Verantwoording. Inleiding. Opbouw Communicatie in het bedrijfsleven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verantwoording. Inleiding. Opbouw Communicatie in het bedrijfsleven"

Transcriptie

1 Verantwoording Inleiding Communicatie in het bedrijfsleven is specifiek gemaakt voor gebruik in het hbo op opleidingen Economie, zoals de opleiding Bedrijfseconomie, Commerciële Economie en Management, Economie en Recht. Het boek is met name geschikt voor eerste- en tweedejaarsstudenten, maar kan ook in latere jaren van de studie gebruikt worden. Het boek biedt studenten een methode om de communicatieve vaardigheden te trainen waarin ze aan het eind van hun studie competent moeten zijn. Aan bod komen vaardigheden zoals vergaderen, feedback geven en reflecteren, maar ook onderzoeksvaardigheden zoals enquêteren en schriftelijke vaardigheden als klantgericht schrijven en complexere vaardigheden, zoals onderhandelen en een ondernemingsplan schrijven. Communicatie in het bedrijfsleven is een competentiegerichte methode, te gebruiken bij een vak als Communicatie of Nederlands. Het is een praktijkboek en de nadruk ligt dan ook op het trainen van de communicatieve vaardigheden. Dit doen studenten aan de hand van opdrachten die spelen in realistische praktijksituaties. Communicatie in het bedrijfsleven is nadrukkelijk geen theorieboek. Theorie is alleen kort aangeboden daar waar studenten het nodig hebben om de opdrachten te kunnen maken. Het staat overzichtelijk bij elkaar achter in het boek. Als studenten aanvullende theorie nodig hebben, vinden ze daarvoor diverse verwijzingen. Opbouw Communicatie in het bedrijfsleven Het eerste deel van het boek bevat vijftien hoofdstukken. De volgorde is bepaald op basis van niveau. In de eerste vijf hoofdstukken komen basisvaardigheden aan bod. De volgende vijf hoofdstukken gaan een stap verder en de laatste vijf hoofdstukken bevatten de meer complexe onderdelen. Dit zijn de onderwerpen per hoofdstuk: 1. Werken in teamverband 2. Klantgericht schrijven 3. Gesprekstechnieken 4. Basisvaardigheid: presenteren 5. Basisvaardigheid: memo schrijven 6. Plan van aanpak maken 7. Projectmatig werken xi

2 8. Enquêteren 9. Verkoopbrief schrijven 10. Verkoopgesprek voeren 11. Onderhandelen 12. Briefing geven en beoordelen 13. Selectieprocedure uitzetten 14. Adviesrapport schrijven 15. Ondernemingsplan schrijven Het tweede deel van het boek bevat alle theorie die nodig is om de hoofdstukken uit deel 1 te begrijpen. Er wordt in deel 1 regelmatig naar de theorie in deel 2 verwezen. Het boek is zo opgezet dat het van voor naar achter kan worden doorgewerkt, maar docenten kunnen ook in willekeurige volgorde aan de slag met elk hoofdstuk afzonderlijk. En zelfs binnen een hoofdstuk is het mogelijk om met de studenten een losse opdracht of case te doen. Dus afhankelijk van het eigen programma kan het boek worden ingezet. Studenten kunnen ook zelfstandig met het boek aan de slag. Bijvoorbeeld bij inhoudelijke opdrachten (zoals een ondernemingsplan) of projecten (zoals het werken in een projectteam aan een praktijkopdracht). Alle uitwerkingen van de opdrachten staan op de cd-rom en zijn beschikbaar voor docenten en studenten. Communicatie in het bedrijfsleven is een praktijkboek waarin studenten hun communicatieve vaardigheden trainen in levensechte situaties uit de beroepspraktijk. In het hoofdstuk over het maken van een plan van aanpak (zie hoofdstuk 6) moeten studenten bijvoorbeeld achtergrond, doel en resultaat beschrijven voor een beurs die georganiseerd wordt in tentoonstellings- en congrescentrum RAI in Amsterdam. Studenten werken gericht aan een beroepsproduct (bijvoorbeeld een plan van aanpak of een vergadering) en leren zo de betreffende communicatieve vaardigheden beheersen tijdens het proces waarin dit product tot stand komt. Aan zo n beroepsproduct werken studenten niet als zichzelf, maar ze verplaatsen zich steeds in een beroepsrol. Met beroepsrollen bedoelen we dat studenten zich moeten voorstellen dat ze de opdracht uitvoeren in de rol van medewerker financieel economische zaken, marketingmanager, commercieel adviseur, beleidsmedewerker, enzovoort. Bij het boek hoort een cd-rom met daarop de nodige achtergrondinformatie, zoals cijfers en bronnen die studenten kunnen gebruiken bij het maken van de opdrachten. Verder is bij vrijwel elk hoofdstuk een lijst met indicatoren gemaakt. Aan de hand van deze indicatoren kan worden nagegaan of aan de leerdoelen is voldaan. Dit kan de docent doen, maar studenten kunnen hier ook zelf mee aan de slag. Ook deze indicatoren staan op de cd-rom. xii

3 Koppeling met competenties In Communicatie in het bedrijfsleven gaan we uit van de domeincompetenties zoals die zijn vastgesteld voor de economieopleidingen: Bedrijfseconomie, Commerciële Economie en Management, Economie en Recht. Er bestaat een heldere en transparante relatie tussen deze domeincompetenties en de hoofdstukken. Op deze manier kunnen de afzonderlijke hoofdstukken een duidelijke plek krijgen binnen het curriculum. We hebben gewerkt met de volgende documenten, alle ontwikkeld door de hbo-raad: Domeincompetenties Bachelor of Economics ; competenties voor het hbo-bachelordomein Economics (Bedrijfseconomie), opgesteld december 2005; Domeincompetenties Bachelor of Commerce ; competenties voor het hbo-bachelordomein Commerce (Commerciële Economie), opgesteld december 2005; Domeincompetenties Bachelor of BA ; competenties voor het hbo-bachelordomein Business Administration (Management, Economie en Recht), opgesteld december Uit deze domeincompetenties destilleerden wij de communicatieve elementen. Studenten werken dus steeds aan communicatieve competenties die onderdeel zijn van de domeincompetenties. Bedrijfseconomie In de domeincompetenties voor Bedrijfseconomie worden acht domeincompetenties beschreven. Deze zijn genummerd van 1 tot en met 8. Uit deze domeincompetenties hebben wij de communicatieve vaardigheden gedestilleerd die nodig zijn om aan de domeincompetentie te kunnen voldoen. Eén domeincompetentie is expliciet een communicatieve competentie (nummer 7). Uit de andere domeincompetenties blijken de communicatieve vaardigheden impliciet (nummers 4, 5 en 6) of ze zijn nadrukkelijk niet aan de orde (nummers 1, 2 en 3). De laatste domeincompetentie is een zelfsturende competentie (nummer 8). Hierin worden onder meer ontwikkelingsgericht vermogen en reflectievaardigheden genoemd. Dit zijn basisvereisten voor competentiegericht leren en daarom hebben we ze verweven in de didactische opzet van het boek. Zie hierover de didactische verantwoording. In het eerste hoofdstuk worden gericht de basisvaardigheden getraind die nodig zijn om te kunnen reflecteren, feedback geven/ontvangen en samenwerken. Naast domeincompetentie 8 draagt Communicatie in het bedrijfsleven bij aan de realisering van de volgende domeincompetenties: 7. Sociale en communicatieve competentie (interpersoonlijk, organisatie): samenwerken in een beroepsomgeving en meedenken over doelen en inrichting van de organisatie, waaruit eisen voortvloeien die betrekking hebben op de volgende kenmerken: multidisciplinariteit en interdisciplinariteit, klantgerichtheid, collegialiteit, leidinggeven (het sociale deel van de competentie); xiii

