leerkrachten. Niets was effectvoller

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs

Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs Wat is opbrengstgericht werken? Opbrengstgericht werken is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van de prestaties van leerlingen.

Nadere informatie

Joannesschool: een TOM-school

Joannesschool: een TOM-school Joannesschool: een TOM-school Wat is een TOM-school? Een TOM-school is een school die haar onderwijs anders organiseert. Het is een integrale aanpak voor verandering en vernieuwing. Met andere woorden:

Nadere informatie

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Doelen Zicht op basisbehoeftes van leerlingen om gemotiveerd te kunnen werken; Zelfdeterminatietheorie

Nadere informatie

Ieder kind is uniek! Zoals jij is er maar één! Wij helpen jou op weg jezelf te worden!...kiezen voor een goede school!

Ieder kind is uniek! Zoals jij is er maar één! Wij helpen jou op weg jezelf te worden!...kiezen voor een goede school! Ieder kind is uniek! Zoals jij is er maar één! Wij helpen jou op weg jezelf te worden!! m o welk...kiezen voor een goede school! INFORMATIE Via deze folder willen wij u een beeld geven van het jenaplanonderwijs

Nadere informatie

Werken met instructieblokken

Werken met instructieblokken Werken met instructieblokken Inleiding Op De Appelgaard is bewust gekozen voor het onderwijsmodel werken met instructieblokken. Dit model past bij onze onderwijsvisie, zoals beschreven in het schoolplan

Nadere informatie

Identiteitsdocument van Jenaplanschool de Sterrenwachter

Identiteitsdocument van Jenaplanschool de Sterrenwachter Identiteitsdocument van Jenaplanschool de Sterrenwachter Onze ideologie We zien iedereen als uniek en waardevol. Ieder kind heeft talenten en samen gaan we die ontdekken en ontwikkelen. Hierdoor kunnen

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT UNIEK? WAAROM De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool in Nederland een grote mate van

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAAROM DE VRIJESCHOOL De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool

Nadere informatie

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Inleiding: Het onderwijs op school is er onder meer op gericht de verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van de leerlingen te vergroten. Ook het maken van huiswerk levert

Nadere informatie

Uit: Omgaan met verschillen nader bekeken. Wat werkt? dr. Kees Vernooij

Uit: Omgaan met verschillen nader bekeken. Wat werkt? dr. Kees Vernooij Uit: Omgaan met verschillen nader bekeken. Wat werkt? dr. Kees Vernooij Homogeen groeperen van leerlingen Bij homogeen groeperen worden leerlingen met een vergelijkbaar prestatieniveau bij elkaar gezet.

Nadere informatie

3 De visie van de Prinses Julianaschool

3 De visie van de Prinses Julianaschool 3 De visie van de Prinses Julianaschool 3.1 Visie op het onderwijs De missie: Prinses Julianaschool, school voor geborgenheid, (basis)kennis en zorg. De Prinses Julianaschool biedt kinderen een veilige

Nadere informatie

Waarom kiest t Kienholt voor Daltononderwijs?

Waarom kiest t Kienholt voor Daltononderwijs? Waarom kiest t Kienholt voor Daltononderwijs? Lesgeven aan leerlingen wordt regelmatig aangepast aan de veranderende eisen en verwachtingen van onze samenleving. We vinden dit terug in drie principes:

Nadere informatie

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR INHOUDSOPGAVE Zorgniveau 1: Goed lees- en spellingonderwijs Stap 1: Leestijd blz. 3 Kwaliteit instructiegedrag blz. 3 Klassenmanagement blz. 4 Stap 2: Juist

Nadere informatie

onderwijs, de ontwikkelingen op een rij

onderwijs, de ontwikkelingen op een rij onderwijs, de ontwikkelingen op een rij Veel scholen zijn begonnen met het werken met groepsplannen. Anderen zijn zich aan het oriënteren hierop. Om groepsplannen goed in te kunnen voeren is het belangrijk

Nadere informatie

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 95% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen

Nadere informatie

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school.

