Game architecture and design. Beroepscompetentieprofiel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Game architecture and design. Beroepscompetentieprofiel"

Transcriptie

1 Game architecture and design Beroepscompetentieprofiel

2 Pagina 2

3 Inhoudsopgave Inleiding 5 Hoofdstuk 1: De Game-industrie De markt voor computergames De game-industrie: structuur van de bedrijfstak Alternatieve werkgelegenheid: De game-industrie in breder perspectief 10 Hoofdstuk 2: De ontwikkelstudio Functies en taken Game Design Programming Visual Art Audio Production Het belang van teamwork In- en doorstroomfuncties Conclusies: afbakening van het domein van de opleiding 21 Hoofdstuk 3: Werken in de ontwikkelstudio De Game-factory: het productie De persoonlijke competenties van de game developer Beroepscompetenties: algemeen Competentiebeschrijving: De programmer Competentiebeschrijving: De visual artist De beroepsprofielen-matrix Leervaardigheden 32 Hoofdstuk 4: Uitwerking van de competenties Inleiding Overzicht competenties Basis competenties Competenties voor de programmer Competenties voor de visual artist Doorstroomcompetenties Specialisaties op het gebied van management / overig Specialisaties op het gebied van programmeren Specialisaties op het gebied van visual art 62 Hoofdstuk 5 Eindkwalilificaties, Dublin descriptoren en domeincompetenties Eindkwalificaties van de opleiding en Dublin descriptioren Bachelor of Engineeringcompetenties 67 Pagina 3

4 Inleiding In de Nederlandse game-industrie wordt regelmatig aangegeven dat men problemen ervaart bij het aantrekken van voldoende geschoold personeel. Tegelijkertijd leeft er bij de Nederlandse overheid het besef dat het voor de Nederlandse economie van belang is dat zij een rol blijft spelen in de kennisintensieve bedrijvigheid. Staatssecretaris van Gennip heeft dan ook recent te kennen gegeven dat het Hoger Onderwijs meer zou moeten investeren in opleidingen voor kenniswerkers in de creatieve industrie. In het Actieprogramma Innovatie topregio Brabant wordt bovendien gesteld dat de creatieve industrie gestimuleerd zou moeten worden, waarbij Breda een rol zou moeten spelen met de game-industrie als speerpunt. Tegen deze achtergrond is, in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven, dit beroepsprofiel geschreven. Een beroepsprofiel dat de NHTV internationale hogeschool Breda, een in de wereld uniek instituut op het gebied van Mobiliteit, toerisme, hospitaliy, leisure en entertainment de kans geeft haar rol als expertisecentrum op deze themagebieden verder uit te bouwen. Achtereenvolgens komen in dit beroepsprofiel aan de orde: de game-industrie en het beroepsperspectief van de afgestudeerde Game Architecture and designer, een beschrijving van de werkzaamheden in een gamestudio, het productie binnen een gamestudio en de kerncompetenties van medewerkers. Daarna vindt een gedetailleerde uitwerking van deze competenties plaats. Hiermee is de basis gelegd voor de vertaling van dit beroeps- en opleidingsprofiel naar het curriculum in het opleidingmodel en curriculumontwerp (zie bijlage 2) van de opleiding Game architecture and Design. Pagina 4

5 Hoofdstuk 1: De Game-industrie 1.1 De markt voor computergames De markt voor computergames is relatief jong. Hoewel de eerste gameconsole ( Odyssey van Magnavox) reeds in 1972 op de markt kwam is deze pas echt van betekenis gaan worden sinds in 1980 de Atari 2600 op de markt kwam. Vanaf dat moment is een snelgroeiende industrie ontstaan die inmiddels in omzet gemeten de wereldwijde film- en muziekindustrie samen overtreft. Deze marktgroei is mogelijk geweest doordat de markt zich verbreedde. Aanvankelijk was gaming met name een activiteit voor jonge, mannelijke hardcore gamers. Tegenwoordig is de opbouw van de markt een geheel andere: Figuur 1: De gamemarkt (Bron: Rollings & Morris,2003) Het eerste segment (de hard core gamers) bestaat uit heavy users van games. Relatief is dit het kleinste gedeelte van de markt. Het tweede segment speelt games omdat deze verbonden zijn aan andere artikelen: denk hierbij aan de games die bijvoorbeeld LEGO of Barbie leveren bij hun nieuwe productlijnen. De massamarkt is geen heavy user maar speelt games maar als slechts één van de elementen van hun vrijetijdsbesteding. Juist door deze marktverbreding heeft de game-industrie haar huidige omvang weten te bereiken. De geschetste marktopbouw heeft belangrijke consequenties voor de toekomst van de gameindustrie: - Het aandeel van traditionele schiet- en geweldspelen zal niet verder groeien: naast het feit dat de massamarkt hiervoor minder belangstelling heeft bieden nieuwe technieken de mogelijkheid meer geavanceerde spellen te ontwikkelen. Games worden volgens Rollings en Morris (2003) meer imaginative. Conceptontwikkeling en contentcreatie nemen in belang toe. Dit betekent niet dat de vraag naar traditionele first-person-shooters zal verdwijnen. Deze zullen nog steeds geproduceerd worden, net zoals er telkens weer nieuwe generaties jongeren komen die computerspelletjes willen spelen. Oudere gamers raken echter uitgekeken op basic schiet- en geweldspelen en verlangen naar meer complexe games. De markt zal zich daarom nog uitbreiden. De meeste gamers zijn momenteel tussen de 20 en 35 jaar oud en vrouwen doen steeds meer mee - In het verslag van de laatste game developers-conference in San Fransisco lezen we: The number of non-entertainment games under development is rapidly increasing and demand for the ideas, skills and techniques used in commercial entertainment games is at an all time high. As a result, an entirely new market has emerged: Serious Games. (Bron: serious-gamessummit.htm) - Voor de massamarkt is de game niet het gamen op zich, maar de game wordt onderdeel van een on-line plaats waar consumenten sociale contacten onderhouden, winkelen, geentertaind worden en games spelen ( Games will become places rather than games ). Pagina 5

6 De games zullen in de toekomst onderdeel zijn van een breed pakket van breedband content. De sterkste omzetstijging vindt momenteel plaats in het on-line segment: het spelen van games via internet. - Cross media denken neemt toe in belang. Het risico van alleen spellen verkopen wordt te groot. Een tweede inkomstenbron zal moeten bestaan uit het verkopen van het concept en in licentie geven en nemen van de content aan andere media bedrijven: filmproducenten, boekuitgevers, kledingbedrijven. Reeds nu worden games ontwikkeld vanuit verschillende andere sectoren in de entertainment industrie: films als Harry Potter hebben hun game-variant, popgroepen als Iron Maiden en David Bowie brengen hun eigen games uit en Sony heeft de rechten van de films van Warner Bros gekocht voor de ontwikkeling van games die hierop gebaseerd zijn. Er zijn echter ook steeds meer spellen waarbij de rollen zijn omgedraaid: Er worden films geproduceerd op basis van bekende spellen. Bekend voorbeeld is Tombraider, maar ook Doom wordt verfilmd. Het concept van The Sims wordt nagespeeld in een glazen huis. Pacman wordt in New York op straat gespeeld (met echte mensen, en de stad als doolhof). - De ontwikkeling van handhelds (mobiele, handzame gameconsoles) neemt in snel tempo toe. Sony werkt aan een portable versie van PlayStation, de PlayStationPortable (PSP), die eind 2004 in Japan geintroduceerd is en begin 2005 in de rest van de wereld geintroduceerd zal worden. Nintendo heeft al een handheld, de Game Boy Advance (GBA), die een goede marktpositie heeft. Om de competitie aan te gaan met andere aanbieders van handhelds, heeft Nintendo eind 2004 een totaal nieuw type handheld geintroduceerd, de Nintendo DS (Dual Screen). Behalve deze apparaten is er uiteraard ook nog het zeer snel groeiende aantal verkochte mobiele telefoons, waarop games kunnen worden gespeeld. De industrie wordt dan ook gekenmerkt door ontwikkelingen die elkaar in razend tempo opvolgen, zowel op het gebied van software als op het gebied van hardware. - De opkomst van branded content. Omdat traditionele advertentiecampagnes in afnemende mate effectief zijn, wordt steeds vaker gezocht naar alternatieve wijzen om met de consument te communiceren. Doordat het omkleden van entertainment met commerciële communicatie middels advertenties steeds minder werkt, worden entertainment en communicatie steeds verder vermengd. Er vindt een integratie van entertainment en commerciële communicatie plaats, waardoor traditionele grenzen tussen business-to-business reclamebureaus, op de consument georiënteerde producten van media-entertainment en evenementenbureau s steeds verder vervaagd. Hiermee ligt er een grote uitdaging voor conceptontwikkelaars en marketeers. Partijen, productietechnieken en structuur van de markt zullen bovendien nog sterk aan wijziging onderhevig zijn. Pagina 6

7 1.2 De game-industrie: structuur van de bedrijfstak De game-industrie is een jonge, snelgroeiende bedrijfstak die nog volop in ontwikkeling is. Organisatiestructuren van bedrijven zijn in ontwikkeling, de organisatiegraad in de sector is laag en binnen de bedrijfskolom en tussen andere bedrijfskolommen in de entertainment industrie vinden concentratie- en specialisatietendensen plaats. Momenteel is de bedrijfstak als volgt te kenmerken: Figuur 2: Huidige opbouw gamebedrijven (bron: Rollings & Morris,2003) Zoals in bovenstaande figuur is af te lezen bestaat er momenteel vaak nog een scheiding tussen kennisgeneratie, gamedesign en marketing. De game wordt ontwikkeld en, wanneer deze af is, overgedragen aan de marketeer van de uitgeverij, die er publiek voor zoekt. De verwachting is dat dit onderscheid gaat verdwijnen en er een model gaat ontstaan waarbij ontwikkeling en marketing dichter bij elkaar gaan liggen en bijeen gebracht worden door een contentverantwoordelijke, vergelijkbaar met producent in filmproducties. Er ontstaat dan een Hollywood-model (waarbij professionals op projectbasis samenwerken) of een boekenuitgevers model, waarbij contentontwikkelaars op freelance basis worden ingehuurd door de uitgever, zoals de schrijver van een boek. Gamebedrijven gaan er dan als volgt uit zien: Pagina 7

8 Figuur 3: Toekomstige opbouw gamebedrijven (bron: Rollings & Morris,2003) Deze te verwachten structuurverandering heeft belangrijke implicaties voor de verschillende functionarissen in de game-industrie. Met name op strategisch niveau (de game-architect) is kennis van de markt en de gebruikers van steeds groter belang. Desalnietemin blijven marketing en ontwikkeling van games gescheiden disciplines: hoewel kennis van elkaars werkzaamheden van belang is (bij conceptontwikkeling en vermarkting raken zij elkaar), zal de achtergrond van de verschillende functionarissen een andere zijn: een commercieel economische voor de marketeer, een artistiek-technische voor de ontwikkelaar. Het onderhavige beroepsprofiel richt zich op de ontwikkelaar, in het opleidingsprofiel van de School for digital entertainment & Imagineering zullen zowel de commerciële als de ontwikkelfunctie besproken worden. Op het gebied van game-ontwikkelling komen in de praktijk twee soorten bedrijven voor: ontwikkelstudio s die hun werk aan uitgeverijen proberen te verkopen en uitgeverijen die een interne ontwikkelafdeling hebben. Volgens Adams (1998) hebben de tweede soort bedrijven de neiging stabieler te zijn omdat zij minder afhankelijk zijn van opdrachten van derden. Hier staat tegenover dat ook uitgeverijen met een ontwikkelstudio voor hun continuiteit afhankelijk zijn van het succes van hun producten op de consumentenmarkt. Een internationaal werkveld Games worden ontwikkeld voor een internationale markt. In tegenstelling tot de film- en muziekindustrie ontbreekt een markt voor nationaal product: de ontwikkelkosten van een consolegame zijn simpelweg te hoog om games te ontwikkelen voor een kleiner cultuur- of taalgebied. Pagina 8

9 In Nederland hebben alle grote internationale merken hun eigen marketing- en distributiekantoren, waarbinnen op internationaal vlak wordt samengewerkt en ook in de ontwikkelstudio s is de personeelssamenstelling internationaal. De voertaal in gamebedrijven is dan ook meestal Engels. Marketeers, producers, designers, artists en programmeurs die in dergelijke concerns bij de game-industrie betrokken zijn, zullen moeten beschikken over goed ontwikkelde cross-culturele competenties. 1.3 Alternatieve werkgelegenheid: De game-industrie in breder perspectief In het voorgaande is al aangegeven dat de game-industrie snel groeiend, maar in Nederland nog klein is. Redenen hiervoor zijn: - Voor het betreden van de markt van games is een groot startkapitaal benodigd. Het ontwikkelen van een consolegame heeft bijvoorbeeld een doorlooptijd van meerdere jaren en vraagt een team van minimaal vijftig specialisten. Deze kosten moeten grotendeels voorgefinancierd worden, terwijl de omvang van de opbrengsten onzeker is. Hierdoor is het relatief moeilijk vreemd vermogen aan te trekken. - Voor andere sectoren van de entertainmentindustrie zijn door de overheid fiscale regelingen en subsidieregelingen getroffen, met name om de productie van nationaal product te stimuleren. Voor de game-industrie ontbreken deze regelingen nog (in tegenstelling tot het buitenland). - Er zijn in Nederland nauwelijks gespecialiseerde opleidingen op dit gebied. Studenten die aan een opleiding Game architecture and design beginnen lopen dan ook een zeker risico: zij worden opgeleid voor een werkveld waarvan de betekenis in Nederland in de toekomst niet op voorhand vaststaat. Om deze reden is bij de samenstelling van dit beroepsprofiel met de volgende zaken rekening gehouden: - Het competentieprofiel is in nauwe samenspraak met de industrie ontwikkeld, waardoor de aansluiting met het beroepsveld optimaal is; - De opleiding richt zich op een internationale arbeidsmarkt: studenten en docenten zullen mede op de internationale markt geworven worden en de voertaal zal, zoals gebruikelijk in de game-industrie, Engels zijn; - Alternatieve werkgelegenheidsmogelijkheden worden eveneens opengehouden en in kaart gebracht. Er zijn overigens tendensen in de markt waarneembaar die kansen bieden voor start-ups binnen Nederland. Meer en meer worden games ontwikkeld buiten de reguliere (console)gameindustrie. Volgens van Mastrigt (2003) valt te denken aan: - Downloadable Games Internet biedt voor startende game-ontwikkelaars een alternatief distributiesysteem. Op deze wijze kan (innovatief) initiatief ontplooid worden buiten de reguliere game publishers om. - Web Games Steeds vaker worden games binnen sites aangeboden. Steeds meer creatieve bedrijven binnen de web- en multimediabranche krijgen opdrachten voor web-games. - Mobile & Wireless Games Games voor mobiele telefoons zijn in trek. Door technische beperkingen van mobiele telefoons en het alternatieve distributiemodel (downloaden) is het in deze markt (nog) mogelijk voor start-ups om succes te boeken. Wireless games worden op dit moment vaak nog door amateurs gemaakt, en vervolgens verkocht aan grotere partijen. Dit is waarschijnlijk echter wel een aflopende zaak, maar momenteel heeft een bedrijf als Overloaded meerdere titels in het assortiment die op zolderkamertjes' in elkaar gezet zijn. Dit geldt ook voor sommige webgames, zoals de zeer populaire ' yeti games (deze zijn ontstaan als webgame, en daarna geport naar PC en zelfs consoles, ze liggen nu bij de Free Record shop in de schappen). Pagina 9

10 - Casual Games Kleine games die het meer moeten hebben van herspeelbaarheid dan van content (zeg maar het tetris model). Deze games worden doorgaans vooral gespeeld door een grote groep mensen, die af en toe speelt (de eerder genomede mass-market ). - Serious Games Het ontwikkelen van games met een ander doel dan entertainment alleen (denk aan strategische communicatie, voorlichting, educatie, training, simulaties etc.) - Cross Media Formats Het inzetten van games als onderdeel binnen een mediaformat dat bijvoorbeeld zowel een TV, internet en mobiele telefoon component kent. - Mod Cultuur Mods zijn modificaties van bestaande games. Het ontwikkelen van aanpassingen van- of het toevoegen van nieuwe levels aan bestaande games is niet alleen een populaire vrijetijds besteding maar ook een interessante playground. De genoemde gebieden bieden kansen voor zowel de reeds bestaande creatieve-industrie, als ook kansen voor nieuwe start-ups. Kenmerken van de hierboven genoemde varianten is dat het benodigd startkapitaal veel lager ligt dan dat van console-games. Hierbij dient aangetekend te worden dat winstmarges in deze subsectoren van de game-industrie navenant lager liggen. Bovendien blijkt uit de voor de samenstelling van dit competentieprofiel afgenomen interviews dat men ruime mogelijk ziet voor het vinden van banen buiten de game-industrie. Binnen de opleiding worden twee soorten functionarissen opgeleid: de programmeur en de visual artist. De programmeur is een zeer goede software-ontwikkelaar die elders zijn weg zal vinden binnen de ICT-sector. De visual artist is een goede 3D-ontwerper die in diverse andere bedrijven werkzaam kan zijn. In deze zin past de game-opleiding binnen het bestaand beleid van het ministerie van OC&W, dat zich tot doel stelt technisch onderwijs aantrekkelijk te maken. Alternatieve banen voor de programmeurs zijn: - Bedrijven die iets doen met Virtual Reality (waaronder architectenbureau's); - Bedrijven die data visualiseren of om een andere reden behoefte hebben aan een creatieve techneut; - Simulaties (zoals rijsimulatoren, toepassingen voor defensie of logistieke bedrijven); - Medische toepassingen (beeldbewerking en analyse, data visualisatie); - Ontwikkeling van gebruikersinterfaces; - Audiotechniek, zoals compressie, akoestiek simulatie etc.; - Beeldherkenning, bijvoorbeeld voor automatisering m.b.v. robots. De visual artist is een zeer goede 3D-ontwerper. Hij is inzetbaar binnen: - Visualisatiebureau s voor bijvoorbeeld architecten; - Animatiestudio s; - Film- en televisieproductie voor de vormgeving van graphics; - Musea als vormgever van educatieve presentaties; - Als vormgever bij reclamebureau s. Bovendien is er werkgelegenheid voor beide functionarissen binnen bedrijven die bedrijfssimulaties maken. Hiermee heeft de afgestudeerde Game-developer een ruim beroepsperspectief. Pagina 10

11 Hoofdstuk 2: De ontwikkelstudio 2.1 Functies en taken Zoals eerder gemeld heeft dit beroepsprofiel betrekking op de functies in ontwikkelstudio s, waar een artistiek-technische achtergrond van belang is. De commerciële functie is onderdeel van het beroepsprofiel van de Media- en entertainmentmanager. In het opleidingsprofiel wordt nader ingegaan op de wijze waarop producers en marketeers (uit de opleiding media- en entertainment management) in hun opleiding samenwerken met programers, designers en visual artists. Binnen een ontwikkelstudio zijn de volgende rollen te onderscheiden: Division Role 1. Game Design - Game Designer - Lead Designer - Level Designer - Fiction Writer or Screenwriter 2. Programming / Engineering - Lead Programmer - Engine Programmer - Tools Programmer - Graphics Special Effects Programmer - Audio Programmer/Engineer - Artificial Intelligence Programmer - Multiplayer Networking Programmer 3. Visual Art - 3D Model Builder (objects) - 2D Conceptual Artist - 2D Texture Artist - 3D Cutscene Artist - 3D Character Builder - 3D Character Animator - Level Builder - Art Director - Art Technician 4. Audio - Sound Engineer/Designer - Composer - Audio Programmer/Engineer 5. Production and Quality - Producer Assurance - Project Manager - Associate Producer - Lead Tester - Game Tester Figuur 4: Rollen in de game factory (bron: Adams (1998), Rollings & Morris (2003)) Game design De Game designer ontwikkelt gameconcepten en werkt deze uit in game design documenten. Omdat game genres zich uitbreiden en ontwikkelen, wordt de rol van de designer steeds meer gespecialiseerd. Van level design tot het schrijven van fictie, op alle vlakken zijn specialistische kennis en vaardigheden noodzakelijk. Specialismen binnen game design zijn: - Game Designer - Lead Designer - Level Designer - Fiction Writer of Screenwriter Pagina 11

12 Game Designer De game designer is de persoon die verantwoordelijk is voor de speelbaarheid en de Fun Factor van de game. Hij tracht specifiek gericht op het platform, het genre en de doelgroep de beste game te ontwikkelen. Hij begint met het schrijven en in kaart brengen van de game in een game design document, gebruik makend van instrumenten als screenshots en interface diagrammen, stroomschema s, script templates en verklarende tabellen. Gedurende het gehele project houdt de game designer de documenten actueel zodat de rest van het team altijd een beeld heeft van de status van de game. Het design document is niet alleen een uiteenzetting van het game concept, het bevat vele details van de game, zoals de characters, de werelden, systemen, interface, het verhaal en de puzzels. Gedurende de ontwikkeling van de game van document tot realiteit, speelt hij de game constant om er voor te zorgen dat er een juiste balans ontstaat tussen moeilijkheid en fun, op alle spelniveau s. Hierbij maakt hij gebruik van de resultaten van gebruikerstesten, waarin punten opgenomen zijn die verbeterd moeten worden. Er wordt van de game designer verwacht dat hij bekend is en blijft met het genre van zijn game en dat hij door het doen van vergelijkend onderzoek op de hoogte is van de sterkten en zwaktes van de concurrerende producten. Game design is teamwork: naast de samenwerking met zijn mede designers werkt de game designer nauw samen met de andere leden van het team om de elementen van de game te ontwerpen. De meeste games hebben meerdere designers, deze designers kunnen de verantwoordelijkheden onderling verdelen naar expertise en interesse. Lead Designer Een lead designer kan, maar hoeft niet, de persoon zijn die de game heeft verzonnen. Hij specificeert de belangrijkste interacties. De lead designer voert de meeste van de taken genoemd bij de game designer uit en geeft tevens leiding aan de andere leden van het design team. Samen met de producer heeft hij de eindverantwoordelijkheid over besluiten met betrekking tot het design. Hij maakt deel uit van, en is mogelijk eindverantwoordelijk voor, de selectie van andere game designers voor het team. De lead designer heeft of deelt de verantwoordelijkheid voor het presenteren van de game aan de media. Level Designer De level designer bouwt de interactieve architectuur (zowel de gebouwen als de natuurlijke omgeving) voor een segment van een 3D game. Dit betekent dat hij de specifieke gameplay in zijn deel van de game ontwerpt. De meeste 3D games gebruiken architectuur van de omgeving als basis voor het spel. De level designer die zich bezig houdt met game genres zonder interactie in 3D ruimtes, is de campagne- of missiedesigner. Deze taak is van toepassing bij games als role-playing (RPG) of strategie games (RTS). In alle type games houdt level design tevens het schrijven van het draaiboek van de vijandelijke doelen, vaardigheden en gedrag in. Fiction Writer of Screenwriter Game writers onderzoeken en creëren het fictieve achtergrondverhaal van de game. Als dit er is, schrijft de fiction writer de schermteksten, de dialogen voor de karakters en voice-overs in een game en het scenario voor intro s en overgangen. Afhankelijk van het soort game is zijn taak enerzijds simpelweg het verzorgen van de interface van de menutekst, maar ook het construeren van een complexe conversatieboomstructuur (de set van alle mogelijke dialogen) behoort tot zijn werkzaamheden. De schrijver van interactieve dialogen werkt gedurende het project samen met de designers om iedere mogelijke route door de game te begrijpen. Hij moet bekend zijn met databases aangezien een non-lineaire dialoog op die manier gemaakt wordt. Omdat strekking en stijl veel variëren van game tot game, werkt de game writer vaak op contract basis. Naast het schrijven helpt hij vaak ook de stemacteurs met het lezen van hun teksten. Pagina 12

13 2.1.2 Programming De game developer is de programmeur van de code die de kern is van alle games. Ook hier vindt een hoge mate van specialisatie voor. In de praktijk komen we de volgende specialisaties tegen: - senior programmer - engine / tools programmer - grafische en speciale effecten programmer - geluidsprogrammer/ontwerper - programmer van kunstmatige intelligentie (artificial intelligence) - multiplayer netwerk programmer Senior programmer Deze programmer is deels manager en deels programmer. Een senior programmer schrijft niet alleen gecompliceerde codering, maar geeft ook leiding aan het team. Tevens is hij de contactpersoon tussen producent en ontwerpteam. Hij leidt het ontwerpteam bij keuzes in ontwerp en technologie en hij beslist over de taakverdeling binnen het ontwerpteam. Tijdens de ontwerpfase leidt hij de ontwikkeling van de technische specificatie van de game. Hij moet in staat zijn verschillende onderdelen van het spel te coderen en andere teamleden te helpen. Daarnaast beoordeelt hij regelmatig het werk en het algemeen functioneren van alle teamleden. Hij werkt nauw samen met de andere seniors van de art-, ontwerp- en productieteams en helpt mee in de planning en bij het vaststellen van de milestones. Van de senior programmer wordt over het algemeen verwacht dat hij een expert is in één of meer specialiteiten van het programmeren zoals kunstmatige intelligentie, 3D rendering, 3D animatie, multiplayer netwerken of audio. Zelf-management en de beoordeling van eigen en andermans planning is een vereiste, evenals het informeren van de producenten over zaken die ontbreken of onvoldoende zijn gespecificeerd. Tevens evalueert hij de technische samenhang van het ontwikkelings (bijvoorbeeld bouw, tools, tijdschema s, source code control, back-up s enz.). De senior programmer is verantwoordelijk voor de structuur van de game en de gamecodes. Engine programmer Een engine programmer helpt bij het ontwerpen en samenstellen van de basis ofwel de engine waarmee het spel werkt. De programmer schrijft het low-level programma en de werking van de engine. Voor de meeste gaming platforms moet een engine programmer een goed begrip hebben van C/C++, wiskundige concepten, graphics en object georiënteerd programmeren. De engine programmer heeft een goede kennis van grafische API s, 3D concepten en physics en de kunde om deze in een game toe te passen. De meeste engine programmers zijn ervaren en hebben verschillende functies bekleed in teams met gepubliceerde titels. Tools programmer Een tools programmer maakt tools waarmee artists en programmers de verbinding kunnen maken met de engine. Hij schrijft de scripttools die het de ontwerpers mogelijk maakt om acties te specificeren voor de computergestuurde characters. Hij ontwerpt plug - in s voor grafische software om artists te helpen om textures en achtergrond in het spel te integreren. Tevens creëert hij map- en level editors voor level designers. Een toolsprogrammer moet een zeer goed begrip hebben van de game engine, goede kennis van de platforms (Handheld, PC of één van de consoles), goede communicatieve vaardigheden bezitten en kennis hebben van het ontwerp van de user interface. Een tools programmer moet tools ontwerpen en beschrijven die ontwerpers en artists kunnen begrijpen en toepassen. Naarmate de tools beter zijn, kunnen ontwerpers en artists sneller hun creaties aan een game toevoegen. Pagina 13

14 Graphics en special effects programmer Van alle game programmers wordt verwacht dat zij ervaring hebben in het grafisch programmeren, maar van de graphics programmer wordt verwacht dat hij het gehele spectrum van technieken beheerst om drie dimensionale onderwerpen te realiseren op een twee dimensionaal scherm. Wiskundige kennis is cruciaal voor deze functie. De graphics programmer is bekend met de bijzonderheden van de skinning van 3D modellen en moet bestanden kunnen importeren uit 3D-animatieprogramma s. Een graphics programmer moet echter ook de artistieke kwaliteiten bezitten om realistische effecten toe te passen (zoals vuur en elektriciteit) of tenminste kunnen samenwerken met artists om het gewenste effect te bereiken. Daarnaast moet hij perfectionistisch zijn om te kunnen achterhalen hoe alles in real-time getoond kan worden samen met andere sen die beslag leggen op de CPU-tijd. Audio programmer / engineer Audio programmers schrijven de software en toebehoren om (interactief) geluid en muziek in games te ondersteunen. Afhankelijk van de manier waarop het geluid en de muziek zijn toegepast in een game, behoort een audio programmer een grondige kennis te hebben van de MIDI-norm, audioproductie- en opnamesen, real-time geluidssynthese, audiocompressienormen, signaalbewerking en interactieve muziek-api s zoals DirectMusic. Dit is op dit moment geen veel voorkomende programmeerspecialiteit, maar naarmate systemen en games ingewikkelder en professioneler worden in het gebruik van geluid en muziek, zal de vraag naar audio specialisten toenemen. De verschillende consoles (GBA, PS2, GC) hebben allemaal hun eigen manier om muziek en geluid te produceren en daarom is specialisatie vereist. Artificial Intelligence programmer Een Artificial Intelligence programmer geeft aan games een eigen identiteit en een zekere schijn van intelligentie door het schrijven van regels die het gedrag van characters in de game besturen. AI heeft een breed toepassingsgebied en er wordt veel onderzoek naar gedaan. Wetenschappelijk heeft het vertakkingen naar robotica, biologie en psychologie. Een programmer van kunstmatige intelligentie kent de basis algoritmische methodes van games en de bijbehorende basisprincipes van AI, zoals path finding, patronen en besluitvorming. Sommige meer geavanceerde en experimentele principes van kunstmatige intelligentie omvatten neurale netwerken, genetische algorithmes en fuzzy-logic. Hoewel het van belang is om van deze theoretische AI-concepten op de hoogte te blijven en ze te begrijpen, moet een programmer van kunstmatige intelligentie ook in staat zijn om werkelijk, niet theoretisch, gamegedrag te coderen en toe te passen. Dit moet allemaal in real-time plaatsvinden zonder een grote piekbelasting van de sor. Het komt er vaak op neer om tegen minimale bewerkingskosten een gelikt product te maken. Multiplayer netwerk programmer Multiplayer netwerk programmers behoren tot de meest gewilde specialisten dankzij de toegenomen populariteit van online games en de cruciale rol die deze programmers spelen in het creëren van een populaire en winstgevende game. Multiplayer games bieden unieke uitdagingen aan programmeurs dankzij een breed aanbod van variabelen: de kracht van het systeem van de speler, de wisselende mogelijkheden van netwerken, de structuur van de game server, het betaalsysteem, de gamelay experience en de game beveiliging. Als multiplayer netwerk programmer moet men naast de standaard game programmeeronderdelen ook de volgende onderdelen goed beheersen: het creëren van databases, client/server-structuur, netwerkbeveiliging, netwerkprotocollen (bijv. TCP / IP of UDP), gelijktijdigheid, meervoudige codes, synchronisatie en netwerk API s zoals DirectPlay en Winsock. Pagina 14

15 2.1.3 Visual Art. Voor de visual artist zijn traditioneel handwerk en digitale know-how beide van belang. Specialisaties zijn: - 3D objectbuilder - 2D concept artist - 2D texture artist - 3D cutscene artist - 3D character builder - 3D character animator - Level builder - Art director - Art technician 3D Objectbuilder Net als een industriële ontwerper, ontwerpt de 3D objectspecialist fysieke voorwerpen zoals voertuigen, meubels, wapens en dergelijke. De 3D objectbuilder moet goed kunnen organiseren en in staat zijn voorwerpen steeds sneller te ontwerpen naarmate hij een betere databank van basisonderdelen opbouwt. Hij moet ook zijn grenzen kennen, op tijd stoppen : niet alle details zijn altijd zichtbaar in een game. De goede 3D modelbuilder heeft kennis van industrieel of werktuigbouwkundig ontwerpen en begrijpt daardoor machines, gewicht, versnelling en materiaaleigenschappen. 2D Concept Artist De 2D concept artist schept op papier werelden, volkeren en characters. Een goede videogame concept artist beheerst het klassieke handwerk om snel beelden met hoge kwaliteit te genereren. De concept artist maakt geen art die in de game wordt gebruikt, maar is wel verantwoordelijk voor het basisuiterlijk van vele zaken. Tijdens brainstormsessies kan hij ideeën snel op papier zetten. In het begin van het project zal de concept artist veel art produceren die in het ontwerpdocument wordt gebruikt en aan het einde van het project wordt zijn art op de website en in een game-manual getoond. 2D Texture artist. Het werk van een texture artist is het ontwerpen van zichtbare oppervlakken van de architectuur, de omgeving, characters en voorwerpen in een 3D game. Van een marmeren muur tot de gezichten van characters en de geschubde reptielenhuid van de lokale fauna: de wereld wordt realistischer dankzij de texture artist. De texture artist werkt met Photoshop en een 3Dprogramma. Hij werkt nauw samen met de 3D-ontwerper. Er zijn vrij veel verschillende technieken in gebruik om textures te ontwerpen die de artist allemaal moet kennen en waaruit hij steeds de juiste techniek moet kunnen kiezen. Enkele van de meest gebruikelijke methodes zijn fotomanipulatie, handschilderen, vereenvoudigen van gedetailleerde modellen, wiskundige textures en het in kaart brengen van oneffenheden (bump mapping). De texture artist werkt samen met de 3D ontwerpers om oplossingen te bedenken die de snelheid van de game vergroten. Hij verkleint het aantal polygonen door middel van slim ontworpen textures. 3D Cutscene artist In samenwerking met de concept-artist volgt de 3D Cutscene artist een storyboard om een kwalitatief hoog cinematografisch filmfragmenten te genereren. Dit wordt bereikt door fullscreen animatie van eerder uitgegeven materiaal of door speciaal voor de game geschreven scènes met gebruikmaking van de game engine. Alle lineaire scènes (niet-interactieve stukken in de game) vereisen virtuele camerabeweging, belichting, animatie van characters en objecten, speciale effecten en achtergronden. De 3D Cutscene artist werkt met een subteam van ontwerpers om deze scènes te ontwikkelen. Dit deel van het ontwerpen van de game komt sterk overeen met de traditionele filmanimatie. Pagina 15

16 3D Character builder De 3D Character builder schept de characters in de game. Dit zijn modellen met lage of hoge resolutie, afhankelijk van het platform en het ontwerp van de game. Binnen de nieuwe consoles is er minder verschil tussen die twee versies: hoewel game karakters nog niet zo ver gedetailleerd zijn als pre-rendered versies komen ze al aardig in de buurt. Om characters te creëren werkt de character builder nauw samen met conceptontwikkelaars en programmeurs en eventuele externe licentiehouders, om de concept art in 3D game characters te vertalen. Dit kan kan met of zonder texturing en animatie van de characters, maar de character builder dient wel bekend te zijn met het gehele animatie om een character te kunnen genereren dat zich natuurlijk beweegt nadat er botten aan toegevoegd zijn. De ontwerper dient ook een grondige kennis te hebben van dierlijke en menselijke anatomie zodat verzonnen characters geloofwaardig worden. Een nieuw instrument voor 3D ontwerpers is de 3D scanner: een fysiek model van de character wordt gemaakt door een beeldhouwer en in de computer gescand, gemodelleerd en van texture voorzien door een artist. 3D Character animator Net als een traditionele tekenaar uit de 2D animatiewereld moet de 3D Character animator goed bekend zijn (en feeling hebben) met character bewegingen en menselijke expressie. Het mooiste character ziet er vreselijk uit wanneer het een slechte animatie heeft. Het kan ogenschijnlijk gewichteloos zijn, niet krachtig genoeg zijn of persoonlijkheid missen. Motion capture vindt zijn weg in de game industrie waardoor een subspecialisatie van animatie ontstaat. Nadat een acteur de bewe-gingen heeft voorgedaan, past de 3D Character animator de beweging toe op de game character inclusief aanpassingen en verbeteringen zodat een realistische en natuurlijke beweging ontstaat. Level builder De level builder geeft de levels, zoals deze ontwikkeld zijn door de ontwerpers, vorm. In deze functie is er minder verantwoordelijkheid dan binnen de functie van 3D ontwerper of de level designer maar ze combineert wel aspecten van beide functies. In grote teams wordt nauw samengewerkt met de level designer om constructies, voorwerpen en figuren op de juiste wijze in de game te plaatsen. Er wordt ook aan technische details gewerkt zoals het herstellen van zaken die niet goed op elkaar aansluiten, triggers inbouwen voor toegangswegen of characters en testen om er zeker van te zijn dat het level zich op juiste manier afwikkelt. De level builder heeft een goede beheersing van 3D pakketten. Art director De art director is de goeroe die alle hulpmiddelen, technieken en methodes kent. Zijn creatieve ideeën en artistieke talenten dienen als inspirerend voorbeeld en indien nodig kan hij bijspringen om problemen op te lossen die zich gedurende de productiecyclus voordoen. De artistiek leider werkt nauw samen met de producer en de ontwerper in het leiden van het artistieke team. Tevens is hij de steun, onderhandelaar en motivator van de artists. Dit is de hoogste artistieke functie. Binnen deze functie wordt er veel tijd besteed aan vergaderen en het leiden van mensen en maar weinig tot geen tijd aan het creëren van art. Om deze functie goed te kunnen vervullen, moet de art director een volledig begrip hebben van klassieke animatie, motion capture technieken en tools. Art technician De art technician is de probleemoplosser van de artists bij technische en software problemen. Hij fungeert als tussenpersoon tussen de artists, de programmeurs en het management wanneer het gaat over software- of hardwarezaken. Vaak is de art technician de inkoper van hardware en software voor de artistieke afdeling en fungerent hij als contactpersoon met de grafische software bedrijven. De art technician dient uitstekende kennis te hebben van de vormgevingspakketten (speciaal 3D) die binnen het bedrijf gebruikt worden en ook van de tools en plug-ins die voor de game engine nodig zijn. Didactische en communicatieve vaardigheden zijn belangrijk voor de communicatie met de leden van het projectteam. Pagina 16

17 2.1.4 Audio Game audio is een belangrijk element voor een goede gameplay experience. Ook hier zijn verschillende functies te onderscheiden, namelijk: - Sound Engineer / Designer - Composer - Audio Programmer / Engineer Sound Engineer / Designer De game sound designer creëert al het hoorbare materiaal in de game, behalve de muziek. Hij ontwikkelt de geluidseffecten van de game, zowel wind, water, blaffende honden, voetstappen of een autobotsing. Om deze geluidseffecten te creëren, werkt de game sound designer samen met de design- en programmeerteams. Daarnaast is hij verantwoordelijk voor het opnemen van de voice-overs van de karakters in de game, en wellicht zelfs voor het opnemen van de muzikale partituur. Hij brengt veel tijd door met monteren, corrigeren, en comprimeren zodat het perfect in de game past. Driedimensionale audio, realtime geluidssyntheses (bijvoorbeeld het geluid van gas geven op het moment dat het gaspedaal van de game console wordt ingedrukt), realtime interactieve muziek en zelfs stemsynthese worden steeds meer gemeengoed, waardoor ook kennis op dit gebied vanbelang is. Composer Vanwege de extreme diversiteit in stijlen binnen verschillende games, wordt de game composer door een gamebedrijf vaak op tijdelijke contractbasis ingezet op een specifieke game. De game composer moet muziek in alle stijlen kunnen schrijven al naar gelang de behoeftes van de game en zij moeten kunnen werken met de nieuwste componeer- en opnamesoftware. Vanuit financiële overwegingen wordt de meeste game muziek gemaakt met synthesizers of samplers. Voor bijna alle stijlen die de composer samenstelt moet hij getraind zijn in het maken van filmpartituren, aangezien game muziek emotionele reacties moet opwekken net zoals filmmuziek. Een gedegen technologische opleiding is belangrijk om de nieuwste technologie te kunnen gebruiken en om interactieve player-responsive muziek te maken. De laatste tijd kiezen game makers in een aantal genres (voornamelijk extreme sports) ervoor rechten te kopen over het werk van populaire artiesten. Audio Programmer/Engineer Zie hiervoor de Audio Programmer in categorie programmeren. Pagina 17

18 2.1.5 Production Het vak van de producer is een van de moeilijkste om nauwkeurig te kunnen beschrijven omdat er minimaal evenveel definities van producer zijn als er game bedrijven zijn. Zijn kerntaak omvat het gelijktijdig leiden en ondersteunen van een project. Samen met de producer staan de game testers garant voor de kwaliteit van de games. Binnen de productie afdeling zijn de volgende taken te onderscheiden: - Producer - Project Manager - Associate Producer - Game Tester - Lead Tester Producer De producer is verantwoordelijk voor de budgettering en planning van projectteams en treden op als operationeel manager van het team. Zijn verantwoordelijkheid voor de planning en de algemene structuur betekent dat hij een grote rol speelt in het design en er zodoende zorg voor draagt dat de game op tijd en binnen het budget wordt volbracht. Hij houdt overzicht op de game in zijn geheel, door middel van het updaten van documenten. Hij moet kunnen communiceren met alle teamleden en problemen en miscommunicaties tussen de teams gladstrijken. Wanneer er een beslissing op topniveau genomen dient te worden moet hij de relevante informatie verzamelen, aangezien hij verantwoordelijk is voor het afwegen van de risico s en het nemen van de eindbeslissing. Vaak is hij de belangrijkste naar de media. Project manager Hoewel de titel project manager een synoniem kan zijn voor producer, behelst deze functie met name het budgetteren en plannen. De project manager zorgt dat het team volgens het budget en de planning werkt, draagt doelen en deadlines op en evalueert regelmatig individueel met alle leden. Associate Producer De assistant of associate producers assisteren de producer. Voor games met grote fanclubs is het vaak de assistant producer die de chatrooms onderhoudt en bemant, de berichten bijhoudt, de inhoud van de site ververst en input en feedback van het publiek krijgt. Secretariële taken kunnen eveneens tot zijn taak behoren. Game Tester De belangrijkste verantwoordelijkheid van de game tester bestaat uit het testen en rapporteren. De game tester voert traditionele feature testen uit. Daarnaast assisteert hij het design team bij het herkennen van onevenwichtigheden in de game play. Hij is een expert van de game die iedere afwijking van het correcte design en functionaliteit opmerkt. Er wordt van hem verwacht hard te werken, vaak doel-gericht op specifieke en gedetailleerde problemen. Perfecte communicatie in woord en geschrift zijn cruciaal om de bevindingen te kunnen communiceren naar de rest van het team. Geduld en vasthoudendheid zijn belangrijke eigenschappen, aangezien deze baan vereist dat iedere fout opgespoord wordt. Lead Tester Bouwend op de ervaring als game tester neemt de lead tester de leiding over het organiseren en begeleiden van de rest van het testteam. Hij werkt samen met de producer en designers om testplannen op te stellen en uit te voeren. Hij is bovendien verantwoordelijk voor het aannemen en trainen van beginnende testers en zorgt voor de organisatie van de bug-database. Hij dient als contactpersoon tussen de test afdeling en de rest van het team, de uitgever en het bedrijfsmanagement. Belangrijk is het om op te merken dat er zoveel functieomschrijvingen zijn als er gamebedrijven zijn. Elk bedrijf kiest, afhankelijk van de organisatie binnen teams voor eigen functieomschrijvingen. Pagina 18

19 2.2 Het belang van teamwork Het maken van games is zeer tijdrovend en ingewikkeld. In zeer grote teams worden, met behulp van geavanceerde planningstechnieken tegen scherpe deadlines, games ontwikkeld. In deze teams werken alle hierboven genoemde functionarissen samen. Een typische teamstructuur ziet er als volgt uit: Figuur 5: Voorbeeld team-opbouw in een ontwikkelstudio Uit bovenstaande teamopbouw zijn twee conclusies te trekken, namelijk: - Binnen teams vindt een sterke mate van specialisatie plaats; en - De verschillende specialisten hoeven welliswaar elkaars rol niet tot in finesses te beheersen, maar dienen elkaars beperkingen en problematiek te kennen. In de beschrijving van competentieprofielen en het opleidingsontwerp zullen we nadrukkelijk op deze kenmerken van het werken in een ontwikkelstudio terugkomen. 2.3 In- en doorstroomfuncties Voor studenten is het goed te weten dat zij onderaan zullen beginnen. Een beginnend beroepsbeoefenaar begint in een assistentfunctie om daarna door te groeien naar functies als lead designer, art director of lead programmer. Iemand wordt pas manager na ruime praktijkervaring en bewezen bedrijfsmatig inzicht en managementkwaliteiten. Ook functies als game architect of game designer worden niet opgevuld door beroepsbeoefenaren op instap niveau. Normaal gesproken betreft het hier visual artist of programmers met meerdere jaren praktijkervaring. Bovendien kunnen we stellen dat There s no such thing as a game designer, een bekende uitspraak van Trip Hawkins, oprichter van s werelds grootste game-uitgever Electronic Arts, klopt. Hoewel in de eerste fase van de ontwikkeling design een full-time functie kan zijn, houden designers zich naarmate een project vordert ook met andere zaken zoals de productie bezig. Instroomfuncties zijn met name beschikbaar op de afdelingen art en programming: als juniorprogrammer of artist voor medewerkers zonder specifieke opleiding, of op een geavanceerder niveau voor beroepsbeoefenaren met een opleiding zoals beschreven in het onderhavige beroeps- en opleidingsprofiel Game architecture and design. Pagina 19

20 Overigens geldt dat er voor programmers en artists in zekere mate sprake is van een glazen plafond : het management ziet graag dat zij zich bezig blijven houden met datgene waar zij goed in zijn: games programmeren of vormgeven. Alleen als zij aangetoond hebben daarnaast over mananagementvaardigheden te beschikken is doorgroei in het bedrijf mogelijk. In dit opzicht biedt een carrièrelijn via testing en quality assurance meer perspectief. Als producer komen zij vaak hoger in de organisatie terecht. Hier staat tegenover dat ook voor goede programmers en artists goede salarissen worden betaald. Doorgroeien betekent daarom niet altijd dat een persoon gaat managen. Doorstromen kan juist betekenen dat een goede programmer via lead uiteindelijk een onmisbare goeroe wordt. Voor veel programmers en artists is dit het hoogst haalbare en hetgeen dat zij nastreven. 2.4 Conclusies: afbakening van het domein van de opleiding In het vooraf gaande hebben we gezien dat instapfuncties voor HBO-ers met name liggen op het gebied van visual art en programming. De rest van dit opleidingprofiel richt zich dan ook met name op deze functies. Wel worden binnen de opleiding de instrumenten aangereikt die benodigd zijn voor doorstroom, naar een hoger niveau binnen ontwikkelstudio s. Elementen van gameplay en conceptontwikkeling zullen daarom voor beide categorieën een substantieel onderdeel van de opleiding zijn. Bovendien is het van belang dat artists en programmers elkaars mogelijkheden en beperkingen kennen. Basisbeginselen van de wederzijdse discipline zijn daarom van groot belang. De functies binnen de audio-afdeling worden binnen deze opleiding buiten beschouwing gelaten. Hoewel niet minder belangrijk betreft het hier specialismen op het gebied van musiceren en componeren die binnen het muziekonderwijs worden onderwezen. Wel wordt basiskennis op, met name, technisch en programmatisch gebied van audio in het opleidingsprogramma opgenomen. Pagina 20

LEVEL UP! Aan de slag in de game-industrie

LEVEL UP! Aan de slag in de game-industrie LEVEL UP! Aan de slag in de game-industrie DE LEVEL UP LESGAME Wie krijgen het rijkste gamebedrijf? Luisteren Kijken Spelen Winnen DEEL 1: KIJKEN EN LUISTEREN Wat doet een game artist? game developer/programmeur?

Nadere informatie

ATLANTIS GAMES BV. Frank Zijlmans, Managing Director. Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers

ATLANTIS GAMES BV. Frank Zijlmans, Managing Director. Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers ATLANTIS GAMES BV Frank Zijlmans, Managing Director Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers ATLANTIS GAMES BV Spin off van de NHTV op het gebied van game development, onderdeel

Nadere informatie

Mediavormgeving, Gaming en Webontwikkeling

Mediavormgeving, Gaming en Webontwikkeling Mediavormgeving, Gaming en Webontwikkeling Prachtige opleidingen met vele uitdagingen en mooie creatieve producten! Een uitdagende baan in de creatieve industrie is er één van creativiteit, doorzettingsvermogen,

Nadere informatie

Game Design Documenten. Welkom!

Game Design Documenten. Welkom! Game Design Documenten Welkom! Game Design Documenten Vandaag, 8 mei Game design documenten: waarom, voor wie en inhoud Pitch, Executive summary, Goal en Core gameplay 15 mei Taalgebruik, stijl en opmaak

Nadere informatie

Voorbeeld: Vallende Sommen. Games

Voorbeeld: Vallende Sommen. Games Games voor het Rekenonderwijs Mark Overmars Universiteit Utrecht The Game Maker Company Voorbeeld: Vallende Sommen Doel: Bepaal of som kleiner of groter dan 100 is (naar links of naar rechts) Problemen

Nadere informatie

Game Design in het Onderwijs

Game Design in het Onderwijs Game Design in het Onderwijs Mark Overmars Universiteit Utrecht Inhoud Games Basis elementen Games in het onderwijs Game ontwerp 2 Games Grote bedrijfstak wereldwijd 20 miljard euro De productie van een

Nadere informatie

1 De basis. Documenten om te bewaren. Extra leesvoer: Start Here Handleiding Gamemaker. 2 Geschiedenis van Games en Gamegenres

1 De basis. Documenten om te bewaren. Extra leesvoer: Start Here Handleiding Gamemaker. 2 Geschiedenis van Games en Gamegenres Hieronder staat de inhoudsopgave van de cursus gamedesign op www.gameskool.nl. (wijzigingen in het cursusprogramma onder voorbehoud). De lessen bestaan uit (instructie- )video s, video s met voorbeelden,

Nadere informatie

Ervaar het Beste van Online. In-Store.

Ervaar het Beste van Online. In-Store. Ervaar het Beste van Online. In-Store. AOPEN maakt gebruik van de laatste ontwikkelingen op het gebied van IT met als doel de digitale communicatie binnen een winkelomgeving te versterken. Door samen te

Nadere informatie

Industrieel Ontwerpen

Industrieel Ontwerpen Industrieel Ontwerpen Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen in Twente Industrieel Ont Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen houdt zich bezig met het ontwikkelen

Nadere informatie

Event menu Minigids event app

Event menu Minigids event app Event menu Minigids event app Hoe en waarom een mobiele evenementen app? Introductie De evenementenbranche verandert. Een evenement is niet langer een ad hoc activiteit. Het is een belangrijk onderdeel

Nadere informatie

Unicomedia biedt een totaal oplossing voor narrowcasting en adviseert over hardware, implementatie en beheer van deze netwerken.

Unicomedia biedt een totaal oplossing voor narrowcasting en adviseert over hardware, implementatie en beheer van deze netwerken. Retail Digital Signage heeft zich in verschillende vormen effectief bewezen om doelgericht met consumenten te communiceren. Digitale media wordt ingezet om merkenherkenning te ondersteunen, winkel promoties

Nadere informatie

Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10.

Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10. Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10.31 James M. Boekbinder Skype: jboekbinder3641 E-mail: james.boekbinder@gmail.com

Nadere informatie

De productie van videogames voor en binnen het onderwijs

De productie van videogames voor en binnen het onderwijs De productie van videogames voor en binnen het onderwijs Wouter Baars wouter@wouterbaars.net 1 Wat komt er bij kijken bij het maken van een (educatieve) videogame? Techniek Organisatie en samenwerking

Nadere informatie

NVPI Marktinformatie Interactief 2005

NVPI Marktinformatie Interactief 2005 NVPI Marktinformatie Interactief 2005 De NVPI is de brancheorganisatie van de entertainmentindustrie en behartigt de belangen van de platenmaatschappijen, producenten van videofilms en de producenten/distributeurs

Nadere informatie

Bingo, mijn diploma! Over de paradox van serieuze spellen. Wim Westera

Bingo, mijn diploma! Over de paradox van serieuze spellen. Wim Westera Bingo, mijn diploma! Over de paradox van serieuze spellen Wim Westera Serious games: het leren staat voorop Kenmerken het het leren staat voorop een of of meer spelers een probleem of of conflict een immanent

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

KLIK OM TE NAVIGEREN PRODUCTIE 4 GRAFISCHE ELEMENTEN 4 RIGGING 4 ANIMEREN 4 RENDEREN 5 BACKUP 5

KLIK OM TE NAVIGEREN PRODUCTIE 4 GRAFISCHE ELEMENTEN 4 RIGGING 4 ANIMEREN 4 RENDEREN 5 BACKUP 5 PRODUCTIE PROCES Wij vinden het bij Infilmer Studios belangrijk dat de klant een goed inzicht heeft in het proces. Daarom zullen we je bij elk onderdeel van de productie een overzicht geven van de processen

Nadere informatie

Overzicht HvA > V1 > IA 2008 /2009

Overzicht HvA > V1 > IA 2008 /2009 HvA, Blok 2 / Informatie Architectuur Docent / Auke Touwslager 10 november 2008 Overzicht HvA > V1 > IA 2008/2009 Overzicht - Even voorstellen - Introductie vak - opdrachten & lesprogramma - Doel van het

Nadere informatie

Pas op voor de besmettelijke PORTFOLIOSIS!

Pas op voor de besmettelijke PORTFOLIOSIS! Pas op voor de besmettelijke PORTFOLIOSIS! Nadenken Voorbereiding Maken Presenteren NADENKEN Nadenken Voorbereiding Maken Presenteren Soul-searching Persoonlijkheid Ervaring Doelen Waarden Sterktes en

Nadere informatie

Commercial Nintendo WII

Commercial Nintendo WII Commercial Nintendo WII NINTENDO WAT ZEGGEN ZE Lea Lea toegepast op Nintendo Naam Leeftijd Doelgroep Trefwoorden Roel 25-30 Ja Energiek, Innovatief, Kids Paul 16-20 Ja Familiegericht, Uniek, Design Jeffrey

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5 Mediavormgeving Inhoudsopgave Wat doet een mediavormgever? - Waar werkt een mediavormgever - Welke taken verricht een mediavormgever? - Welke eigenschappen heeft een mediavormgever Typering beroepengroep

Nadere informatie

Inleiding CUSTOMER TOUCH MODEL. Is het mogelijk klanten zo goed te kennen dat je kunt voorspellen wat ze gaan kopen voordat ze dat zelf weten?

Inleiding CUSTOMER TOUCH MODEL. Is het mogelijk klanten zo goed te kennen dat je kunt voorspellen wat ze gaan kopen voordat ze dat zelf weten? Inleiding Is het mogelijk klanten zo goed te kennen dat je kunt voorspellen wat ze gaan kopen voordat ze dat zelf weten? Er zijn geruchten dat Amazon een dergelijke gedetailleerde kennis van haar klanten

Nadere informatie

grafisch ontwerp voor nieuwe en andere media

grafisch ontwerp voor nieuwe en andere media Opgeleid als grafisch vormgever en illustrator ontwikkelde ik me tot een veelzijdig en eigenzinnig creatief op het snijvlak van professionele communicatie en multimediaal ontwerp. SpOp is een samenwerking

Nadere informatie

Competentie ontwikkelplan

Competentie ontwikkelplan Competentie ontwikkelplan 3e semester, 2015 Jasper Meier 11-10-2015 COP gemaakt door: Jasper Meier Studentnummer: 500703267 Loopbaanadviseur: Remco v Swieten Periode: blok 5 & 6, 2015 1 Inhoud 1 Visie

Nadere informatie

Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria:

Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria: Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria: Regie Documentaire Weet in een door de student zelf gemaakte film al basaal te boeien

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries Naam: Cursus: Coördinator: Docent: Patrick Venendaal 1553805 Entrepreneurship Creative Industries Aljan de boer Mark Nutzel Inhoudsopgave Het idee... 3 De doelgroep... 3 Introductie... 3 Wat wordt er getest...

Nadere informatie

Thinking of art. GDD jaar 2 - sonja van vuure

Thinking of art. GDD jaar 2 - sonja van vuure Thinking of art GDD jaar 2 - sonja van vuure Thinking of art les 1 - Over creativiteit en ideeën les 2 - over spelers leiden in je game les 3 - one page design docs les 4 - toepassen opdracht vorige les

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer 01/05 Websites Nederland over Mobile marketing Mabelie Samuels internet marketeer 02/05 Mobile marketing Kunt u zich uw eerste mobiele telefoon nog herinneren? Die van mij was een Motorola, versie onbekend,

Nadere informatie

Bottleball Onderzoeksverslag MovingMonsters. Uitgevoerd door Arno Classens a.classens@student.fontys.nl

Bottleball Onderzoeksverslag MovingMonsters. Uitgevoerd door Arno Classens a.classens@student.fontys.nl Bottleball Onderzoeksverslag MovingMonsters Uitgevoerd door Arno Classens a.classens@student.fontys.nl 1 1. Inhoudsopgave Wat? Bladzijde 1. Introductie 3 2. Methodologie 4 3. Resultaten 3.1 Oriëntatie

Nadere informatie

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst Voorstellen Anton Slockers Directeur Admea / Smits van Burgst Admea is onderdeel van de Smits van Burgst

Nadere informatie

Gametechnologie algemene presentatie. Marc van Kreveld Eva Witschge

Gametechnologie algemene presentatie. Marc van Kreveld Eva Witschge Gametechnologie algemene presentatie Hoe ziet jouw toekomst eruit? Marc van Kreveld Eva Witschge Waarom gametechnologie? Omdat het belangrijk is Games voor entertainment, maar ook voor training Technieken

Nadere informatie

Groep 1 Analyse 1 Maikel Haas, Vincent Wielders, Robbert Lokhorst & Daniel Sneijers

Groep 1 Analyse 1 Maikel Haas, Vincent Wielders, Robbert Lokhorst & Daniel Sneijers Groep 1 Analyse 1 Maikel Haas, Vincent Wielders, Robbert Lokhorst & Daniel Sneijers Gabe Zichermann Gabe Zichermann is een entrepreneur, publieke spreker en voorzitter van GSummit, een platform voor experts

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

Teach32 Ontdek de toepassingen van Teach32 Sluit aan bij de digitale generatie Haviken en Muizen Samen Groeien Monitoring

Teach32 Ontdek de toepassingen van Teach32 Sluit aan bij de digitale generatie Haviken en Muizen Samen Groeien Monitoring Teach32 Teach32 is dè interactieve oplossing voor in de klas. Jouw klas werkt gelijktijdig óf in groepjes samen op het digitale schoolbord. Elke leerling heeft een eigen tablet en daarmee een directe interactie

Nadere informatie

Werken als SoundDesigner

Werken als SoundDesigner 08722 Artiest Sounddesign 29-05-2008 14:22 Pagina 1 werkproces 1 1 2 3 4 5 Werken als SoundDesigner Artiest SoundDesign Wat laat je zien? Je maakt opnames en produceert zelfstandig en in opdracht Je creëert

Nadere informatie

Rapid Fire: De Betoverde Doolhof

Rapid Fire: De Betoverde Doolhof Rapid Fire: De Betoverde Doolhof Analyse Document Simon Langevoort (3344851) Eva Timmer (3587266) Edwin Westerhoud (3637581) Ivar Terwindt (3654907) Johan Zanin (3656381) Jurriaan Pijpers (3675343) Frank

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 -

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 - Workshops Top Secretaries 2012 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2-1 TRAININGSCARROUSEL - 3-1.1. Projectmanagement - 3-1.2. Overtuigend beïnvloeden - 4-1.3. Communiceren met NLP - 5-1.4. Effectiever met emotionele

Nadere informatie

C-two: brengt uw boodschap in beeld

C-two: brengt uw boodschap in beeld C-two: brengt uw boodschap in beeld Any Screen is Your Stage C-two - al meer dan 10 jaar dé audiovisuele communicatie-expert - ontwikkelt pakkende, professionele PowerPoint & Prezi-presentaties, Powermovies,

Nadere informatie

Van beeldscherm tot output

Van beeldscherm tot output Van beeldscherm tot output Uw grafische specialist en partner Grafinex ondersteunt de grafimedia industrie met een breed spectrum aan diensten en producten. Met deskundig advies en oplossingen op maat.

Nadere informatie

Master Of Code voor haar opdrachtgevers

Master Of Code voor haar opdrachtgevers Master Of Code voor haar opdrachtgevers nov12 Een trend: mobiel in zakelijk verkeer Een trend: mobiel in zakelijk verkeer(2) 1,6 miljoen x online boekjes bekeken waarvan 600.000 keer via mobiele apparaten

Nadere informatie

Communication and Multimedia Design Amsterdam Informatie over het afstudeerproject februari - juni 2012

Communication and Multimedia Design Amsterdam Informatie over het afstudeerproject februari - juni 2012 Communication and Multimedia Design Amsterdam Informatie over het afstudeerproject februari - juni 2012 Inleiding Studenten van de opleiding CMD Amsterdam maken in het afstudeerjaar hun individuele afstudeerproject.

Nadere informatie

De gamebranche in beeld. Marktmonitor Gaming in opdracht van Kenniscentrum GOC

De gamebranche in beeld. Marktmonitor Gaming in opdracht van Kenniscentrum GOC De gamebranche in beeld Marktmonitor Gaming in opdracht van Kenniscentrum GOC Inhoud Blz Inleiding 02 Inhoud 03 Marktmonitor Gaming 04 De gamebranche 06 Functies en opleidingsbeleid 08 Ontwikkelingen:

Nadere informatie

Introductie. Met Flowcode software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen.

Introductie. Met Flowcode software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen. Introductie Met software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen. is een van 's werelds meest geavanceerde ontwikkelomgevingen voor elektronica en

Nadere informatie

------------------------------ Een overzicht van alle eisen en wensen is onderaan dit document te vinden ------------------------------

------------------------------ Een overzicht van alle eisen en wensen is onderaan dit document te vinden ------------------------------ Notulen VPRO briefing :: 23-09-2004 _ 13.30u 15.00u :: MultiVilla Aanwezig: Namens de HKU: Joost Burger, Joost Blatter, Merijn Vogelsang, Nick van Loo, Martijn Reintjes, Dudu Puetes, Paul Keurentjes Namens

Nadere informatie

Inhoudsopgave 3 INHOUDSOPGAVE

Inhoudsopgave 3 INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave 3 INHOUDSOPGAVE Auteur 5 Inleiding 7 1 Een website is geen project 9 2 Online strategie 11 1 Voor wie is de website en wat is het doel ervan? 12 2 De website als deel van een multi-omgeving

Nadere informatie

Training en workshops

Training en workshops Mirabeau Academy DIGITAL CONCEPT DEVELOPMENT Training en workshops MIRABEAU ACADEMY AHEAD IN A DIGITAL WORLD Digitaal denken zit in onze code. We weten exact wat er online speelt. Sinds 2001 ontwikkelen

Nadere informatie

knkpublishing Microsoft Dynamics De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware Nieuwe kansen in een veranderende media wereld

knkpublishing Microsoft Dynamics De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware Nieuwe kansen in een veranderende media wereld De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware INTEGRATIE CONTINUE INNOVATIE WORKFLOW ONDERSTEUNING ABECON-CONSULTANCY OVER ABECON Microsoft Dynamics Nieuwe kansen in een veranderende media wereld Standaard

Nadere informatie

Persoonlijk OntwikkelingsPlan Simon Hoekstra 10 oktober 2012

Persoonlijk OntwikkelingsPlan Simon Hoekstra 10 oktober 2012 Persoonlijk OntwikkelingsPlan Simon Hoekstra 10 oktober 2012 Opdrachtsomschrijving CCCP is een tv en reclamebureau onder een dak. Ik ben aangenomen voor op de redactie van RamBam. Een TV programma van

Nadere informatie

MEDIA-steun voor de ontwikkeling van Video Games

MEDIA-steun voor de ontwikkeling van Video Games MEDIA-steun voor de ontwikkeling van Video Games Bram Kranendonk Creative Europe Desk NL ClickNL Games, 20/11/2014 Creative Europe in een notendop Een stimuleringsprogramma voor de culturele en creatieve

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

Aan de slag met het Business Model Canvas

Aan de slag met het Business Model Canvas 1 Aan de slag met het Business Model Canvas De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink November 2014 2 Inhoud Deel 1: Het Business Model Canvas Het Business Model Canvas Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant:

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant: Over ons All In Content begeleidt IT & New Media projecten in het domein van Enterprise 2.0 portals en contentmanagement. Onze focus ligt in het bijzonder op het gebied van duurzaam werken met toepassingen

Nadere informatie

Zelftest Java concepten

Zelftest Java concepten Zelftest Java concepten Document: n0838test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA CONCEPTEN Om de voorkennis nodig

Nadere informatie

Instituut voor Communicatie, Media & IT. Game Design & Development

Instituut voor Communicatie, Media & IT. Game Design & Development Instituut voor Communicatie, Media & IT Game Design & Development EELCO BRAAD // NIEK JONKER drs. Eelco Braad University Lecturer Game Design & Development Master of Computational Science & Scientific

Nadere informatie

Training en workshops

Training en workshops Mirabeau Academy SCRUM ESSENTIALS Training en workshops MIRABEAU ACADEMY AHEAD IN A DIGITAL WORLD Digitaal denken zit in onze code. We weten exact wat er online speelt. Sinds 2001 ontwikkelen we platformen

Nadere informatie

Intelligente oplossingen

Intelligente oplossingen In het voortdurend veranderende zakelijke klimaat van vandaag de dag is het van cruciaal belang om met medewerkers, klanten en investeerders te kunnen communiceren, waar zij zich ook bevinden. Mshow webconferencing

Nadere informatie

Inhoud: Inleiding tot Taak 1.1.14 1 Omschrijving van vacatures 2 Matrix van benodigde 5 Bronvermeldingen 7

Inhoud: Inleiding tot Taak 1.1.14 1 Omschrijving van vacatures 2 Matrix van benodigde 5 Bronvermeldingen 7 Inleiding Taak 10 gaat over het oriënteren op het vakgebied van onze toekomst. Als we straks afgestudeerd zijn zullen we automatisch werk moeten gaan zoeken. Maar welk werk of in welke sector? Dat gaan

Nadere informatie

Een beter imago begint bij jezelf

Een beter imago begint bij jezelf Een beter imago begint bij jezelf David Kok in gesprek met Thomas Marzano Gemeenten, ambtenaren, de politiek, de overheid als geheel: we kampen met een imagoprobleem. We doen ons werk (vaak) niet goed,

Nadere informatie

Acrobat 8 voor marketingprofessionals

Acrobat 8 voor marketingprofessionals Acrobat 8 voor marketingprofessionals Colin van Oosterhout Business Development Manager Acrobat Monique Engelaar Marketing Manager Acrobat Adobe Systems Benelux 2006 Adobe Systems Incorporated. All Rights

Nadere informatie

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat:

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat: Training Trainingscode Duur Gepubliceerd Taal Type Leermethode Kosten SF2015V8 4 dagen 02/02/2015 Nederlands & Engels Developer, basis Invidueel & klassikaal Op aanvraag Deze training richt zich op het

Nadere informatie

Publishing & Printing Company B.V.

Publishing & Printing Company B.V. STAPPENPLAN WEBSITE Versie 1.3 Publishing & Printing Company B.V. Weth. Sangersstraat 38 (0)46-437 73 11 KVK 140.41959 6191 NA Beek web@pp-company.nl BTW NL 0085.52.861.B01 Algemene voorwaarden www.pp-company.nl

Nadere informatie

CMM 3: levert het wat op?

CMM 3: levert het wat op? CMM 3: levert het wat op? Philips Analytical De noodzaak en voordelen van Software Process Improvement Wie is Philips Analytical? Waarom is voor ons software proces verbetering zo essentieel? Hoe hebben

Nadere informatie

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS Intro Lobke Elbers @lobkeelbers lobke@travelnext.nl Community manager Content schrijver Online marketing Blogger Kansenzoeker Samenwerker Gastdocent NHTV Nijmegen www.travelnext.nl

Nadere informatie

WEBSITE APK WAAR KOMEN DE GEGEVENS VANDAAN?

WEBSITE APK WAAR KOMEN DE GEGEVENS VANDAAN? 1 WEBSITE APK WAAR KOMEN DE GEGEVENS VANDAAN? OPZET Voor het bepalen van de scores in de website APK wordt uitsluitend gebruik gemaakt van openbare gegevens of gegevens die direct uit uw website volgen.

Nadere informatie

Van component tot vision project

Van component tot vision project Techniek gaat prima samen. Van component tot vision project Al meer dan tien jaar is Data Vision de grootste distributeur van vision componenten in de Benelux met kantoren in Nederland en België. Data

Nadere informatie

WHITEPAPER IN 5 MINUTEN. 08. Content Design verdrijft CMS

WHITEPAPER IN 5 MINUTEN. 08. Content Design verdrijft CMS WHITEPAPER IN 5 MINUTEN M A A R T 2 0 1 4 08. Content Design verdrijft CMS Introductie Je komt steeds vaker op websites die er bijzonder uitzien, of die het verhaal in één pagina vertellen. Jij wil dit

Nadere informatie

Culture Shock -PIM. GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl. Esra Atescelik juni 2009 1

Culture Shock -PIM. GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl. Esra Atescelik juni 2009 1 GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl Esra Atescelik juni 2009 1 Inhoudsopgave 1. Concept Culture Shock.3 1.1 Definitief concept 4 1.2 Interactief gedeelte van de film..4

Nadere informatie

Game-industrie in beeld

Game-industrie in beeld Eindrapport Projectnummer: 10067 In opdracht van: AIM Carine van Oosteren Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon 020 251 0412 Fax 020 251 0444 c.oosteren@os.amsterdam.nl

Nadere informatie

Leandro Valentino Obrie

Leandro Valentino Obrie Leandro Valentino Obrie Address: Personal Website: http://www.leandrovalentino.com Summary Mijn naam is Leandro Valentino Obrie, een ondernemende senior branding specialist met ca 6 jaar ervaring in social

Nadere informatie

Research & development

Research & development Research & development Publishing on demand Workflow ondersteuning Typesetting Documentproductie Gespecialiseerd document ontwerp Web ontwerp en onderhoud Conversie Database publishing Advies Organisatie

Nadere informatie

Stappenplan. De ontwikkeling van een interface doorloopt bij Studio Wolf vier stappen. Deze stappen verduidelijken de weg naar het eindresultaat.

Stappenplan. De ontwikkeling van een interface doorloopt bij Studio Wolf vier stappen. Deze stappen verduidelijken de weg naar het eindresultaat. Stappenplan Een interface is in principe alles wat de communicatie tussen de gebruiker en de computer bepaalt of vorm geeft. Het is het deel van de website of webapplicatie dat de interactie met de gebruiker

Nadere informatie

Inhoud leereenheid 1. AI voor computerspelen. 1.1 Onderwerp 15 1.2 Studeeraanwijzingen 15 1.3 Aanvullingen 15

Inhoud leereenheid 1. AI voor computerspelen. 1.1 Onderwerp 15 1.2 Studeeraanwijzingen 15 1.3 Aanvullingen 15 Inhoud leereenheid 1 AI voor computerspelen 1.1 Onderwerp 15 1.2 Studeeraanwijzingen 15 1.3 Aanvullingen 15 14 Leereenheid 1 AI voor computerspelen Leereenheid 1 AI voor computerspelen 1.1 Onderwerp Het

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software.

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar van Brug Software beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar het Notarieel

Nadere informatie

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN R E C R U I T M E N T R E S O U R C E S R E S U L T S DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN VERDER KIJKEN HumanR is dé specialist op het gebied van werving & selectie en de

Nadere informatie

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau KICKSTARTERS We lanceren binnen twee maanden een nieuw digitaal platform waarmee u in hoog tempo business value genereert. De digitale transformatie is in volle gang. Consumenten

Nadere informatie

BACHELOROPLEIDING VOLTIJD 2016-2017

BACHELOROPLEIDING VOLTIJD 2016-2017 HBO-ICT BACHELOROPLEIDING VOLTIJD 2016-2017 LEERROUTES: BUSINESS IT & MANAGEMENT, GAME DEVELOPMENT, SOFTWARE ENGINEERING, SYSTEM AND NETWORK ENGINEERING EN TECHNISCHE INFORMATICA CREATING TOMORROW HBO-ICT

Nadere informatie

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Informatica kiezen Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Voorlichtingsmateriaal voor leerlingen in havo en vwo Het vak informatica Waarom

Nadere informatie

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Project Management met Teamcenter 2007 Door: Ramon van Raak Beheert u complexe projecten dan weet u als geen ander dat de projectvoorbereiding de basis legt

Nadere informatie

Thier Software Development

Thier Software Development planning.nl Thier Software Development Planning.nl is, als je alle factoren en afhankelijkheden mee zou nemen, vaak complex. Daarom is het belangrijk bij het automatiseren van dit proces te bedenken welke

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

WHITEPAPER > EFFECTIEF BRAND & PACKAGING DESIGN

WHITEPAPER > EFFECTIEF BRAND & PACKAGING DESIGN WHITEPAPER > EFFECTIEF BRAND & PACKAGING DESIGN WIJ ZIJN > BOOM WIJ CREËREN > BRAND, IDENTITY & PACKAGING DESIGN WIJ > VERSTERKEN, INSPIREREN & MAKEN TROTS WHITEPAPER > EFFECTIEF BRAND & PACKAGING DESIGN

Nadere informatie

Bijlage A: Competenties van de opleiding

Bijlage A: Competenties van de opleiding Bijlage A: Competenties van de opleiding In deze bijlage heeft een rectificatie plaatsgevonden per 30 oktober 2012. Na voltooiing van de opleiding moet de student als beroepsbeoefenaar zelfstandig en met

Nadere informatie

Software is in veel manieren te indelen,meest bekend op grond van :

Software is in veel manieren te indelen,meest bekend op grond van : Hoofdstuk 1 1.1: Softwarecategorieen Software is in veel manieren te indelen,meest bekend op grond van : Taal Platform Manier van bedienen Licentie voor de software Het in in algemeen te gebruiken voor

Nadere informatie

FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES

FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES Voltijd Tilburg 2011/2012 COMMERCIËLE ECONOMIE FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES DIGITAL PUBLISHING STUDIES 25.M.3535.01.11 Enjoy YOUR learning community! We willen vermaakt worden, we zoeken naar

Nadere informatie

DE KRACHT VAN PERSONALISATIE

DE KRACHT VAN PERSONALISATIE DE KRACHT VAN PERSONALISATIE StoryMail behandelt in deze guide de belangrijkste resultaten uit het onderzoek De kracht van personalisatie van Forrester (2015). Forrester interviewde 101 beslissingsbevoegden

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het multimedia productieproces 3. De uitvoering MM-02-06-01

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het multimedia productieproces 3. De uitvoering MM-02-06-01 OPDRACHTKAART MM-02-06-01 De uitvoering Voorkennis: Je hebt multimedia-opdrachten 1 tot en met 5 (MM-02-01 t/m MM-02-05) afgerond. Je kunt met behulp van multimedia-software, zoals bijvoorbeeld Macromedia

Nadere informatie

Tot zover Format Doelgroep Locaties Grounding the narrat Interactie Motivatie

Tot zover Format Doelgroep Locaties Grounding the narrat Interactie Motivatie Tot zover 1. Format: (serieus)game, play, tour, commercieel enz. 2. Doelgroep / personages / persona s / sociale relatie met een ander 3. Locaties: (non)lineair, history, branching. Herhaalbare patronen

Nadere informatie

Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People

Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People Onze experts brengen u digitale kennis en ervaring op locatie. Om voortdurend in te kunnen spelen op veranderende

Nadere informatie

ECM Crowd Simulation in Unity

ECM Crowd Simulation in Unity ECM Crowd Simulation in Unity Level 11 Department of Computer Science Universiteit Utrecht CrowdEd Level 11 (Utrecht University) ECM Crowd Simulation in Unity CrowdEd 1 / 23 Inhoud 1 Wie zijn wij? 2 Doelstellingen

Nadere informatie

Online Storytelling met uw interactief jaarverslag

Online Storytelling met uw interactief jaarverslag REACH TOUCH MOVE Interactief Jaarverslag Online Storytelling met uw interactief jaarverslag Maximale Reach, Touch en Move in de financiële verantwoording van een jaar Waarom uw jaarverslag interactief?

Nadere informatie

Community Oplossingen Interactie met en tussen klanten op een eigen Klant Community

Community Oplossingen Interactie met en tussen klanten op een eigen Klant Community Community Oplossingen Interactie met en tussen klanten op een eigen Klant Community Opkomst van Social Media verandert klant contact Trend Beschrijving Consequenties Gebruik Social Media Ruim 70% van de

Nadere informatie

building your digital world WAAROM WAT & HOE PRODUCTEN

building your digital world WAAROM WAT & HOE PRODUCTEN building your digital world WAAROM WAT & HOE PRODUCTEN Tizio is een multidisciplinair softwarebureau in de ruimste zin van het woord. Wij ontwerpen en ontwikkelen alle soorten websites en software. Websites

Nadere informatie

Hoofdstuk 0.1. Voor we aan het maken van spelletjes beginnen eerst een stukje over het ontstaan van computerspelletjes.

Hoofdstuk 0.1. Voor we aan het maken van spelletjes beginnen eerst een stukje over het ontstaan van computerspelletjes. Introductie Zo, ben jij ook zo n spelletjes freak. Lig je ook iedere maand bij de brievenbus te wachten op de nieuwste Power Unlimited? Storm je naar de winkel voor de allernieuwste spelletjes? Heb je

Nadere informatie

E-MAIL AWARD 2013 : PROCEDURE & CASE FORMAT

E-MAIL AWARD 2013 : PROCEDURE & CASE FORMAT E-MAIL AWARD 2013 : PROCEDURE & CASE FORMAT Leuk en goed dat u een case in wilt dienen. Om de jurering eerlijk, eenvoudig en overzichtelijk te maken, willen we u vragen uw case in te dienen aan de hand

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie