Samenwerking onderwijs autismebehandeling: Samen staan we sterker! Het KAIRO project is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van ESF-Equal.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenwerking onderwijs autismebehandeling: Samen staan we sterker! Het KAIRO project is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van ESF-Equal."

Transcriptie

1 Samenwerking onderwijs autismebehandeling: Rijn IJssel en Da Vinci college leiden jongeren op voor een beroep met arbeidsperspectief Het dr. Leo Kannerhuis en De Steiger begeleiden jongeren met ASS Samen staan we sterker! KAIRO: Een gezamenlijke aanpak van onderwijs en autismebehandeling waardoor jongeren met ASS een mbo kunnen volgen die recht doet aan hun mogelijkheden, inzicht en acceptatie brengt t.a.v. realistische mogelijkheden én beperkingen van de jongeren, de zelfredzaamheid van de jongeren stimuleert en hun kansen op de arbeidsmarkt vergroot. Het KAIRO project is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van ESF-Equal.

2 KAIRO: Inclusief Onderwijs: een integrale benadering school KAIRO deelnemer ouders behandeling In deze bijlage treft u een overzicht van de behandeltrainingen voor jongeren met ASS die zij in het kader van KAIRO Onderwijs Behandel Programma volgen. KAIRO TRAININGEN IDENTITEITSONTWIKKELING PSYCHO-EDUCATIE IDENTITEITSONTWIKKELING BEROEPSORIËNTATIE VRIJE TIJD COGNITIEVE EN TAAKGERICHTE VAARDIGHEDEN PLANNINGSVAARDIGHEDEN ANDERS LEREN DENKEN PROBLEEM OPLOSSENDE VAARDIGHEDEN SOCIALE EN COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN COMMUNICATIEVE EN SOCIALE VAARDIGHEDEN 1 COMMUNICATIEVE EN SOCIALE VAARDIGHEDEN 2 GESPREKSVOERING SAMENWERKING

3 KAIRO TRAININGEN IDENTITEITSONTWIKKELING PSYCHO-EDUCATIE IDENTITEITSONTWIKKELING BEROEPSORIËNTATIE VRIJE TIJD COGNITIEVE EN TAAKGERICHTE VAARDIGHEDEN PLANNINGSVAARDIGHEDEN ANDERS LEREN DENKEN PROBLEEM OPLOSSENDE VAARDIGHEDEN SOCIALE EN COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN COMMUNICATIEVE EN SOCIALE VAARDIGHEDEN 1 COMMUNICATIEVE EN SOCIALE VAARDIGHEDEN 2 GESPREKSVOERING SAMENWERKING

4 TRAINING PSYCHO-EDUCATIE 1 Beschrijving van de training In de training Psycho-educatie worden hulpmiddelen aangeboden die erop gericht zijn de deelnemers steviger in het leven te laten staan (empowerment). De training geeft deelnemers een helder beeld van de belangrijkste aspecten van ASS en wat dit concreet aan mogelijkheden en beperkingen oplevert. De training biedt onder andere theorie over ASS, beeldmateriaal (DVD en video s over ASS), maar vooral ook de mogelijkheid om deelnemers zelf te laten verwoorden wat ASS voor hen betekent. Door de groepsgerichte benadering kunnen ze herkenning bij elkaar vinden, maar ook zien dat er grote verschillen zijn tussen de ene en de andere deelnemer. Naast begrip en inzicht is acceptatie een belangrijk onderdeel van de training. Acceptatie hangt direct samen met goede informatie, het serieus nemen van de eigen ervaringen van deelnemers, inzicht geven in wat ze nodig hebben als ook inzicht bieden in hun mogelijkheden. De mogelijkheden, die bij jongeren met ASS soms zelfs bijzonder zijn te noemen, zijn vaak een onderbelicht terrein bij Psychoeducatie over ASS. Deze training richt zich op empowerment van de deelnemers en het voorkomen van of verminderen van het stigmatiserende beeld van ASS. 2 Doelstelling Het hoofddoel van de training Psycho-educatie is om de deelnemers steviger in het leven te laten staan (empowerment), door hen een helder beeld te geven van de belangrijkste aspecten van ASS en hen inzicht te geven in wat dit voor henzelf oplevert aan mogelijkheden en beperkingen. Subdoelen zijn: Deelnemers zijn competenter (meer balans brengen in verhouding tussen taken en vaardigheden). Herkenning en contact kunnen maken met andere deelnemers met ASS. Kunnen verwoorden van hun eigen sterke en minder sterke kanten. Kunnen verwoorden wat ASS voor hen betekent op school/stage/werk. Beter functioneren in verschillende sociale situaties door meer inzicht in sterke en minder sterke kanten (school, thuis, vrije tijd). Gerichter hulp kunnen vragen en accepteren. Beter met problemen kunnen omgaan. Vergroten van oplossingsvaardigheden. Opmerking: Dit zou ik er toch in laten staan 3 Organisatie 3.1 Frequentie / duur De training bestaat uit 9 thema s. Hiervoor zullen, afhankelijk van het proces in de groep 9 tot maximaal 12 bijeenkomsten nodig zijn. Elke bijeenkomst duurt ongeveer 60 minuten. 3.2 Groepsvorm / deelnemers aantal De trainingsgroep bestaat uit maximaal 6 deelnemers. 3.3 Betrokken disciplines en verantwoordelijkheden De training wordt gegeven door 2 vaste trainers. Eén van de trainers is de vaste groepsleider die de groepsleden goed kent en voor continuïteit in het proces zorgt. De andere trainer is de inhoudelijk trainer en is degene die zich verantwoordelijk stelt voor de lesopzet.

5 3.4 Materialen DVD en/of videomateriaal ( De zus van Einstein, Autimatisch, Kairo video). Ik ben speciaal (Vermeulen, 2005). Flap-over. Stiften. 3.5 Randvoorwaarden Een vast lokaal. Voldoende tijd voor voorbereiding. Extra ruimtes voor subgroepen. Video apparatuur. Flap-over. Stiften. 4 Programma opzet De training Psycho-educatie richt zich op het steviger in het leven laten staan van deelnemers. Onderwerpen die tijdens de training behandeld worden zijn afhankelijk van de leerdoelen van de deelnemers. Onderwerpen die behandeld worden zijn over het algemeen: Informatieverwerking. Informatie over ASS. Hoe werken de hersenen? Mogelijkheden en beperkingen. Ervaringen delen. Herkenning. ASS en school. Tevens kunnen trainers per thema variëren met de diverse werkvormen en het tempo waarin ze leeractiviteiten aanbieden. Dit is afhankelijk van het tempo, de veiligheid binnen de groep, het niveau en de leerstijl van de groep. Elke bijeenkomst begint met een vast patroon: beginronde, leerdoelen bespreken, terugblik op vorige bijeenkomst. Daarna volgt het nieuwe thema.