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Voorwoord Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Onze visie op eigentijds, boeiend onderwijs

Nadere informatie

KINDEREN DIE MEER KUNNEN

KINDEREN DIE MEER KUNNEN KINDEREN DIE MEER KUNNEN INLEIDING Op de IJwegschool staat het kind centraal. Het onderwijs wordt aangepast aan het kind en niet andersom. Doordat de leerkrachten handelingsgericht werken waarbij de onderwijsbehoeften

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE DE RANK. BRIN-nummer : 11LX Onderzoeksnummer : 94542

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE DE RANK. BRIN-nummer : 11LX Onderzoeksnummer : 94542 RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE DE RANK School : De Rank Plaats : Schoonhoven BRIN-nummer : 11LX Onderzoeksnummer : 94542 Datum schoolbezoek : 4 en 5 juni 2007 Datum vaststelling : 14 september 2007

Nadere informatie

Informatieboekje

Informatieboekje Informatieboekje 2016-2017 Basisschool Windekind Van Weerden Poelmanstraat 192 6417 ES HEERLEN E: info.windekind@innovo.nl T: 045-5419761 W; www.bswindekind.nl Beste ouders/verzorgers, In dit boekje informeren

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Positieve houding. Hoge verwachtingen. Flexibele planning

Positieve houding. Hoge verwachtingen. Flexibele planning Visie Aanpassingen in de gedragingen van de leerkracht Het vertalen van een politiek besluit zoals het M- decreet in de dagelijkse praktijk is geen gemakkelijke opgave. Als leerlingen met een beperking

Nadere informatie

Beleid VPCO - Plusklas

Beleid VPCO - Plusklas Beleid VPCO - Plusklas Versie 24-09- 2015 07 Inleiding Beide scholen van VPCO Rhenen hebben hun eigen Beleidsplan Meerbegaafdheid. Dit document is een bijlage bij deze school-specifieke beleidsplannen

Nadere informatie

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 Groep 7 en 8 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 85-95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 90% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen richten

Nadere informatie

reken maar! van leest Iedereen kan (leren) rekenen!

reken maar! van leest Iedereen kan (leren) rekenen! reken maar! van leest Iedereen kan (leren) rekenen! Visie Iedereen kan (leren) rekenen. Alleen niet iedereen pakt het spontaan op. De ontwikkeling op het gebied van rekenen kun je vergelijken met het bouwen

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'SINT JOZEF'

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'SINT JOZEF' RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'SINT JOZEF' School : basisschool 'Sint Jozef' Plaats : Nieuw-Namen BRIN-nummer : 06XE Onderzoeksnummer : 94514 Datum schoolbezoek : 19 juni 2007 Datum vaststelling

Nadere informatie

2012-2016. Zelfstandig Leren

2012-2016. Zelfstandig Leren 2012-2016 Zelfstandig Leren 0 Inhoud Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Leerinhouden/ activiteiten... 2 Doelen voor het zelfstandig leren... 3 Definitie zelfstandig leren...

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Format groepsplan. HOE bied ik dit aan? -instructie -leeromgeving AANPAK METHODIEK. Automatiseren Modelen. Automatiseren Modelen Begeleid inoefenen

Format groepsplan. HOE bied ik dit aan? -instructie -leeromgeving AANPAK METHODIEK. Automatiseren Modelen. Automatiseren Modelen Begeleid inoefenen Format groepsplan Groep namen WAT wil ik bereiken? WAT bied ik aan om dit doel te bereiken? HOE bied ik dit aan? -instructie -leeromgeving HOEveel tijd? Zelfstandig of met de leerkracht? HOE volg ik de

Nadere informatie

WAT IS DALTONONDERWIJS?

WAT IS DALTONONDERWIJS? WESTERKIM EN DALTON DALTONONDERWIJS Westerkim vindt het belangrijk rekening te houden met de mogelijkheden van het kind en de verschillen tussen kinderen. Aandacht voor ieder kind, zelfstandigheidsbevordering,

Nadere informatie

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Inleiding: Het onderwijs op school is er onder meer op gericht de verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van de leerlingen te vergroten. Ook het maken van huiswerk levert

Nadere informatie

SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ

SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ GELUKT! Ik zit aan mijn ontbijt. Een beetje nerveus neem ik nog snel de krant door. Gek eigenlijk. Ik sta al jaren voor

Nadere informatie

Onderwijs op maat op Nutsschool Laan van Poot

Onderwijs op maat op Nutsschool Laan van Poot Onderwijs op maat op Nutsschool Laan van Poot Visiewoorden In onze visie staan 6 woorden centraal die bij onze school passen: Veilige leeromgeving Optimale prestaties Brede ontwikkeling Onderwijs op maat

Nadere informatie

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 4 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie bij verwerking

