BROODJE GEBAKKEN. studentenprojecten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BROODJE GEBAKKEN. studentenprojecten"

Transcriptie

1 TIJDSCHRIFT van het University College Hogeschool-Universiteit Brussel & KAHO Sint-Lieven januari NUMMER 2 In dit nummer: Een frisse herstart in februari Vondst Jacob van Maerlant Opleiding clickers in de les Internationaal telescoop La Palma BROODJE GEBAKKEN De bakkerijgroep vroeg me te helpen bij de aanpassing van hun kwaliteitssysteem. Het werd een prima praktijkervaring. 11 studentenprojecten vanaf pag 7

2 inhoud N9 afstandsonderwijs 04 Een mix die blijft hangen jacob van maerlant 09 Verborgen schat passiefbouwen 14 Leslokalen als test eindwerk in bakkerij 18 Prima praktijkervaring Verder frisse herstart 03 Tweede instapmoment sterren kijken 08 Telescoop op La Palma bobje de bouwer 10 Bouwdag en Techniekbeurs NUCLEAIR SKILLSLAB 23 Bedrijven lenen lab licht 24 Nieuwe kleurweergaveindex beleid voorstellen 25 Ouderen met handicap clickers in de les 16 Liever interactiever EHSAB van start 21 Nieuwe studentenvereniging agenda vanaf pag 26 COLOFON N9: viermaandelijks tijdschrift van de Hogeschool-Universiteit Brussel (www.hubrussel.be) en de KAHO Sint-Lieven (www.kahosl.be) Eindredactie: Sigrid Creytens (Hogeschool-Universiteit Brussel). Redactie: Filip Clarisse (Hogeschool-Universiteit Brussel) en Inge De Schuyter (KAHO Sint-Lieven) Concept, realisatie en productie: Cover: Studente Hilke De Keyser. Fotograaf: Anne Deknock Verantwoordelijke uitgever: Dirk De Ceulaer, Stormstraat 2, 1000 Brussel 2 N9

3 studiebegeleiding Tweede instapmoment bij Gezondheidszorg De lanceerde voor het eerst een tweede instapmoment voor alle opleidingen in het studiegebied Gezondheidszorg. De ideale oplossing voor studenten die na het eerste semester van opleiding willen veranderen zonder een jaar te verliezen. INFO Interesse in een nieuwe start? Mail naar Studenten kunnen ook in februari starten met een opleiding Gezondheidszorg. Sommige studenten beseffen na enkele maanden dat ze een verkeerde studiekeuze gemaakt hebben. Anderen hebben door ziekte, problemen thuis of andere omstandigheden de start van het academiejaar gemist. Het zou zonde zijn als daardoor een heel studiejaar verloren gaat. Daarom organiseert de speciaal voor die jongeren een tweede instapmoment. Die studenten kunnen in februari nog volwaardig starten met een opleiding Gezondheidszorg. Het gaat dus om de opleidingen Ergotherapie, Medische beeldvorming, Optiek & optometrie en Verpleegkunde, aldus Jo Praet, directeur van het studiegebied Gezondheidszorg. Inhaalbeweging Inhoudelijk krijgen de tweede instappers dezelfde leerstof als studenten die in september startten, en ook de aanpak loopt grotendeels gelijk. Het is vooral de volgorde van de vakken die verschilt. Jo Praet: Ze kunnen natuurlijk niet zonder meer aansluiten bij de studenten die in september van start gingen. Voor de instappers is er een aangepast programma met een beperkt aantal vakken uit de eerste bachelor, goed voor ongeveer 30 studiepunten. De overige vakken combineren ze volgend jaar met vakken uit de tweede bachelor. Onthaaldag De studenten die inschreven voor het tweede instapmoment kunnen op een intensieve begeleiding rekenen. Zo waren er van november tot januari informatiedagen op Campus Brussel - Terranova. Eind januari stond een speciale onthaaldag op het programma, georganiseerd door de vier opleidingen van Gezondheidszorg. Daarna konden de nieuwkomers aansluiten bij de SOVA-dagen, in het vormingscentrum Destelheide in Dworp. Op die driedaagse kregen alle eerstejaarsstudenten technieken aangereikt om beter met anderen te leren omgaan, met opdrachten rond samenwerken, feedback geven en teambuilding. Jo Praet: Al die initiatieven waren voor de nieuwkomers een prima gelegenheid om kennis te maken met de campus, het studieprogramma en de studenten die al in september gestart waren. De ideale mix voor een vliegende herstart. Bij het ter perse gaan hadden 42 geïnteresseerde studenten zich al aangemeld. Het tweede instapmoment speelt dus duidelijk in op een maatschappelijke behoefte. N9 3

4 corporate De organiseert voortaan de opleidingsprogramma s Handelswetenschappen en Verpleegkunde ook via afstandsonderwijs. Het initiatief is een antwoord op de groeiende vraag van mensen met een job of een gezinsleven die een extra diploma willen halen. Afstandsonderwijs Katie Goeman en Kathy Pletinckx: Blended learning is een Een studie combineren met een job of een gezinsleven? Dan kan afstandsonderwijs een goede keuze zijn. Tot voor kort kon dat aan de Hogeschool-Universiteit Brussel () enkel voor de richting Handelswetenschappen, in avondonderwijs. Maar sinds dit academiejaar kan het ook in afstandsonderwijs, net als bij de opleiding Verpleegkunde. In beide gevallen gaat het om een uitgekiende mix van klassiek onderwijs op de campus en verschillende vormen van afstandsonderwijs. Blended learning heet dat in het pedagogisch jargon. De studenten Handelswetenschappen op afstand hebben twee avonden per week les op Campus Brussel. Wij noemen het contacturen omdat er op dat moment een reëel, niet-virtueel contact is tussen de studenten en de docenten, verduidelijkt Katie Goeman, projectleider Onderwijsinnovatie bij de. De docenten bepalen zelf hoe ze die uren 4 N9 invullen. Ze kunnen cases bespreken of zaken inoefenen die de studenten thuis hebben voorbereid. Virtueel De rest van het studieprogramma verloopt via afstandsonderwijs met de cursussen en handboeken uit de gewone opleiding, maar ook via e-learning. Katie Goeman: Daarvoor kunnen de studenten terecht op het digitaal leerplatform. Daar vinden ze informatie, studietips, interactief cursusmateriaal, zelfstudieopdrachten en een forum waar ze samenwerken aan groepsopdrachten en vragen kunnen stellen aan elkaar en aan hun docent. Er zijn ook virtuele spreekuren met de docent, via Skype. Een pc met internetverbinding is dus een basisvereiste voor afstandsleren, maar we gebruiken alleen zeer goedkope en breed beschikbare toepassingen. Ook verplegers Ons systeem van afstandsonderwijs lijkt goed op dat van Handelswetenschappen, vertelt Kathy Pletinckx, opleidingscoördinator Verpleegkunde. We hebben het dan ook grotendeels in wederzijds overleg ontwikkeld en we mikken op dezelfde doelgroep: mensen die een job en vaak ook een gezinsleven willen combineren met studeren. Dat kan gaan om mensen die in een heel andere sector werken, of om verpleegkundigen met een diploma A2 of HBO-V die hun positie op de arbeidsmarkt willen versterken met een bachelordiploma Verpleegkunde. In de praktijk hebben de studenten Verpleegkunde één lesdag per week, op vrijdag. Op die contactdag ligt het accent op monitoraten, praktijklessen en vaardigheidsonderwijs. De theorie verwerken gebeurt dan weer grotendeels via zelfstudie.

5 uitgekiende mix van klassiek onderwijs op de campus en verschillende vormen van afstandsonderwijs. Filmpjes kijken Ook de beroepsspecifieke vaardigheden moeten toekomstige verpleegkundigen onder de knie krijgen. Die technieken kunnen ze op vrijdagavond in het skillslab inoefenen na de lessen. Kathy Pletinckx: Zo n oefensessie moeten ze wel tijdens hun zelfstudietijd voorbereiden. Daarom maken we voor alle vaardigheden duidelijke instructiefilmpjes, die de studenten op het digitaal leerplatform kunnen bekijken. Zo kunnen ze ook thuis met die filmpjes de juiste vaardigheden aanleren. Tot nu toe zijn er filmpjes klaar over verbandleer, hygiënische zorgen, inspuitingen en andere vaardigheden die in het eerste semester aan bod komen. De rest wordt op dit moment nog voorbereid. Verankerd Afstandsonderwijs wordt duidelijk een vaste waarde, ook bij de KAHO Sint-Lieven. Daar kan men alle opleidingen via die formule volgen. Flexibiliteit is de meest in het oog springende troef van afstandsonderwijs. Studenten leren wanneer en waar ze dat willen, op hun eigen tempo en zelfstandig. Dat wil niet zeggen dat ze er alleen voor staan. Zelfstudie wordt goed begeleid. Zo krijgen afstandsstudenten aanwijzingen en studietips. Ze kunnen ook rekenen op hulp bij het voorbereiden van de lesdagen en bij de verwerking van de leerstof. Uitleg en feedback zijn mogelijk via het leerplatform. En ze kunnen altijd digitaal aankloppen bij de docenten. Zelfstudie wil dus niet zeggen: trek je plan. Katie Goeman: Die mix van contact- en afstandsonderwijs is echt vernieuwend. De studenten springen actief met de leerstof om en ze diepen hun nieuwe kennis nog verder uit door in teams met andere studenten samen te werken. Het is wetenschappelijk bewezen dat de leerstof zich op die manier dieper verankert. Het blijft allemaal beter hangen. Zelfstudie betekent niet: trek je plan. Je wordt goed begeleid met allerlei aanwijzingen en studietips. En je kunt altijd digitaal aankloppen bij je docenten. Ondersteuning Inhoudelijk zijn de afstandsonderwijsprogramma s Handelswetenschappen en Verpleegkunde natuurlijk verschillend, maar qua aanpak en filosofie lopen ze erg parallel. Kathy Pletinckx: Tijdens de hele voorbereiding, ontwikkeling en uitwerking hebben we continu overlegd en kennis uitgewisseld. Voor onze didactische en technologische vragen konden we terecht bij ICTO, de dienst die de verbinding legt tussen onderwijs en ICT. Ook de begeleiding van andere ondersteunende diensten, zoals de dienst Onderwijs en Kwaliteit, was van essentiële waarde: drie keer per jaar voeren we met hen een evaluatie door, via enquêtes en andere onderzoeksinstrumenten die we gemeenschappelijk ontwikkelden: de eerste keer bij de instroming, de tweede keer halfweg het jaar en de derde keer op het einde van het jaar. We merken in elk geval dat de meeste studenten ondanks de moeilijke combinatie van werken en studeren zeer gemotiveerd zijn! Flexibele leertrajecten aanbieden om de studies tot een goed einde te brengen, is dan ook een belangrijke opdracht van de trajectbegeleiding. N9 5