6 Training identiteitsontwikkeling 1 Beschrijving van de training Ieder mens heeft 7x24 uur per week met zichzelf te leven. En iedere minuut daarvan met zichzelf rekening te houden. In de training Identiteit staat de deelnemer stil bij wat en wie hem heeft gevormd tot de persoon die hij 1 nu is. Ook gaat hij na wat hij van zichzelf vindt, wat hij denkt dat anderen van hem vinden, wat hij zou willen zijn en wat zijn kwaliteiten zijn op diverse gebieden. De training draagt bij aan het verhogen van het zelfinzicht in relatie tot anderen. De deelnemer staat stil bij zijn gezin van herkomst, persoonlijke voorkeuren, karaktereigenschappen en kwaliteiten, belangrijke gebeurtenissen uit zijn leven, functioneren op school, vriendschap en zelfbeeld. Wat is identiteit? Identiteit is een samenhangend beeld van jezelf in relatie tot anderen op diverse gebieden. Om een psychologische identiteit te ontwikkelen zoeken mensen naar antwoorden op veel gebieden: Wat, in mijn persoonlijke geschiedenis, heeft me gevormd tot wie ik ben: naam, sociaal economische en culturele achtergrond, opvoeding, dat wat je hebt meegemaakt, levensfase bijv. puberteit. Hoe ervaar ik mijn lichaam? lichaamsbeeld. Hoe ervaar ik mezelf in seksueel opzicht? seksuele identiteit. Hoe ervaar ik mezelf ten opzichte van belangrijke anderen (familie, vrienden)? sociale identiteit. Hoe ervaar ik mezelf ten aanzien van schoolse/ intellectuele taken? intellectuele identiteit. Tot welke religieuze of spirituele stroming reken ik me? spirituele identiteit. Wie je bent is deels aangeboren (erfelijkheid) en deels aangeleerd door de (sociale) omgeving. Een belangrijke ontwikkeling van kinderen aan het eind van de basisschoolperiode is het ontwikkelen van een positieve sociale identiteit (Delfos, 2005): het idee positief ervaren te worden door anderen. Een positieve sociale identiteit hangt samen met een evenwichtige balans tussen enerzijds je kunnen aanpassen aan anderen en anderzijds je kunnen onderscheiden van anderen. Met andere woorden: hoe zien mensen mij en wat vind ik van mijzelf? Identiteit is geen statisch gegeven. Een mens is er zijn leven lang zoet mee. Maar jongeren zijn er het meest intensief mee bezig door alle veranderingen in hun lichaam en veranderingen in de verwachtingen van hun omgeving. Het ontwikkelen van een psychologische identiteit hoeft geen problemen te geven als deze gedragen wordt door een positieve sociale identiteit. Een positieve sociale identiteit is als het ware een soort vangnet voor het goed doorkomen van de puberteit. Waarom een training Identiteit? Een deelnemer is meer dan zijn autisme. Deelnemers vinden het terecht vervelend als ze worden herleid tot hun beperking (die autist). Daarnaast vinden deelnemers het soms lastig om onderscheid te maken tussen wat bij hen als persoon hoort en wat te maken heeft met ASS. Tot slot kan bij jongeren met ASS de identiteitsvorming problematisch zijn vanwege de volgende factoren: Een negatieve sociale identiteit. Een beperkt vermogen tot reflectie op zichzelf. Een onvermogen om samenhang aan te brengen. 1 Waar hij staat kan ook zij worden gelezen.

7 Verschillen in ontwikkelingsgebieden: bijv. een verschil tussen sociaal emotionele en intellectuele ontwikkeling. Bovenstaande kan leiden tot een onrealistisch gevoel van eigenwaarde. Vaak is het gevoel van eigenwaarde laag ook wel laag zelfbeeld genoemd - wat veel onzekerheid geeft. Maar soms overschatten jongeren zichzelf ook op bepaalde gebieden. Wanneer een jongere met een laag zelfbeeld in de wereld staat, zal hij ervan uitgaan dat anderen hem als negatief beoordelen. Zo gaat hij zich ook gedragen, met als gevolg dat hij door zijn gedrag een negatief oordeel over zichzelf afroept. Als een jongere zichzelf overschat, maakt hij zich onbereikbaar voor steun en zal niet emotioneel groeien op dit punt. Als een jongere eenmaal in zichzelf gelooft, zal hij vertrouwen op zijn eigen oordeel en probleemoplossend vermogen. Ook zal hij om hulp kunnen vragen waar nodig. Met als gevolg dat het zelfvertrouwen groeit en de jongere steeds weerbaarder wordt. Voldoende redenen om in een training stil te staan bij de identiteitsontwikkeling. 2 Doelstelling Het hoofddoel van de training Identiteit is dat deelnemers inzicht krijgen in de kern van hun persoonlijkheid. Subdoelen zijn (de deelnemer kan): beter begrijpen wat (of wie) hem heeft gevormd tot wie hij is ervaringen delen zijn sterke kanten benoemen zijn zwakkere kanten benoemen beschrijven hoe hij graag zou willen zijn weten wat vriendschap voor hem betekent zich positiever over zichzelf uitlaten 3 Organisatie 3.1 Frequentie / duur Wekelijks gedurende een training. De training Identiteit bestaat uit 13 à 15 bijeenkomsten. 3.2 Groepsvorm / deelnemers aantal De trainingsgroep bestaat uit minimaal 4 en maximaal 6 deelnemers. 3.3 Betrokken disciplines en verantwoordelijkheden De training wordt gegeven door twee trainers. Hierdoor is het mogelijk om de groep op te splitsen in twee subgroepen van drie personen. Eén trainer is de vaste groepstrainer, die de groepsleden goed kent, voor continuïteit in het proces zorgt en groepssituaties goed overziet. De tweede trainer is de inhoudelijke trainer. 3.4.Materialen Kwaliteitenspel (Gerritsen). Kaart van Nederland. 3.5.Randvoorwaarden Een vast lokaal per trainingsgroep. Extra gespreksruimtes wanneer er in subgroepen wordt gewerkt. Flap-over of bord en stiften. Een perforator. Een kopieermachine. Coaching door gedragswetenschapper.

8 4 Programma opzet Vaste ingrediënten van een bijeenkomst zijn: Uitleg van de training (bijeenkomst 1) of terugblik op (huiswerk van) de vorige bijeenkomst. Benoemen onderwerp, werkwijze en doel van de huidige bijeenkomst. Uitvoeren diverse leeractiviteiten (opdracht, werkblad). Nabespreking en samenvatting. Indien van toepassing: huiswerkopdracht. Tevens kunnen trainers per thema variëren met de diverse werkvormen en het tempo waarin ze leeractiviteiten aanbieden. Dit is afhankelijk van het tempo, de veiligheid binnen de groep en het niveau/leerstijl van de groep. Een globaal voorstel voor leeractiviteiten per trainingsbijeenkomst wordt aangereikt.