4 communiceren intern op alle niveaus, effectief en in de gangbare bedrijfstaal, veelal in het Nederlands en/of Engels; in termen van beroepstaken omvat dat zaken als het opstellen en schrijven van plannen en notities, informeren, overleg voeren, draagvlak creëren, stimuleren, motiveren, overtuigen, verwoorden en besluiten. 6. Geven van adviezen en verlenen van diensten op financieel-economisch en fiscaal terrein aan belanghebbenden. 5. Verstrekken van informatie ten behoeve van externe belanghebbenden. 4. Bepalen en verstrekken van financieel-economische en fiscale informatie voor besluitvorming. In de volgende tabel geven we de relatie tussen de domeincompetenties, de daaruit gedestilleerde communicatieve onderdelen en de afzonderlijke hoofdstukken uit het boek waarin ze aan bod komen. Domeincompetentie (hbo-raad) Communicatieve competentie Hoofdstuk 7 Kan samenwerken in een beroepsomgeving Is klantgericht in schriftelijke communicatie Kan plannen en notities schrijven Kan overleggen Kan informeren Kan overtuigen Kan stimuleren en motiveren 6 Kan een (eenvoudig) ondernemingsplan schrijven Kan adviseren op financieel-economisch en fiscaal terrein 1, 6, , 6, , Kan complexe bezwaar-, verweer- en beroepsschriften schrijven Kan complexe subsidieaanvragen schrijven 4 Kan (integraal) adviesrapport schrijven 14 Zoals uit dit overzicht blijkt, komen de competenties kan adviseren op financieel-economisch en fiscaal terrein, kan complexe bezwaar-, verweer- en beroepsschriften schrijven en kan complexe subsidieaanvragen schrijven niet aan bod. In Communicatie in het bedrijfsleven richten we ons vooral op de basisvaardigheden. Dat betekent dat studenten binnen de competentie kan adviseren op financieel-economisch en fiscaal terrein wel leren schriftelijk te adviseren (zie hoofdstuk 14). Deze vaardigheid is toegespitst op een financieel onderwerp, maar het geven van een advies zoals bedoeld in competentie 6 gaat een stap verder en is niet opgenomen in dit boek. Ook het schrijven van een bezwaar-, verweer- en beroepsschrift komt als zodanig niet aan bod. Wel wordt schrijfvaardigheid in het algemeen behandeld. Dit vormt een basisvaardigheid die nodig is om een bezwaar-, verweer- of beroepsschrift te kunnen schrijven. Maar het schrijven van deze specifieke beroepsproducten gaat nog een stap verder en valt buiten de context van dit boek. xiv

5 Het schrijven van een subsidieaanvraag komt als afzonderlijk onderwerp niet aan bod, maar als onderdeel van het schrijven van een adviesrapport komen nummer 2 en 6 uit de volgende specificatie van de competentie wel aan bod. Adviesrapport voor externe belanghebbende op het terrein van: 1. procesinrichting; 2. investeringsvraagstukken; 3. overdracht ondernemingen; 4. faillissement; 5. meer complexe subsidieaanvragen; 6. beoordeling/analyse aangeleverde informatie voor belanghebbende. Commerciële Economie In de domeincompetenties voor Commerciële Economie worden tien domeincompetenties beschreven. Deze zijn genummerd van 1 tot en met 10. Uit deze domeincompetenties hebben wij de communicatieve vaardigheden gedestilleerd die nodig zijn om aan de domeincompetentie te kunnen voldoen. Eén domeincompetentie is expliciet een communicatieve competentie (nummer 9). Uit de andere domeincompetenties blijken de communicatieve vaardigheden impliciet (nummers 2, 5, 6 en 8) of ze zijn nadrukkelijk niet aan de orde (nummers 1, 3, 4 en 7). De laatste domeincompetentie is een zelfsturende competentie (nummer 10). Hierin worden onder meer ontwikkelingsgericht vermogen en reflectievaardigheden genoemd. Dit zijn basisvereisten voor competentiegericht leren en daarom hebben we ze verweven in de didactische opzet van het boek. Zie hierover de didactische verantwoording. In het eerste hoofdstuk worden gericht de basisvaardigheden getraind die nodig zijn om te kunnen reflecteren, feedback geven/ontvangen en samenwerken. Naast domeincompetentie 10 draagt Communicatie in het bedrijfsleven bij aan de realisering van de volgende domeincompetenties: 9. Sociale en communicatieve competentie (interpersoonlijk, organisatie): samenwerken in een beroepsomgeving en meedenken over doelen en inrichting van de organisatie, waaruit eisen voortvloeien die betrekking hebben op de volgende kenmerken: multidisciplinariteit en interdisciplinariteit, klantgerichtheid, collegialiteit, leidinggeven (het sociale deel van de competentie); communiceren intern op alle niveaus, effectief en in de gangbare bedrijfstaal, veelal in het Nederlands en/of Engels; in termen van beroepstaken omvat dat zaken als het opstellen en schrijven van plannen en notities, informeren, overleg voeren, draagvalk creëren, stimuleren, motiveren, overtuigen, verwoorden en besluiten. 8. Leidinggeven aan een bedrijf, een bedrijfsonderdeel, bedrijfsprocessen of een project. xv

6 6. Ontwikkelen en onderhouden van zakelijke relaties ten behoeve van inkoop, verkoop en dienstverlening. 5. Opstellen, uitvoeren en bijstellen van plannen vanuit het marketingbeleid (ondernemingsbeleid). 2. Uitvoeren, interpreteren, toetsen en evalueren van marktonderzoek. In de volgende tabel geven we de relatie tussen de domeincompetenties, de daaruit gedestilleerde communicatieve onderdelen en de afzonderlijke hoofdstukken uit het boek waarin ze aan bod komen. Domeincompetentie (hbo-raad) Communicatieve competentie Hoofdstuk 9 Kan samenwerken in een beroepsomgeving Is klantgericht in schriftelijke communicatie Kan plannen en notities schrijven Kan overleggen Kan informeren Kan overtuigen Kan stimuleren en motiveren 8 Kan leidinggeven Kan de eindresultaten van een project formuleren en verdedigen op basis van de resultaten die door de projectgroep zijn opgeleverd Kan een project/proces aan de hand van de vooraf gestelde kwaliteitseisen evalueren Kan op adequate wijze feedback geven aan groepsleden Kan vergadering voorzitten Kan conflicten hanteren en bemiddelen 6 Kan een eigen netwerk ten behoeve van inkoop en verkoop c.q. dienstverlening opzetten en onderhouden Kan effectief onderhandelen Kan effectief schriftelijk communiceren ten behoeve van inkoop en verkoop 5 Kan een plan (voor communicatie, verkoop, distributie, organisatie) opstellen, op basis van een complexe marketingprobleemstelling Kan de analyse en conclusies op overtuigende wijze presenteren aan management en groepen voor het verkrijgen van instemming met en draagvlak voor de uitvoering Kan (marketingdoelstellingen) SMART formuleren Kan een marketingplan schrijven Kan een marktanalyseplan vanuit een of meerdere contexten opstellen Kan rapport schrijven Kan resultaten overtuigend presenteren Kan adviseren over vervolgtraject Kan, samen met anderen, een eenvoudig product of dienst verkopen Kan een volledig businessplan maken 2 Kan probleemstelling formuleren Kan vragenlijst opstellen Kan een onderzoeksplan opstellen Kan een rapport schrijven en aanbevelingen doen Kan onderzoeksresultaten presenteren, inclusief conclusies en aanbevelingen 1, 6, , 6, , , , , , , 14 14, 15 4 xvi