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 4 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie bij verwerking Opbrengstgericht omgaan met verschillen Bijeenkomst 4 Onderwijsbehoeften en differentiatievormen: differentiatie bij verwerking Programma Doelen en programma toelichten Terugblik op huiswerkopdracht Een

Nadere informatie

Protocol Doublure. Doublure protocol Basisschool De Zonnewijzer Diepenveen

Protocol Doublure. Doublure protocol Basisschool De Zonnewijzer Diepenveen Protocol Doublure 1.Inleiding Het doel van doublure is in eerste instantie dat een opgelopen achterstand het komende schooljaar wordt ingehaald zodat het kind in ieder geval de minimumdoelen van de basisschool

Nadere informatie

Basisonderwijs Differen'ate via het ADI model en het geïntegreerd zelfstandig werk

Basisonderwijs Differen'ate via het ADI model en het geïntegreerd zelfstandig werk Basisonderwijs Differen'ate via het ADI model en het geïntegreerd zelfstandig werk GEÏNTEGREERDE ZORG OP SCHOOL vanuit onderwijskundig perspectief! GOEDE PREVENTIEVE BASISZORG FASE 0 BGT goede preventieve

Nadere informatie

1 De Johannes de Doperschool, een bijzondere school

1 De Johannes de Doperschool, een bijzondere school Inhoud 1 Johannes de Doperschool, een bijzondere school 2 Ontstaan van het Daltononderwijs 3 De drie principes 4 Wat betekent het voor onze praktijk? 5 Is het voor ieder kind geschikt? 6 En op het voortgezet

Nadere informatie

VALCKESTEYN Beleid Doubleren of Versnellen

VALCKESTEYN Beleid Doubleren of Versnellen Openbare basisschool VALCKESTEYN Beleid Doubleren of Versnellen Januari 2013 Doel van dit protocol Het vaststellen van de criteria op grond waarvan een leerling al dan niet doubleert of versnelt naar een

Nadere informatie

Differentiëren met een groepsplan

Differentiëren met een groepsplan Differentiëren met een groepsplan Dolf Janson 1 verschil maken recht doen aan verschillen afstemmen op verschillen adaptief onderwijs inspelen op onderwijsbehoeften onderwijs passend maken Recht doen aan

Nadere informatie

CBS De Ark. Onderwijs Ondersteuningsprofiel

CBS De Ark. Onderwijs Ondersteuningsprofiel Onderwijs Ondersteuningsprofiel CBS De Ark 1. Naam en adres CBS De Ark Acaciahage 17 19 9501 WD Stadskanaal Tel: 0599-614924 email: de-ark@picto.nl www.cbsdeark.picto.nl 2. Denominatie Wij zijn een open

Nadere informatie

Zwakke rekenaars betrekken bij klassikale instructie

Zwakke rekenaars betrekken bij klassikale instructie Zwakke rekenaars betrekken bij klassikale instructie 23 januari 2013 13.30 16.00 uur Berber Klein Orthopedagoog & docent speciale onderwijszorg Vrije Universiteit: faculteit psychologie en pedagogiek b.klein@vu.nl

Nadere informatie

Basisdocument instructie in een stamgroep. Instructie en groepsnormen

Basisdocument instructie in een stamgroep. Instructie en groepsnormen Basisdocument instructie in een stamgroep Instructie en groepsnormen Onderzoek naar effectief onderwijzen heeft een aantal onderwijsgedragingen geïdentificeerd, die tezamen kunnen worden getypeerd als

Nadere informatie

SWOT-ANALYSE. 1 Interpersoonlijk competent. 1.1 Eisen. 1.2 Mijn ontwikkelpunten. 1.3 Mijn leerdoelen

SWOT-ANALYSE. 1 Interpersoonlijk competent. 1.1 Eisen. 1.2 Mijn ontwikkelpunten. 1.3 Mijn leerdoelen SWOT-ANALYSE Met een SWOT-analyse breng ik mijn sterke en zwakke punten in kaart. Deze punten heb ik vervolgens in verband gebracht met de competenties van en leraar en heb ik beschreven wat dit betekent

Nadere informatie

BELEIDSPLAN PLUSKLAS

BELEIDSPLAN PLUSKLAS BELEIDSPLAN PLUSKLAS Voor leerlingen die meer kunnen ontdekken OBS HET GROENE HART Januari 2012 BELEIDSPLAN PLUSKLAS Voor leerlingen die meer kunnen ontdekken Inleiding Gedurende de hele basisschool leggen

Nadere informatie

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 it Bynt Winsum

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 it Bynt Winsum Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 it Bynt Winsum Inleiding: Het onderwijs op school is er onder meer op gericht de verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van de leerlingen te vergroten. Ook het maken van

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Sabine Sommer is Interne begeleider van de bovenbouw.. Zij gaat vooral over de zorg van de kinderen.

Sabine Sommer is Interne begeleider van de bovenbouw.. Zij gaat vooral over de zorg van de kinderen. Informatie over de gang van zaken in leerjaar 5 Sabine Sommer is Interne begeleider van de bovenbouw.. Zij gaat vooral over de zorg van de kinderen. ALGEMEEN Het allerbelangrijkste vinden wij dat de kinderen

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE R.K. BASISSCHOOL KLAVERTJE VIER

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE R.K. BASISSCHOOL KLAVERTJE VIER RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE R.K. BASISSCHOOL KLAVERTJE VIER School : R.K. basisschool Klavertje Vier Plaats : Eys BRIN-nummer : 10QB Onderzoeksnummer : 95001 Datum schoolbezoek : 23 augustus Datum

Nadere informatie

Inleiding 4. Engels in het basisonderwijs 5. Words&Birds een verrijking van de les, een verbreding van de wereld 6. Wat is Words&Birds?

Inleiding 4. Engels in het basisonderwijs 5. Words&Birds een verrijking van de les, een verbreding van de wereld 6. Wat is Words&Birds? Inleiding 4 Engels in het basisonderwijs 5 Words&Birds een verrijking van de les, een verbreding van de wereld 6 Wat is Words&Birds? 6 Wat zijn de belangrijkste eigenschappen van Words&Birds? 6 Met welk

Nadere informatie

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 Groep 4 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 75% van de leerlingen beheerst niveau AVI-E4 (teksten lezen) 90 % beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot twee- en drielettergrepige

Nadere informatie

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs VSO De Korenaer Stevensbeek Inhoud: pagina nummer 1) Speciaal Onderwijs 3 a) Visie b) Hoe werkt dit in de praktijk? 2) Beloning-

Nadere informatie

Protocol Ontwikkelingsperspectief. 1. Inleiding. 2. Wet en regelgeving. 3. Huidig toezicht- en waarderingskader inspectie

Protocol Ontwikkelingsperspectief. 1. Inleiding. 2. Wet en regelgeving. 3. Huidig toezicht- en waarderingskader inspectie Protocol Ontwikkelingsperspectief 1. Inleiding In het ontwikkelingsperspectief (OPP) beschrijft de school de doelen die een leerling kan halen. Het biedt handvatten waarmee de leraar het onderwijs kan

Nadere informatie

Ieder kind is uniek! Zoals jij is er maar één! Wij helpen jou op weg jezelf te worden!...kiezen voor een goede school!

Ieder kind is uniek! Zoals jij is er maar één! Wij helpen jou op weg jezelf te worden!...kiezen voor een goede school! Ieder kind is uniek! Zoals jij is er maar één! Wij helpen jou op weg jezelf te worden!! m o welk...kiezen voor een goede school! INFORMATIE Via deze folder willen wij u een beeld geven van het jenaplanonderwijs

Nadere informatie

K e r n v i s i e m e t h o d e

K e r n v i s i e m e t h o d e Kinderen met leerproblemen werkelijk kunnen helpen Leerkrachten en kinderhulpverleners hebben er dagelijks mee te maken. Leerlingen die na grondige uitleg, extra persoonlijke aandacht en grote inspanningen

Nadere informatie

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013. Gymnasium Felisenum

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013. Gymnasium Felisenum VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013 Gymnasium Felisenum Plaats : Velsen-Zuid BRIN-nummer : 20DG Onderzoeksnummer : 150930 Datum onderzoek : 17-18 januari 2013 Datum vaststelling : 18 december 2012-14 maart

Nadere informatie

HUISWERKBELEID. Inhoudsopgave... 1. Inleiding... 2. Het doel van dit huiswerkbeleid... 2. Voorwaarden huiswerkbeleid... 2

HUISWERKBELEID. Inhoudsopgave... 1. Inleiding... 2. Het doel van dit huiswerkbeleid... 2. Voorwaarden huiswerkbeleid... 2 HUISWERKBELEID Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Het doel van dit huiswerkbeleid... 2 Voorwaarden huiswerkbeleid... 2 Doelstellingen huiswerk... 3 Opbouw van het huiswerk... 3 Incidenteel huiswerk... 6

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Christelijk Gymnasium VWO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Christelijk Gymnasium VWO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Christelijk Gymnasium VWO Plaats : Utrecht BRIN nummer : 16PA C1 BRIN nummer : 16PA 00 VWO Onderzoeksnummer : 283237 Datum onderzoek : 8 april 2015 Datum vaststelling

Nadere informatie

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom Natuurkunde en Flipping the Classroom De lespraktijk van een natuurwetenschappelijk vak zoals natuurkunde bestaat gewoonlijk uit klassikale instructie, practicum en het verwerken van opdrachten. In de

Nadere informatie

Zorg voor kinderen met specifieke instructie- of ondersteuningsbehoeften

Zorg voor kinderen met specifieke instructie- of ondersteuningsbehoeften Deel 4.2 Zorg voor kinderen met specifieke instructie- of ondersteuningsbehoeften 1. Omschrijving van de zorg De kinderen behalen bij rekenen herhaaldelijk niet het gewenste niveau of lijken een achterstand

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'DE TOUWLADDER'

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'DE TOUWLADDER' RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'DE TOUWLADDER' School : basisschool 'De Touwladder' Plaats : Kaatsheuvel BRIN-nummer : 18KV Onderzoeksnummer : 94509 Datum schoolbezoek : 19 juni 2007 Datum

Nadere informatie

Protocol leesproblemen en dyslexie

Protocol leesproblemen en dyslexie 1 KC Den Krommen Hoek Protocol leesproblemen en dyslexie Verantwoording: Het protocol leesproblemen en dyslexie van kindcentrum Den Krommen Hoek is opgesteld op basis van het Protocol Leesproblemen en

Nadere informatie

Inhoud Doelgericht werken Tijd voor spellingonderwijs Het spellingaanbod

Inhoud Doelgericht werken Tijd voor spellingonderwijs Het spellingaanbod Inhoud Voorwoord 7 1 Doelgericht werken 10 1.1 Twee soorten doelen 11 1.2 Inhoudelijke doelen 12 1.2.1 Schoolniveau 12 1.2.2 Leerjaarniveau 13 1.2.3 Lesniveau 14 1.2.4 Leerlingniveau 15 1.3 Toetsbare doelen

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD'

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD' RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD' School : basisschool 'Pater van der Geld' Plaats : Waalwijk BRIN-nummer : 13NB Onderzoeksnummer : 94513 Datum schoolbezoek : 12 juni

Nadere informatie

Huiswerkbeleid OBS De Westhoek

Huiswerkbeleid OBS De Westhoek Huiswerkbeleid OBS De Westhoek Inleiding Het onderwijs op school is er onder meer op gericht de verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van de leerlingen te vergroten. Ook het maken van huiswerk levert

Nadere informatie

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 2 Signaleren en interpreteren van verschillen

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 2 Signaleren en interpreteren van verschillen Opbrengstgericht omgaan met verschillen Bijeenkomst 2 Signaleren en interpreteren van verschillen Programma Doelen en programma toelichten Terugblik op huiswerkopdracht Opbrengstgericht differentiëren

Nadere informatie

Masterclass Handelingsgericht Werken voor IB ers en rekenspecialisten

Masterclass Handelingsgericht Werken voor IB ers en rekenspecialisten Masterclass Handelingsgericht Werken voor IB ers en rekenspecialisten 15 september 2010 9.00 16.00 Berber Klein Henk Logtenberg & Liesbeth van Well Agenda (1) 1. Introductie 1.1: Voorstellen 1.2: Warming

Nadere informatie

Een geslaagde activiteit

Een geslaagde activiteit Een geslaagde activiteit Toelichting: Een geslaagde activiteit Voor Quest 4 heb ik een handleiding gemaakt met daarbij de bijpassend schema. Om het voor de leerkrachten overzichtelijk te maken heb ik gebruik

Nadere informatie

Locatie Buitenbaan Je doet ertoe!

Locatie Buitenbaan Je doet ertoe! JENAPLAN Locatie Buitenbaan Je doet ertoe! BUITENGEWOON JENA een andere, succesvolle aanpak In Heerenveen kunnen leerlingen sinds 1997 in de onderbouw van Jenaplan-onderwijs volgen in heterogene klassen:

Nadere informatie

Protocol schoolverlenging en schoolversnelling

Protocol schoolverlenging en schoolversnelling Protocol schoolverlenging en schoolversnelling OBS Herman Gorter Schooljaar 2012-2013 Inleiding Elk leerjaar kijken we of de leerlingen zich voldoende hebben ontwikkeld om door te kunnen stromen naar een

Nadere informatie

Resultaten ouder-tevredenheids-enqûete 2012. Schoolgebouw. Communicatie. Ik ben tevreden over de bereikbaarheid van de school.

Resultaten ouder-tevredenheids-enqûete 2012. Schoolgebouw. Communicatie. Ik ben tevreden over de bereikbaarheid van de school. Ik ben tevreden over de bereikbaarheid van de school. De school heeft het reizen tussen verschillende vestigingen goed geregeld. Schoolgebouw helemaal oneens oneens eens helemaal eens geen mening De school

Nadere informatie

Dubbeldamseweg-Zuid 97, 3314 JC Dordrecht, 078-6139776

Dubbeldamseweg-Zuid 97, 3314 JC Dordrecht, 078-6139776 Versie 20 september 2010 Activiteitenprogramma VVE KDV De Huiskamer BV 1 Verdere professionalisering VVE activiteiten Kinderdagverblijf De Huiskamer is een zelfstandig en onafhankelijk kinderdagverblijf

Nadere informatie

Uitgangspunten: Daltononderwijs. Waar komen wij vandaan?

Uitgangspunten: Daltononderwijs. Waar komen wij vandaan? Uitgangspunten: Daltononderwijs Waar komen wij vandaan? De grondlegger van ons huidige Daltononderwijs is Helen Parkhurst (1887-1973). Zij gaf les vanaf 1905-1913 op verschillende lagere scholen. Op het

Nadere informatie

VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN DOCENT

VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN DOCENT VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN DOCENT EEN FEEDBACK INSTRUMENT VOOR DOCENTEN EEN FEEDBACK INSTRUMENT VOOR DOCENTEN CHRISTEL WOLTERINCK C.H.D.WOLTERINCK@UTWENTE.NL CHRISTEL C.H.D.WOLTERINCK@UTWENTE.NL

Nadere informatie

BAS: Zelfstandige Leerhouding

BAS: Zelfstandige Leerhouding BAS: Zelfstandige Leerhouding Tijdsbewustzijn&Taakplanning Versie Versie 1. Datum mei 2012 Documenteigenaar Borging vastgesteld in het team Initiatief planning Ria Tijdens de vergadering van 1 juli 2013

Nadere informatie

De Montessori-wereld:

De Montessori-wereld: De Montessori-wereld: Stel je een plek voor waar kinderen hun wereld kunnen verkennen, nieuwe kennis kunnen ontdekken en opdoen, hun talenten kunnen ontwikkelen. Een plek waar ze gekoesterd worden en zich

Nadere informatie

Bijlage bij groepsplan begrijpend lezen

Bijlage bij groepsplan begrijpend lezen Bijlage bij groepsplan Aanpak in de klas via IGDI model Voorbereiding Start van de les: te behandelen leesstrategie op het bord, doel van de les benoemen Instructie en inoefening: 1. één strategie hardop

Nadere informatie

Basisschool Den Bongerd

Basisschool Den Bongerd Basisschool Den Bongerd een Daltonschool in oprichting Beste ouders en verzorgers, U ontvangt van ons deze informatiekrant, omdat we graag alle ouders willen informeren over de voortgang van onze onderwijskundige

Nadere informatie

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP O.B.S. DE BONGERD

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP O.B.S. DE BONGERD DEFINITIEF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP O.B.S. DE BONGERD Plaats : Hijken BRIN-nummer : 18TJ Onderzoeksnummer : 118979 Conceptrapport verzonden op : 26 april Datum schoolbezoek

Nadere informatie

Jenaplan Christelijke Basisschool De Troubadour Elden

Jenaplan Christelijke Basisschool De Troubadour Elden SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016 Jenaplan Christelijke Basisschool De Troubadour Elden 1 Voorwoord Voor u ligt het Schoolondersteuningsprofiel (SOP) van : Jenaplan Christelijke Basisschool

Nadere informatie

Zelfstandig werken op CBS Ichthus. Beleidsdocument over zelfstandig werken

Zelfstandig werken op CBS Ichthus. Beleidsdocument over zelfstandig werken Zelfstandig werken op CBS Ichthus Beleidsdocument over zelfstandig werken vastgesteld teamvergadering 12 feb 2013 Inleiding In de missie van CBS Ichthus is opgenomen dat we onze leerlingen willen laten

Nadere informatie

Visiestuk. Waarden. De waarden die ik belangrijk vind op een basisschool zijn:

Visiestuk. Waarden. De waarden die ik belangrijk vind op een basisschool zijn: Visiestuk Deze foto past bij mij omdat ik altijd voor het hoogst haalbare wil gaan. Ook al kost dit veel moeite en is het eigenlijk onmogelijk. Ik heb doorzettingsvermogen, dat heb je ook nodig bij het

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DE BAKELGEERT

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DE BAKELGEERT RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DE BAKELGEERT School : Basisschool De Bakelgeert Plaats : Boxmeer BRIN-nummer : 08XM Onderzoeksnummer : 95072 Datum schoolbezoek : 27 augustus Datum vaststelling

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

10 maart 2015 19 FEBRUARI 2015 AGENDA:

10 maart 2015 19 FEBRUARI 2015 AGENDA: JAARGANG 14, 8 19 FEBRUARI 2015 Herhaald bericht: Het Tevredenheidsonderzoek Eens in de drie à vier jaar doen we een onderzoek naar tevredenheid op school onder ouders, leerlingen (vanaf groep 5) en teamleden.

Nadere informatie

VERSLAG AUDIT SOP 1 INLEIDING

VERSLAG AUDIT SOP 1 INLEIDING VERSLAG AUDIT SOP Naam school OBS De Bundel Brinnummer school 23RY Adres Anna Bijnsring 201 Postcode/Plaats 7321 HG Apeldoorn Directeur/contactpersoon Inge Voncken Datum audit 22-01-2015 Auditor(en) Theo

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

BAS: Zelfstandige Leerhouding

BAS: Zelfstandige Leerhouding BAS: Zelfstandige Leerhouding Tijdsbewustzijn&Taakplanning Versie Versie 1. Datum mei 2012 Documenteigenaar Borging vastgesteld in het team Initiatief planning Ineke Lavèn Tijdens de vergadering van 25

Nadere informatie

kempelscan K1-fase Eerste semester

kempelscan K1-fase Eerste semester kempelscan K1-fase Eerste semester Kempelscan K1-fase eerste semester 1/6 Didactische competentie Kern 3.1 Didactisch competent Adaptief omgaan met leerlijnen De student bereidt systematisch lessen/leeractiviteiten

Nadere informatie

Vrijheid, vrijheid in gebondenheid of toch maar verantwoordelijkheid? Het begrip vrijheid in de praktijk van het Nederlandse daltononderwijs

Vrijheid, vrijheid in gebondenheid of toch maar verantwoordelijkheid? Het begrip vrijheid in de praktijk van het Nederlandse daltononderwijs Vrijheid, vrijheid in gebondenheid of toch maar verantwoordelijkheid? Het begrip vrijheid in de praktijk van het Nederlandse daltononderwijs Inleiding René Berends Versie 1, juli 2008 De Nederlandse Dalton

Nadere informatie

CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO

CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO AANSLUITING PO-VO AFSLUITING EN START CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO Aan de hand van deze checklist kunnen school en schoolbestuur vaststellen in hoeverre

Nadere informatie

Protocol. verlengen - doubleren - versnellen

Protocol. verlengen - doubleren - versnellen Protocol verlengen - doubleren - versnellen 0 Protocol verlengen - doubleren - versnellen Vooraf In de wet op het onderwijstoezicht wordt gesteld dat het onderwijs afgestemd moet worden op de voortgang

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 De zorg voor de leerlingen

Hoofdstuk 3 De zorg voor de leerlingen Hoofdstuk 3 De zorg voor de leerlingen 3.1. Passend Onderwijs Het doel van Passend Onderwijs is dat scholen in de regio gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de zorg voor de leerlingen. Het heeft de voorkeur

Nadere informatie

Ontwikkelingsgericht onderwijs

Ontwikkelingsgericht onderwijs Ontwikkelingsgericht onderwijs Leren op de John F. Kennedyschool De basisschool van onze zoon, de John F. Kennedyschool te Zutphen, is dit schooljaar begonnen met een nieuwe manier van werken. Ze zijn

Nadere informatie