9 TRAINING BEROEPENORIËNTATIE 1 Beschrijving van de training Mensen met een autisme-spectrumstoornis (ASS) zien de wereld vaak in losse puzzelstukjes. Het is voor hen moeilijk om samenhang te zien. Door de gedetailleerde waarneming is het moeilijk om informatie binnen de juiste context te plaatsen. Dat kan leiden tot het verkeerd begrijpen van situaties en overprikkeling. Ieder mens ontwikkeld zijn eigen manieren om met informatie om te gaan die moeilijk te begrijpen is of die overweldigend zijn. Je ontwikkeld in de loop van je leven schema s 2, waarin op grond van ervaringen kennis wordt opgeslagen die in een nieuwe situatie kan worden benut. Zo activeert een sombere stemming een schema waarin een negatief zelfbeeld ligt opgeslagen. Schema s bepalen ook aan welke aspecten van een gebeurtenis aandacht wordt besteed en welke betekenis hieraan toegekend wordt. Als iemand binnenkomt in de klas en er wordt gelachen, dan zal dit schema snel leiden tot de gedachte en vrees dat hij/zij wordt uitgelachen. Dit bevestigt het schema waarin het negatieve zelfbeeld ligt opgesloten. Het komt vaak voor dat mensen met ASS onvoldoende schema s ontwikkeld hebben om diverse situaties te lijf te gaan, waardoor ze zich niet redden in moeilijke sociale situaties. Het komt ook voor dat mensen met ASS juist te sterke, rigide schema s ontwikkelen over hoe de wereld in elkaar zit, wat fout en goed is. Dat geeft houvast en overzicht. Het nadeel van deze schema s is dat ze weinig flexibel zijn, moeilijk toegepast kunnen worden in andere situaties en onvoldoende rekening houden met de mening van anderen. Het G-schema, een techniek uit de cognitieve therapie, laat deelnemers verbanden zien en open staan voor de mening en gedachten van anderen. In de training Anders Leren Denken wordt de deelnemers geleerd om met het G-schema te werken. De G staat voor Gebeurtenis Gedachte-Gevoel-Gedrag-Gevolg. Het is een middel om gebeurtenissen en de daarbij behorende gedachten te analyseren. Om dit schema effectief te kunnen gebruiken wordt gewerkt aan de ontwikkeling van diverse vaardigheden om: een gebeurtenis te analyseren basale gevoelens te herkennen niet-helpende gedachten te herkennen open te staan voor andere gedachten over een gebeurtenis verbanden te leggen (oorzaak-gevolg) 2 Doelstelling Het hoofddoel van de training is dat deelnemers het G-schema leren gebruiken om beter om te gaan met niet-helpende en irrationele gedachten en helpende en rationele gedachten ontwikkelen. Dit beïnvloedt gevoelens en de manier van handelen. Hierdoor kan het probleemoplossend vermogen en daarmee het zelfvertrouwen toenemen. 3 Organisatie 3.1 Frequentie / duur De training bestaat uit 7 bijeenkomsten en vindt wekelijks plaats gedurende een trainingsuur. 2 Kennis waarover een persoon beschikt is in het algemeen georganiseerd in schema's. Schema's zijn vergelijkbaar met een kennisbestand of database. In de cognitieve psychologie zijn schema's om de informatie verwerking te sturen. Schema's dienen om informatie te selecteren, te reduceren en te interpreteren.

10 3.2 Groepsvorm / deelnemers aantal De trainingsgroep bestaat uit minimaal 4 en maximaal 6 deelnemers. 3.3 Betrokken disciplines en verantwoordelijkheden De training wordt gegeven door twee trainers. Hierdoor is het mogelijk om de groep op te splitsen in twee subgroepen van drie personen. Eén trainer is de vaste procesbegeleider, die de groepsleden goed kent, voor continuïteit in het proces zorgt en groepssituaties goed overziet. De tweede trainer is de inhoudelijke trainer met gevoel voor deze cognitieve manier van denken. 3.4.Materialen De spellendoos. 3.5.Randvoorwaarden Een vast lokaal per trainingsgroep. Extra gespreksruimtes wanneer er in subgroepen wordt gewerkt. Videoapparatuur. Flap-over of bord en stiften. Een perforator. Een kopieermachine. Coaching door behandelcoördinator. 4 Programma opzet Onderwerpen waarmee tijdens de training geoefend wordt zijn onder andere: Het analyseren van een gebeurtenis. Het herkennen van basale gevoelens. Het herkennen van niet-helpende of irrationele gedachten. Open staan voor andere gedachten over een gebeurtenis. Verbanden leggen (oorzaak-gevolg). Tevens kunnen trainers per thema variëren met de diverse werkvormen. Dit is afhankelijk van het tempo, de veiligheid binnen de groep en het niveau/leerstijl van de groep. Tijdens het eerste thema wordt een introductie en uitleg gegeven over de training Anders leren denken. Tevens stellen de deelnemers leerdoelen vast voor de rest van de training. Wanneer deelnemers het G-schema kunnen hanteren, kan in de loop van het onderwijsbehandelprogramma dit schema gebruikt worden tijdens de individuele begeleidingsgesprekken met de deelnemer. Samengevat zijn vaste ingrediënten binnen de diverse thema s van de training Anders Leren Denken: Uitleg van de training (bijeenkomst 1) of terugblik op (huiswerk van) de vorige bijeenkomst. Benoemen onderwerp, werkwijze en doel van het huidige thema. Uitvoeren diverse leeractiviteiten. Nabespreking en samenvatting. Indien van toepassing: huiswerkopdracht.

11 TRAINING VRIJE TIJD 1 Beschrijving van de training De training Vrije Tijd geeft inzicht in hoe deelnemers met vrije tijd omgaan en wat ontspanning voor hun is. Er wordt gewerkt aan uitbreiding en/of variatie van vrije tijdsmogelijkheden. Voor school kan dit onder andere betekenen dat deelnemers vaardigheden leren om beter met wachtmomenten en pauzes om te gaan. Binnen de thuissituatie betekent dit onder andere dat deelnemers zich leren ontspannen. 2 Doelstelling Het hoofddoel van de training Vrije Tijd is uitbreiding van vrije tijdsmogelijkheden en/of het bereiken van meer variatie in vrijetijdsbesteding. Subdoelen zijn: 1) het versterken van de deelnemer (empowerment) door meer inzicht te krijgen in wat hij/zij goed kan en/of leuk vindt om te doen, 2) het verbeteren van sociale en communicatieve vaardigheden zoals onder andere om hulp kunnen vragen, 3) zicht krijgen op sterke en minder sterke kanten, 4) contact maken met leeftijdsgenoten, 5) vriendschap aangaan, 6) vriendschap onderhouden, 7) verbeteren van samenwerkingsvaardigheden, planningsvaardigheden, zelfredzaamheidsvaardigheden en leren ontspannende bezigheden te doen. Subdoelen (smart geformuleerd) zijn onder andere: Ik weet wat ik goed kan. Ik weet wat ik leuk vind om te doen, zowel alleen als met anderen. Ik heb meer zicht op wat er zoal aan vrije tijdsmogelijkheden zijn. Ik weet hoe ik me kan ontspannen. Ik kan hulp vragen. Ik kan initiatief nemen tot contact met leeftijdsgenoten. Ik kan vriendschap aangaan. Ik kan vriendschap onderhouden. Ik kan samenwerken. Ik kan plannen. Ik ben meer zelfredzaam. 3 Organisatie 3.1 Frequentie / duur De training vindt wekelijks plaats gedurende één trainingsuur (ongeveer 60 minuten). 3.2 Groepsvorm / deelnemers aantal De trainingsgroep bestaat uit 4 tot maximaal 6 deelnemers. 3.3 Betrokken disciplines en verantwoordelijkheden De training wordt gegeven door 2 trainers. 3.4.Materialen Geen extra benodigde materialen. Opmerking: Moet hier niet dezelfde formulering worden gekozen als bij de andere trainingen?

12 3.5.Randvoorwaarden De trainers moeten voldoende tijd nemen om de bijeenkomsten met elkaar voor te bespreken en na te bespreken. Een vast lokaal per trainingsgroep. Flap-over of bord en stiften. Een perforator. Een kopieermachine. Informatie over vrije tijdsmogelijkheden in de omgeving. Digitaal fototoestel. Computer met internetverbinding. Coaching door gedragswetenschapper. 4 Programma opzet De training Vrije Tijd richt zich op het vergroten van mogelijkheden in vrijetijdsbesteding van de deelnemers. Onderwerpen die tijdens de training behandeld worden zijn afhankelijk van de leerdoelen van de deelnemers. Onderwerpen die behandeld worden zijn over het algemeen: Contact aangaan met leeftijdsgenoten. Vriendschap onderhouden. Aanmelden bij een club. Ontspanning. Vrijetijdsactiviteiten. Tevens kunnen trainers per thema variëren met de diverse werkvormen en het tempo waarin ze leeractiviteiten aanbieden. Dit is afhankelijk van het groepstempo, de veiligheid binnen de groep, het niveau en de leerstijl van de groep. De training bestaat uit twee gedeeltes. Bij de eerste bijeenkomst wordt uitleg gegeven over de training en wordt een inventarisatie gemaakt van sterke en minder sterke kanten van deelnemers met betrekking tot vrije tijdsbesteding. Op grond van deze inventarisatie worden individuele leerdoelen vastgesteld waaraan tijdens de training stapsgewijs wordt gewerkt. Wekelijks wordt een stap besproken en wordt nagegaan of deelnemers door kunnen gaan naar een volgende stap. In het tweede gedeelte van de training wordt gewerkt met praktische opdrachten. De eerste praktische opdracht die elke deelnemer gaat doen is om de beurt een presentatie geven over zijn/haar hobby. Wanneer een deelnemer geen problemen ondervindt met vrijetijdsbesteding, dan is het doel van de training om één of meerdere presentaties over hobby s en vrijetijdsbesteding te geven. Als alle deelnemers hun presentatie hebben gegeven, bepalen de trainers wanneer en welke andere praktische opdrachten worden gedaan. Door de kwalitatieve beperking in de communicatie van mensen met ASS, is het van belang dat trainers expliciet de interactie tussen de deelnemers op gang brengen en houden. Omdat de training groepsgericht aangeboden wordt oefenen de deelnemers ook met samenwerkingsvaardigheden, communicatieve- en sociale vaardigheden.

13 KAIRO TRAININGEN IDENTITEITSONTWIKKELING PSYCHO-EDUCATIE IDENTITEITSONTWIKKELING BEROEPSORIËNTATIE VRIJE TIJD COGNITIEVE EN TAAKGERICHTE VAARDIGHEDEN PLANNINGSVAARDIGHEDEN ANDERS LEREN DENKEN PROBLEEM OPLOSSENDE VAARDIGHEDEN SOCIALE EN COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN COMMUNICATIEVE EN SOCIALE VAARDIGHEDEN 1 COMMUNICATIEVE EN SOCIALE VAARDIGHEDEN 2 GESPREKSVOERING SAMENWERKING

14 TRAINING PLANNINGSVAARDIGHEDEN 1 Beschrijving van de training De training Planningsvaardigheden is een doorlopende training, bestaande uit de dagopening (hiermee wordt de trainingsdag begonnen) en een dagafsluiting (hiermee wordt de trainingsdag afgesloten). Voor mensen met een autisme-spectrumstoornis (ASS) is plannen, en daarmee structuur aanbrengen in de dag en dagelijkse bezigheden, vaak lastig. Dat komt omdat zij op een andere manier informatie verwerken dan mensen zonder ASS. Mensen met ASS richten zich vaak meer op details of op één enkele activiteit, in plaats van op verschillende activiteiten. Ze hebben regelmatig moeite om overzicht te behouden en het geheel te overzien. Hierdoor komen ze vaak niet aan bepaalde activiteiten toe, die wel zouden moeten gebeuren. 2 Doelstelling Het hoofddoel van de training Planningsvaardigheden is om de deelnemers te trainen zodat ze zelf meer structuur in hun dag kunnen aanbrengen, meer overzicht hebben en hun zelfredzaamheid wordt vergroot. Subdoelen zijn onder andere (smart geformuleerd): Ik kan op tijd opstaan. Ik kan mezelf verzorgen. Ik kan mijn schooltas inpakken en meenemen. Ik kan met het lesrooster omgaan. Ik kan me aan afspraken houden. Ik kan met wisselingen in het rooster omgaan. Ik kan mijn agenda gebruiken. 3 Organisatie 3.1 Frequentie / duur De duur van de onderdelen dagopening en dagafsluiting is twee keer 30 minuten per dag. 3.2 Groepsvorm / deelnemers aantal De werkwijze is groepsgericht (4 tot maximaal 6 jongeren). 3.3 Betrokken disciplines en verantwoordelijkheden De training wordt gegeven door 1 trainer. 3.4.Materialen Geen extra materialen nodig. 3.5.Randvoorwaarden Vast lokaal. Flap over of bord met stiften. Perforator. Kopieermachine. Coaching door behandelcoördinator.

15 4 Programma opzet De onderwerpen die gedurende de dagopening en dagafsluiting worden behandeld zijn: planning, overzicht en evaluatie van de planning en doelen. Deze onderwerpen worden tijdens de training praktisch uitgewerkt. Tevens kunnen trainers per bijeenkomst variëren met de diverse werkvormen. Dit is afhankelijk van de veiligheid binnen de groep en het niveau en de leerstijl van de groep. Tijdens de dagopening wordt gekeken wat wel en wat eventueel niet is gelukt van de planning van de dag daarvoor. Tijdens de dagafsluiting wordt een planning gemaakt tot de volgende KAIRO bijeenkomst op de behandelsetting. Telkens vullen de deelnemers tijdens de dagafsluiting op hun doelenformulier in hoe ze vinden dat ze die dag aan hun doelen hebben gewerkt.. Deelnemers geven elkaar, op uitnodiging van de trainer, feedback op de door hen ingevulde planning.

16 TRAINING ANDERS LEREN DENKEN 1 Beschrijving van de training Mensen met een autisme-spectrumstoornis (ASS) zien de wereld vaak in losse puzzelstukjes. Het is voor hen moeilijk om samenhang te zien. Door de gedetailleerde waarneming is het moeilijk om informatie binnen de juiste context te plaatsen. Dat kan leiden tot het verkeerd begrijpen van situaties en overprikkeling. Ieder mens ontwikkeld zijn eigen manieren om met informatie om te gaan die moeilijk te begrijpen is of die overweldigend zijn. Je ontwikkeld in de loop van je leven schema s 3, waarin op grond van ervaringen kennis wordt opgeslagen die in een nieuwe situatie kan worden benut. Zo activeert een sombere stemming een schema waarin een negatief zelfbeeld ligt opgeslagen. Schema s bepalen ook aan welke aspecten van een gebeurtenis aandacht wordt besteed en welke betekenis hieraan toegekend wordt. Als iemand binnenkomt in de klas en er wordt gelachen, dan zal dit schema snel leiden tot de gedachte en vrees dat hij/zij wordt uitgelachen. Dit bevestigt het schema waarin het negatieve zelfbeeld ligt opgesloten. Het komt vaak voor dat mensen met ASS onvoldoende schema s ontwikkeld hebben om diverse situaties te lijf te gaan, waardoor ze zich niet redden in moeilijke sociale situaties. Het komt ook voor dat mensen met ASS juist te sterke, rigide schema s ontwikkelen over hoe de wereld in elkaar zit, wat fout en goed is. Dat geeft houvast en overzicht. Het nadeel van deze schema s is dat ze weinig flexibel zijn, moeilijk toegepast kunnen worden in andere situaties en onvoldoende rekening houden met de mening van anderen. Het G-schema, een techniek uit de cognitieve therapie, laat deelnemers verbanden zien en open staan voor de mening en gedachten van anderen. In de training Anders Leren Denken wordt de deelnemers geleerd om met het G-schema te werken. De G staat voor Gebeurtenis Gedachte-Gevoel-Gedrag-Gevolg. Het is een middel om gebeurtenissen en de daarbij behorende gedachten te analyseren. Om dit schema effectief te kunnen gebruiken wordt gewerkt aan de ontwikkeling van diverse vaardigheden om: een gebeurtenis te analyseren basale gevoelens te herkennen niet-helpende gedachten te herkennen open te staan voor andere gedachten over een gebeurtenis verbanden te leggen (oorzaak-gevolg) Het gebruik van dit schema in alledaagse situaties kan de deelnemer helpen om minder te piekeren en om helpende gedachten te ontwikkelen.hierdoor kunnen ongewenste gevoelens en emoties verminderen en leert de deelnemer effectiever te handelen. Veel mensen met ASS hebben negatieve ervaringen meegemaakt die hen angstig, boos en/of somber kunnen maken. 2 Doelstelling Het hoofddoel van de training is dat deelnemers het G-schema leren gebruiken om beter om te gaan met niet-helpende en irrationele gedachten en helpende en rationele gedachten ontwikkelen. Dit beïnvloedt gevoelens en de manier van handelen. Hierdoor kan het probleemoplossend vermogen en daarmee het zelfvertrouwen toenemen. 3 Kennis waarover een persoon beschikt is in het algemeen georganiseerd in schema's. Schema's zijn vergelijkbaar met een kennisbestand of database. In de cognitieve psychologie zijn schema's om de informatie verwerking te sturen. Schema's dienen om informatie te selecteren, te reduceren en te interpreteren.