7 Zoals uit dit overzicht blijkt, komen de competenties kan conflicten hanteren en bemiddelen, kan een plan (voor communicatie, verkoop, distributie en organisatie) opstellen, kan een marktanalyseplan opstellen en kan adviseren over een vervolgtraject niet aan bod. In Communicatie in het bedrijfsleven richten we ons vooral op de basisvaardigheden. Dat betekent dat studenten binnen de competentie kan onderhandelen wel gesprekstechnieken oefenen in situaties met tegengestelde belangen (zie hoofdstuk 11), maar conflicthantering an sich gaat een stap verder en is niet opgenomen in dit boek. Het maken van een plan voor communicatie, verkoop, distributie en organisatie en het maken van een marktanalyseplan komt als zodanig niet aan bod in het boek. Wel besteden we aandacht aan het schrijven van een marketingplan (zie hoofdstuk 15) en maken van een probleemstelling (zie hoofdstukken 14 en 15). Het geven van een advies over een vervolgtraject komt zo specifiek niet aan bod, maar wordt wel behandeld als onderdeel bij het doen van beleidsvoorstellen en het schrijven van een adviesrapport (zie hoofdstukken 5 en 14). Management, Economie en Recht In de domeincompetenties voor Management, Economie en Recht worden acht domeincompetenties beschreven. Deze zijn genummerd van 1 tot en met 8. Uit deze domeincompetenties hebben wij de communicatieve vaardigheden gedestilleerd die nodig zijn om aan de domeincompetentie te kunnen voldoen. Eén domeincompetentie is expliciet een communicatieve competentie (nummer 7). Uit de andere domeincompetenties blijken de communicatieve vaardigheden impliciet (nummers 2, 3 en 6) of ze zijn nadrukkelijk niet aan de orde (nummers 1, 4 en 5). De laatste domeincompetentie is een zelfsturende competentie (nummer 8). Hierin worden ondermeer ontwikkelingsgericht vermogen en reflectievaardigheden genoemd. Dit zijn basisvereisten voor competentiegericht leren en daarom hebben we ze verweven in de didactische opzet van het boek. Zie hierover de didactische verantwoording. In het eerste hoofdstuk worden gericht de basisvaardigheden getraind die nodig zijn om te kunnen reflecteren, feedback geven/ontvangen en samenwerken. Naast domeincompetentie 8 draagt Communicatie in het bedrijfsleven bij aan de realisering van de volgende domeincompetenties: 7. Sociale en communicatieve competentie (interpersoonlijk, organisatie): samenwerken in een beroepsomgeving en meedenken over doelen en inrichting van de organisatie, waaruit eisen voortvloeien die betrekking hebben op de volgende kenmerken: multidisciplinariteit en interdisciplinariteit, klantgerichtheid, collegialiteit, leidinggeven (het sociale deel van de competentie); xvii

8 communiceren intern op alle niveaus, effectief en in de gangbare bedrijfstaal, veelal in het Nederlands en/of Engels; in termen van beroepstaken omvat dat zaken als het opstellen en schrijven van plannen en notities, informeren, overleg voeren, draagvlak creëren, stimuleren, motiveren, overtuigen, verwoorden en besluiten. 6. Ontwikkelen, implementeren en evalueren van een veranderingsproces. 3. Toepassen van human resources management in het licht van de strategie van de organisatie. 2. Analyseren van beleidsvraagstukken, vertalen in beleidsdoelstellingen en -alternatieven en voorbereiden van besluitvorming. In de volgende tabel geven we de relatie tussen de domeincompetenties, de daaruit gedestilleerde communicatieve onderdelen en de afzonderlijke hoofdstukken uit het boek waarin ze aan bod komen. Domeincompetentie (hbo-raad) Communicatieve competentie Hoofdstuk 7 Kan samenwerken in een beroepsomgeving Is klantgericht in schriftelijke communicatie Kan plannen en notities schrijven Kan overleggen Kan informeren Kan overtuigen Kan stimuleren en motiveren 6 Kan adviesrapport schrijven Kan offerte schrijven Kan plan van aanpak maken Kan vragenlijst opstellen Kan rapport schrijven Kan presenteren Kan adviseren 3 Kan plan (sociaal, scholings-, wervings-, et cetera) opstellen Kan sollicitatieprocedure opzetten en uitvoeren Kan interviewen, tweegesprekken voeren 2 Kan vragenlijst opstellen Kan beleidsvoorstellen doen Kan onderzoeksrapport schrijven Kan adviesrapport schrijven Kan leidinggeven aan een project 1, 6, , 6, , , , , Zoals uit dit overzicht blijkt, komt de competentie kan plan (sociaal, scholings-, wervings-, et cetera) opstellen niet aan bod. In Communicatie in het bedrijfsleven richten we ons vooral op de basisvaardigheden. Dat betekent dat het maken van dergelijke plannen als zodanig niet aan bod komt. Wel besteden we aandacht aan het opzetten en uitvoeren van een sollicitatieprocedure (zie hoofdstuk 13) waarvan deze plannen onderdeel kunnen zijn. xviii

9 Didactische verantwoording In de didactische opzet van Communicatie in het bedrijfsleven maken we gebruik van de leercirkel van Kolb. fase 1 concreet ervaren fase 4 actief experimenteren fase 2 waarnemen en overdenken fase 3 abstracte begripsvorming Schematische weergave van de leercirkel van Kolb Kolb maakt onderscheid tussen vier verschillende leerstijlen: de doeners, de dromers (ook wel filosofen genoemd), de denkers en de beslissers. In de leercirkel van Kolb worden vier stappen onderscheiden die optimaal aansluiten bij elk van deze vier leerstijlen. De doeners zijn de mensen die de leertaak het liefst meteen uitvoeren (concreet ervaren) en gaandeweg erachter komen dat ze bepaalde theorie nodig hebben (fase 3) of moeten reflecteren op hoe ze het doen (fase 2). De dromers kijken als ze iets nieuws moeten leren bij voorkeur eerst naar een goed voorbeeld of ze willen eerst luisteren naar iemand die het uitlegt (waarnemen en overdenken). Pas daarna verdiepen ze zich in de theorie (fase 3) of willen ze een en ander uitproberen (fase 4). De denkers starten vanuit de theorie. Ze hebben behoefte aan modellen en handvatten vanuit een theoretisch kader (abstracte begripsvorming). Na bestudering van de theorie gaan ze het geleerde uitvoeren (fase 1) of reflecteren op het geleerde (fase 2). De beslissers willen zo snel mogelijk aan de slag met deelvaardigheden. Zij proberen veel uit en oefenen eerst aparte onderdelen (actief experimenteren). Vervolgens grijpen ze terug op theorie als dat nodig is (fase 3) of kijken ze hoe anderen het doen (fase 2). In een ideaal leerproces wordt de cirkel doorlopen vanaf fase 1 (uitproberen wat het uiteindelijke doel is door te doen), naar fase 2 (voorkennis activeren, reflecteren op hoe het gaat, kijken naar goede voorbeelden), naar fase 3 (bestuderen van de nodige theorie), naar fase 4 (uitproberen van onderdelen met behulp van stappenplannen, checklists en deelopdrachten) om weer te eindigen bij fase 1 (doen wat uiteindelijk het doel was). xix

10 Maar in de praktijk kan een student bij elke fase in de cirkel starten en de vier fasen kunnen zelfs in een willekeurige volgorde worden gevolgd. Bewezen is wel dat het materiaal beter verwerkt wordt als alle fasen worden doorlopen. Maar in principe kan een student die zichzelf al redelijk competent vindt ervoor kiezen alleen fase 1 uit te voeren. In elk hoofdstuk hebben we bij elke fase uit de leercirkel oefeningen gemaakt: Fase 2: Warming-up Fase 3: Theorie Fase 4: Opdrachten Fase 1: Case Een hoofdstuk werkt steeds toe naar een eindcasus. In die case moet de student laten zien dat hij of zij het geleerde in de praktijk kan brengen: fase 1. Voordat het zover is, kunnen studenten fasen 2 tot en met 4 doorlopen. Het hoofdstuk begint met oefeningen waarin de voorkennis betreffende het onderwerp geactiveerd wordt of waarin studenten de opdracht krijgen naar bepaalde praktijkvoorbeelden te kijken: fase 2. Daarna volgt een aantal opdrachten waarmee studenten testen in hoeverre ze de nodige theorie beheersen: fase 3. Vervolgens gaan studenten aan de slag met oefeningen waarin de verschillende onderdelen aan bod komen: fase 4. Per onderdeel kunnen studenten steeds kiezen om het onderdeel over te slaan, een paar opdrachten te maken, of alle opdrachten te maken. Zolang het einddoel (de case) maar gehaald wordt! Doordat elk hoofdstuk is opgezet volgens de leercirkel van Kolb werken studenten steeds aan hun ontwikkelingsgericht vermogen, reflectieve vaardigheden en het ontwikkelen van hun beroepshouding. We vinden dit zelfs zo belangrijk dat we waar mogelijk studenten motiveren te reflecteren op hun handelen en houding. Om studenten hiervoor de nodige tools te geven, starten we in hoofdstuk 1 van het boek met de basisvaardigheden die komen kijken bij het werken in teams, zoals feedback geven/ontvangen, reflecteren, samenwerken en overleggen. De zelfsturende competentie die in de verschillende domeincompetenties is opgenomen (bij Bedrijfseconomie competentienummer 8, bij Commerciële Economie nummer 10 en bij Management, Economie en Recht nummer 8) is door de gekozen didactische opzet verweven in het hele boek: Zelfsturende competentie (intrapersoonlijk, beroepsbeoefenaar of professional): sturen en reguleren van de eigen ontwikkeling ten aanzien van leren, resultaatgericht werken, initiatief nemen en zelfstandig optreden, flexibiliteit; nadenken en reflecteren over een verantwoording nemen voor eigen handelen wat wijst op betrokkenheid en kritische zelfbeoordeling; ontwikkelen van een beroepshouding met ruimte voor normatief-culturele aspecten, respect voor anderen, een beroepscode en ethische principes voor het professioneel handelen; leveren van een bijdrage aan de verdere professionalisering van de branche, publicaties, bijdragen aan congressen, enzovoort. xx

11 Opzet hoofdstuk Het boek is opgezet rond vijftien cases die spelen bij verschillende voorbeeldbedrijven. Deze voorbeeldbedrijven hebben we bezocht en we hebben voorbeelden gezocht van echte situaties in het bedrijf waarin een beroep wordt gedaan op de communicatieve vaardigheden van de medewerkers. In elk hoofdstuk staat één voorbeeldbedrijf centraal, zoals AEGON, ABN AMRO en Dell. En daarnaast heeft elk hoofdstuk een communicatief hoofdonderwerp. Bijvoorbeeld presenteren of een plan van aanpak maken. Dat betekent dat het onderwerp geleerd wordt aan de hand van echte situaties die spelen in het voorbeeldbedrijf. De hoofdstukken hebben een vaste opzet. Introductie Doel Achtergrond Warming-up Theorie Opdrachten Case Ieder hoofdstuk begint met een introductie van het voorbeeldbedrijf en de persoon die de studenten in zijn of haar werkzaamheden gaan volgen. Daarna geven we aan wat het doel is van het hoofdstuk: wat de eindopdracht van het hoofdstuk is; welke producten studenten aan het eind van het hoofdstuk leveren; welke leerdoelen centraal staan; aan welke competenties studenten tijdens het hoofdstuk werken. Met de eindopdracht bedoelen we de case waar in een hoofdstuk naartoe gewerkt wordt. Met producten bedoelen we bijvoorbeeld een brief, een reflectieverslag of een gespreksvoorbereiding op papier. Dit kunnen beroepsproducten zijn, maar ook deelproducten (een onderdeel van een ondernemingsplan) of ondersteunende producten (een observatieverslag). Bij achtergrond geven we aan welke achtergrondinformatie bij het hoofdstuk gebruikt kan worden en welke documenten beschikbaar zijn op de cd-rom. Na de achtergrond begint het oefengedeelte van het boek. Dit is het kernonderdeel van elk hoofdstuk. De oefeningen zijn geordend volgens de vier fasen uit de leercirkel van Kolb. Bij de warming-up staan de observatie- en reflectieoefeningen, bij theorie staan de kennisgerichte vragen, bij opdrachten staan de deeloefeningen en bij case wordt de eindcase van het hoofdstuk gegeven. Studenten werken individueel, in tweetallen of in groepjes aan de opdrachten. Nogmaals, ze hoeven niet alle opdrachten te maken. De docent, of de student zelf, kan een selectie xxi

12 maken. In principe kunnen studenten zelfstandig met het materiaal aan de slag, maar de opdrachten zijn ook goed te gebruiken in eigen lesuitwerkingen. In Deel 2 Theorie is informatie opgenomen die de student nodig heeft om de vijftien praktijkhoofdstukken te maken. Naar deze hoofdstukken wordt in het praktijkgedeelte verwezen. Tevens is met behulp van de index achter in het boek benodigde theorie op te zoeken. Cd-rom Bij Communicatie in het bedrijfsleven hoort een cd-rom. Deze bevat: de uitwerkingen van alle opdrachten; bronmateriaal dat de student nodig heeft bij het doorwerken van de hoofdstukken; per hoofdstuk een lijst met indicatoren met behulp waarvan de docent, of de student zelf, kan beoordelen of de leerdoelen van het hoofdstuk zijn gehaald. Deze lijsten zijn gekoppeld aan de leerdoelen van het hoofdstuk. xxii

PVA Jaar 2. Stefan Timmer S1001410 Klas: CE 2b

PVA Jaar 2. Stefan Timmer S1001410 Klas: CE 2b PVA Jaar 2 Stefan Timmer S1001410 Klas: CE 2b Inhoudsopgave blz. Voorblad - Inhoudsopgave 2 Plan van aanpak tweede jaar 3-4 Bijlage 1: Algemene domeincompetenties 5-6 (wat heb ik geleerd) Bijlage 2: Belangrijkste

Nadere informatie

Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend.

Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. COMMERCE Competentieniveaus voor de domeincompetenties Commerce DC.1 Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. Competentieniveau 1 CE/IBL/SBRM/F&B Signaleren en opsporen

Nadere informatie

Bijlage A: Competenties van de opleiding

Bijlage A: Competenties van de opleiding Bijlage A: Competenties van de opleiding In deze bijlage heeft een rectificatie plaatsgevonden per 30 oktober 2012. Na voltooiing van de opleiding moet de student als beroepsbeoefenaar zelfstandig en met

Nadere informatie

Domeincompetenties en Illustraties Law (versie december 2005)

Domeincompetenties en Illustraties Law (versie december 2005) Domeincompetenties en Illustraties Law (versie december 2005) HBO-raad, vereniging van hogescholen (www.hbo-raad.nl) December 2005 Het copyright geldt voor activiteiten met commercieel gebruik. Wanneer

Nadere informatie

Portfoliobegeleidingsbijeenkomst. Centrale vraag. Hoe kan ik het leren op mijn werkplek zo. inrichten, dat ik mijn beroepscompetenties

Portfoliobegeleidingsbijeenkomst. Centrale vraag. Hoe kan ik het leren op mijn werkplek zo. inrichten, dat ik mijn beroepscompetenties Agenda Welkom Kennismaking Werkplekleren en portfolio Portfoliobegeleidingsbijeenkomst Afsluiting Welkom Kennismaking Centrale vraag In tweetallen: Opdracht 1: Stel elkaar onderstaande vragen: Wie ben

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven 10 SPECIFIEKE FACULTAIRE BEPALINGEN Faculteit Economie en Management Vastgesteld door de faculteitsdirectie op 14 februari 2013 Instemming van de facultaire medezeggenschapsraad op A. Hieronder is voor

Nadere informatie

Competentie 1 Ondernemerschap Initiëren en/of creëren van producten en/of diensten, zelfstandig en ondernemend.

Competentie 1 Ondernemerschap Initiëren en/of creëren van producten en/of diensten, zelfstandig en ondernemend. Naam student: Studentnummer: Evaluatieformulier meewerkstage CE In te vullen door de bedrijfsbegeleider van de stage biedende organisatie voorafgaand aan het eindgesprek met de stagedocent. De stagiair

Nadere informatie

BBA- matrix, competentiegebieden en niveaus ten behoeve van IBL.

BBA- matrix, competentiegebieden en niveaus ten behoeve van IBL. BBA- matrix, competentiegebieden en niveaus ten behoeve van IBL. Uitgangspunt : De opleiding International Business and Languages maakt onderdeel uit van het domein Commerce en volgt voor het bepalen van

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven 10 SPECIFIEKE FACULTAIRE BEPALINGEN Faculteit Economie en Management Vastgesteld door de faculteitsdirectie op 12 februari 2014 Instemming van de facultaire medezeggenschapsraad op 3 juli 2014 A. Hieronder

Nadere informatie

ZAKELIJKE COMMUNICATIE. Schriftelijk. Handleiding competentiegerichte assessments. Diddo van Zand

ZAKELIJKE COMMUNICATIE. Schriftelijk. Handleiding competentiegerichte assessments. Diddo van Zand ZAKELIJKE COMMUNICATIE Schriftelijk Handleiding competentiegerichte assessments Diddo van Zand Inleiding Schriftelijk communiceren is en blijft een belangrijke competentie voor alle hogere beroepsgroepen.

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven:

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: III FACULTEIT ECONOMIE & MANAGEMENT vastgesteld door de faculteitsdirectie op 24 maart 2015 instemming van de facultaire medezeggenschapsraad op 1 oktober 2015. Deze versie treedt in werking op 1 september

Nadere informatie

Erkenning van verworven competenties

Erkenning van verworven competenties THEMA WERVING & SELECTIE EVC, een aanvulling op selectie en werving Drs. L. Sijstermans-Kokx, IVA Beleidsonderzoek en Advies, Universiteit van Tilburg en drs. P.A.M de Keijzer, teamleider opleiding Bedrijfseconomie

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Bijlage A: Competenties van de opleiding

Bijlage A: Competenties van de opleiding Bijlage A: Competenties van de opleiding C1 Ondernemerschap: Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. Signaleren en opsporen van nieuwe ontwikkelingen, rekening houdend

Nadere informatie

nderhandelen -mailen en Vaardigheid strainingen voor het hoger onderwijs rieven schrijven erkopen Met unieke online tools

nderhandelen -mailen en Vaardigheid strainingen voor het hoger onderwijs rieven schrijven erkopen Met unieke online tools dviseren nderhandelen -mailen Vaardigheid strainingen voor het hoger onderwijs en erkopen Met unieke online tools SKILLS VAARDIGHEIDSTRAININGEN VOOR HET HOGER ONDERWIJS In deze brochure vindt u een overzicht

Nadere informatie

Pilot Social Media Analyse, studiejaar 14/ 15

Pilot Social Media Analyse, studiejaar 14/ 15 Pilot Social Media Analyse, studiejaar 14/ 15 Presentatie 10-9-2015 Even voorstellen: Studie wiskunde (Rijksuniversiteit Utrecht) met voor- en nakandidaatsbijvak econometrie (Erasmus universiteit). Docent

Nadere informatie

COMPETENTIEBOEK Small Business & Retail Management

COMPETENTIEBOEK Small Business & Retail Management COMPETENTIEBOEK Small Business & Retail Management IDEE 1 Leiden 6 UITVOEREN 4 Omgeving Externe Communiceren Samenwerken Administreren 8 Zelfont- Structureren 7 wikkeling Netwerken STRATEGIE 3 FINANCIEEL

Nadere informatie

Medezeggenschap verzilveren

Medezeggenschap verzilveren Steven van Slageren Medezeggenschap verzilveren 2 maart 2010 OR-ervaring niet meenemen in je loopbaan is een vorm van kapitaalsvernietiging Medezeggenschap verzilveren Stappenplan/spoorboekje/handleiding:

Nadere informatie

Comakerships & praktijkopdrachten Windesheim Flevoland 2015-2016 Economie & Management, ICT en Bouwkunde

Comakerships & praktijkopdrachten Windesheim Flevoland 2015-2016 Economie & Management, ICT en Bouwkunde Comakerships & praktijkopdrachten Windesheim Flevoland 2015-2016 Economie & Management, ICT en Bouwkunde Opleiding Studiejaar Start Comakership/praktijkopdracht Korte omschrijving 2 sept 2015 Comakership

Nadere informatie

Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV)

Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Faculteit Economie en Management 2007/2008 Versie 1 Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Voor wie is deze minor bestemd

Nadere informatie

Doorloop je eigen Traject!

Doorloop je eigen Traject! Traject en VakTraject brengen Zakelijke Communicatie/Nederlands op het gewenste niveau Doorloop je eigen Traject! Blijvend in prijs verlaagd! Traject is al 12,5 jaar hét lesmateriaal Zakelijke Communicatie/

Nadere informatie

David Kolb en de leerstijlen

David Kolb en de leerstijlen Hoezo leerstijlen? David Kolb en de leerstijlen De toepassing van de leerstijlen theorie van Kolb, het leerproces en de vier leerstijlen, kan bij leren en scholing activerend werken. Iedereen die wil leren

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Comakerships & praktijkopdrachten Windesheim Flevoland 2015-2016 Economie & Management, ICT en Bouwkunde

Comakerships & praktijkopdrachten Windesheim Flevoland 2015-2016 Economie & Management, ICT en Bouwkunde Comakerships & praktijkopdrachten Windesheim Flevoland 2015-2016 Economie & Management, ICT en Bouwkunde Opleiding Studiejaar Start Comakership/praktijkopdracht Korte omschrijving Bedrijfseconomie Comakership

Nadere informatie

Gelderland. Dit is een uitgave van de samenwerkingsverbanden. Gelderland en Oost-Overijssel/Twente en is mede mogelijk gemaakt door BKK.

Gelderland. Dit is een uitgave van de samenwerkingsverbanden. Gelderland en Oost-Overijssel/Twente en is mede mogelijk gemaakt door BKK. samenwerkingsverband kinderopvang beroepsonderwijs Gelderland Colofon Februari 2014 Dit is een uitgave van de samenwerkingsverbanden Kinderopvang-Beroepsonderwijs Gelderland en Oost-Overijssel/Twente en

Nadere informatie

Talent Ontwikkelingsplan (TOP) E-Fase voorjaar 2012 Advanced Business Creation. Nick Kuijpers

Talent Ontwikkelingsplan (TOP) E-Fase voorjaar 2012 Advanced Business Creation. Nick Kuijpers Talent Ontwikkelingsplan (TOP) E-Fase voorjaar 2012 Advanced Business Creation Nick Kuijpers Inhoudsopgave Business School... 3 Leerdoel... 3 Te behalen competenties... 3 Leeractiviteiten + deadlines...

Nadere informatie

TRAININGENGIDS MC CONSULTANTS B.V. R. (Robert) Kuipers

TRAININGENGIDS MC CONSULTANTS B.V. R. (Robert) Kuipers TRAININGENGIDS MC CONSULTANTS B.V. P.A.M. (Petra) Vanderlyde Mr. H.E. (Harriëtte) van Luijken Mr. A.J.P.M. (Jan) Snoeijer A.P.M. (Arnold) Vanderlyde A. (André) Tolman, MFP H.F.M. (Henk) Vanderlyde F.G.R.

Nadere informatie

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Cursusdag 1 09:30 uur Kennismaking We starten deze module een kennismaking. We inventariseren de verwachtingen van alle deelnemers. U krijgt een toelichting

Nadere informatie

Inhoud. Klaar voor de start? 11

Inhoud. Klaar voor de start? 11 Inhoud Klaar voor de start? 11 1 Bouwen op een fundament 16 A De praktijk 16 B Zelfreflectie 17 C De theorie 18 1.1 Ontwikkelen van onderwijs 18 1.2 De elementen van het onderwijsontwikkelmodel 20 D Toepassen

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars.

op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars. op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars. Auteur: Anneke Lucassen Zelfevaluatie begeleiden bij zelfstandig

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Persoonlijke gegevens: Opleidingen en Kwalificaties:

Curriculum Vitae. Persoonlijke gegevens: Opleidingen en Kwalificaties: Curriculum Vitae Persoonlijke gegevens: Voornaam: Mohammed Jawad Achternaam: Alhaydary Adres: Plataanlaan 66 Postcode en plaats: 5616 LR Telefoonnummer: 06 47027919 E-mailadres: jawad_10_alhaydary@hotmail.com

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Formulieren bij opdrachten

Formulieren bij opdrachten Formulieren bij opdrachten Formulier 1 Functieomschrijving slb er sterkte-zwakteanalyse Functieomschrijving slb er sterkte-zwakteanalyse Kernfuncties Criteria Bevindingen Goed Zwak Begeleidingsgesprekken

Nadere informatie

1. Interpersoonlijk competent

1. Interpersoonlijk competent 1. Interpersoonlijk competent De docent BVE schept een vriendelijke en coöperatieve sfeer in het contact met deelnemers en tussen deelnemers, en brengt een open communicatie tot stand. De docent BVE geeft

Nadere informatie

MMVP. 3 MMVP2SLB1 1 O V/O 15

MMVP. 3 MMVP2SLB1 1 O V/O 15 Studiejaar 1 Periode 1 Blok 1: Oriëntatie op markt Kerncompetentie(s): 1, 2, 3, 6, 7, 8, 9, 10 Integrale opdracht 1 - Project (MKT/Onderzoek) Integrale opdracht 1 - Project (CMV-proces) Integrale opdracht

Nadere informatie

Hogeschool van Amsterdam / Domein MCI. Opleiding Interactieve Media / Communication and Multimedia Design

Hogeschool van Amsterdam / Domein MCI. Opleiding Interactieve Media / Communication and Multimedia Design Hogeschool van Amsterdam / Domein MCI Opleiding Interactieve Media / Communication and Multimedia Design Bijlage bij handleiding Afstudeerstage voor studenten sept 2011 Afstudeercoördinatie: Annekee van

Nadere informatie

Wanneer is onderzoek goed: de kwaliteitscriteria

Wanneer is onderzoek goed: de kwaliteitscriteria Management, finance en recht Wanneer is onderzoek goed: de kwaliteitscriteria De verwarring voorbij Naar hernieuwd zelfvertrouwen Congres Praktijkgericht onderzoek in het HBO Amersfoort, 11 december 2012

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner

Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner Faculteit Economie en Management Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner NLP NLP staat voor Neuro Linguïstisch Programmeren (Bandler en Grinder,

Nadere informatie

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA)

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Academie Mercuur en AdviCo verzorgen in samenwerking met Hogeschool SDO de opleiding HBO Bachelor Bedrijfskunde. Het programma

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Leerstijlen en e-leren

Leerstijlen en e-leren Leerstijlen en e-leren Studiedag MBO Taalcoach Academie 3 februari 2012 Marga Tubbing Dromers, denkers, doeners Een hoger leerrendement met e-learning, dat rekening houdt met leerstijlen en leerstrategieën??

Nadere informatie

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Doel Ontwikkelen, implementeren, evalueren en bijstellen van beleid op één of meerdere aandachtsgebieden/beleidsterreinen ten behoeve van de instelling,

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Brochure studenten vaardigheidstrainingen

Brochure studenten vaardigheidstrainingen Brochure studenten vaardigheidstrainingen LEERSTIJLTEST 1. Inleiding Mensen ontwikkelen in hun leven een stijl van handelen die past bij hun persoonlijkheid. Die eigen stijl komt tot uiting in de manier

Nadere informatie

Leergang. Operationeel Management & Persoonlijk Leiderschap

Leergang. Operationeel Management & Persoonlijk Leiderschap Leergang Operationeel Management & Persoonlijk Leiderschap Voor: (tactisch) leidinggevenden zorgmanagers locatiemanagers in de sector zorg en welzijn Hoe bereik ik afdelingsdoelen met mijn medewerkers?

Nadere informatie

Begeleiders Handleiding

Begeleiders Handleiding Begeleiders Handleiding handleiding voor de ondernemer, praktijkbegeleider of docent Onderdeel van de Opleidingen Verkopen in de Gemengde Branche en Verkopen in de Speelgoedbranche Retail Trainingen Begeleiders

Nadere informatie

inhoud Hoofdstuk 3 Ik, de ontvanger 40 3.1 Luisteren 40 3.1.1 Non-verbaal luistergedrag 41 3.1.2 Verbaal luistergedrag 42 3.2 Kritiek ontvangen 43

inhoud Hoofdstuk 3 Ik, de ontvanger 40 3.1 Luisteren 40 3.1.1 Non-verbaal luistergedrag 41 3.1.2 Verbaal luistergedrag 42 3.2 Kritiek ontvangen 43 inhoud Deel 1 Communicatief competent Hoofdstuk 1 Strategisch denken 2 1.1 Communicatie en strategie 2 1.2 Publieks- en situatiegericht denken 3 1.3 Doelgericht denken 4 1.3.1 Het formuleren van doelen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE Praktijk 8 Deeltijd

TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE Praktijk 8 Deeltijd TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE Praktijk 8 Deeltijd Titel vak: Praktijk 8 Kwartaal: 4 Voltijd/deeltijd: Deeltijd Studiejaar: 2 Datum versie: April 2013 ECTS: 5 Assessoren: Vakcoördinator: Caroline Zijlstra, Chris

Nadere informatie

Studiehandleiding Masterclasses Bedrijfseconomie 2011. Beste alumnus,

Studiehandleiding Masterclasses Bedrijfseconomie 2011. Beste alumnus, Studiehandleiding Masterclasses Bedrijfseconomie 2011 Beste alumnus, Welkom bij de serie Masterclasses voor alumni van de bachelor opleiding Bedrijfseconomie van Hogeschool Inholland. Met deze Masterclasses

Nadere informatie

Handleiding (voor student) beroepsproducten en toetsing Periode 1 en 2 Communicatie Deeltijd

Handleiding (voor student) beroepsproducten en toetsing Periode 1 en 2 Communicatie Deeltijd Handleiding (voor student) beroepsproducten en toetsing Periode 1 en 2 Communicatie Deeltijd Inleiding In deze handleiding vind je de beschrijving van de beroepsproducten die je in de eerste twee periodes

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Als je in zorg of welzijn werkt, krijg je veel te maken met zorgvragers die ondersteunt moeten worden in hun persoonlijke verzorging/adl.

Als je in zorg of welzijn werkt, krijg je veel te maken met zorgvragers die ondersteunt moeten worden in hun persoonlijke verzorging/adl. STER opdracht ADL Als je in zorg of welzijn werkt, krijg je veel te maken met zorgvragers die ondersteunt moeten worden in hun persoonlijke verzorging/adl. In de eerste 10 weken van je opleiding heb je

Nadere informatie

Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal

Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal Heerlen, 4 oktober 2011, Hogeschool Zuyd, Heerlen Dr. Bert Hoogveld, Open Universiteit, CELSTEC Drs. Diny Ebrecht, Open Universitieit, CELSTEC. Visionen für

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Management & Organisatie Code C2 Lestijden 60 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2: Positie van de leidinggevenden op middenkaderniveau

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2: Positie van de leidinggevenden op middenkaderniveau Inhoud Inleiding... 9 Hoofdstuk 1: Managen versus leidinggeven... 13 1.1 Management... 13 1.2 Leiding geven... 13 1.3 Competenties en taakaspecten van de leidinggevende... 16 1.4 Samenvattend... 16 Hoofdstuk

Nadere informatie

Dienstenbeschrijving communicatieve vaardigheden

Dienstenbeschrijving communicatieve vaardigheden Dienstenbeschrijving communicatieve vaardigheden Training-1 Training-2 Training-3 : Basistraining communicatieve vaardigheden : Communicatieve vaardigheden voor professionals : Hoe voer ik een intakegesprek

Nadere informatie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie Toetsvormen Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie 1 Waarom wordt er getoetst? Om te beoordelen in hoeverre de student in staat is te handelen zoals op academisch

Nadere informatie

CarrièreBoost. Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu

CarrièreBoost. Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu CarrièreBoost Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu Op zoek naar een nieuwe baan waar begin ik?! Reorganisatie, inkrimping, u bent ontslagen!

Nadere informatie

Opleiding jonge kind specialist (Post HBO)

Opleiding jonge kind specialist (Post HBO) Opleiding jonge kind specialist (Post HBO) 1. Algemeen 1.1. In vogelvlucht De basisopleiding tot jonge kind specialist is een praktijkgerichte opleiding met gefundeerde theoretische onderbouwing. In deze

Nadere informatie

COACHINGSVAARDIGHEDEN. Maarten Van de Broek

COACHINGSVAARDIGHEDEN. Maarten Van de Broek COACHINGSVAARDIGHEDEN Maarten Van de Broek Effect op gecoachte bevestiging groei Ondersteuning status quo Effect bedreiging uitdaging Ondersteuning door actief luisteren Met je lichaam Open houding, oogcontact,

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

INHOUD. Inleiding 9. Werkkader Beïnvloeden van het proces van kwaliteitsmanagement 23. Kader interventieplan 25

INHOUD. Inleiding 9. Werkkader Beïnvloeden van het proces van kwaliteitsmanagement 23. Kader interventieplan 25 INHOUD Inleiding 9 Werkkader Beïnvloeden van het proces van kwaliteitsmanagement 23 Kader interventieplan 25 Werkdocument 1 Aandacht voor betekenisgeving van het veranderingsproces 27 1 Betekenisgeving/betekenis

Nadere informatie

(Her)ijking kerncompetenties van de Sociaal Juridische Dienstverlener

(Her)ijking kerncompetenties van de Sociaal Juridische Dienstverlener (Her)ijking kerncompetenties van de Sociaal Juridische Dienstverlener Landelijk Opleidingsoverleg Sociaal Juridische Dienstverlening Februari 2008 1 1. Inleiding en aanleiding In 2006 en 2007 zijn de afzonderlijke

Nadere informatie

Visie Op Stage Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs (avondonderwijs)

Visie Op Stage Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs (avondonderwijs) Visie Op Stage Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs (avondonderwijs) Opbouw van de stageleerlijn We schreven in onze visie op de opleiding dat we enerzijds willen vertrekken vanuit de student en

Nadere informatie

De kracht van werkplekleren. Peggy Van Acker. Seminarie Onderwijskunde Seminarie 1: Feedback Begeleiding Coaching 28 januari 2014

De kracht van werkplekleren. Peggy Van Acker. Seminarie Onderwijskunde Seminarie 1: Feedback Begeleiding Coaching 28 januari 2014 De kracht van werkplekleren. Peggy Van Acker Seminarie Onderwijskunde Seminarie 1: Feedback Begeleiding Coaching 28 januari 2014 Agenda Info opleiding bachelor Retailmanagement Concept duaal leren & werkplekleren

Nadere informatie

2 Stappen en fasen. 006128860006-bw.indd 8 19-09-13 12:35

2 Stappen en fasen. 006128860006-bw.indd 8 19-09-13 12:35 2 Stappen en fasen 8 ICT-beheerder - Netwerkbeheerder 006128860006-bw.indd 8 19-09-13 12:35 De projectwijzers brengen je in realistische situaties die te maken hebben met het ICT-vakgebied zodat je niet

Nadere informatie

TRAINING VOOR VERTROUWENSPERSONEN Over integriteit en vertrouwelijkheid

TRAINING VOOR VERTROUWENSPERSONEN Over integriteit en vertrouwelijkheid TRAINING VOOR VERTROUWENSPERSONEN Over integriteit en vertrouwelijkheid Training voor medewerkers die binnen hun bedrijf als vertrouwenspersoon optimaal willen functioneren. Training vertrouwenspersonen

Nadere informatie

Pagina 1 van 7. Vergelijking student company - CE Ondernemerschap opgesteld door Stichting Jong Ondernemen en Kenniscentrum Handel 2 juli 2013

Pagina 1 van 7. Vergelijking student company - CE Ondernemerschap opgesteld door Stichting Jong Ondernemen en Kenniscentrum Handel 2 juli 2013 Vergelijking student company - CE Ondernemerschap opgesteld door Stichting Jong Ondernemen en Kenniscentrum Handel 2 juli 2013 A. Inleiding Veel opleidingen werken al jaren met de programma s van Stichting

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Inleiding...3. 4. Eisen aan competentiemodellen...14

Inhoudsopgave. 1. Inleiding...3. 4. Eisen aan competentiemodellen...14 Deel I INTRODUCTIE IN COMPETENTIES EN COMPETENTIEMODELLEN 2. Een korte geschiedenis...4 2.1 De 20ste eeuw... 4 2.2 Kerncompetenties... 6 3. Het begrip competentie...9 3.1 Het competentiebegrip gedefinieerd...

Nadere informatie

TOP TOP. Gideon Swart 2025059 ABCE1A

TOP TOP. Gideon Swart 2025059 ABCE1A 1 TOP Gideon Swart 2025059 ABCE1A 2 Voorwoord In de E-fase gaat het niet meer zo zeer om opdrachten of projecten uit te voeren die vanuit Avans/ABC worden aangeleverd, het gaat veel meer om zelfsturing.

Nadere informatie

ZAKELIJKE COMMUNICATIE. Mondeling. Handleiding competentiegerichte assessments

ZAKELIJKE COMMUNICATIE. Mondeling. Handleiding competentiegerichte assessments ZAKELIJKE COMMUNICATIE Mondeling Handleiding competentiegerichte assessments Inleiding Mondeling communiceren is een belangrijke competentie voor alle hogere beroepsgroepen. Het is daarom belangrijk deze

Nadere informatie

Soa Aids Nederland. Competentieprofiel MI-coach binnen de soa-bestrijding

Soa Aids Nederland. Competentieprofiel MI-coach binnen de soa-bestrijding Soa Aids Nederland Competentieprofiel MI-coach binnen de soa-bestrijding Competentieprofiel MI-coach binnen de soa-bestrijding Amsterdam, april 2011 Inhoud Introductie/inleiding 7 1. MI-coaching en randvoorwaarden

Nadere informatie

Soms geeft de begeleidende informatie misleidende informatie; doet de applicatie niet wat hij belooft te doen.

Soms geeft de begeleidende informatie misleidende informatie; doet de applicatie niet wat hij belooft te doen. Inhoud Als er leerdoelen gehaald moeten worden moeten we als docent wel enige zekerheid hebben omtrend het effect van een interactieve multimediale applicatie. Allereerst moet de applicatie beken worden

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak?

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak? EFFECTIEF LEIDINGGEVEN Een gave of een vak? Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij voegen

Nadere informatie

Inschrijvingsvereisten volgtijdelijkheid: Bachelor in de Toegepaste Taalkunde Geldig vanaf 2016-2017 onder voorbehoud van programmawijzigingen

Inschrijvingsvereisten volgtijdelijkheid: Bachelor in de Toegepaste Taalkunde Geldig vanaf 2016-2017 onder voorbehoud van programmawijzigingen Inschrijvingsvereisten volgtijdelijkheid: Bachelor in de Toegepaste Taalkunde Geldig vanaf 2016-2017 onder voorbehoud van programmawijzigingen Documentversie: 30/05/2016 Geldig vanaf 19/09/2016, onder

Nadere informatie

Rapportage Werksoorten. BIJ Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 02.04.2015. Email:

Rapportage Werksoorten. BIJ Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 02.04.2015. Email: Rapportage Werksoorten Naam: BIJ Voorbeeld Datum: 02.04.2015 Email: support@meurshrm.nl BIJ Voorbeeld / 02.04.2015 / Werksoorten (QWSN) 2 Inleiding Wat voor type werkzaamheden spreken jou aan? Wat voor

Nadere informatie

Functiebeschrijving Business Architect

Functiebeschrijving Business Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager architectuur van

Nadere informatie

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING 1 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Doelstellingen competenties Structuur en éénduidigheid Uniformiteit in formulering 2 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Generieke competenties

Nadere informatie

Branchetoetsdocument: Commerciële vaardigheden 1

Branchetoetsdocument: Commerciële vaardigheden 1 pagina 1 van 6 Branchetoetsdocument: Commerciële vaardigheden 1 Versie 4.3, per 1-09-2009 vervangen door Commerciële Basiskennis, per 1-01-2011 vervallen Deelbranche(s) Personenauto Algemene beschrijving

Nadere informatie

Communicatieve vaardigheden Ac 1

Communicatieve vaardigheden Ac 1 Communicatieve vaardigheden Ac 1 HIK Hoger Instituut der Kempen Afdeling Graduaat Maatschappelijk Werk Academiejaar 2008-2009 Els Boven en Lize Vandereycken Module: A Sociaal werk Ac1 Communicatieve vaardigheden

Nadere informatie

Competenties en leerresultaten

Competenties en leerresultaten Competenties en leerresultaten De e-learning module bestaat uit zes praktijksituaties uit het bedrijfsleven die competentie georiënteerd zijn en die gebruikt kunnen worden voor scholing en bijscholing

Nadere informatie

Effectief communiceren kun je leren

Effectief communiceren kun je leren S E GME NT kun je leren Al onze communicatietrainingen op een rij ACTUEEL PERSOONLIJK TOEPASBAAR Communicatie is tweerichtingsverkeer Bouwstenen Communiceren betekent veel meer dan vertellen wat u te zeggen

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Rapport over de functie

Rapport over de functie Rapport over de functie van Accountmanager Dit rapport is vastgesteld door Jeroen Visscher. Informatie voor deze functietypering was aangeleverd door 1 respondenten. De gedetailleerde informatie is beschikbaar

Nadere informatie

de verdere professionalisering van de eigen beroepsuitoefening c.q. het beroep.

de verdere professionalisering van de eigen beroepsuitoefening c.q. het beroep. Opleidingsplan Opvoedcoach 1. Scholingsactiviteit Opleiding tot opvoedcoach (Hbo-niveau). 2. Leerdoelen De student leert ouders en opvoeders bij het opvoeden te ondersteunen, zo nodig door te verwijzen

Nadere informatie

Spelsimulaties in een op competenties gebaseerd curriculum in het hoger onderwijs

Spelsimulaties in een op competenties gebaseerd curriculum in het hoger onderwijs Spelsimulaties in een op competenties gebaseerd curriculum in het hoger onderwijs Vincent Peters SAGANET Seminar Amersfoort, 17 maart 2005 Informatie over Spelsimulaties Inhoudsopgave Competenties Op competenties

Nadere informatie

Beoordelen in het HBO

Beoordelen in het HBO Beoordelen in het HBO Eef Nijhuis Saxion Joke van der Meer HAN RIZO 12 maart 2013 Competentiegericht leren Competenties bepalen de inhoud van leren en toetsen Leren en beoordeling zijn gericht op effectief

Nadere informatie

Overzicht. Onderzoekstaal. TOHBO Inholland. Taalbeleid Inholland 5-3-2013

Overzicht. Onderzoekstaal. TOHBO Inholland. Taalbeleid Inholland 5-3-2013 Overzicht Onderzoekstaal Dorian de Haan Lectoraat Ontwikkelingsgericht Onderwijs Studiedag Domein Onderwijs, leren en levensbeschouwing 12 april 2012 Taal: Taalbeleid Inholland Onderzoek: Onderzoek Domein

Nadere informatie

Geld is gestolde energie van mensen Simpel maken Beetje anders (als dat helpt) Bijdragen aan ontwikkeling

Geld is gestolde energie van mensen Simpel maken Beetje anders (als dat helpt) Bijdragen aan ontwikkeling Geld is gestolde energie van mensen Simpel maken Beetje anders (als dat helpt) Bijdragen aan ontwikkeling Pensioenadvies Bestuursondersteuning Actuariaat & Certificering Visitatie Opleiden Trainen en ontwikkelen

Nadere informatie

Bijlage A Competenties van de opleiding

Bijlage A Competenties van de opleiding Bijlage A Competenties van de opleiding A.1 Curriculum opleiding Werktuigbouwkunde Bouwstenen Stenden Hogeschool heeft de strategische keuze gemaakt om al haar opleidingen op te bouwen met behulp van (deels

Nadere informatie