6 Kort Nieuws Op schattenjacht met de GPS Campus Dirk Martens krijgt al enkele maanden schattenjagers over de vloer. Schattenjagers met een GPS in de hand meer bepaald, ofwel geocachers. Geocaching is de nieuwste rage in het digitale tijdperk, vertelt Geert Callebaut, docent Lerarenopleiding. In het spel ga je op zoek naar zogenaamde caches, verspreid over de hele wereld. Een van de plaatsen waar je zo n schat kunt vinden, is Campus Dirk Martens. Het systeem werkt als volgt: iemand verstopt ergens een waterdichte doos met een logboek en voorwerpen. Daarna publiceert hij de coördinaten van de schuilplaats op Vanaf dan kan de GPS-jacht beginnen. KAHO Sint-Lieven wil Geocaching ook gebruiken voor onderwijsdoeleinden. Erwin Declercq, docent Lager onderwijs: De didactische mogelijkheden van Geocaching zijn groot. Kinderen kunnen er actief hun eigen leefomgeving mee verkennen, maar ook virtuele wereldreizen maken. KAHO Kunstboek met Zonnelied De publiceerde samen met vzw Zonnelied een kunstboek, met werken van 12 kunstenaars met een handicap. De inleiding werd geschreven door Jan Hoet. De kunstwerken worden gecombineerd met getuigenissen van bekende en minder bekende Vlamingen. Die getuigenissen variëren van een korte gedachtegang tot een vers, een anekdote, een ervaring... Het resultaat is een inspirerende bundel vol beelden. Mooi om te zien, boeiend om te lezen. Het boek sluit aan bij de jaarlijkse Ga Ervoor-prijs die de samen met de KAHO Sint-Lieven organiseert. De prijs zet elk jaar verdienstelijke studenten, oud-docenten, personeelsleden en externe partners in de bloemetjes. 03 Hoorcolleges online Ze worden steeds populairder, digitaal opgenomen colleges. Want zogeheten webcolleges kan de student volgen wanneer en waar hij dat zelf wil. Om verschillende redenen worden die digitaal opgenomen colleges steeds populairder. Een moeilijk college herbekijken tijdens de blokperiode? Een verplaatsing naar de campus uitsparen omdat een student die dag slechts één lesuur heeft? Niet alle vakken kunnen volgen omdat de student voor een flexibel leerprogramma koos? Het kan! Maar de organisatie ervan is wel een didactische én technologische uitdaging. Johan Van den Bossche, promotor van de webcolleges bij de KAHO, legt uit: Een aantal hoorcolleges wordt nu digitaal geregistreerd en daarna op het internet geplaatst. Tot nu toe nemen we die hoorcolleges vooral manueel op. Behoorlijk arbeidsintensief, dus. Maar in samenwerking met AVNet (Audiovisual and New Educational Technologies and Networking) van de K.U.Leuven en DOO (Onderwijsondersteuning en -ontwikkeling) van KAHO ontwikkelden wij nu zelf een draagbare opname-unit die onder meer bestaat uit twee Apple-computers en specifieke software. Binnenkort kan elke docent dus zelf zijn hoorcollege opnemen met die opname-unit. Dat komt na de les meteen op Toledo, ons digitaal leerplatform voor studenten. KAHO 6 N9

7 04 Eén taaltest voor anderstaligen Om een hogere studie te mogen aanvatten, moeten anderstalige kandidaat-studenten bewijzen dat ze het Nederlands voldoende beheersen. Jaarlijks leggen enkele honderden kandidaten een taaltest af. Vanaf dit academiejaar gebeurt dat met hetzelfde taalexamen, ongeacht of de studenten aan de universiteit van Antwerpen, Brussel (), Gent of Leuven willen studeren. De talencentra van de universiteiten ontwikkelden immers samen de Interuniversitaire Taaltest Nederlands voor Anderstaligen. Het is een duidelijke verbetering, want een test afgelegd in één testcentrum, geldt voor alle testcentra. 05 goes global Onlangs organiseerde de een internationale week om studenten én docenten te laten kennismaken met internationalisering, uitwisselingsmogelijkheden en partnerinstellingen. Het programma sloot aan bij het Europese jaarthema Armoedebestrijding en sociale uitsluiting. De keynote sessie werd verzorgd door de Indische sterjournalist P. Sainath met een begeesterde lezing over armoede en sociale problemen, vooral in de landelijke gebieden, als gevolg van de toenemende globalisering. 06 Doosje vol troost Als een familielid kanker heeft, lijden ook de kinderen. Maar hoe moet je dat verdriet verwoorden? Een doosje vol troost doorbreekt de stilte. Het bevat een dvd waarmee kinderen een wandeling doorheen een ziekenhuis maken en informatie krijgen over elke vorm van kankerbehandeling. Er zit ook een cd-rom in met spelletjes die uitnodigen tot praten over gevoelens. En tot slot vindt het kind er knutselspullen met originele opdrachten, zoals een papieren duif die je met een boodschap erbij aan het bed van de zieke kunt achterlaten. Het doosje is een eindwerk van oud-studente Rozane Corten van de. Zij maakte dat samen met psycholoog Erik Verliefde. Beide zijn verbonden aan het Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis in Asse. Het doosje wordt nu gecommercialiseerd. Prinses Mathilde nam het allereerste doosje in ontvangst op Campus Brussel - Terranova tijdens het symposium Wat nu mijn mama heeft kanker. 07 Maak zelf je digitale bord Digitale borden veroveren in steeds meer Vlaamse leslokalen een plekje. Eén nadeel: zo n digibord betekent al gauw een flinke hap uit het budget. Daarom ging de expertisecel Onderwijs van Campus Dirk Martens op zoek naar een budgetvriendelijke oplossing. Geert Callebaut, docent Lerarenopleiding bij de KAHO Sint-Lieven: Eerder al gebruikte een zekere Chung Lee de afstandsbediening van een Wii-spelcomputer als basis voor een digitaal bord. De expertisecel Onderwijs vertaalde zijn softwareaanpassing naar een gebruiksvriendelijk pakket voor een leslokaal. Geïnteresseerde leerkrachten leren de kneepjes van het digibord in een van onze workshops, maar door de massale belangstelling publiceerden we onlangs ook het boek Maak zelf je digitale bord. Zo kan iedereen zelf aan de slag. In maart staan drie workshops over het digibord op het programma. Info over het boek en inschrijvingen: KAHO N9 7

8 INTERNATIONAAL Oud-student standaardiseert telescopen Wim Pessemier studeerde af als ingenieur Elektrotechniek, afstudeerrichting Automatisering, bij de KAHO Sint-Lieven. Zijn masterproef speelde een belangrijke rol in de automatisering van technieken in de Mercator-telescoop op La Palma. Met zijn doctoraat wil hij nu een stap verder zetten. Zijn aanvraag voor een specialisatiebeurs wordt alvast ondersteund door de European Southern Observatory (ESO). Wim Pessemier vervangt maatwerk in telescopen door standaard automatiseringsapparatuur. Het Canarische eiland La Palma is het mekka van de sterrenkijkers. Er staan niet minder dan 14 telescopen opgesteld. Eén daarvan is de GranTeCan, met zijn spiegel van 10 meter de grootste ter wereld. Momenteel bereiden onder andere de VS en Europa nog grotere toestellen voor, met een spiegelgrootte tot 40 meter. Ook die zouden op La Palma komen. De klimatologische omstandigheden zijn daar uitzonderlijk gunstig voor observatoria, aldus Philippe Saey, docent in de onderzoeksgroep Energie en Automatisering en copromotor van het doctoraat. De Leuvense Mercator-telescoop met een spiegel van 1,2 meter staat daar ook, op een hoogte van meter. Over die telescoop heeft oud-student Wim Pessemier zijn masterproef gemaakt. Hij was altijd al een gepassioneerd amateurastronoom en dus wilde hij rond dat thema onderzoek verrichten. 8 N9 Maatwerk Als masterstudent trok Wim Pessemier drie keer naar La Palma. Hij werkte er aan de automatisering van een aantal hulpdiensten, zoals de koepelsturing. Het Instituut voor Sterrenkunde van de K.U.Leuven was uitermate tevreden over zijn werk en gaf hem onmiddellijk een job als ingenieur. In zijn doctoraat wil Wim nog een stap verder zetten. Het is de bedoeling om het maatwerk in de telescoop te vervangen door standaard industriële automatiseringsapparatuur. Philippe Saey: De Mercator-telescoop is gebouwd in Het is een zustertelescoop van de Zwitserse Euler-telescoop, die in Chili staat. Ook de controlesystemen zijn een kopie van die telescoop. Het probleem is dat men bij de bouw van deze en andere telescopen steeds voor maatwerk gekozen heeft, met weinig of geen standaardoplossingen. Dat werkt wel, maar het onderhoud is arbeidsintensief en duur en je kunt de instellingen ook niet meer aanpassen. E-ELT In zijn doctoraat wil Wim Pessemier onderzoeken hoe de Mercator-telescoop volledig geautomatiseerd kan worden met behulp van standaard industriële automatiseringsapparatuur en moderne concepten. De ESO ondersteunt het project en volgt het van nabij op. Voor de controle van de geplande E-ELT (European Extremely Large Telescope) hoopt de ESO immers een aantal lessen te trekken uit deze eerste echte praktijktest.

9 ONDERZOEK Fragment Jacob van Maerlant verhelpt tandpijn Gek wat je bij een verhuis zoal van onder het stof kunt halen. Toen hij de boeken van de voormalige KUB-bibliotheek uitpakte, ontdekte literatuurhistoricus Remco Sleiderink een pareltje uit de middeleeuwse literatuur: een onbekend fragment van de schrijver Jacob van Maerlant. De stukjes perkament zaten goed verborgen in de band van een Latijns retoricaboek uit 1620, dat in de jaren zeventig achter een kast in de voormalige bib verzeild was. Voor Remco Sleiderink, die met de vondst erg in zijn nopjes is, begon zo de zoektocht om de snippers te identificeren. De stukjes perkament puzzelde ik eerst aan elkaar. De tekst heb ik vervolgens vergeleken met andere teksten. Het bleek al snel te gaan om een fragment uit de natuurencyclopedie Der naturen bloeme. Op de voor- en achterzijde van de perkamentsnippers staan twee korte passages uit het vierde boek van de encyclopedie. De zeedraak en de dolfijn worden er in dichtvorm onder de loep genomen. Zo vertelt van Maerlant dat wie erin slaagt de draak te vangen en de botten tot poeder te vermalen, een prima medicijn heeft tegen tandpijn. Nieuw licht De nieuwe schat is een onbekende variant van Jacob van Maerlants encyclopedie, die de man zelf in 1270 neerpende. Remco Sleiderink: Het werk moet enorm populair geweest zijn want naast de nieuwste vondst zijn er van Der naturen bloeme eerder al twaalf volledige manuscripten en fragmenten van vijftien andere handschriften opgedoken. Dat is ongewoon veel voor een werk uit die periode. Het laat zien dat van Maerlant met zijn populariserende wetenschap een enorm publiek bereikte. Elk middeleeuws handschrift is uniek en dat bleek ook hier weer toen ik dit veertiende-eeuwse fragment met de andere tekstgetuigen vergeleek. Zo was het handschrift vermoedelijk vrij duur. De letters zijn zeer verzorgd, er staan geen afkortingen in en een reconstructie van het blad waar de snippers uit komen, laat zien dat de tekstjes hoogstwaarschijnlijk geïllustreerd waren met mooie miniaturen. De fragmenten werpen tot slot een nieuw licht op ons voegwoord en. Doordat de veertiendeeeuwse kopiist steevast end gebruikte in plaats van de gebruikelijke afkorting en, vermoeden we dat de eind -e van dat woord waarschijnlijk al in die periode niet meer werd uitgesproken. Interessant voer voor de nieuwe lichting studenten Taalen Letterkunde! Het ontdekte fragment is een onbekende variant van Maerlants encyclopedie Der naturen bloeme. N9 9

10 evenement Bouwdag en Techniekbeurs Jong geleerd is oud gedaan, dacht men bij de KAHO Sint- Lieven. Met interactieve beurzen wil de hogeschool potentiële werkkrachten al op jonge leeftijd warm maken voor een carrière in de bouwsector of in de wereld van de techniek. De Bouwdag op Campus Dirk Martens vond onlangs plaats en binnenkort houdt Campus Waas een Techniekbeurs. Muren metselen, afvoeren plaatsen of daken leggen: het staat niet in de eindtermen van het gewone lager en secundair onderwijs. Geen wonder dat er zo heel wat potentieel talent verloren gaat De interactieve beurzen die de KAHO Sint-Lieven organiseert moeten hier een stokje voor steken. De bouwsector helpt al mee aan bouwsector kennen op een leuke, actieve manier. De Bouwdag lokte alvast heel wat nieuwsgierigen. Karolien Van Overwaelle van de Confederatie Bouw Oost-Vlaanderen stond mee in voor de organisatie van de Bouwdag en zag dat het goed was. Er waren specifieke workshops voor elke leeftijdscategorie. Lagereschoolkinderen konden er bijvoorbeeld daken leren leggen, een muurtje metselen, een afvoer plaatsen tussen een douche en een toilet... Ook voor de allerkleinsten was er van alles te beleven: kleuters leerden er onder meer metselen, een hut en een hangbrug bouwen en een knikkerbaan ineen knutselen. Aan de hand van een theaterstukje toonden de studenten van de KAHO hoe ze dat precies moesten aanpakken. Veel van de spulletjes die de kinderen zelf maakten, kregen ze nadien mee naar huis. Op die manier wilden we ook aan hun ouders de boodschap meegeven dat de bouwsector meer is dan Bob De Bouwer alleen. Interactieve beurzen moeten jonge mensen naar de bouwsector en de wereld van de techniek lokken. de Open Wervendag, waarbij kinderen in heel Vlaanderen een kijkje kunnen nemen op echte werven. Maar de Bouwdag, die in november voor het tweede jaar op rij plaatsvond, is niet zozeer een kwestie van kijken maar van doen. Zowat 450 jongeren leerden op Campus Dirk Martens de Geen sinecure De Bouwdag moet haar nut bewijzen op twee vlakken. Enerzijds willen we meer jongeren aantrekken om na de middelbare school te kiezen voor een van de bouwrichtingen die de KAHO aanbiedt. Als we ze zover krijgen, dan zullen er logischerwijs ook meer studenten voor een job in de bouwsector kiezen. Anderzijds willen we de studenten uit de bacheloropleiding Bouw meer ondernemingszin bijbrengen. Zo n Bouwdag organiseren is immers geen sinecure, vooral niet als 10 N9

11 INFO Techniekbeurs op 4 feb - zie pagina 26 Ook de allerkleinsten worden warm gemaakt voor de bouwsector: ze leerden muurtjes metselen en een hangbrug bouwen. een deel van het publiek nog maar net de pampers ontgroeid is. Alle workshops werden overigens door de studenten zelf op poten gezet én begeleid. Studenten uit de bacheloropleiding Bouw gaven vóór de beurs les aan de studenten uit de lerarenopleiding Lager- en kleuteronderwijs, zodat zij de meest voorkomende technieken uit de bouwsector leerden kennen en op de Bouwdag workshops mee konden begeleiden. Warm maken Met de Techniekbeurs, die op 4 februari voor de tweede maal plaatsvindt op Campus Waas, heeft de hogeschool exact hetzelfde doel voor ogen, maar dan voor de technieksector in plaats van de bouw. De beurs is niet rechtstreeks gericht naar kinderen en jongeren maar naar leerkrachten (in spe) die lesgeven in het kleuter-, lager en secundair onderwijs. Catherine Decraene van de KAHO hielp de beurs mee organiseren: De beurs bestaat uit twee luiken. Het eerste luik is een leermiddelenbeurs, waarbij verschillende standhouders uit de echte bedrijfswereld, waaronder heel wat uitgeverijen, hun leermiddelen voorstellen. Uitgeverij Averbode bijvoorbeeld heeft de succesvolle reeks Proeven van techniek volledig herwerkt. Uitgeverij De Boeck stelt dan weer haar WO-theek voor in het kleuter- en lager onderwijs. De reeks bezorgt bouwstenen voor een frisse aanpak van wereldoriëntatie. En de map CLIM: Zit er een schroefje los? leent zich uitstekend voor leerlingen in de tweede graad van het lager onderwijs. Techniek met ballen In het tweede luik van de Techniekbeurs gaat het er wat interactiever aan toe. Leerkrachten kleuter-, basis- en secundair onderwijs maar ook studenten uit de lerarenopleiding Lager en Secundair onderwijs kunnen er deelnemen aan ongeveer dertig workshops. Daar leren ze op een prettige manier hoe ze techniek kunnen aanleren aan hun (toekomstige) leerlingen. Catherine Decraene: Voor leerkrachten van het secundair onderwijs is er bijvoorbeeld de workshop Speelse fysica, waarbij op een verrassende en uitdagende manier de basiswetmatigheden van de fysica worden aangetoond met behulp van huis-, tuin- en keukenmateriaal. Voor het lager onderwijs is er onder meer een workshop Techniek met ballen, waarbij de link wordt gelegd tussen techniek en alle soorten balsporten. En leerkrachten kleuteronderwijs ontdekken in de workshop Techniek in het kleuteronderwijs wat techniek in de kleuterklas precies kan betekenen. Aan de hand van materiaal en concrete voorbeelden leren ze hoe techniek verweven zit in talloze activiteiten. Info op N9 11

12 Kort Nieuws 03 Topspreker Danny Goderis 01 Tussen leven en dood Hoe kunnen mensen bewustzijn ervaren tijdens hun hartstilstand, als lichaam en hersenen niet meer functioneren? De Nederlandse cardioloog Pim Van Lommel bracht in december zijn wetenschappelijke visie op de bijna-doodervaring. Raf Stevens, docent Wereldreligies aan de : Zijn bevindingen over het bewustzijn staan haaks op de wetenschappelijke consensus en toch publiceerde het gerenommeerde wetenschappelijk vakblad The Lancet in 2001 de resultaten van zijn baanbrekend onderzoek naar bijna-doodervaringen. Zes jaar later verscheen zijn boek Eindeloos bewustzijn dat de bijna-doodervaringen weigert te reduceren tot fantasie of zuurstoftekort. 02 Jonge wetenschapsknobbels Op de Dag van de Wetenschap gunden de en de KAHO Sint-Lieven jong en oud een blik achter de schermen, met workshops, rondleidingen en testopstellingen. Elisabeth Torfs (): Publiekstrekker was een middeleeuws perkamenten fragmentje dat voor de eerste keer aan het publiek werd getoond (zie pagina 9). Ook de workshop rond smart phones kon op heel wat jonge aandacht rekenen. Op de Technologiecampus was vooral veel interesse voor de workshops over het ontwerpen van een bouwkraan, produceren van bier en ontwikkelen van websites, aldus Hugo Verbeke (KAHO). De Dag van de Wetenschap was meteen de start van de Vlaamse Wetenschapsweek en dat werd een succes. De campussen Brussel, Brussel - Nieuwland en Brussel - Terranova openden de deuren voor 900 leerlingen uit de laatste graad van het secundair onderwijs, terwijl Technologiecampus Gent, Campus Dirk Martens en Campus Waas samen jonge wetenschapsknobbels verwelkomden. KAHO Wat hebben de transistor, de fotovoltaïsche cel en Unix gemeen? Al deze technologieën werden ontwikkeld door het legendarische Bell Labs, waarvan de onderzoekers meerdere Nobelprijzen voor Natuurkunde kregen. Op 27 oktober was niemand minder dan Danny Goderis, vice-president van Bell-Labs Belgium (Alcatel-Lucent) te gast bij de. Hij besprak het innovatieproces binnen Bell Labs en illustreerde zijn betoog rijkelijk met cases zoals Assisted Living for the Elderly en Immersion Communication. De lezing werd gegeven op uitnodiging van docent Stijn Kelchtermans in het kader van het opleidingsonderdeel Innovation & Technology Management voor de studenten Handelsingenieur van de. 04 Recht van antwoord De rechtsfaculteit van de organiseerde onlangs drie studentenlezingen met prominente sprekers. Renaat Landuyt beet de spits af en besprak de gevolgen van een mogelijke federalisering van justitie. Ontslagnemend premier Yves Leterme verdedigde vol vuur de verwezenlijkingen van het Belgische voorzitterschap van de EU. De strafpleiter Filip Van Hende, bekend van tv, kwam tot slot het verloop van het assisenproces uit de doeken doen. Alle rechtenstudenten woonden de lezingen bij want die maken deel uit van hun studiepakket. En ze werden via een wedstrijd aangemoedigd om op voorhand stevige vragen te formuleren voor de sprekers. Studenten die de beste vraag indienden, genoten een VIP-behandeling: na de lezing dronken ze samen met de spreker een glaasje, ze praatten wat na, mochten met de spreker op de foto en kregen een prijs. De formule leverde een sprankelende wisselwerking op tussen sprekers en studenten. 12 N9

13 05 Geknipt voor kleuters? Wie graag met kinderen werkt, denkt al snel aan een Lerarenopleiding Kleuteronderwijs. Maar hoe weet je als student of je wel de geknipte man of vrouw bent voor de job? Bij de geeft een totaal assessment nu inzicht in de kwaliteiten en eventuele tekorten van de kersverse studenten. In totaal hebben 65 eerstejaars deelgenomen aan vijf individuele toetsingsmomenten. Die testen de muzikale vaardigheden en stemgebruik, taalvaardigheden en leerstrategieën. Elke student moest ook zonder enige didactische voorkennis een kleine spelproef in een kleuterklas organiseren. Hiermee willen we de studenten van bij de start een correct beeld geven van hun toekomstig beroep wat hun slaagkansen meteen ook een stuk verbetert, verduidelijkt opleidingscoördinator Els Mertens. 07 Groeten uit Genève Eind oktober maakten de masterstudenten Handelswetenschappen van de, afstudeerrichting Internationale betrekkingen, een vierdaagse studiereis naar Genève. Ze brachten een bezoek aan de Verenigde Naties, waar enkele VN-functionarissen de werking van hun departementen uit de doeken deden. Nadien volgden de Wereldhandelsorganisatie en de World Intellectual Property Organization. Als afsluiter stonden Belgische diplomaten de studenten op te wachten om hen te informeren over diverse actuele dossiers. Docenten Ann Pauwels en Karolien De Bruyne zijn enthousiast: In Genève staan onze studenten met beide voeten in de praktijk. Ze maken kennis met belangrijke internationale organisaties en kunnen zich een beeld vormen van een carrière in de diplomatie. 06 The Road Ahead Iedereen kent het iconisch beeld van The Beatles die het zebrapad van Abbey Road oversteken. The Road Ahead, een lezingenreeks op Campus Dirk Martens, gebruikt dezelfde foto. Alleen blijkt drummer Ringo Starr op hun versie in de tegenovergestelde richting te lopen. Is de toekomst aan wie tegen de stroom in durft gaan? Onze gasten hebben het in hun lezing over de trends, tendensen en maatschappelijke uitdagingen die de komende jaren op ons afkomen, aldus Dirk Trachet, coördinator van de expertisecel Entrepreneurship. Voor ons programma van 2011 konden we reeds Carl Devos, Jan Hautekiet en Rik Torfs strikken. Info vind je op KAHO 08 Games in de les? Gaan we geschiedenisboeken lezen of spelen we een middeleeuws oorlogsspel op internet? De opleiding Handelwetenschappen, afstudeerrichting Business Information Management, van de onderzocht in samenwerking met de KHLim de populariteit van gamen in de klas. De onderzoekers vonden geen verband tussen gamen, sporten en sociaal netwerken. De bewering dat jongeren minder achter de computer moeten zitten en meer moeten sporten, houdt dus geen steek. Uit de rondvraag bij leerlingen en 300 (toekomstige) leerkrachten blijkt een grote interesse om games in de lessen te gebruiken, maar leerkrachten kampen met een gebrek aan specifieke kennis. Acht op tien heeft nog nooit computerspelletjes in de les gebruikt. Bij jongens en leerlingen uit het TSO is er helemaal geen sprake van gamesanalfabetisme. Zij spelen veel vaker en veel langer dan meisjes en leerlingen uit het ASO en BSO. De gedetailleerde resultaten van het onderzoek zijn beschikbaar in rapportvorm en kunnen opgevraagd worden bij N9 13

14 onderzoek Twee testlokalen bouwkunde op de Technologiecampus Gent Dit voorjaar start de uitbreiding van het gebouw van de vakgroep Bouwkunde bij de KAHO Sint-Lieven. Bovenop het bestaande gebouw van de Technologiecampus Gent komen twee klaslokalen, gebouwd volgens de regels van de passiefbouw. Die zullen als leslokaal en als testlokaal gebruikt worden voor de studenten Industrieel Ingenieur. Energiekosten terugdringen en toch voldoen aan de hoge comfort- en klimaateisen van een klaslokaal? Het kan, dankzij de passiefhuistechnologie. Die eisen zijn nochtans niet min, weten Alexis Versele en Barbara Wauman van de onderzoeksgroep Duurzaam Bouwen van de KAHO Sint-Lieven. Eerst is er de bezettingsgraad: gemiddeld bedraagt die in kantoren 15 m² per persoon en in klaslokalen 2,5 m² per persoon. Voor het hoger onderwijs kan de bezetting zelfs oplopen tot waarden lager dan 1,5 m². Onze testklassen krijgen een oppervlakte van 136,5 m², wat in een bezettingsgraad van ongeveer 1,4 m² per student resulteert. Door de hoge uitstoot van waterdamp, lichaamsgeuren en CO 2 is de impact op de luchtkwaliteit enorm. Een slechte luchtkwaliteit is nefast voor het comfort en het prestatievermogen: zelfs de actiefste student wordt er soezerig. Voldoende ventilatie is dus noodzakelijk. De resultaten van onze onderzoeken zullen worden toegepast in de 24 pilootscholen die volgens de passiefbouwstandaard gebouwd worden. Oververhitting Daarnaast zijn de ramen in een school meestal zeer groot. Dat is nodig om voldoende daglicht binnen te laten en het zorgt voor heel wat warmtewinst. Dat is een voordeel in de winter maar het kan in de zomer tot oververhitting leiden. Voldoende aandacht voor een goed zomercomfort is dus belangrijk. Tot slot moet je in een schoolomgeving ook rekening houden met korte gebruiksperiodes, afgewisseld met periodes van stilstand, zoals weekends en vakanties. Dat creëert een onderbroken patroon in de interne warmtewinsten, wat extra onderzoek nodig maakt. Bouwschillen De KAHO Sint-Lieven speelt duidelijk een voortrekkersrol in het verhaal van duurzaam bouwen. Architect Alexis Versele krijgt het woord: Voor elk lokaal werd een ander type van passieve bouwschil uitgedokterd. Het ene lokaal is opgevat als een massieve structuur van beton en baksteen met een isolatieschil in een houtskelet. Het andere is een halfzware structuur in een houtskelet en een massieve vloer. Beide zijn vooral bedoeld als testlokalen, maar we gebruiken één lokaal ook effectief als leslokaal. Zo bekomen we een unieke gecontroleerde testomgeving met reële gebruikers. Door de lokalen gelijktijdig te gebruiken, krijgen we een interessante vergelijkende testomgeving. 14 N9

15 Alexis Versele: Ons proefpubliek van studenten zal de passieflokalen uittesten. Constant meten Het gebouw, de technische uitrusting en de regeling zijn modulair opgevat. Tijdens de duur van het onderzoeksproject kunnen de onderzoekers kleine wijzigingen in het concept aanbrengen. Zo kunnen ze nagaan wat de beste oplossingen zijn. Alexis Versele en Barbara Wauman: De klaslokalen zullen uitgebreid en langdurig gemonitord worden. We bekijken het binnenklimaat, inclusief warmtecomfort, luchtkwaliteit, visueel comfort en relatieve vochtigheid, maar ook het energieverbruik op het vlak van verlichting, verwarming, koeling en ventilatie. Daarnaast evalueren we de werking van het verwarmingsen ventilatiesysteem het zogenaamde HVAC systeem en van de zonwering. We gaan ook na hoe een testwand reageert op schommelingen in temperatuur en vochtigheid. Tijdens het project zullen de onderzoekers ook nagaan hoe effectief de verschillende statistische en dynamische rekenprogramma s zijn. De kans is groot dat de bestaande statistische rekenpakketten onvoldoende aangepast zijn aan het typische gebruik van schoolgebouwen. Alexis Versele en Barbara Wauman: De berekeningsmethodes die men nu gebruikt om tot de passiefhuisstandaard te komen, zijn effectief voor de woningbouw. Voor schoolgebouwen zijn ze te beperkt en niet specifiek genoeg. De berekening van het verwarmingsvermogen geldt bijvoorbeeld enkel voor gebouwen die permanent verwarmd worden, terwijl een school met tussenpozen wordt verwarmd. Pilootscholen volgen De twee nieuwe passieflokalen worden normaal eind 2011 opgeleverd. Vanaf februari 2012 worden ze in gebruik genomen. De conclusies van het onderzoek bij de KAHO Sint-Lieven komen al in de nabije toekomst van pas want de Vlaamse regering heeft het licht op groen gezet voor 24 pilootscholen die volgens de passiefbouwstandaard gebouwd zullen worden. De projecten zijn verspreid over de provincies en de onderwijsnetten. Een school in Etterbeek krijgt de primeur. Dit moet meteen ook het startschot zijn voor een grootse inhaalbeweging op het vlak van schoolinfrastructuur. Startschot verbetering van schoolinfrastructuur Het programma Scholen van Morgen omvat het ontwerp, de bouw, het onderhoud en de financiering van ongeveer 200 scholen tussen vandaag en 2016 volgens de DBFMprocedure (design - build - finance - maintain). Na de oplevering van die infrastructuur zal de DBFM ook 30 jaar lang instaan voor het onderhoud ervan. Alexis Versele en Barbara Wauman: Als leidraad voor al deze projecten wordt gebruik gemaakt van een instrument voor duurzame scholenbouw dat werd ontwikkeld door GO! en AGIOn. Daarin zijn groene campussen, milieuvriendelijke voorzieningen en passiefscholen prioritair en gaat veel aandacht naar het aspect energieprestatie. Het document spoort ontwerpers aan om een bouwteam te vormen met architecten, ingenieurs, directeurs en gebruikers. Die kunnen met behulp van de duurzaamheidsmeter samen nadenken over de duurzaamheid van elke keuze die ze maken. N9 15

16 OPLEIDING Met stembakjes sturen studenten in real-time hun antwoord op een meerkeuzevraag naar de laptop van de lesgever. Clickers in de les Lesgeven aan grote groepen studenten wordt er niet eenvoudiger op. Integendeel: studenten van vandaag hebben alle mogelijke gadgets op zak die ze vaak interessanter vinden dan de les zelf. KAHO Sint-Lieven heeft de boodschap begrepen: studenten hebben het liever wat (inter)actiever. In de lessen fysica gaat het er al een tijdje interactiever aan toe. Om hun studenten meer bij de les te betrekken, maken docenten Annemie Vermeyen en Johan Van den Bossche gebruik van clickers. Met die stembakjes kunnen studenten hun antwoord op een meerkeuzevraag doorsturen naar de laptop van de lesgever. Met één muisklik ziet de docent de verdeling van de antwoorden op zijn computerscherm. Dat leidt vaak tot interessante discussies, zowel tussen de studenten als tussen student en lesgever. Koffieklets over fysica Mijn lessen fysica zien er compleet anders uit dan vroeger, getuigt Annemie Vermeyen. Voor het hoorcollege krijgen de studenten via hun digitaal leerplatform Toledo de opdracht om een deel van de cursus door te nemen en vragen te posten, die ik vervolgens verwerk in de meerkeuzevragen tijdens de les. Bij een grote spreiding van antwoorden zet ik de studenten aan om met hun buur te overleggen, of om in de cursus op zoek te gaan naar argumenten die hun antwoord staven. Ook demo proeven en oefeningen komen in de les aan bod. En de methode werkt: vaak staat er na de les nog een groepje studenten te dralen om nog wat verder te kunnen discussiëren. Ook de lessen van Johan Van den Bossche ondergingen een interactieve make-over. Het was even wennen om minder aandacht te besteden aan de theoretische kant, maar volgens mij zijn studenten zelf best in staat om de theorie zelfstandig te verwerken. De examenresultaten zijn het bewijs: die zijn er hoegenaamd niet op achteruitgegaan. Een minpuntje: het is nooit meer echt rustig in de les. Maar nu praten de studenten tenminste over fysica, en niet over wat ze de avond ervoor zoal hebben uitgespookt ActiMath Het volgende punt op de agenda is het vak wiskunde. Dat blijkt voor heel wat studenten nog een struikelblok. Daarom start de KAHO Sint-Lieven op 1 januari met het project ActiMath. Een mooi nieuwjaarsgeschenk voor wiskundestudenten. Annemie Vermeyen: Het Onderwijs Ontwikkelingsfonds van de Associatie K.U.Leuven, kortweg OOF, ontwikkelde op een elektronisch leerplatform een bijspijkercursus wiskunde. Naast een theoretisch luik zal de student ook bepaalde wiskundevaardigheden intensief kunnen inoefenen en (zelf ) evalueren. 16 N9

17 OPLEIDING 01 Online hulp voor studenten Tijdens de studiedag Onderwijs en begeleiding op klikafstand 25 jaar monitoraat van het departement Industrieel ingenieur werden twee gloednieuwe toepassingen gedemonstreerd. Tony Stevens (links), verantwoordelijke monitoraat, legt uit: Dankzij een geautomatiseerd plannings- en opvolgingssysteem kunnen studenten met uitstelgedrag zich efficiënter laten begeleiden en zo hun attitude bijsturen. Dimitri Coppens (rechts): Het monitoraat biedt nu ook vakinhoudelijke begeleiding aan via webmeetings. Die begeleidingsvorm richt zich naar de studenten Industrieel ingenieur die het monitoraat op de campus niet kunnen opzoeken door werkomstandigheden of ziekte. Ook tijdens blok- en examenperioden kunnen studenten via de technologie van thuis uit vragen stellen. Voor deze webmeetings maken we gebruik van digitale tekentabletten waarbij wij interactief met de student kunnen communiceren, net alsof hij fysiek aanwezig is in het monitoraat. KAHO 02 Omgaan met diverse ouders Contact leggen met de ouders van leerlingen is voor een leerkracht niet altijd eenvoudig. Wanneer ook nog een cultuurverschil opduikt, wordt het soms heel moeilijk. De lerarenopleiding van de KAHO Sint-Lieven probeert een brug te bouwen via studieondersteuning aan huis waarbij studenten bij leerlingen thuis aankloppen. Bovendien loopt bij het departement Sint-Niklaas het onderzoeksproject Communicatie in een diversiteit aan ouders. Geert Van Buynder, opleidingshoofd Lager onderwijs: We mogen het contact met ouders niet aan het toeval overlaten. Daarom willen we onze studenten inzichten meegeven over hoe je een goede communicatie met ouders het best opzet en onderhoudt. KAHO 03 Permanente vorming verpleegkundigen In de gezondheidssector is de vraag naar bijscholing erg groot: elk jaar volgen honderden verpleegkundigen een postgraduaat of een permanente vorming georganiseerd door de dienst Voortgezette Opleidingen van de KAHO Sint-Lieven. Ann Jaques, coördinator permanente vorming Gezondheidszorg: Op dit moment zijn de opleidingen ouderenzorg en oncologische zorg veelgevraagd. Die opleidingen zijn modulair gestructureerd, in 3 modules van 50 uur. Dat zorgt voor flexibele instapmogelijkheden voor de cursisten. De modules worden overdag ingericht en zijn gespreid over onze drie campussen, in Gent, Aalst en Sint-Niklaas. Via bijscholing verhogen verpleegkundigen hun beroepscompetenties en dankzij de beroepstitel krijgen ze ook een loontoeslag. Ook hun werkgevers varen er wel bij. Afdelingen worden immers mee op basis van die beroepstitels erkend. Leen Stevens is programmaverantwoordelijke ouderenzorg: Daarnaast hebben we ook nog permanente vorming in radioprotectie, pijn, nutritie, nefrologie, neurologie en organiseren we vormingen op maat voor ziekenhuizen of instellingen in de zorgsector. KAHO N9 17

18 Studentenproject Eindwerk in de bakkerij De stuurt haar studenten graag het werkveld in: het perfecte voorsmaakje van de arbeidsmarkt. Voor haar masterproef Handelswetenschappen hielp studente Hilke De Keyser mee met de invoering van een nieuw kwaliteitssysteem in een ambachtelijke bakkerij met 5 vestigingen. Een mooie praktijkervaring voor de economiste in spe. Elke bakker in België moet nu bij controle door het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) kunnen aantonen dat hij de wettelijke voorschriften rond voedselveiligheid, kwaliteit en traceerbaarheid toepast. Bakkerij d Elst in Schepdaal schakelde -studente Hilke De Keyser in om haar kwaliteitssysteem aan te passen aan die nieuwe autocontrolewet voor brood- en banketbakkerijen. Perfecte timing Nieuwe voorschriften implementeren in een zaak, dat gebeurt doorgaans niet zonder slag of stoot. Voor Bakkerij d Elst betekende de nieuwe wet zelfs een complete aanpassing van haar kwaliteitssysteem. Eenvoudiger gezegd dan gedaan: in de praktijk vergt zo n aanpassing veel werk en vooral veel tijd, zegt zaakvoerder Els Van Schepdael. En dat is geen gemakkelijke opdracht als je tegelijk nog eens een zaak moet runnen. Wat extra hulp kwam dus zeker van pas. Die hulp kwam niet bepaald uit onverwachte hoek. Hilke werkte hier al een tijdje als weekendhulp en zij liet zich 18 N9 ontvallen dat ze nog op zoek was naar een masterproefonderwerp om haar academische studie af te ronden. De timing kon niet beter: wij stonden net op het punt om het nieuwe kwaliteitssysteem in onze bakkerij in te voeren. Hilke was de ideale persoon om ons daarbij te helpen, niet alleen door haar economische achtergrond maar ook omdat zij het reilen en zeilen van onze bakkerij al goed kende. Een voorsmaakje De laat haar economiestudenten wel vaker projecten in bedrijven doen, kwestie van al vóór hun afstuderen voeling met de echte businesswereld te krijgen. Hilke De Keyser: Toen de bakkerij mij vroeg om hen te helpen met het nieuwe kwaliteitssysteem, was ik meteen enthousiast. En ook de vond het een goed idee. Het was de ideale manier om al eens een voorsmaakje te krijgen van een job in het economische werkveld. De werking van de bakkerij zelf kende ik al goed, maar vooraleer ik aan de slag kon gaan, moest ik wel eerst de nieuwe wetgeving voor bakkerijen en de informatie van het FAVV onder de knie krijgen. Van daaruit zijn we dan vertrokken om het nieuwe kwaliteitssysteem stap voor stap te implementeren. Potjes afdekken Maar om een kwaliteitscontrole naar behoren uit te bouwen, moet heel de organisatie mee willen. Het zijn voor een groot deel de medewerkers die de theoretische voorschriften daadwerkelijk moeten omzetten naar de praktijk, zegt Hilke. Naar die motivatie heb ik gepeild met een enquête. Daaruit bleek dat de medewerkers bitter weinig wisten over de nieuwe wetgeving en dat ze liever volgens hun oude werkwijze wilden blijven werken. Dat is logisch: waarom zou je bijvoorbeeld plots elk potje in de diepvriezer gaan afdekken als je niet weet waarom dat noodzakelijk is voor de voedselveiligheid? Ik heb het management daarom aangeraden om een cursus te organiseren voor de arbeiders en bedienden van de bakkerij. We pakten ook samen het bureauwerk aan. Nu is er iemand aangeduid die zich enkele dagen per week conti-

19 Bakkerij d Elst schakelde studente Hilke in voor een complete aanpassing van hun kwaliteitssysteem. nu bezighoudt met de administratie, zoals personeelszaken, facturen, opvolging en controle, het checken van de temperatuur van producten die binnenkomen... Vroeger gebeurde dit niet op zo n gestructureerde en systematische manier. Eindmeet in zicht Toen Hilke haar masterproef afrondde, stond het nieuwe kwaliteitssysteem nog niet volledig op poten. Zoiets vraagt tijd, vooral als je het goed wilt doen, zegt Els Van Schepdael. We zijn nu ongeveer anderhalf jaar bezig, maar de eindmeet is in zicht. Zonder Hilke hadden we dat nooit zo snel kunnen afronden. Haar eindwerk was voor ons de ideale aanzet om alles op punt te stellen. Zo had ze ons onder meer aanbevolen om ons personeel een cursus te geven over de nieuwe wetgeving. Dat hebben we dan ook gedaan: onlangs kregen zowel de arbeiders als de bediening een volledige dag opleiding. Nu weten ze op welke manier ze precies moeten werken, op welke punten ze specifiek moeten Hilke peilde naar motivatie in de bakkerij, suggereerde cursussen over de nieuwe voedselwetgeving en organiseerde een nieuwe aanpak van ons bureauwerk. letten. Hopelijk voelen de medewerkers zich daardoor wat meer gemotiveerd om de voorschriften ook effectief en op systematische wijze toe te passen. De samenwerking met Hilke verliep overigens van een leien dakje. Soms merkte je wel dat ze nog studeerde, want af en toe bleef ze een beetje steken in de theorie, maar zonder haar was dit een zeer lange en moeizame reis geworden. Ook de was tevreden: Hilke kreeg voor haar masterproef grote onderscheiding. D Elst, geen gewone bakkerij Bakkerij d Elst startte in 1989 met een heel eigen concept: Patrick Van Schepdael bouwde een ambachtelijk atelier om koude en warme bakkers, traiteurs, feestzalen en restaurants te bevoorraden. Naast het atelier kwam ook een bakkerswinkel. Het concept sloeg duidelijk aan want in 1998 opende d Elst een tweede winkel in Lennik, gevolgd door Zellik in 2001 en Dilbeek en Halle in Voor een organisatie in volle uitbreiding kwam de nieuwe autocontrolewet voor brood- en banketbakkerijen een beetje ongelegen. Maar d Elst wilde natuurlijk zo snel mogelijk kunnen aantonen dat zij de wettelijke voorschriften rond voedselveiligheid, kwaliteit en traceerbaarheid toepassen. Samen met -studente Hilke De Keyser werkten ze aan een complete aanpassing van hun kwaliteitssysteem. N9 19

20 studentenproject 01 Ouders mogen gerust zijn Jongeren willen zorgen, zo klinkt de verrassend positieve conclusie van een recente bevraging van 250 jongeren door studenten Gezinswetenschappen van de. Meer dan de helft van de jongeren geeft aan dat ze later voor hun ouders zullen zorgen. Allochtone jongeren willen hun vader en moeder desnoods zelf verzorgen. Vooral de meisjes dan. Negen op de tien wil het hele pakket voor hun rekening nemen: van praktische over huishoudelijke tot zelfs medische ondersteuning. Jongeren uit autochtone gezinnen denken dat ze hun ouders vooral praktisch en financieel zullen helpen. Door de vergrijzing zullen steeds meer ouderen ondersteuning nodig hebben. Deze onderzoeksresultaten nuanceren het beeld van de jongeren als de ik-generatie die vooral uitgaan en pret maken bovenaan de agenda plaatst, aldus Gaby Jennes van Campus Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen. 02 Kerstacties voor het goede doel Rond de kerstperiode zamelt de KAHO Sint-Lieven naar goede gewoonte geld in voor kansarmen. Campus Dirk Martens steunt dit jaar het project Clara vzw. Francis Kadaplackal, docent Wijsbegeerte en ethiek, legt uit: Drie Aalsterse vzw s die aan armoedebestrijding doen (Mensen voor Mensen, Daenshuis en Niemandsland) willen samen het leegstaande klooster van de zusters Clarissen inrichten voor verenigingen die zich inzetten voor (kans)armen. Voor de verbouwingen hebben ze echter nog heel wat fondsen nodig. Met ons kerstmenu, een speciale kersthappening, een minivoetbalmatch en een kerstmutsenverkoop willen wij ons steentje bijdragen. Bovendien zal een 10-tal studenten uit de opleiding Bouw hen helpen bij de verbouwingen als onderdeel van hun sociale stage. Campus Waas heeft in de inkomhal een kerstboom gezet waarin kaartjes hangen. Catherine Decraene, communicatieverantwoordelijke Campus Waas : Studenten en personeelsleden kunnen een kaartje kiezen en een verjaardagsgeschenk kopen voor de persoon die daarop vermeld staat. In de Sint-Jozefparochie vindt dezelfde actie plaats, maar dan met kerstcadeautjes. Zo krijgen de kansarme gezinnen uit de regio toch minstens twee keer per jaar een geschenk. KAHO 03 Studenten voor studenten Het taboe rond de geestelijke gezondheidszorg is nog groot. Op 11 februari 2011 proberen de derdejaarsstudenten Verpleegkunde van de KAHO Sint-Lieven, afstudeerrichting Psychiatrische verpleegkunde, de drempel weer wat lager te maken met een studiedag op Campus Waas over geestelijke gezondheidszorg in Vlaanderen. Docent Hilde Lahaye: Alle geïnteresseerden zijn welkom maar de belangrijkste doelgroep zijn de tweedejaarsstudenten Verpleegkunde. Die hebben immers vaak een verkeerd beeld van de psychiatrie en het werk van de psychiatrisch verpleegkundige. Daarom hebben we psychiatrische verpleegkundigen uitgenodigd die hun eigen ervaringen en hun motivatie om te kiezen voor een job in de psychiatrie komen toelichten. KAHO 20 N9

PROFESSIONELE BACHELOR OPLEIDING BOUWKUNDE

PROFESSIONELE BACHELOR OPLEIDING BOUWKUNDE PROFESSIONELE BACHELOR OPLEIDING BOUWKUNDE ACADEMIEJAAR 2015-2016 samenstelling en redactie Manu Roegiers, Ilona Terkessidis, Lotte Thora en Helena Winderickx verantwoordelijke uitgever Ilona Terkessidis,

Nadere informatie

Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17

Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17 Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17 Beste ouders Beste opvoedingsverantwoordelijke Als ouder bent u nauw betrokken bij de studiekeuze van uw zoon of dochter. Ook de school en het

Nadere informatie

Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING

Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING INHOUD Voor wie? Waar staan wij voor? Opleidingsstructuur en diploma Inhoud van de modules Studiepunten Studieduur en modeltraject Flexibiliteit Waar en wanneer

Nadere informatie

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De opleiding via afstandsonderwijs is ontstaan vanuit een vraag op de arbeidsmarkt. Er was een tekort

Nadere informatie

Link met het secundair onderwijs

Link met het secundair onderwijs Link met het secundair onderwijs 1. Instroomprojecten 'Tutoraat' en 'Klimop' De moeizame doorstroom in het secundair onderwijs en de instroom naar het hoger onderwijs van kansarme en allochtone jongeren

Nadere informatie

POST- GRADUAAT. professionele coach

POST- GRADUAAT. professionele coach POST- GRADUAAT professionele coach POSTGRADUAAT PROFESSIONELE COACH Je wil coaching inzetten als een krachtig instrument om resultaten te verbeteren, en communicatie en samenwerking te optimaliseren? Je

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor ergotherapie ergotherapie Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor ergotherapie ergotherapie Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool is

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek BRUSSEL t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147- Vlaams Parlement Vragen en Antwoorden Nr.2 November 2008 47 VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTERPRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding economie

Specifieke lerarenopleiding economie Specifieke lerarenopleiding economie Leuven Brussel Antwerpen Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject

Nadere informatie

Info en werkwijze - Campus Brussel-T Serclaes 2013-2014

Info en werkwijze - Campus Brussel-T Serclaes 2013-2014 Info en werkwijze - Campus Brussel-T Serclaes 2013-2014 In de cursusdienst worden alleen nieuwe syllabi en handboeken verkocht. Tweedehandsexemplaren zijn er niet te verkrijgen. De betaling van de handboeken

Nadere informatie

Master in het vennootschapsrecht

Master in het vennootschapsrecht Master in het vennootschapsrecht INTERUNIVERSITAIR PROGRAMMA Faculteit Rechtsgeleerdheid De master in het vennootschapsrecht aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid legt de klemtoon op de grondige uitdieping

Nadere informatie

STUDIEPROGRAMMA S HOGER ONDERWIJS

STUDIEPROGRAMMA S HOGER ONDERWIJS STUDIEPROGRAMMA S VAN HET HOGER ONDERWIJS Je krijgt het studieprogramma van een opleiding (=studie) aan een universiteit en aan een hogeschool. In de tabellen zie je alle opleidingsonderdelen (= vakken,

Nadere informatie

2014/2015. Koninklijk Conservatorium Antwerpen. specifieke lerarenopleiding muziek, drama, dans

2014/2015. Koninklijk Conservatorium Antwerpen. specifieke lerarenopleiding muziek, drama, dans Academiejaar 2014/2015 Koninklijk Conservatorium Antwerpen specifieke lerarenopleiding muziek, drama, dans Koninklijk Conservatorium Antwerpen specifieke lerarenopleiding muziek, drama, dans Wil je na

Nadere informatie

OPLEIDING ENERGIEDESKUNDIGE TYPE A

OPLEIDING ENERGIEDESKUNDIGE TYPE A OPLEIDING ENERGIEDESKUNDIGE TYPE A Contactpersoon (inhoudsdeskundige): via campus Dirk Martens te Aalst: tel.: 053 72 71 70 of per e-mail: dany.verhertbrugge@odisee.be Vanaf het academiejaar 2012-2013

Nadere informatie

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persbericht Wat vind je in de virtuele edukit? Een dynamische website Activiteiten in detail De algemene campagne ikgeeflevenaanmijnplaneet.be

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2009-2010 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Gitaar. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs.

Proefhoofdstuk Gitaar. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs. Proefhoofdstuk Gitaar Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat 27, 3511 Brussel, Timmerhoutkaai 4, 1000 +32 3 292 33 30 Maak

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Rookstopconsulent. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be

Proefhoofdstuk Rookstopconsulent. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Proefhoofdstuk Rookstopconsulent Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Elfjulistraat 39a, 9000 Hasselt, Simpernelstraat 27, 3511 Brussel, Timmerhoutkaai 4, 1000 +32 3 292 33 30

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Spaans. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs.

Proefhoofdstuk Spaans. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs. Proefhoofdstuk Spaans www.centrumvoorafstandsonderwijs.be www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat

Nadere informatie

olvp ieder1 telt Kies voor jouw talent juiste accent! het

olvp ieder1 telt Kies voor jouw talent juiste accent! het olvp Beste ouder(s) Een school en studiekeuze maken na zesde leerjaar is niet gemakkelijk. U krijgt heel wat informatie en wilt met zoveel mogelijk zaken rekening houden. In deze kleine brochure maken

Nadere informatie

Studiewijzer Diversiteit

Studiewijzer Diversiteit 1 Thomas More Kempen Studiewijzer Studiewijzer Diversiteit OPO-verantwoordelijke: Annelies Demessemaeker Docenten: Eline Bernaerts en Annelies Demessemaeker CAMPUS Vorselaar Domein Lerarenopleiding Bachelor

Nadere informatie

Waarom volgen mensen avondschool?

Waarom volgen mensen avondschool? Waarom volgen mensen avondschool? Dagonderwijs is niets voor jou, want je werkt, je wil werken, je gezondheid laat het niet toe? Er kunnen veel redenen zijn waarom je wil studeren volgens een ritme dat

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Spaans voor beginners. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be

Proefhoofdstuk Spaans voor beginners. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Proefhoofdstuk Spaans voor beginners www.centrumvoorafstandsonderwijs.be www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor verpleegkunde verpleegkunde Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor verpleegkunde verpleegkunde Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool

Nadere informatie

Bijzondere beroepstitel:

Bijzondere beroepstitel: 2012 2013 Bijzondere beroepstitel: Verpleegkundige gespecialiseerd in de intensieve zorg en spoedgevallenzorg Hogeschool West-Vlaanderen Departement Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 Wouter.Decock@howest.be

Nadere informatie

(Gedeeltelijk) afstandsonderwijs in SLO.

(Gedeeltelijk) afstandsonderwijs in SLO. (Gedeeltelijk) afstandsonderwijs in SLO. 05 doelgroep BaKO BaLO BaSO SLO tijdperspectief : week maand semester opleiding traject regulier werk opleidingsonderdeel: vak p e d stage Uitdaging Doel Aanpak/oplossing

Nadere informatie

Master in het vertalen

Master in het vertalen BRUSSEL t Master in het vertalen Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Breek taboe omtrent kansarme

Breek taboe omtrent kansarme ITINERA INSTITUTE FLASH Breek taboe omtrent kansarme versus kansrijke diploma s 03 07 2013 MENSEN WELVAART BESCHERMING De Europese leiders hebben een actieplan tegen jeugdwerkloosheid aangekondigd. Uiteraard

Nadere informatie

Industriële wetenschappen Voortgezette opleidingen KAHO Sint-Lieven. Academiejaar 2013-2014

Industriële wetenschappen Voortgezette opleidingen KAHO Sint-Lieven. Academiejaar 2013-2014 Industriële wetenschappen Voortgezette opleidingen KAHO Sint-Lieven Academiejaar 2013-2014 Dienst Voortgezette Opleidingen KAHO Sint-Lieven, Gebroeders De Smetstraat 1, 9000 Gent Preventieadviseur Basismodule

Nadere informatie

Waarom kiezen voor EHSAL?

Waarom kiezen voor EHSAL? Waarom kiezen voor EHSAL? EHSAL biedt je een diploma van academisch niveau via een bedrijfsgerichte opleiding. Het onderwijs bij EHSAL is praktijkgericht: vanaf het begin toets je je kennis en inzichten

Nadere informatie

Indien je nog niet officieel zou (her)ingeschreven zijn in onze hogeschool, vragen we je om dit zo snel mogelijk in orde te brengen.

Indien je nog niet officieel zou (her)ingeschreven zijn in onze hogeschool, vragen we je om dit zo snel mogelijk in orde te brengen. Brussel, 1 september 2014 Beste student(e), Binnenkort start je in het eerste, tweede of derde jaar van de bachelor Sociaal werk. Hopelijk heb je intussen genoten van een deugddoende en zonnige vakantie

Nadere informatie

Leerpaden in Toledo.

Leerpaden in Toledo. Leerpaden in Toledo. 16 doelgroep BaKO BaLO BaSO SLO tijdperspectief : week maand semester opleiding traject regulier werk opleidingsonderdeel: vak p e d stage Uitdaging Het is belangrijk dat studenten

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Ambassadeursproject 27 mei 2011

Ambassadeursproject 27 mei 2011 Ambassadeursproject 27 mei 2011 Een ambassadeurwerking? Wat is ambassadeurswerking? Verschillende initiatieven in Vlaanderen: - Ambassadeurswerkingen studieloopbaan - Ambassadeurswerkingen rond specifieke

Nadere informatie

Lean Six Sigma Black Belt

Lean Six Sigma Black Belt POST- GRADUAAT Lean Six Sigma Black Belt Ben je geïnteresseerd in het verbeteren van bedrijfsprocessen? Wil je graag aan de slag met procesverbeteren binnen je bedrijf? Laat je onderdompelen in Lean Six

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

EDUGO campus De Brug

EDUGO campus De Brug LAGER ONDERWIJS 3 de graad STEM in de lessen Wiskunde Wereldoriëntatie Mens en techniek Mens en natuur Labo s & workshops Wetenschappen: labo (EDUGO campus De Toren) Technologie: workshops (EDUGO campus

Nadere informatie

THUISSTUDIE PROEFHOOFDSTUK SPAANS VOOR MEERGEVORDERDEN www.centrumvoorafstandsonderwijs.be

THUISSTUDIE PROEFHOOFDSTUK SPAANS VOOR MEERGEVORDERDEN www.centrumvoorafstandsonderwijs.be THUISSTUDIE PROEFHOOFDSTUK SPAANS VOOR MEERGEVORDERDEN www.centrumvoorafstandsonderwijs.be 1 Beste student, Bedankt voor je interesse in onze opleiding Spaans voor Meergevorderden! Het proefhoofdstuk van

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

Campus Dansaert Campus Jette 2011

Campus Dansaert Campus Jette 2011 Campus Dansaert Campus Jette 2011 Talenttraining www.erasmushogeschool.be partner in de Universitaire Associatie Brussel Talenttraining? Ben ik goed voorbereid op het hoger onderwijs? Wat boeit me? Waarin

Nadere informatie

Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je hierover alle informatie vinden die je nodig hebt.

Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je hierover alle informatie vinden die je nodig hebt. EEN OPLEIDING KIEZEN Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je hierover alle informatie vinden die je nodig hebt. Wat moet je doen? 1. Lees de instructie en de zoektips

Nadere informatie

STUDENT aan de Universiteit Hasselt 2013-2014

STUDENT aan de Universiteit Hasselt 2013-2014 STUDENT aan de Universiteit Hasselt 2013-2014 introductiedagen start academiejaar septembercursussen nuttige links INTRODUCTIEDAGEN www.uhasselt.be/introductiedagen In september, vóór de start van het

Nadere informatie

A. Persoonlijke gegevens

A. Persoonlijke gegevens Windesheim, Gesprek op afstand Zelfevalutie/feedbackformulier Beste (aankomende) student, Hartelijk dank voor het invullen en versturen van het Intakeformulier Afstandsleren School of Education. Per e-mail

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2007-2008 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren BRUSSEL t Master in het tolken Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info?

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info? Praktische informatie > Hoe lang duurt de opleiding? De colleges starten op 19 september 2006 en eindigen op 11 mei 2007. Ze kunnen plaatsvinden elke werkdag tussen 8u30 en 19u30. > Wanneer zijn de examens?

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs stuk ingediend op 1224 (2010-2011) Nr. 1 6 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van de heer Jean-Jacques De Gucht, de dames Ann Brusseel, Marleen Vanderpoorten en Elisabeth Meuleman, de heren Boudewijn

Nadere informatie

STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn.

STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn. Waarom STEM? STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn. Alle technologie die vandaag de maatschappij beheerst is bedacht, ontworpen

Nadere informatie

Lichamelijke Opvoeding

Lichamelijke Opvoeding Academiejaar 2014/2015 bachelor onderwijs Secundair Onderwijs Lichamelijke Opvoeding Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen bachelor onderwijs Secundair Onderwijs Lichamelijke Opvoeding Je ideale opleiding

Nadere informatie

ENQUETE GECOMBINEERD ONDERWIJS TALEN THRESHOLD VIA DOKEOS 2008/2009-S1

ENQUETE GECOMBINEERD ONDERWIJS TALEN THRESHOLD VIA DOKEOS 2008/2009-S1 Aantal ingevulde enquêtes: Stedelijke Nijverheids- en Taalleergangen - CVO Centrum voor Volwassenenonderwijs Arsenaalstraat 4 8000 BRUGGE tel 050 33 76 69 fax 050 34 91 94 mail: adm@snt.be www.snt.be ENQUETE

Nadere informatie

Leidraad voor aanvragen van vrijstellingen (EVK)

Leidraad voor aanvragen van vrijstellingen (EVK) Leidraad voor aanvragen van vrijstellingen (EVK) GEZ Gezondheidszorg Departement Gezondheidszorg Campus Oude Luikerbaan 79 3500 Hasselt Verantwoordelijke EVK Ann Bancken (ann.bancken@khlim.be) Academiejaar

Nadere informatie

Gedifferentieerde leertrajecten

Gedifferentieerde leertrajecten Studiedag: Het volwassenenonderwijs en levenslang leren: een krachtige synergie VERSLAG WORKSHOP PCA / 4 februari 2015 Gedifferentieerde leertrajecten Dit verslag is een beknopte weergave van de gevoerde

Nadere informatie

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen www.ecoman.be ONDERNEMEN IN DE PRAKTIJK VOOR LAATSTEJAARS SECUNDAIR Academiejaar 2009-2010 De perfecte invulling van de vrije ruimte, de geïntegreerde

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Postgraduaat Conferentietolken Hogeschool-Universiteit Brussel 2013-2014

Postgraduaat Conferentietolken Hogeschool-Universiteit Brussel 2013-2014 Postgraduaat Conferentietolken Hogeschool-Universiteit Brussel 2013-2014 Doelgroep Het Postgraduaat Conferentietolken aan de HUB staat open voor houders van het diploma Master in het Tolken of een ander

Nadere informatie

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen.

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen. VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Persberichten stage hogeschool Odissee

Persberichten stage hogeschool Odissee en stage hogeschool Odissee LARISSA KLICK Buitenlandse studenten op internationale stage op Technologiecampus Gent Gent 16 augustus 2016 Vijf studenten uit respectievelijk Duitsland, Engeland, Polen en

Nadere informatie

POSTGRADUAAT NIET-CONFESSIONELE ZEDENLEER VOOR HET BASISONDERWIJS BRUGGE

POSTGRADUAAT NIET-CONFESSIONELE ZEDENLEER VOOR HET BASISONDERWIJS BRUGGE POSTGRADUAAT NIET-CONFESSIONELE ZEDENLEER VOOR HET BASISONDERWIJS BRUGGE PROFIEL OPLEIDING VOOR WIE? Deze opleiding is bedoeld om mensen die reeds een diploma hebben behaald in een geïntegreerde, specifieke

Nadere informatie

ONDERWIJSWOORDENLIJST VOOR SCHOOLRADERS ALS JE NIET HELEMAAL MEE BENT

ONDERWIJSWOORDENLIJST VOOR SCHOOLRADERS ALS JE NIET HELEMAAL MEE BENT ONDERWIJSWOORDENLIJST VOOR SCHOOLRADERS ALS JE NIET HELEMAAL MEE BENT < verwijder geen elementen boven deze lijn; ze bevatten sjabloon-instellingen - deze lijn wordt niet afgedrukt > Deze woordenlijst

Nadere informatie

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat TOELATINGSVOORWAARDEN... 1 INSCHRIJVING... 2 STUDIETRAJECT... 2 STAGE... 4 WERKEN EN STUDEREN... 4 CURSUSMATERIAAL... 5 LESSENROOSTER... 5 EXAMENS...

Nadere informatie

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso)

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso) (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad Techniek-wetenschappen Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Logisch denken Laboratoriumwerk

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat

Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat het programma in het eerste leerjaar te zwaar is We raken

Nadere informatie

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014 @ KureghemNet is een project van MAKS vzw Computerles Programmaboekje sep dec 2014 2 Iedereen mee met de PC Heb je nog nooit een computer gebruikt en wil je de basis leren? Zoek je werk of wil je beter

Nadere informatie

ANTWOORD. Vraag nr. 572 van 1 september 2011 van KATHLEEN DECKX

ANTWOORD. Vraag nr. 572 van 1 september 2011 van KATHLEEN DECKX VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 572 van 1 september 2011 van KATHLEEN DECKX Leerlingen BSO Slaagkansen hoger

Nadere informatie

Studiedag Afstandsleren in de praktijk. Catherine De Roo 22/12/11

Studiedag Afstandsleren in de praktijk. Catherine De Roo 22/12/11 Studiedag Afstandsleren in de praktijk Catherine De Roo 22/12/11 Overzicht Omschrijving,doelgroepen Case AFLE: verschillen met regulier onderwijs; profiel std Blik achter de schermen Bedenkingen Uw inbreng

Nadere informatie

Master in de meertalige communicatie

Master in de meertalige communicatie BRUSSEL t Master in de meertalige communicatie Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als

Nadere informatie

Een compleet opleidingenaanbod!

Een compleet opleidingenaanbod! Een compleet opleidingenaanbod! Campus Hof van Riemen Frans Coeckelbergsstraat 17-22 2220 Heist-op-den-Berg T 015 24 18 45 F 015 24 12 13 kta.heist-op-den-berg@g-o.be www.campushofvanriemen.be Citaten

Nadere informatie

Academiejaar 2016/2017. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2016/2017. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen NIEUWE CAMUS Academiejaar 2016/2017 bachelor ergotherapie ergotherapie Artesis lantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor ergotherapie ergotherapie Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool

Nadere informatie

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen Iedereen online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. 96 Telenet Jaarverslag 2012 Duurzaamheid Telenet Foundation Telenet Foundation

Nadere informatie

Projectdossier: Hoe organiseer ik een hybride evenement zodat het een meerwaarde geeft aan mijn bedrijf?

Projectdossier: Hoe organiseer ik een hybride evenement zodat het een meerwaarde geeft aan mijn bedrijf? Projectdossier: Hoe organiseer ik een hybride evenement zodat het een meerwaarde geeft aan mijn bedrijf? Studiegebied Handelswetenschappen en Bedrijfskunde Opleiding Bachelor in het Toerisme en recreatiemanagement

Nadere informatie

business event management

business event management POST- GRADUAAT business event management Organiseer jij bedrijfsgebonden evenementen of werk je eraan mee? Wil je je carrière heroriënteren naar de organisatie van business events? Heb je minimaal een

Nadere informatie

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 INHOUD 04 Doel van de opleiding 05 Banaba zorgmanagement 06 Situering 09 Algemene informatie VOORWOORD Het personeel en de studenten van de bachelor na bachelor opleiding

Nadere informatie

BASISONDERWIJS Leerlingen. HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten. A Hoger beroepsonderwijs. B Hogescholen/universiteiten

BASISONDERWIJS Leerlingen. HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten. A Hoger beroepsonderwijs. B Hogescholen/universiteiten BASISONDERWIJS Leerlingen HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten A Hoger beroepsonderwijs 1 cursisten HBO5 verpleegkunde (1) 3 inschrijvingen in de specifieke lerarenopleiding van het volwassenenonderwijs

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE VOOR KANDIDAAT STUDENTEN MASTER OF SCIENCE IN DE REVALIDATIEWETENSCHAPPEN EN KINESITHERAPIE

INFORMATIEBROCHURE VOOR KANDIDAAT STUDENTEN MASTER OF SCIENCE IN DE REVALIDATIEWETENSCHAPPEN EN KINESITHERAPIE INFORMATIEBROCHURE VOOR KANDIDAAT STUDENTEN MASTER OF SCIENCE IN DE REVALIDATIEWETENSCHAPPEN EN KINESITHERAPIE voor afgestudeerden van de masteropleiding lymfedrainage en oncologische fysiotherapie aan

Nadere informatie

voedings- en dieetkunde

voedings- en dieetkunde Academiejaar 2014/2015 bachelor voedings- en dieetkunde voedings- en dieetkunde Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen bachelor voedingsen dieetkunde voedings- en dieetkunde Je ideale opleiding kiezen uit

Nadere informatie

REISBUREAU INHOUDSOPGAVE

REISBUREAU INHOUDSOPGAVE REISBUREAU INHOUDSOPGAVE Inleiding... 2 Aan het werk... 2 Klemtonen van de opleiding... 3 Onderwijskundige aanpak... 3 Programmagids... 4 Studiemateriaal... 4 Lessenrooster... 5 Stage & afstudeerproject...

Nadere informatie

DE STRUCTUUR VAN HET HOGER ONDERWIJS

DE STRUCTUUR VAN HET HOGER ONDERWIJS Het hoger onderwijs in Vlaanderen kent twee soorten onderwijs: het hoger professioneel onderwijs en het academisch onderwijs. Je kan een opleiding volgen aan een hogeschool of aan een universiteit. Bron:

Nadere informatie

INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES

INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je alle informatie vinden die je nodig hebt. Wat moet je doen? 1. Lees de instructie op blad 2. 2.

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat Toelatingsvoorwaarden... 1 Inschrijving... 2 Studietraject... 3 Stage... 4 Werken en studeren... 5 Cursusmateriaal... 5 Lessenrooster... 6 Examens...

Nadere informatie

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes:

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes: ZER Informatica Resultaten programma-evaluatie Programma-evaluatie 5 enquêtes: - Overgang secundair onderwijs universiteit - Studenten die niet aan examens deelnamen / met hun opleiding stopten - Evaluatie

Nadere informatie

2016-2017. Onthaalbrochure. slim in wetenschap. sterk in technologie. bedrijvig in economie. www.damiaaninstituut.be

2016-2017. Onthaalbrochure. slim in wetenschap. sterk in technologie. bedrijvig in economie. www.damiaaninstituut.be 2016-2017 Onthaalbrochure slim in wetenschap sterk in technologie bedrijvig in economie www.damiaaninstituut.be welkom Dag 12-jarige Nu het Lager Onderwijs (bijna) achter de rug is, ben je volop op zoek

Nadere informatie

Centrum voor Volwassenenonderwijs LBC-NVK Sint-Niklaas

Centrum voor Volwassenenonderwijs LBC-NVK Sint-Niklaas Opleiding Begeleider in de kinderopvang Schooljaar 2015-2016 versie mei 2015 leerlijk boeiend creatief Centrum voor Volwassenenonderwijs LBC-NVK Sint-Niklaas Kroonmolenstraat 4-9100 Sint-Niklaas Tel. 03

Nadere informatie

GERONTOLOGISCHE & GERIATRISCHE ZORG

GERONTOLOGISCHE & GERIATRISCHE ZORG Departement HIVB Hoger Instituut Verpleegkunde en Biotechnologie Wilgenstraat 32 8800 Roeselare Tel. 051 23 23 30 Fax: 051 22 82 58 Permanente vorming Academiejaar 2009-2010 GERONTOLOGISCHE & GERIATRISCHE

Nadere informatie

Studeer wijzer: Iedereen op weg naar succesvol studeren?

Studeer wijzer: Iedereen op weg naar succesvol studeren? Verslag workshopcyclus diversiteit: studievaardigheden Studeer wijzer: Iedereen op weg naar succesvol studeren? Doelstelling Door het uitwisselen van ervaringen en expertise met betrekking tot het thema

Nadere informatie