17 3 Organisatie 3.1 Frequentie / duur De training bestaat uit 7 bijeenkomsten en vindt wekelijks plaats gedurende een trainingsuur. 3.2 Groepsvorm / deelnemers aantal De trainingsgroep bestaat uit minimaal 4 en maximaal 6 deelnemers. 3.3 Betrokken disciplines en verantwoordelijkheden De training wordt gegeven door twee trainers. Hierdoor is het mogelijk om de groep op te splitsen in twee subgroepen van drie personen. Eén trainer is de vaste procesbegeleider, die de groepsleden goed kent, voor continuïteit in het proces zorgt en groepssituaties goed overziet. De tweede trainer is de inhoudelijke trainer met gevoel voor deze cognitieve manier van denken. 3.4.Materialen De spellendoos. 3.5.Randvoorwaarden Een vast lokaal per trainingsgroep. Extra gespreksruimtes wanneer er in subgroepen wordt gewerkt. Videoapparatuur. Flap-over of bord en stiften. Een perforator. Een kopieermachine. Coaching door behandelcoördinator. 4 Programma opzet Onderwerpen waarmee tijdens de training geoefend wordt zijn onder andere: Het analyseren van een gebeurtenis. Het herkennen van basale gevoelens. Het herkennen van niet-helpende of irrationele gedachten. Open staan voor andere gedachten over een gebeurtenis. Verbanden leggen (oorzaak-gevolg). Tevens kunnen trainers per thema variëren met de diverse werkvormen. Dit is afhankelijk van het tempo, de veiligheid binnen de groep en het niveau/leerstijl van de groep. Tijdens het eerste thema wordt een introductie en uitleg gegeven over de training Anders leren denken. Tevens stellen de deelnemers leerdoelen vast voor de rest van de training. Wanneer deelnemers het G-schema kunnen hanteren, kan in de loop van het onderwijsbehandelprogramma dit schema gebruikt worden tijdens de individuele begeleidingsgesprekken met de deelnemer. Samengevat zijn vaste ingrediënten binnen de diverse thema s van de training Anders Leren Denken: Uitleg van de training (bijeenkomst 1) of terugblik op (huiswerk van) de vorige bijeenkomst. Benoemen onderwerp, werkwijze en doel van het huidige thema.

18 Uitvoeren diverse leeractiviteiten. Nabespreking en samenvatting. Indien van toepassing: huiswerkopdracht.

19 TRAINING PROBLEEMOPLOSSENDE VAARDIGHEDEN (POV) 1 Beschrijving van de training De training Probleemoplossende vaardigheden (POV) is bedoeld voor deelnemers die in bepaalde situaties niet goed in staat zijn adequaat te handelen. Zij realiseren zich vaak onvoldoende welke keuzemogelijkheden er zijn in de diverse situaties. De training POV ondersteunt de deelnemers bij het vergroten van hun probleemoplossend vermogen. 2 Doelstelling De training POV heeft tot doel om deelnemers op systematische wijze te leren om diverse problemen te analyseren, verschillende oplossingen (handelingsalternatieven) tegen elkaar af te wegen en uit deze oplossingen een keuze te maken. Daarbij leren zij gebruik te maken van hulpmiddelen, van elkaar én van helpende anderen. Hierdoor leren deelnemers in probleemsituaties bewust te handelen. Samengevat zijn de diverse subdoelen: Analyseren probleem. Bedenken oplossingen. Kiezen oplossingen. Gebruik maken van hulpmiddelen. Om hulp vragen. Uitvoeren oplossing. Evalueren oplossing. 3 Organisatie 3.1 Frequentie / duur De training vindt wekelijks plaats in een vaste groep van 4 tot 6 deelnemers, gedurende ongeveer 7 bijeenkomsten. De training wordt gegeven door twee vaste trainers. 3.2 Groepsvorm / deelnemers aantal De trainingsgroep bestaat uit minimaal 4 en maximaal 6 deelnemers. 3.3 Betrokken disciplines en verantwoordelijkheden Eén trainer is de vaste groepstrainer, die de groepsleden goed kent, voor continuïteit in het proces zorgt en groepssituaties goed overziet. De tweede trainer is de inhoudelijke trainer. Zij is degene die zich verantwoordelijk stelt voor de trainingsopzet en het kopiëren van de benodigde materialen voor de werkmap van de deelnemers. Het gebruik maken van twee trainers maakt het mogelijk in subgroepen te werken. 3.4.Materialen Geen extra materialen nodig. 3.5.Randvoorwaarden Een vast lokaal per trainingsgroep. Flap-over of bord en stiften. Een perforator. Een kopieermachine. Coaching door gedragswetenschapper.

20 4 Programma opzet Vaste onderwerpen van een bijeenkomst zijn: Uitleg van de training (bijeenkomst 1) of terugblik op (huiswerk van) de vorige bijeenkomst. Benoemen onderwerp, werkwijze en leerdoelen van de huidige bijeenkomst. Uitvoeren diverse leeractiviteiten. Nabespreking en samenvatting. Indien van toepassing: huiswerkopdracht. Tevens kunnen trainers per thema variëren met de diverse werkvormen en het tempo waarin ze leeractiviteiten aanbieden. Dit is afhankelijk van het tempo, de veiligheid binnen de groep en het niveau/leerstijl van de groep.

Samenwerking onderwijs autismebehandeling: Samen staan we sterker!

Samenwerking onderwijs autismebehandeling: Samen staan we sterker! Opzet Leerkrachttraining KAIRO Samenwerking onderwijs autismebehandeling: Rijn IJssel en Da Vinci college leiden jongeren op voor een beroep met arbeidsperspectief Het dr. Leo Kannerhuis en De Steiger

Nadere informatie

Je bent jong, je kunt leren, je hebt een ASS en je wilt zo gewoon mogelijk functioneren, maar

Je bent jong, je kunt leren, je hebt een ASS en je wilt zo gewoon mogelijk functioneren, maar Stel: Je bent jong, je kunt leren, je hebt een ASS en je wilt zo gewoon mogelijk functioneren, maar Je bent ouder van een kind met ASS, je ziet zijn/ haar mogelijkheden en beperkingen en je wilt dat ze

Nadere informatie

Intervisie Wat is het? Wanneer kun je het gebruiken?

Intervisie Wat is het? Wanneer kun je het gebruiken? Intervisie Wat is het? Intervisie is een manier om met collega's of vakgenoten te leren van vragen en problemen uit de dagelijkse werkpraktijk. Tijdens de bijeenkomst brengen deelnemers vraagstukken in,

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? Hulpaanbod

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? Hulpaanbod Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? - Normaal begaafde kinderen van 4 tot 13 jaar, woonachtig in de regio Gelderland-Zuid, die in hun gedrag signalen afgeven die mogelijk duiden op een problematische

Nadere informatie

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld?

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? - Normaal begaafde kinderen van 4 tot 13 jaar, woonachtig in de regio Gelderland-Zuid, die in hun gedrag signalen afgeven die mogelijk duiden op een problematische

Nadere informatie

Stabilisatiecursus Scelta Nijmegen

Stabilisatiecursus Scelta Nijmegen Stabilisatiecursus Scelta Nijmegen Informatie voor cliënten Inleiding Als iemand zich onveilig heeft gevoeld tijdens de jeugd of later in een intieme relatie, kan dat in zijn of haar verdere leven klachten

Nadere informatie

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk De jongeren die zich aanmelden bij Maljuna Frato hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt en hebben weinig of geen zicht op hun mogelijkheden, kwaliteiten

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Therapie en training, iets voor jou? Als je bij De Hoenderloo Groep komt wonen, heb je vaak al veel meegemaakt in je leven. Het valt niet altijd

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij autisme

Cognitieve gedragstherapie bij autisme Cognitieve gedragstherapie bij autisme Caroline Schuurman, gz-psycholoog Centrum Autisme Rivierduinen Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van autisme bij volwassenen Utrecht, 14 juni 2011 CGT bij autisme

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Bijeenkomst 2: Houding en gedrag

Bijeenkomst 2: Houding en gedrag Bijeenkomst 2: Houding en gedrag Wat hebben de kinderen deze bijeenkomst gedaan? De bijeenkomst van deze week stond in het teken van houding en gedrag. De bijeenkomst zag er als volgt uit: 1. Kringgesprek

Nadere informatie

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in Trainers in opleiding Leergang Train de Trainer Het is niet de sterkste die overleeft, ook niet de slimste, maar degene die het meest openstaat voor verandering. Unieke insteek! De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova)

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) Faalangstreductie training (frt) Wat is faalangst? Het zal je maar gebeuren..

Nadere informatie

ABC - Ambulant Behandelcentrum

ABC - Ambulant Behandelcentrum ABC - Ambulant Behandelcentrum Als het thuis en/of op school dreigt vast te lopen Informatie voor verwijzers Kom verder! www.ln5.nl Vergroten van sociale competenties. Vergroten zelfbeeld/zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

Cognitieve klachten bij MS: een casusbespreking Er is geen sprake van belangenverstrengeling.

Cognitieve klachten bij MS: een casusbespreking Er is geen sprake van belangenverstrengeling. Disclosure Cognitieve klachten bij MS: een casusbespreking Er is geen sprake van belangenverstrengeling. Tim Vaessen Klinisch neuropsycholoog 4-10-2013 2 Overzicht MS en cognitie - Cognitieve klachten

Nadere informatie

training voor volwassenen met een autisme-spectrumstoornis verder met autisme dr. leo kannerhuis

training voor volwassenen met een autisme-spectrumstoornis verder met autisme dr. leo kannerhuis training voor volwassenen met een autisme-spectrumstoornis (ass) informatie voor cliënten, belangrijke anderen en verwijzers maart 2012 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme Visie

Nadere informatie

Handleiding trainer: Module 4 Werk maken van je eigen praktijk

Handleiding trainer: Module 4 Werk maken van je eigen praktijk Handleiding trainer: Module 4 Werk maken van je eigen praktijk Voorbereidingen voor de trainers In dit document staan de voorbereidingen voor de trainers om module 4 te kunnen uitvoeren. Het document bestaat

Nadere informatie

Nehalennia Breeweg trainingen 2015

Nehalennia Breeweg trainingen 2015 Nehalennia Breeweg trainingen 2015 Vanwege eerdere goede ervaringen met groepstrainingen door Indigo willen we deze weer op de locatie Breeweg aanbieden. Indigo is een landelijke aanbieder van mentale

Nadere informatie

Seksualiteit en ASS. Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014. presentatie symposium pleegzorg

Seksualiteit en ASS. Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014. presentatie symposium pleegzorg Seksualiteit en ASS Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014 programma Opfrissen van informatie over ASS (heel kort het spectrum toelichten). ASS en seksualiteit belichten. Seksuele en relationele

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

Beter Leren Communiceren. U zoekt een training om uw communicatieve vaardigheden te versterken?

Beter Leren Communiceren. U zoekt een training om uw communicatieve vaardigheden te versterken? Beter Leren Communiceren U zoekt een training om uw communicatieve vaardigheden te versterken? Effectief communiceren. Het lijkt misschien eenvoudig, maar misverstanden of oplopende emoties tijdens gesprekken

Nadere informatie

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Doelen Zicht op basisbehoeftes van leerlingen om gemotiveerd te kunnen werken; Zelfdeterminatietheorie

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2009 pavo 0202 Inleiding Als u last heeft van een burn-out door stress op het werk kunt u de therapiegroep werkstresshantering

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder locatie Nijmegen informatie voor jongeren, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme

Nadere informatie

Internet hulpverlening Dementie de Baas Peter Paul Feith Stichting Geriant

Internet hulpverlening Dementie de Baas Peter Paul Feith Stichting Geriant Internet hulpverlening Dementie de Baas Peter Paul Feith Stichting Geriant Symposium Dementie & ICT 26-03-2012 Windesheim Samenwerking Stichting Geriant Alzheimer Nederland Trimbos-instituut Dementie de

Nadere informatie

Omgaan met Boosheid en Agressie 2. Grip op Agressie (GoA), module 6

Omgaan met Boosheid en Agressie 2. Grip op Agressie (GoA), module 6 1 Omgaan met Boosheid en Agressie 2 Grip op Agressie (GoA), module 6 2 Inhoud Bijeenkomst 1. Inleiding, spelregels en kennismaking... 3 Bijeenkomst 2. Opfrissen van module Omgaan met boosheid en agressie

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Begeleiding bij faalangst

Begeleiding bij faalangst Begeleiding bij faalangst Begeleidingsvormen Vanaf schooljaar 2015-2016 geeft de Stichtse Vrije School de cursus Zelfvertrouwen. Deze cursus is gericht op de omgang met stressvolle situaties rondom school

Nadere informatie

Bijlage 17: Informatie voor de individuele behandelaar

Bijlage 17: Informatie voor de individuele behandelaar Bijlage 17: Informatie voor de individuele behandelaar N.b.: stuur deze informatie (inclusief de drie bijlagen) naar de individuele behandelaar vóórdat de training van start gaat Emotieregulatietraining

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Breidt netwerk min of meer bij toeval uit. Verneemt bij bedrijven wensen voor nieuwe

Breidt netwerk min of meer bij toeval uit. Verneemt bij bedrijven wensen voor nieuwe Accountmanager Accountmanager onderhoudt relaties met bedrijven en organisaties met het doel voor praktijkleren binnen te halen. Hij kan nagaan welke bedrijven hebben, doet voorstellen voor bij bedrijven

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Aandachttraining/Mindfulnesstraining

Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Aandachttraining/Mindfulnesstraining Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Aandachttraining/Mindfulnesstraining 2 Deze folder geeft u informatie over Mindfulness-Based Cognitieve Therapie. Deze mindfulnesstraining wordt op de afdeling

Nadere informatie

TRAINING interactievaardigheden BSO

TRAINING interactievaardigheden BSO TRAINING interactievaardigheden BSO Eerste bijeenkomst: Kinderen en hun ontwikkeling in de bso Leerdoelen van de eerste bijeenkomst: Duur van de bijeenkomst: De pedagogisch medewerkers weten grofweg welke

Nadere informatie

Mindfulnesstraining Aandachttraining. Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT)

Mindfulnesstraining Aandachttraining. Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Mindfulnesstraining Aandachttraining Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) 2 Deze folder geeft u informatie over Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT). De mindfulnesstraining wordt aangeboden

Nadere informatie

Uitnodiging Triple P Cursussen Positief opvoeden

Uitnodiging Triple P Cursussen Positief opvoeden Uitnodiging Triple P sen Positief opvoeden Beste professional, Opvoeden kan heel leuk zijn, maar de meeste ouders hebben ook ontdekt dat het niet altijd een feest is. Dat is heel normaal. Ouders hebben

Nadere informatie

Op eigen kracht, zelf regie nemen

Op eigen kracht, zelf regie nemen Op eigen kracht, zelf regie nemen Veel jongeren hebben moeite met het vinden van hun weg in maatschappij. Het reguliere beroepsonderwijs sluit niet aan bij hun verwachtingen en capaciteiten. Zij voelen

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS HELP HELPEN

VOORTGEZET ONDERWIJS HELP HELPEN VOORTGEZET ONDERWIJS HELP HELPEN 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit voor u geselecteerd.

Nadere informatie

Visie (Pedagogisch werkplan)

Visie (Pedagogisch werkplan) Visie (Pedagogisch werkplan) Gastouderopvang De Krummeltjes stelt zich tot doel om een omgeving te bieden waarin kinderen kunnen opgroeien tot zelfstandige en evenwichtige mensen met respect voor anderen

Nadere informatie

Cursushandleiding. Tja, wat zal ik zeggen, met cliënten in gesprek over spiritualiteit

Cursushandleiding. Tja, wat zal ik zeggen, met cliënten in gesprek over spiritualiteit Cursushandleiding Tja, wat zal ik zeggen, met cliënten in gesprek over spiritualiteit N.a.v. het gelijknamige boek van Elizabeth Johnston Taylor, in het Nederlands hertaald onder redactie van Peterjan

Nadere informatie

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 5 Evalueren en borgen van leeropbrengsten

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 5 Evalueren en borgen van leeropbrengsten Opbrengstgericht omgaan met verschillen Bijeenkomst 5 Evalueren en borgen van leeropbrengsten Programma Huiswerk Evalueren van lesdoelen Presenteren van good practices Borgen in team of school - Highlights

Nadere informatie

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296 E-LEARNING Beroepsoriëntatie / HEARTHAPPINESS Eva Hendrix s896 Voorwoord De zoektocht naar geluk is zo oud als de mensheid zelf en heeft in de loop van de geschiedenis verschillende vormen aangenomen.

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

HIGHCOACHING. Hartcoherentie trainingen binnen Onderwijs en Jeugdzorg. Brochure Trainingen binnen Onderwijs en Jeugdzorg. Coaching op een hoger niveau

HIGHCOACHING. Hartcoherentie trainingen binnen Onderwijs en Jeugdzorg. Brochure Trainingen binnen Onderwijs en Jeugdzorg. Coaching op een hoger niveau HIGHCOACHING Brochure Trainingen binnen Onderwijs en Jeugdzorg Coaching op een hoger niveau Dit is een uitgave van Highcoaching Hartcoherentie trainingen binnen Onderwijs en Jeugdzorg 1 HighCoaching Early

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag.

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. Flyer - Intervisie Wat is intervisie? Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. De volgende omschrijving van intervisie

Nadere informatie

LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT

LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT LEERGANG MIDDLE MANAGEMENT Voor wie? Deze leergang is ontwikkeld voor middle managers in een productieomgeving, die de operatie via bijvoorbeeld lijnmanagers aansturen, motiveren en stimuleren. Wat levert

Nadere informatie

Bijlage Stoere Schildpadden

Bijlage Stoere Schildpadden Bijlage Stoere Schildpadden Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Stoere Schildpadden, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies

Nadere informatie

Daltonlijn. Verantwoordelijkheid

Daltonlijn. Verantwoordelijkheid Verantwoordelijkheid Verantwoordelijkheid eind groep 2 De planning Ik kan op de takentoren zien welke taken er zijn Ik kan plannen welke taken ik wil maken Ik kan de geplande taak uitvoeren De materialen

Nadere informatie

Mindfulness bij volwassenen met een autismespectrumstoornis. Annelies Spek Klinisch psycholoog / Senior onderzoeker GGZ Eindhoven

Mindfulness bij volwassenen met een autismespectrumstoornis. Annelies Spek Klinisch psycholoog / Senior onderzoeker GGZ Eindhoven Mindfulness bij volwassenen met een autismespectrumstoornis Annelies Spek Klinisch psycholoog / Senior onderzoeker GGZ Eindhoven Volgorde Overbelasting Mindfulness Theorie Praktijk (aanpassingen) Onderzoeksresultaten

Nadere informatie

Herkennen van Gedachten. Grip op Agressie (GoA), module 3

Herkennen van Gedachten. Grip op Agressie (GoA), module 3 1 Herkennen van Gedachten Grip op Agressie (GoA), module 3 2 Inhoudsopgave Bijeenkomst 1: Inleiding module: herkennen van gedachten/denken 3 Bijeenkomst 2: De 5 G s 10 Bijeenkomst 3: Gedachten 19 Bijeenkomst

Nadere informatie

Mindfulness bij ASS en arbeidsparticipatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog / Senior onderzoeker GGZ Eindhoven

Mindfulness bij ASS en arbeidsparticipatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog / Senior onderzoeker GGZ Eindhoven Mindfulness bij ASS en arbeidsparticipatie Annelies Spek Klinisch psycholoog / Senior onderzoeker GGZ Eindhoven Volgorde lezing Overbelasting bij mensen met autisme Werk en overbelasting Begeleiding Mindfulness

Nadere informatie

training van basis naar brug

training van basis naar brug training van basis naar brug een extra steuntje in de rug voor kinderen met autisme bij de overstap van de basisschool naar de brugklas een aanbod van de Polikliniek in Doorwerth informatie voor cliënten,

Nadere informatie

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014 Algemene informatie Kinderopvang 0-4 November 2014 Voorwoord Positive Action wordt in Amerika met veel succes uitgevoerd. Het is een bewezen effectief programma dat positieve resultaten behaalt op zowel

Nadere informatie

Klinische behandeling

Klinische behandeling Klinische behandeling voor kinderen met ASS informatie voor cliënten, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme Klinische behandeling voor kinderen

Nadere informatie

Werk aan je winkel. Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren. Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken

Werk aan je winkel. Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren. Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken Werk aan je winkel Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken Voorwoord Dit boek is geschreven voor jou als trainer, docent of hulpverlener om aan te bieden

Nadere informatie

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl Psychiatrie Therapieprogramma www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het therapieprogramma... 3 Waarom groepstherapie?... 3 De groepsindeling... 4 De observatiegroep... 4 De behandelgroep... 4 Werkwijze therapeuten...

Nadere informatie

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Voor wie? Waarom? Wat? Hoe? Voor Omdat leiding Ervaringsgerichte Door middel van leidinggevenden, geven, adviseren en coaching en werkvormen waarbij het adviseurs

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel

Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel FACTSHEET Cursus Bijlagen Professionaliseringsplan KOLOM Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel Algemeen

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Met therapie werken aan je problemen Sterker in de samenleving.

Met therapie werken aan je problemen Sterker in de samenleving. Met therapie werken aan je problemen Sterker in de samenleving. Powered by Pluryn Ik kreeg één keer per week therapie om beter in mijn vel te zitten. Ik leerde om te gaan met vervelende gebeurtenissen

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Marieke de Vries. 20 september 2006. 360 feedback

Marieke de Vries. 20 september 2006. 360 feedback Marieke de Vries 0 september 006 60 feedback Inhoudsopgave Inleiding Basisgegevens van de rapportage Geselecteerde competenties Toelichting overzichten 6 Algemeen overzicht 8 Gedetailleerd overzicht 9

Nadere informatie

Motiveren van mensen met ASS. Susanne Wolthaar

Motiveren van mensen met ASS. Susanne Wolthaar Motiveren van mensen met ASS Susanne Wolthaar Expectancy theory of motivation Victor Vroom (1932), arbeidspycholoog Om mensen te motiveren is het noodzakelijk dat ze geloven: in een positieve samenhang

Nadere informatie

Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs

Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs Studentnummer: Naam aanmelder: Stap 1. Welkom heten en uitleggen wat het onderzoek inhoudt (Tijd: 5 minuten) Landelijk en bij de FEM is er sprake van een hoge

Nadere informatie

maakt meedoen mogelijk Workshop Wennen aan de brugklas 2014

maakt meedoen mogelijk Workshop Wennen aan de brugklas 2014 maakt meedoen mogelijk Workshop Wennen aan de brugklas 2014 Voorstellen Elly van Vliet Consulent MEE ZK Cursusleider Coördinator autisme netwerken convenant autisme Kennemerland en Amstelland en Meerlanden

Nadere informatie

Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis

Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis Diana Rodenburg d.rodenburg@leokannerhuis.nl Copyright Dr. Leo Kannerhuis Visie en missie Het Dr. Leo Kannerhuis is een

Nadere informatie

Omgaan met een moeilijke klas. Susan de Bruin

Omgaan met een moeilijke klas. Susan de Bruin Omgaan met een moeilijke klas Susan de Bruin SWV Amsterdam Zuid-Oost 31 oktober Welkom 39 jaar 10 jaar leerkracht SBAO te Alkmaar Susan de Bruin 6 jaar werkzaam bij Gedragpunt Ambulant begeleider & Trainer

Nadere informatie

Behandelprogramma. Pijnrevalidatie

Behandelprogramma. Pijnrevalidatie Behandelprogramma Pijnrevalidatie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij

Nadere informatie

PRIMAIR ONDERWIJS WAT IS THUIS?

PRIMAIR ONDERWIJS WAT IS THUIS? PRIMAIR ONDERWIJS WAT IS THUIS? Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit vanuit RADAR. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit voor u geselecteerd. Deze toolkit is

Nadere informatie

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht I Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen worden zich meer bewust van eigen talenten en eigenschappen en ontwikkelen een positief zelfbeeld. Kinderen kunnen

Nadere informatie

Formulieren bij opdrachten

Formulieren bij opdrachten Formulieren bij opdrachten Formulier 1 Functieomschrijving slb er sterkte-zwakteanalyse Functieomschrijving slb er sterkte-zwakteanalyse Kernfuncties Criteria Bevindingen Goed Zwak Begeleidingsgesprekken

Nadere informatie

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Mensen zoeken hulp omdat ze overhoop liggen met zichzelf of met anderen. Dit kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen worden

Nadere informatie

Het gedragmodel. 1. Inleiding

Het gedragmodel. 1. Inleiding Het gedragmodel 1. Inleiding Het gedragmodel is een NLP-techiek, ontwikkeld door Peter Dalmeijer (zie www.vidarte.nl) en Paul Lenferink. Het model leert ons feedback te geven waarbij we anderen op hun

Nadere informatie

OPLEIDING tot MBO- VERPLEEGKUNDIGE. Ondersteuningsmagazijn gevorderd 1 BEROEPSTAAK E

OPLEIDING tot MBO- VERPLEEGKUNDIGE. Ondersteuningsmagazijn gevorderd 1 BEROEPSTAAK E OPLEIDING tot MBO- VERPLEEGKUNDIGE Ondersteuningsmagazijn gevorderd 1 BEROEPSTAAK E Albeda college Branche gezondheidszorg Kwalificatieniveau 4 Cohort: 2009-2010 Versie: 3 Fase: Gevorderd 1 Naam Student:.

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 1 Oriëntatie opbrengstgericht differentiëren en stellen van doelen

Opbrengstgericht omgaan met verschillen. Bijeenkomst 1 Oriëntatie opbrengstgericht differentiëren en stellen van doelen Opbrengstgericht omgaan met verschillen Bijeenkomst 1 Oriëntatie opbrengstgericht differentiëren en stellen van doelen Hoe gaan we met elkaar om? Maak contact Vertrouwelijkheid Niets is gek Zorg goed voor

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Informatie voor assessoren bij het 2 e jaars gedragsassessment

Informatie voor assessoren bij het 2 e jaars gedragsassessment Hogeschool van Amsterdam Informatie voor assessoren bij het 2 e jaars gedragsassessment Bachelor: Sociaal Pedagogische Hulpverlening Voltijd Domein: Maatschappij en Recht December 2012 1. Inleiding Deze

Nadere informatie

Workshop Mindfulness Gemeente Halderberge Betsie Wagemakers. Het enige moment wat telt is:

Workshop Mindfulness Gemeente Halderberge Betsie Wagemakers. Het enige moment wat telt is: Workshop Mindfulness Gemeente Halderberge Betsie Wagemakers Het enige moment wat telt is: NU Programma 1. Wat is mindfulness? 2. Wat levert mindfulness op? 3. Evaluatie van de ingevulde enquête. 4. De

Nadere informatie

Leerlingen in verleiding en in conflict

Leerlingen in verleiding en in conflict Leerlingen in verleiding en in conflict Agressiviteit, seksualiteit, middelengebruik en conflicten op school beheersen de media. De vraag hoe hier mee om te gaan, houdt de samenleving en de politiek bezig.

Nadere informatie

Sociale en recreatieve activiteiten

Sociale en recreatieve activiteiten Sociale en recreatieve activiteiten Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Richard Prins Inhoudelijke redactie: Patricia Streng Eindredactie: Astrid

Nadere informatie

Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager

Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager Leergang voor de praktijkmedewerker/praktijkmanager van de tandarts/huisartsenpraktijk. voor data of voor in-company verzoeken 1 De praktijkmanager kan een

Nadere informatie

HET RAAMWERK VAN DE TRAINING

HET RAAMWERK VAN DE TRAINING HET RAAMWERK VAN DE TRAINING Omdat faalangst een conflict veroorzaakt tussen gevoelens, gedrag en gedachten, bestaat dit programma uit drie clusters van aan te leren vaardigheden in deze drie verschillende

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Naast de huidige in-house trainingen is er ook op individuele basis een aanbod van trainingen waaraan oio-medewerkers kunnen deelnemen. Deze trainingen zijn gericht op

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie