Communiceren over schuldpreventie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Communiceren over schuldpreventie"

Transcriptie

1 1 Communiceren over schuldpreventie Communicatiemodel Over de noodzaak tot samenwerken en het effectief communiceren bij schuldpreventie 1

2 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding Achtergrondinformatie...4 Ontwikkelingen vanaf Omvang van de problematiek...4 Verantwoordelijkheid...5 Voorlichting en bewustwording...5 Integrale aanpak...6 Samenvatting en conclusies Communicatie en Beleid...9 Plan met spirit Communicatieplan a analyse b doelen bepalen c doelgroepen d strategie kiezen e middelenmix vaststellen f doelgroep/middelenmatrix g inschatting effectiviteit h planning i budget j evaluatie Samenvatting Nog wat voorbeelden Conclusies en aanbevelingen Nawoord Actoren in het veld Literatuurlijst

3 3 Inleiding De toegenomen economische welvaart is voor velen een (materiële) zegening. De keerzijde van het economisch succes is echter dat steeds meer mensen zich in de schulden steken en niet in staat blijken te zijn weerstand te bieden aan onverantwoorde uitgaven. Voor mensen bij wie de financiële nood tot aan de lippen is gestegen, is het van belang te weten waar men terecht kan voor hulp. In financieel opzicht is voorkomen per definitie beter dan genezen. De Minister van Sociale Zaken heeft in het kader van de aanpak schuldenproblematiek aan de Tweede Kamer de toezegging gedaan, dat de werkgroep Voorlichting voor Voorlichters een communicatiemodel schuldhulpverlening zou ontwikkelen. De werkgroep, een samenwerkings-verband van ongeveer 30 gemeentelijke communicatiemedewerkers en medewerkers van Divosa, VNG, 2ZW en SZW, heeft hier met de hulp en de kennis van het Landelijk Platform Integrale Schuldhulpverlening en het NIBUD aan gewerkt. Het resultaat heeft u nu in handen. Dit model is bedoeld voor een ieder die actief is op het terrein van schuldhulpverlening. Wij leggen de nadruk op preventie, omdat het daar volgens ons mee moet beginnen. De opzet is als volgt: Hoofdstuk 2 schetst de geschiedenis van de schuldhulpverlening in de afgelopen vijf jaar; wat is schuldhulpverlening, wie is op dat terrein actief, welke rol vervult de gemeente, wat is de rol van het Landelijk Platform en wat is de winst die we met effectieve preventie bereiken? Hoofdstuk 3 gaat in op de noodzakelijke symbiose tussen communicatie en beleid. We beogen een gedragsverandering bij (potentiële) schuldenaars te realiseren. Daar is echter meer voor nodig dan een glossy folder. De ervaring leert dat mensen met problematische schulden of potentiële schuldenaars moeilijk te bereiken doelgroepen zijn. In de praktijk blijkt dat een persoonlijke benadering meer effect sorteert dan het inzetten van schriftelijke middelen. Aan de hand van voorbeelden reiken wij argumenten aan waarmee communicatie- en/of beleidsmedewerkers hun bestuurders kunnen overtuigen van de opvatting dat het investeren in preventie uiteindelijk efficiënter en goedkoper is dan het bieden van oplossingen aan mensen die al in de schulden zitten. Hoofdstuk 4 Aan de hand van een fictieve invoering van een meldpunt schuldpreventie schetsen we de diverse stappen van een communicatieplan. Hierin is ruim aandacht voor de segmentatie van doelgroepen en de middelen die hierbij ingezet kunnen worden. Maar ook worden de planning, strategie en onvermijdelijke evaluatie niet vergeten. Omdat niet iedere gemeente beschikt over communicatiemedewerker(s), al dan niet met inhoudelijke kennis op dit specifieke terrein, hebben we gekozen voor een elk wat wils model. Voor de één is het maken van een communicatieplan misschien gesneden koek, voor een ander is een stappenplan, zoals hier aangereikt wordt, een handig en nuttig instrument. In hoofdstuk 5 geven we bij wijze van dessert nog enkele praktijkvoorbeelden, die u misschien op een idee kunnen brengen. Hoofdstuk 6 bestaat uit een opsomming van de belangrijkste conclusies en aanbevelingen en tot slot geven we een overzicht van de actoren in het veld van schuldhulpverlening en de websites, die u voor informatievergadering en ervaring uitwisseling kunt bezoeken. s-gravenhage, voorjaar

4 4 2. Achtergrondinformatie Ontwikkelingen vanaf 1995 In 1995 is er als reactie op het advies van de commissie Schuldenproblematiek (Boorsma) een Landelijk Platform Integrale Schuldhulpverlening tot stand gekomen. Dit Platform, een samen-werkingsverband van Divosa, NVVK, VNG, VOG, met als toehoorder het Ministerie van SZW, zorgt voor afstemming tussen de verschillende organisaties die betrokken zijn bij de schuldhulpverlening. Het Platform stimuleert gemeenten tot een integrale benadering van de schuldenproblematiek en werkt aan kwaliteitsverbetering in de uitvoering. In 1995 verstrekte het Rijk subsidies aan enkele projecten op diverse plaatsen in het land, waarbij telkens zoveel mogelijk aansluiting werd gezocht bij de lokaal ervaren knelpunten en mogelijkheden. Inmiddels zijn er zo'n honderd lokale en regionale meldpunten en andere samenwerkingsprojecten verspreid over het land actief. Per 1 december 1998 is de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP) in werking getreden. Gemeenten zijn belast met de toeleiding naar de WSNP. Een gemeente moet aantonen wanneer er geen minnelijke regeling mogelijk is. Er moeten hulpverleners aanwezig zijn om het minnelijk traject uit te voeren, hetgeen vaak zeer arbeidsintensief is. Dit kost de gemeente geld. Zij is er derhalve bij gebaat als er een goed effectief preventief beleid gevoerd wordt. Bovendien sluit dit direct aan bij het door de gemeente te voeren armoedebeleid. In het Regeerakkoord zijn honderden miljoenen extra uitgetrokken voor inkomensondersteunende voorzieningen. Het gaat hierbij onder meer om de huursubsidie, Wet Voorziening Gehandicapten, Wet tegemoetkoming studiekosten en bijzondere bijstand. Om inkomensondersteunende maatregelen te kunnen inzetten is een goede voorlichting over de mogelijkheden een voorwaarde. Uit diverse onderzoeken naar het niet-gebruik van voorzieningen is keer op keer gebleken dat de burger door de bomen het bos niet meer ziet en vaak niet weet waar hij of zij recht op heeft. Omvang van de problematiek Er zijn signalen dat er sprake is van een toename van problematische schulden. Hoewel een volledig landelijk overzicht in aantallen ontbreekt, nemen de wachttijden en de wachtlijsten voor schuldhulpverlening toe. Problematisch wil zeggen dat er meerdere schuldeisers zijn en dat men de inkomsten niet meer in balans weet te houden met de uitgaven. Men kan de complexe situatie niet meer oplossen zonder hulp van anderen. Niet alleen de aantallen nemen toe, maar ook de hoogte van het totale bedrag aan schulden en aantal schuldeisers per huishouden neemt toe. Ook laat de aflossingscapaciteit van betrokkenen een reguliere minnelijke schikking vaak niet toe. Aantallen Recent onderzoek toont aan dat er Nederlandse huishoudens in een risicovolle schuldsituatie verkeren. Dat wil zeggen dat ze tot de groep kunnen behoren die in een problematische schuldsituatie zit Bij de helft hiervan is het risico groot: huishoudens hebben te maken met tenminste twee probleemindicatoren. Ook toont het onderzoek aan dat slechts een kwart van deze huishoudens met een risicovolle schuldensituatie zichtbaar is voor het beleid. Ruim huishoudens blijven onzichtbaar. Ze zoeken of krijgen geen hulp van officiële instanties. Dit betekent dat de problematiek veel groter is dan tot nu toe bekend was en dat de drempel om hulp te vragen vrij hoog is (J. Janssen, A. Kersten en H.J.J.M. Vermeulen: Problematische schulden: zicht op het onzichtbare, IVA Tilburg, januari 1999). Rood staan Nederlandse huishoudens staan steeds vaker rood, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Eind 1999 stonden ze aan het eind van het jaar gemiddeld anderhalf duizend gulden debet. Terwijl dat gemiddelde in 1991 nog geen driehonderd gulden was. Ook het consumptief krediet groeide. Stond in 1991 nog ruim 17 miljoen gulden uit aan kredieten, in 1999 was dat ruim 30 miljoen (S. Klaassen: Leven op de pof. Uit: Aaneen, tijdschrift van de ABVAKABO, ). De aanschaf van consumptiegoederen op krediet, het bestellen van producten bij postorder-bedrijven en betalen met een creditcard is heel gangbaar geworden. Mensen met lage inkomens raken in de problemen door grote consumptieve bestedingen en de overvloedige beschikbaarheid van krediet. Maar ook steeds meer (goedbetaalde) tweeverdieners verkeren in de gevarenzone. Vaak leeft men op de top van de aflossingscapaciteit. Wanneer zich dan een onverwachte terugval voordoet in het inkomen door 4

5 5 werkloosheid, relatiebreuk of arbeidsongeschiktheid en het uitgavenpatroon niet wordt aangepast, staat binnen een mum van tijd het incassobureau op de stoep. Verantwoordelijkheid Mensen die schulden maken, zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor het aflossen daarvan. Als dat niet, of niet tijdig, lukt, kan men een beroep doen op een hulpverlenende instantie. Veel mensen doen dat niet, bijvoorbeeld omdat ze zich schamen voor hun financiële problemen en het liefst hebben dat niemand dit merkt. Of ze melden zich zo laat, onder meer omdat ze niet weten waar ze terecht kunnen, dat er een uitzichtloze situatie ontstaat. Soms is er al beslag gelegd op hun inkomen of uitkering. Een algemeen devies is: voorkomen is beter dan genezen. Overheid, hulpverleners, kredietverlenende instellingen en bedrijfsleven moeten samen zorgen dat burgers hun financiële verantwoordelijkheid voldoende kunnen waarmaken en moeten hen wijzen op het risico van het hebben van schulden. Schuldhulpverlening is een primaire zorg voor de lokale overheid, die daarin prioriteiten stelt. Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om kwetsbare groepen te helpen uit een uitzichtloze situatie. Het gaat vaak om mensen die te maken hebben met een combinatie van factoren zoals: een laag inkomen of een plotselinge terugval in inkomen, alleenstaand ouderschap, een lage opleiding, geen werk, geen sociaal netwerk, geen of slechte huisvesting, ziekte en arbeidsongeschiktheid, nieuwkomer zijn in Nederland, verslaving, enzovoorts. In 1999 is er, in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken, een onderzoek gedaan naar de manier waarop gemeenten de schuldhulpverlening vorm en inhoud geven (Min. SZW: Gemeentelijke Schuldhulpverlening 1999, februari 2000). De algemene conclusie is dat vrijwel in alle gemeenten een kerninstrumentarium van preventief beleid en een curatief hulpverleningspakket aanwezig is. Ondanks de constatering dat er geen belangrijke hiaten in het hulpaanbod zitten, blijkt dat op bepaalde punten nog extra aandacht nodig is. Dit heeft met name betrekking op preventieve instrumenten zoals een samenhangend huisvestingsbeleid en afspraken met woningcorporaties, energiebedrijven en andere schuldeisers. Ook dient in sommige gemeenten de samenwerking met het algemeen maatschappelijk werk verbeterd te worden. Meer dan de helft van de gemeenten verwijst cliënten voor psychosociale hulpverlening naar immateriële hulpverleningsinstanties. Veel van deze verwijzingen gebeuren zonder informatieoverdracht. Daarnaast verdienen recidivebestrijding, het inzetten van bijzondere bijstand en matiging van rente- en aflossingsverplichtingen meer aandacht. Voorlichting en bewustwording Speerpunt van aanpak van schulden is preventie. Voorlichting op allerlei manieren is dan ook een eerste vereiste voor een preventief schuldenbeleid. In een tijd van toenemende consumptieve bestedingen moeten zowel de consumenten als de kredietaanbieders doordrongen zijn van de risico's van hun handelen. Het is van belang een gedragsverandering van de burger te bevorderen. Daarnaast moeten de kredietaanbieders worden aangesproken op goede voorlichting aan de consument. Het vroegtijdig signaleren van schulden is van groot belang om problematische situaties te voorkomen. Veelal ontvangen sociale diensten, woningcorporaties en energiebedrijven de eerste signalen van het ontstaan van een problematische situatie. Een goede samenwerking tussen deze instanties en lokale schuldhulporganisaties kan helpen voorkomen dat de situatie onbeheersbaar wordt. Ook met een zorgvuldige registratie kan het oplopen van schulden gesignaleerd worden. Bij het Bureau Krediet Registratie (BKR) worden alle kredieten en leningen geregistreerd. Maar buiten beeld blijven nog belangrijke schulden zoals bijvoorbeeld schulden bij woningcorporaties, energiebedrijven, de Informatie Beheer Groep te Groningen en fraudeschulden. Schuldhulpverlening moet gepaard gaan met een goede begeleiding van de meest kwetsbare groepen. Budgetbeheer kan kwetsbare groepen in de samenleving die zelf niet in staat zijn hun inkomen te beheren, behoeden voor het maken van (nieuwe) schulden. Het budget wordt in zulke gevallen beheerd door een 5

6 6 sociale dienst of een gemeentelijke kredietbank. Daarnaast kan door budgetbegeleiding de schuldenaar ondersteund worden en kan er tegelijkertijd gewerkt worden aan een gedragsverandering. Omdat het hebben van schulden en de kans dat de schulden problematisch worden, voorkomen in alle lagen van de bevolking en niet alleen bij de hier genoemde meest kwetsbare groepen, kan met behulp van budgetvoorlichting of een cursus budgetteren veel leed voorkomen worden. Overconsumptie begint al op jonge leeftijd; budgetteren zou een onderdeel moeten worden van bijvoorbeeld het vak maatschappijleer op school (Carien Kartsten en Caro Hulshoff: Je geld de baas. Uitgeverij Elmar/Rijswijk, 2000). Integrale aanpak Het is belangrijk dat de kwaliteit van de lokale schuldhulpverlening verder verbetert. Voor een goede schuldhulpverlening is een integrale aanpak nodig. Een integrale aanpak kenmerkt zich door het tegelijkertijd werken aan financieel-technische en psychosociale oplossingen. Integrale schuldhulpverlening betekent niet alleen schuldregelen en eventueel begeleiden, maar ook dat er lokaal beleid geformuleerd wordt waarin de verschillende onderdelen en raakvlakken op elkaar afgestemd worden. De activiteiten vanaf de preventie tot en met de zorg voor uitvallers moeten op onderdelen uitgewerkt zijn. De samenhang tussen de verschillende activiteiten worden verduidelijkt in dit schema: preventie preventie Minnelijk traject Verklaring ex art 285 WSNP uitvallers Nazorg/uitvallers Figuur 1: schema Platform Schuldhulpverlening Toelichting op het schema: preventie vindt plaats gedurende het gehele proces, evenals de zorg voor uitvallers. Gemeenten zijn in staat verbindingen te leggen tussen verschillende sectoren, zoals volkshuisvesting, sociale dienst, gemeentelijke kredietbank en het algemeen maatschappelijk werk (AMW). Ook kan de gemeente dienen als aanspreekpunt voor private (erkende) schuldbemiddelaars en begeleidende organisaties zoals reclassering, verslavingszorg, RIAGG, maatschappelijke opvang enz. waarmee samenwerking nodig is. In de arbeidstoeleiding van uitkeringsgerechtigden kunnen schulden een belemmering vormen. Een problematische schuldensituatie kan samengaan met een langdurige uitkeringssituatie. Het is van belang dat gemeenten en uitvoeringsinstellingen in de sociale zekerheid vanaf het begin van de uitkeringsperiode aandacht besteden aan de preventie van schulden en hulpverlening bij al bestaande schulden, zeker ook om de terugkeer naar de arbeidsmarkt te bevorderen of maatschappelijke participatie te ondersteunen. Daarnaast kan de uitstroom naar een betaalde baan de aflossingscapaciteit vergroten. Hiernaast behoeft de hulpverlening aan zelfstandig ondernemers specifieke aandacht in het minnelijk traject. In dit verband speelt het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bz) een rol. Het bedrag dat voor een minnelijk akkoord nodig is, kan mogelijk op grond van het Bz worden verstrekt. Samenvatting en conclusies Bestuurders moeten ervan doordrongen zijn dat iedereen gebaat is bij een goed effectief preventief beleid. Extra financiële middelen voor bijvoorbeeld een preventie medewerker verdienen zich op termijn 6

7 7 terug. Voor de medewerkers schuldhulpverlening is het curatieve traject vaak zo arbeidsintensief dat men aan primaire preventie nauwelijks of niet toekomt. Maatschappelijke gevolgen en kosten van schulden: Stel dat in 50 gevallen een uitzetting uit een woning wordt voorkomen, welke winsten worden dan geboekt? Een gemiddelde uitzetting kost f ,- [ ] aan verlies huur, kosten van procedures, de feitelijke uitzetting en opslag van goederen. Winst derhalve f ,- [ ]. Stel dat in 50 gevallen de noodzaak tot opvang wordt voorkomen, wat levert dat op? Als die opvang bijvoorbeeld 4 weken duurt en de kosten f 1000,- [ 454 ] per week bedragen, wordt f ,- [ ] aan bijstandsmiddelen bespaard. Om uitzetting te voorkomen wordt regelmatig bijstand verstrekt die nauwelijks verhaalbaar blijkt te zijn en grotendeels moet worden afgeboekt. Stel dat het gaat om 50 gevallen op jaarbasis met een bedrag van f 5.000, [ ] gemiddeld, waarvan de helft oninbaar is. Dan gaat het om een bedrag van f ,- [ ] dat kan worden bespaard. Bovendien is dan voorkomen dat de andere schulden blijven bestaan die vroeger of later opnieuw tot problemen en herhaling kunnen leiden. Ook herhuisvesting kost geld. Een lening is niet mogelijk, omdat er nog andere schulden zijn. Als per gezin buiten verhaalbare bijstand nog eens f 5.000,- [ 2.269] moet worden geïnvesteerd, dan levert dat in 50 gevallen f ,- [ ] besparing op. Uitzetting uit woningen leidt tot toename van het aantal dak- en thuislozen. Een maatschappelijke opvang en rehabilitatie kosten handen vol geld. Voorkoming van uitzetting door een geslaagde schuldenregeling bespaart deze kosten. Als onoplosbare schuldensituaties leiden tot relatiebreuk, wat zou dat bij het oplossen van de schuldensituaties aan maatschappelijke kosten besparen? Stel dat 10% van de opgeloste gevallen er sprake is van het uiteenvallen van een relatie en de niet-kostwinner is aangewezen op bijstand? In 30 gevallen zou dat per jaar ongeveer f ,- [ ] aan besparing opleveren, als wordt voorkomen dat een relatiebreuk optreedt. Welke maatschappelijke kosten gaan gepaard met het uitspreken en afwikkelen van faillissementen? Een raming daarvan is niet te geven, maar er zijn forse bedragen mee gemoeid. Maar de grootste winst blijft de persoonlijke winst die het mensen oplevert als zij weer schuldenvrij zijn en in staat om verder te leven zonder weer in een problematische situatie te geraken. Daarnaast levert het de maatschappij aanzienlijke winst op als mensen weer actief participeren in de samenleving, geen beroep meer doen op (schuld)hulpverlening, in hun eigen inkomsten voorzien of zodanig actief zijn dat zij weer een bijdrage leveren aan deze maatschappij (Uit: conferentiemap vervolgconferentie ISHV, Leeuwarden 7 maart 1997). Adequate voorlichting over voorliggende voorzieningen kan schulden voorkomen. Als een ieder die recht kan doen gelden op de inkomensondersteunende voorzieningen hiervan gebruik zou maken, zouden er minder (problematische) schulden zijn. Communiceren in de strijd tegen armoede in dit voorlichtingsmodel van de werkgroep voorlichting voor voorlichters vindt men allerlei handige tips om het niet-gebruik van voorzieningen tegen te gaan. Gemeentelijke inkomensondersteunende regelingen. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft onlangs onderzoek verricht naar de financiële ondersteuning aan burgers met een laag inkomen door gemeenten (Brede steun voor smalle beurzen 2: een steekproef van 64 gemeenten, Persbericht SZW 28/11/2000). De belangrijkste onderzoeksresultaten zijn: Het aantal inkomensondersteunende regelingen is in ruim twee jaar tijd verdubbeld. Vrijwel elke gemeente kent momenteel een of meerdere regelingen; De regelingen die het meest voorkomen hebben betrekking op sociaal-culturele participatie en op de aanschaf en vervanging van duurzame gebruiksgoederen; De helft van de gemeenten heeft een regeling ingevoerd gericht op specifieke (school)kosten van gezinnen met kinderen; Een kwart van de gemeenten heeft een collectieve aanvullende ziektekostenverzekering afgesloten. Deze verzekeringen zijn, redenerend vanuit een kostenbaten analyse, in veel gevallen slechts toegankelijk voor uitkeringsgerechtigden. Bij uitbreiding van de doelgroep zijn de uitvoeringskosten relatief hoog; Ongeveer 15% van de gemeenten kent regelingen ter ondersteuning van ouderen. Samenwerken is een voorwaarde. De gemeente kan hierin een regierol vervullen. 7

8 8 Samenwerken. Een mooi voorbeeld van een samenwerkingsproject is Om arm Amsterdam. Hierin participeren de Stedelijke Woningdienst, Gemeentebelastingen, Dienst Welzijn en de Sociale Dienst van Amsterdam. Ze geven overzichtelijke brochure uit getiteld: Zo laat u geen geld liggen. Deze brochure kan u wat opleveren! Hierin vindt men informatie over o.a. huursubsidie, bijzondere bijstand, kwijtschelding gemeentebelastingen, schuldhulp-verlening, stadspas en aanvullende ziektekostenverzekering overzichtelijk bij elkaar. Er kan een beroep worden gedaan op de formulierenbrigade voor assistentie bij het invullen van allerhande formulieren. Tevens voorziet het project in een budgetteringsspreekuur (om zelfhulp te stimuleren), een budgetteringscursus en een preventiemedewerker. Er wordt periodiek een nieuwsbrief uitgegeven. Van belang is een samenhangend huisvestingsbeleid (verhouding huur, inkomen, gezinssamenstelling, doorstroommogelijkheden bij een verminderd inkomen) Er moet meer aandacht komen voor effectieve doorverwijzing naar immateriële hulpverlening (informatieoverdracht). Voor de uitstroom naar de arbeidsmarkt (of sociale activering) kunnen schulden een obstakel vormen. De uitstroom naar een baan kan de aflossingscapaciteit verhogen. Van de mogelijkheden die de het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bz) kan bieden ter voorkoming van schulden wordt nog te weinig gebruik gemaakt. Allochtone mannen lenen vaak geld om te gaan ondernemen. Veel allochtonen in Nederland weten te weinig af van geldzaken. Informatie wordt vaak alleen in het Nederlands verstrekt. De consumentenbond is een campagne gestart met meertalige folders en informatiedagen om Marokkanen, Surinamers, Antillianen en Turken bewust te maken van de risico s rond geld lenen. A. Aboutaleb, voorzitter van FORUM, instituut voor multiculturele ontwikkeling: Allochtone mannen lenen vaak geld om te gaan ondernemen en dit brengt veel risico s met zich mee (Uit: de Metro van 25/1/2001). Financiële regelingen voor zelfstandigen. De gemeente Den Haag is actief bezig met voorlichting geven over de mogelijkheden voor zelfstandigen met financiële problemen. Er zijn een aantal folders ontwikkeld met duidelijke informatie over de mogelijkheden die o.a. het Bijstandsbesluit Zelfstandigen (Bbz) kan bieden. 8

9 9 3. Communicatie en Beleid Communicatie en beleid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wij geven hier een handreiking voor het opstellen van een eigen gemeentelijk communicatieplan, maar dit kan niet los gezien worden van de te nemen keuzes op de beleidsterreinen rond schuldpreventie. Een intensief contact tussen beleids- en communicatiemedewerkers is van groot belang in het beleidsproces. De afgelopen jaren is de rol van de communicatie in de beleidsontwikkeling sterk veranderd. In het verleden lag het accent op het openbaar maken en toelichten van beleid (informatiefunctie). Steeds vaker wordt communicatie nu echter ingezet als instrument van beleid om beleidsdoelstellingen te realiseren via doelgerichte kennis-, houding- of gedragsverandering. Tegenwoordig wordt vaak getracht om met meer communicatie het draagvlak van het handelen te vergroten. Nieuwe vormen van debat en verantwoording worden gezocht alsmede nieuwe vormen van dialoog bij niet alleen de uitvoering (achterkant), maar ook de voorbereiding (voorkant) van beleid. De concrete invulling kan verschillen per beleidsveld en per onderwerp binnen het beleidsveld. Bij lokale overheden zouden alle raadsvoorstellen standaard een communicatieparagraaf, inclusief financiering, moeten bevatten. Zoals hierboven al geschetst is, kunnen het diverse beleidsterreinen betreffen. Van belang is om hier goed samen te werken met de beslissers op deze velden en potentiële sponsors. Lokaal minimabeleid en activering. Veel gemeenten hebben hun eigen minimabeleid, dat kan leiden tot lastenverlichting of inkomstenverhoging voor mensen met een minimuminkomen. Voorbeelden hiervan zijn: specifiek maatwerk binnen de bijzondere bijstand, verruiming van de kwijtscheldingsnormen gemeentelijke belastingen en heffingen, schuldenfondsen, energiefondsen en - in het kader van sociale activering de vrijlating van een deel van de inkomsten bij werkaanvaarding en de subsidieverstrekking bij het volgen van een opleiding of verrichten van vrijwilligerswerk. Hierbij hoort een adequate en zorgvuldige communicatie over dit beleid naar (groepen) burgers. Uit onderzoek is gebleken dat in veel gevallen de voorlichting over de geboden voorziening niet voldoende toegespitst is op de beoogde doelgroepen. Ook schort er vaak nog veel aan de niet eenvoudige en bureaucratische manieren, waarop deze voorzieningen aangevraagd moeten worden (uit Preventie van Schulden katern 3 ISHV). Beschikbare financiële middelen, tijd en menskracht zijn belangrijke (rand)voorwaarden. Het zal duidelijk zijn dat in dit model geen algemene uitspraken over deze lokaal bepaalde factoren kunnen worden gedaan. Wel kan worden gesteld, dat het geven van preventievoorlichting een arbeidsintensieve zaak is. Met het schrijven van een folder bent u er niet. Juist het geven van budgetteringscursussen en op de doelgroep afgestemd mondeling advies sorteren meer succes. Om dit veilig te stellen is het commitment van de politiek belangrijk. De volgende twee voorbeelden illustreren wat hiermee bedoeld wordt: Voorbeeld schuldhulppreventie ontwikkelingsteam. In gemeente X was een voorlichtingsmap gemaakt voor intermediairs, een folder en voorlichtingsmateriaal ontwikkeld voor inwoners van de gemeente, waaronder een jaarkalender met tips (bijvoorbeeld goedkope winkels), die werd verspreid via intermediairs en een speciaal telefoonnummer waar intermediairs informatie konden opvragen en cliënten konden aanmelden. Bovendien was er een algemene cursus huishoudmanagement in oprichting. Doel van deze middelen voor intermediairs was meer bekendheid voor project schuldhulpverlening, meer bekend-heid met budgettaire problematiek en nauwere samenwerking tussen intermediairs en project om sneller te kunnen doorverwijzen. Doel van het materiaal voor de inwoners was de drempel verlagen en bekendheid geven aan schuldhulpverlening. Door drempelverlaging zouden mensen zich sneller aanmelden, de kalender was puur preventief en het telefoonnummer was om een snellere 9

10 10 doorverwijzing te realiseren. De cursus "Doe meer met minder" was puur preventief bedoeld en ter voorkoming van recidive. Het project was gefinancierd door het Ministerie van SZW en nu de gemeente X geen financiële mogelijkheden gecreëerd had voor een verdere uitwerking van het preventieproject bleef er door geldgebrek weinig van over. De gemeente financiert wel het project schuldhulpverlening, maar dit is met name gericht op curatieve schuldhulp-verlening. Conclusie: hoe een mooi gestart project blijft steken bij gebrek aan continuïteit van middelen. In tegenstelling tot het volgende voorbeeld, waarin de gemeente een budget voor een preventie-medewerker heeft vrijgemaakt. Voorbeeld Enschede preventieproject Sociale Zaken. De gemeente Enschede heeft sinds 1997 een preventiemedewerker aangesteld. De preventiemedewerker geeft voorlichting aan intermediairs en hun cliënten over inkomensverruimende en uitgavenbeperkende maatregelen. Tevens over het project schuldhulpverlening en diverse budgettaire zaken. Voorlichting is er o.a. op gericht om snelle doorverwijzing mogelijk te maken en zo erger te voorkomen. Er is in de gemeente ook een budgetwinkel, die informatie verstrekt over goedkope winkels in de omgeving en ook voorlichting over inkomensverruimende en uitgavenbeperkende maatregelen. Er kan met de cliënt een begroting worden opgesteld als er sprake is van een problematische schuldsituatie. De budgetwinkel heeft ook een doorverwijsfunctie naar diverse hulpverlenende instanties. De gemeentelijke Kredietbank voert budgetbeheer uit. Cliënten (met problematische schulden en die tijdelijk of langer niet in staat zijn zelf de verantwoordelijkheid voor financiën op zich kunnen nemen) worden door het AMW begeleid naar zelfstandig beheer van hun geldzaken. In de praktijk blijkt dat er een groep is in het budgetbeheer, die daar niet meer uitgaat. Het werk van de preventiemedewerker wordt door de gemeente op prijs gesteld en in 1999 was er budget voor een volledige baan. De intermediairs zijn zeer tevreden. Het budgetbeheer loopt goed. De kredietbank beheert de middelen en het AMW doet de verdere begeleiding. De budgetwinkel kampt met gebrek aan belangstelling, dit komt waarschijnlijk vooral door het feit dat de winkel in het gebouw van de Sociale Dienst zit. Plan met spirit Voor een plan met spirit is een goede combinatie tussen kennen en kiezen een voorwaarde. Voor het ontwikkelen van een plan wordt niet achtereenvolgens een aantal stappen afgewerkt, maar vindt een continue afwisseling plaats tussen feiten verzamelen, overdenken, doelen kiezen en middelen uitwerken. Het gaat erom je niet te verliezen in bijvoorbeeld het uitwerken van doelgroepen, maar het kennen te laten leiden door keuzes en andersom (Van Woerkom,1984). Bij het proces van de totstandkoming van een communicatieplan zijn van belang: het inschatten en inschakelen van het interne politieke krachtenveld in een organisatie; Kennis van het politiek krachtenveld is een sleutelfactor voor succes. Breng voor ieder plan eenrelatienetwerk van beslissers en potentiële sponsors in kaart. Wanneer u weet wie wat betreft inhoud, budget, praktische uitvoering, medezeggenschap en dergelijke een belangrijke stem hebben, weet u ook op wie u uw speren moet richten. de analyse van de uitgangssituatie; Het is belangrijk om goed geïnformeerd zijn over de huidige stand van zaken, welke projecten er al lopen en hoe u de diverse lijnen bij elkaar brengt. Een creatief opgezette brainstorm met invloedrijke informanten van diverse disciplines kan wonderen doen. de afstemming en bijstelling van de concepten; 10

11 11 Bij het maken van een communicatieplan kunt u kiezen tussen het ontwerpen of ontwikkelen van een plan. Bij het ontwerpen wordt een kant-en-klaar plan aangeleverd; bij het ontwikkelen is het mogelijk concepten voor te leggen aan het management of een werkgroep van sleutelfiguren. Dit kost meer tijd, maar heeft een grotere kans van slagen. het management. Een goed management voor het hele proces is een aandachtspunt. Benoem activiteiten en maak een planning in de tijd. Plan de overleggen en de presentaties en de berichtgeving over de planvorming ruim van tevoren. Juist de implementatie is belangrijk, niet dat uiteindelijk rapportje! (M. Meijer: Het inspirerend communicatieplan, uit Handboek Interne Communicatie december 1996) 11

12 12 4. Communicatieplan Voor de ontwikkeling van een communicatieplan moet iedere communicatiemedewerker beschikken over een ladekast met inzetbare bouwstenen. Of het nu de introductie betreft van een meldpunt schuldpreventie of een campagne voor inkomensondersteunende voorzieningen, besef dat er altijd een helder communicatieplan aan ten grondslag moet liggen. Maatwerk moet, maar het wiel hoeft niet iedere keer opnieuw uitgevonden te worden. Een communicatieplan kent een aantal stappen, die geformuleerd moeten worden. Zoals al eerder is gezegd, is een voortdurende omschakeling tussen kennen en kiezen, inhoud en implementatie te prefereren. Pas dan heeft u baat bij de volgende praktische hulpmiddelen: a. analyse b. doelen bepalen c. doelgroepen segmenteren d. strategie kiezen e. middelenmix vaststellen f. doelgroep-/middelenmatrix g. inschatten effectiviteit h. planning maken i. budget bepalen j. evaluatie We schetsen bij wijze van voorbeeld een stappenplan aan de hand van de fictieve invoering van een meldpunt schuldpreventie bij een gemeente. 4. a analyse Deze eerste stap moet inzicht verschaffen in de vraagstelling/probleemstelling over de noodzaak tot de introductie van het beoogde meldpunt. Voor het verkrijgen van een goed inzicht in de noodzakelijkheid tot het instellen van een meldpunt schuldpreventie is het van belang te weten hoe de samenstelling van de bevolking is (b.v. percentages ouderen, jongeren en allochtonen). Hiervoor zijn de gepubliceerde statistische jaarcijfers van de gemeente de beste bron. Denk ook aan gegevens die het Sociaal en Cultureel Planbureau hierover verstrekt. De minimasite van Coelo (zie adreslijst) bevat een rekenprogramma waarmee je eenvoudig een raming kunt maken van de doelgroep van het armoedebeleid in een bepaalde gemeente. Bovendien moet inzicht verkregen worden in de armoede- en schuldproblematiek in de gemeente en de bestaande sociale (schuld)hulpverlening. Breng dan ook de instellingen die op die terreinen werkzaam zijn in beeld en benoem hun producten. Geef een schets van het gemeentelijk beleid ten aanzien van sociale (schuld)hulpverlening en inventariseer tevens wat er gedaan wordt aan armoedebestrijding. Dit kun je doen door deskresearch (o.a. bestuderen van beleidsnotities), maar denk hierbij ook aan de eerder genoemde brainstorm. Op basis van deze inzichten en analyses kunnen de pijnpunten benoemd worden op grond waarvan de introductie van een meldpunt schuldpreventie noodzakelijk is. 4. b doelen bepalen Het formuleren van heldere communicatiedoelen is van cruciaal belang bij elke vorm van communicatie: If a man doesn't know which harbour he is heading for, no wind is the right wind. Communicatiedoelen worden altijd geformuleerd in termen van kennis, houding en/of gedrag. Zo specifiek doelgroep gericht mogelijk. Stel prioriteiten en formuleer de doelen op een begrijpelijke manier bij voorkeur in meetbare termen. 12

13 13 Voorbeeld van doelen en boodschappen analoog aan de verdeling van het Platform Integrale Schuldhulpverlening Primaire preventie Doel: Voorkomen dat burgers in problematische schuldensituaties geraken. Burgers zijn op de hoogte van het bestaan van inkomens ondersteunende voorzieningen, weten of zij daar recht op hebben en maken er gebruik van. Boodschap: Zorg er voor dat uw inkomsten en uitgaven in balans zijn. Leen verantwoord. Maak gebruik van inkomensondersteunende voorzieningen. Secundaire preventie Doel: Voorkomen dat schuldensituaties leiden tot escalatie: huisuitzetting, afsluiten van voorzieningen, onvoldoende voeding etc. En voorkomen dat schuldenbedragen dermate hoog oplopen dat de kans van slagen van een minnelijk schuldsaneringtraject in gevaar komt. Burgers zoeken tijdig hulp wanneer escalatie van de schuldensituatie dreigt. Boodschap: Zoek tijdig hulp wanneer u zelf niet meer uit uw schuldensituatie kunt komen. Tertiaire preventie Doel: Bevorderen dat de schuldenaar blijft voldoen aan de voorwaarden voor een geslaagd minnelijk traject. Recidive voorkomen: de schuldenaar maakt geen nieuwe schulden. Men is in staat evenwicht te bereiken in uitgaven en inkomsten. Boodschap: Houdt u aan de gemaakte afspraken met uw schuldhulpverlener. Ga geen nieuwe betalingsverplichtin-gen aan en voorkom betalingsachterstanden. Zorg ervoor dat uw inkomsten en uitgaven in balans zijn. Meetbare doelen bij het in te stellen meldpunt zouden geformuleerd kunnen worden als: Kennis: het aantal mensen dat op de hoogte is van het meldpunt schuldpreventie is over de periode van... tot... toegenomen met... procent. Houding: het aantal mensen dat de stelling ik zoek tijdig hulp onderschrijft is in de periode... tot... toegenomen met... procent. Gedrag: het aantal aanvragen voor tijdige bemiddeling bij schulden is in de periode... tot... toegenomen met... procent Echter meetbare doelstellingen betekenen een extra investering. Er zal immers onderzoek gedaan moeten worden. In de praktijk blijkt dit voor veel (kleinere) gemeenten te kostbaar of te tijdrovend te zijn. Dit is jammer, want de resultaten verschaffen immers meer inzicht in de doelgroepen, de werking van de verschillende middelen, de begrijpelijkheid van de boodschap etc. Overigens geven eenvoudige kwalitatieve 13

14 14 onderzoekjes ook een beeld van het bereikte resultaat: vraag bijvoorbeeld de cliëntenraad om reacties of vraag cliënten bij het verlaten van het gemeentehuis/sociale dienst naar ervaringen. 4. c doelgroepen Breng de doelgroepen zo helder en volledig mogelijk in kaart en maak een onderscheid tussen in- en externe doelgroepen. Er wordt nogal eens vergeten de interne doelgroepen, veelal bestaande uit de eigen organisatie, goed in beeld te brengen. Besef dat je voor het implementeren van communicatiebeleid ook afhankelijk bent van je eigen organisatie. In het geval van het introduceren van een meldpunt schuldpreventie is het van belang dat medewerkers van ondermeer de kredietbank (GKB) en sociale dienst goed op de hoogte zijn van het meldpunt. Zij moeten daar in de praktijk voorlichting over kunnen geven. Omdat dit communicatiemodel door meerdere instanties gebruikt kan worden, is het niet goed mogelijk om de interne doelgroepen uitvoerig te segmenteren. De belangrijkste verdeling die we maken is die tussen burgers en intermediairs. De onderstaande lijst is niet uitputtend. burgers alle inwoners van de gemeente specifieke aandachtsgroepen bijstandscliënten andere uitkeringsgerechtigden. Segmentatie andere uitkeringsgerechtigden: Uitkeringstype instantie WW : werkloze werknemer UVI WAO : arbeidsongeschikte werknemers UVI AWW: arbeidsongeschikte zelfstandigen UVI TW : werknemers met een uitkering onder sociaal minimum UVI ZFW : werknemers met een uitkering onder de loongrens Ziekenfondsen ANW: weduwen/weduwnaars Sociale verzekerings Bank AOW: 65 plussers Sociale verzekerings Bank Wajong: jonggehandicapten UVI Zo is het mogelijk om via de uitkeringsinstantie deze doelgroepen te bereiken. mensen met een laag inkomen (tot bijv 130% van het minimuminkomen) mensen in traject toeleiding naar werk of sociale activering mensen die om een speciale reden niet met geld om kunnen gaan bijv door hun handicap, psychische stoornissen, ex-gedetineerden, drugsverslaafden, mensen in begeleid wonen projecten mensen in huurwoningen jongeren Risicogroepen (J. Janssen, A. Kersten en H.J.J.M. Vermeulen: Problematische schulden: zicht op het onzichtbare, IVA Tilburg januari 1999) alleenstaande ouders (echt)paren met kinderen alleenstaande mannen De schoolplein economie De jeugd begint steeds vroeger met werken. Tussen 1997 en 1999 steeg het inkomen uit werk van twaalf- tot veertienjarigen van f 570,- [ 259 ] tot ruim f 1.010,- [ 458 ] per jaar. Ook de ouderlijke steun verruimt de financiële armslag. Het zakgeld steeg voor dezelfde leeftijdsgroep van f 360,- [ 163 ] tot f 620,- [ 281] per jaar. De groep tussen vijftien en negentien zag het arbeidsinkomen toenemen van f 1.780,- [ 808 ] tot f 3.070,- [ ] per jaar. Ondanks dat hiermee zelfstandigheid en zelfbewustzijn groeit, zijn hun uitgaven vooral gericht op fun shopping. Het geld gaat volgens het NIBUD naar snacks, snoep en frisdrank (20%), 14

15 15 alcohol en uitgaan (18%), kleding en cosmetica (17%), cd s (6%), roken en drugs (5%), cadeaus (5%), mobiele telefoons (5%) en overige (24%). De ouders betalen vaak kost en inwoning, personal computers en soms kleedgeld. De Nederlandse scholier kan meer uitgeven aan prettige dingen dan zijn ouders. Maar vaak zijn ze dan nog niet tevreden Ik heb steeds meer nodig. De problemen komen wanneer ze uiteindelijk zelfstandig gaan wonen en niet geleerd hebben te reserveren of geld uit te geven aan minder leuke zaken. Ik kan niet sparen. Ik verdien mijn geld dus ik geef het ook uit. (artikel uit Vrij Nederland van ) Jongeren in de schulden Op het moment dat jongeren op eigen benen komen te staan, kunnen ze in de problemen raken. Ze zijn een andere levenstandaard gewend en gaan leningen aan - vanaf 18 jaar verstrekken banken deze zonder dat daar toestemming van de ouders voor nodig is - om hun levenspatroon te kunnen continueren. Op het moment dat ze die niet meer terugbetalen, is het probleem geboren. Maar liefst 16% van de jongeren onder de 25 jaar heeft risicovolle schulden. Om aanstaande problemen in de kiem te smoren, is het NIBUD gestart is met een internetsite Hiermee willen ze jongeren bewust maken van de mogelijkheden die ze met hun budget hebben (Volkskrant van ). allochtonen segmentatie allochtonen In de meeste gemeenten bestaat de doelgroep allochtonen uit verschillende groeperingen. De groep kan bijvoorbeeld ingedeeld worden naar: herkomst/etniciteit (Turken, Marokkanen, Surinamers, Antillianen); taal (Turks-, Berber-, Arabisch-, Nederlands-, Engelssprekenden; geslacht (man, vrouw); voorziening (nieuwkomers, vluchtelingen); moment van binnenkomst/generatie (nieuwkomers, eerste, tweede, derde generatie); etc De indeling die wordt gekozen is uiteraard afhankelijk van de situatie in de gemeente. In kleinere gemeenten zal deze problematiek, over het algemeen genomen, overzichtelijker zijn dan in de grotere gemeenten. Probeer criteria te vinden op grond waarvan groepen ontstaan die homogeen van samenstelling zijn/ hetzelfde kenmerk hebben en die tegelijk ook communicatief bereikbaar zijn. Hiervoor is kennis nodig; die kennis heeft zowel betrekking op de algemene situatie waarin allochtonen in Nederland zich bevinden, als de specifieke situatie binnen de gemeente. Een handzaam naslagwerk is bijvoorbeeld het boek Communiceren met etnische minderheden Een praktische informatiegids (Bohn Stafleu Van Loghem Houten/ Diegem 1996). Een goede en vooral snelle methode is het benaderen van sleutelfiguren binnen en buiten de gemeente. Voorlichting aan allochtonen. De dienst Maatschappelijke Ontwikkeling van de gemeente Enschede organiseert voorlichtingsactiviteiten op het terrein van primaire preventie in samenwerking met moskeeën. Er wordt gebruik gemaakt van de diensten van tolken. Na afloop vinden er nabesprekingen plaats. Tijdens de bijeenkomsten is er veel vraag naar concrete producten (financiële regelingen en voorzieningen) van de sociale dienst en de stadsbank. Vraagstukken die op het terrein van de schudhulpverlening aan allochtonen regelmatig gesignaleerd worden, zijn bijvoorbeeld het lenen van of aan familieleden zonder zakelijke overeenkomst en het verantwoordelijk zijn voor het levensonderhoud van verwanten in het buitenland. Tijdens dergelijke bijeenkomsten zouden dit soort zaken benoemd moeten worden en zou uitwisseling tussen lotgenoten een voorlichtende functie kunnen krijgen. 15

16 16 dak- en thuislozen Gids met tips voor dak- en thuislozen. De ongeveer dak- en thuislozen in Rotterdam kunnen voortaan gebruik maken van De Straatgids, een klein weerbestendig boekje met tips en tal van adressen voor opvang en hulp. Waar gratis warme maaltijden verkrijgbaar zijn, wanneer de soepbus langskomt en waar dag- en nachtopvang geboden wordt. Na Amsterdam is Rotterdam de tweede stad in Nederland waar en Straatgids gratis verkrijgbaar is. De gids bevat ook enkele tips voor mensen met een dak boven het hoofd, zoals over goedkope kledingwinkels en over de uitstekende leeszaal van de gemeentebibliotheek. En: Gemeenteraadscommissies in het stadhuis zijn openbaar en de koffie is goed en gratis (NRC van ). cliënten in traject budgetbeheer/schuldhulpverlening: er zijn schulden, maar men heeft de weg naar de hulpverlening gevonden. intermediairs Bij intermediairs denken aan begeleiders, verwijzers en mogelijke schuldeisers. Let wel: een dubbelrol is mogelijk. Een sociale dienst vind je terug onder begeleiders, maar kan tegelijkertijd schuldeiser zijn. begeleiders zoals alle medewerkers van afdelingen sociale dienst (bureau Nieuwkomers, uitvoerders Bbz, projecten Schuldhulpverlening), welzijn, onderwijs en huisvesting. Budgetwinkels, budgetbureaus Kredietbanken, stadsbanken AMW/ Bedrijfsmaatschappelijk werk Instanties voor toeleiding naar werk Centraal meldpunt schuldhulpverlening Vluchtelingenwerk verwijzers thuiszorg RIAGG Bureaus voor rechtshulp Sociaal raadslieden Buurt- / Clubhuizen Jongereninformatiepunten Scholen Kerken, moskeeën, etc Artsen potentiële schuldeisers Woningcorporaties Nutsbedrijven Ziekenfondsen Belastingdienst Gemeente (belasting) Postorderbedrijven Providers mobiele telefonie Kredietverlenende instanties Deurwaarder/incassobureaus Uvi s 16

17 17 Centraal justitieel Incassobureau 4. d strategie kiezen Bij het bepalen van de strategie gaat het om de vraag langs welke weg het doel het best bereikt kan worden. Op welk moment, op basis van welke middelen en argumenten moet de boodschap, op welke wijze, aan wie, gecommuniceerd worden. Kies je bijvoorbeeld voor persoonlijke of massamediale benadering. Het is zoals in een goed voetbalelftal. Je kunt de beschikking hebben over elf prima voetballers, maar die moeten toch afspraken maken over de manier waarop ze hun tegenstander gaan bestrijden. Wanneer kennis, houding en gedrag ten aanzien van het onderwerp van de communicatie nauwelijks verschillen, dan is het wellicht niet nodig om voor iedere doelgroep aparte afgestemde middelen in te zetten. Omdat tijd schaars is in onze samenleving, raden wij een ieder aan zo efficiënt mogelijk om te gaan met de in te zetten middelen. 4. e middelenmix vaststellen Met welke communicatie-instrumenten die passen binnen de overeengekomen strategie gaan we de geformuleerde doelstelling realiseren? De mix is gericht op een zo effectief en efficiënt mogelijk inzetten van de communicatiemiddelen. Vaak liggen de grootste kansen in het aanscherpen of optimaliseren van bestaande communicatiemiddelen. Middelen kunnen onderscheiden worden in interpersoonlijke middelen (alle vormen van gesprek) en massamediale middelen (drukwerk, audiovisuele media en elektronische media). Communicatiemiddelen (o.a. uit handreiking Folders van Divosa, ) intern werkoverleg/afdelingsoverleg nieuwsbrief werkinstructies extern mondeling persoonlijk gesprek/huisbezoek telefoongesprek met b.v. consulent voorlichtingsbijeenkomst/werkconferentie spreekuur informatietelefoon vragenuurtje op radio lokale t.v. schriftelijk persoonlijke brief brief aan een groep cliënten bijsluiter klantenkrant/nieuwsbrief folder artikel in stadskrant strip in huis-aan-huisblad teletekst kabelkrant muurkrant lichtkrant speciaal voor dak- en thuislozen Straatnieuws (daklozenkrant) Straatgids mededelingenborden bij nachtopvang, CAD etc speciale site voor daklozen 17

18 18 speciaal voor bezoekers sociale dienst informatiezuil folderserie via folderrek poster videohoek in wachtruimte speciaal voor jongeren jongerenbeurs (b.v. Megafestatie te Utrecht) paneldiscussies jongerenplatform websites/ banners op sites jongerentijdschriften schoolkranten/ agenda s leerlingenraden schoolboards, monitors (op 90% van de middelbare scholen) nieuwe middelen internet/intranet sms-bericht / chatten Internet. Het gebruik van internet als communicatiemiddel is de laatste jaren flink toegenomen. Een vrij recent onderzoek onder bijstandsgerechtigden in Amsterdam wees uit dat ook van deze groep 30% regelmatig online was. Juist de laatste tijd neemt het gebruik sterk toe en zo ook de mogelijkheden om goedkoop te internetten in bibliotheek of internetcafé. Onder jongeren is het gebruik van dit medium nog veel hoger. Zo n 85% van de jongeren tussen de 16 en 24 jaar is online te bereiken. Surfende kinderen. In de leeftijd van 10 tot 12 jaar maakt 56% van de kinderen regelmatig gebruik van internet. Kinderen surfen vooral om te zoeken naar informatie voor werkstukken, maar ook spelletjes en ontspanning scoren hoog (uit Adformatie van 29/3/2001). Middelen voor de introductie van een meldpunt schuldpreventie worden onderscheiden naar mondelinge en schriftelijke middelen, uitgewerkt naar de verschillende in- en externe doelgroepen. Mondeling (intern) Geef een toelichting op het meldpunt tijdens werk- en afdelingsoverleggen van de verschillende afdelingen die binnen de gemeentelijke organisatie op de een of andere manier betrokken zijn bij het meldpunt. Bij grotere organisaties zal er op meer plekken een toelichting gegeven moeten worden. Blijf informatie verstrekken via een nieuwsbrief of intranet. Denk hierbij ook aan de intermediairs. Zorg hierbij ook voor kennis/informatieoverdracht via scholing en training. Dit kost tijd, maar het effect is in dit geval belangrijker dan de investering. Een opvallend startschot voor de introductie van een meldpunt genereert zowel in- als extern aandacht, maak daar gebruik van. Mondeling (extern) Voor iedere doelgroep moet afzonderlijk bekeken worden wat de meest efficiënte benadering is. Besef dat met name de groep jongeren en allochtonen ingewikkelde doelgroepen zijn. Waar bereik je ze, laten ze zich wel aanspreken/informeren over een meldpunt waar ze liever niet bij te rade moeten gaan? In de praktijk blijkt ook dat het geven van voorlichting op scholen moeilijk is te regelen. Scholen worden dagelijks overvallen met allerlei verzoeken om deelname aan het een of andere project. Vaak worden dergelijke brieven al snel toevertrouwd aan de 'ronde archiefdoos'. Maak een afspraak met een decaan of docent en geef een mondelinge toelichting op je vraag. Dan maak je kans op participatie. Gastlessen op scholen. In Spijkenisse werden in het voorjaar 2000 naar schatting 40 klassen bezocht door de preventiemedewerker van de stichting BudgetBalans. Zij gaf gastlessen binnen het vak maatschappijleer (en een enkele keer economie) in de bovenbouw van een aantal 18

19 19 scholengemeenschappen (mavo, havo, vwo) en twee (i)vbo scholen. Leerlingen werden tijdens de gastlessen uitgenodigd om na te denken over hun inkomsten- en uitgavenpatroon. Het invullen van een maandbegroting wordt daarbij gepresenteerd als een onderzoek naar de bestedingspatronen van jongeren. Dit om de eigenlijke doelstelling - namelijk bewustwording - niet te prominent te etaleren. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van het budgetspel Dave Geldgebrek. De jongen verdient het minimumjeugdloon en woont thuis. Naast het betalen van kostgeld, doet hij ook op eigen kosten voor één week in de maand de boodschappen. Verder gaat hij eenmaal per jaar op vakantie, speelt hij basketbal, internet veel, sleutelt aan een scooter, koopt cd s, gaat uit, draagt mooie merkkleding en belt mobiel. De uitgaven van Dave worden in vier clusters verdeeld. Vervolgens gaan vier subgroepen hiervoor een realistische begroting maken. Ze moeten rekening houden met het inkomen van Dave en met de uitgaven die de andere groepen hebben. Als bij de uiteindelijke optelling van de vier deelbegrotingen de inkomsten ruim overschreden blijken, kan de discussie beginnen. Wat kost een week boodschappen doen. Waar moet op bezuinigd worden? Is het redelijk om kostgeld te betalen? En hoeveel? De hoofdzaak is dat er over het thema wordt nagedacht. Jongeren zijn gevoelig voor de wijze waarop ze benaderd worden. Interactief spel 1. Omdat jongeren de grootste doelgroep zijn van de nieuwe Sire campagne worden niet alleen specifieke jongerentijdschriften ingeschakeld, maar ook internet. Zo ontstond het idee voor een interactief spel, dat gedurende een periode van 4 maanden gespeeld kan worden. Het spel moet jongeren in de virtuele wereld confronteren met verantwoordelijkheden in de maatschappij. De grootste helden worden beloond bijvoorbeeld een naamplaatje of een standbeeld. Te denken valt ook aan banners met een top 3 van de beste (in dit geval) proppenrapers (Uit: Adformatie van 1/3/2001). Interactief spel 2. Mokumen: de doelgroep (alle basisschoolleerlingen in Amsterdam, uit gezinnen met een minimuminkomen in het bijzonder) aanspreken om actief de stad Amsterdam, het Stadspasaanbod te ontdekken en te beleven. Dat was het uitgangspunt achter Mokumen, een visueel interactief verzamelspel, dat is uitgevoerd in een grillige, eigentijdse stijl (Uit: Adformatie van 22/02/2001). Ambtelijk taalgebruik en het opgeheven vingertje werken bij hen vaak averechts. Mocht je iemand kennen die schulden heeft (gehad) en daarover wil praten, neem die dan mee naar een school. Dat is vaak effectiever dan een theoretisch verhaal over schuldproblematiek. Infocafe voor jongeren. The Site is een gesubsidieerd grandcafé waar Amsterdamse jongeren tussen de 15 en 21 jaar op een leuke en gemakkelijke manier informatie kunnen krijgen over onder meer werk, wonen, vakantie, recht en gezondheid. Ook kunnen ze er een broodje eten, kletsen met leeftijdgenoten en gratis internetten. Er wordt gewerkt vanuit de empowermentfilosofie : gebruik maken van de kracht en talenten die jongeren zelf bezitten (Uit: Opzij september 2000). De groep allochtonen is moeilijk bereikbaar. Maak gebruik van bestaande netwerken die als een soort ambassadeur kunnen fungeren. Let op aspecten als stigmatisering van de doelgroep en de mogelijke taalbarrière. Probeer mensen uit hun eigen kring te vinden die kan vertellen over zijn/haar ervaringen met het hebben van schulden. Ook de ouderen zijn, zeker schriftelijk, niet eenvoudig te bereiken. Huisbezoeken. Voor ouderen zijn in Enschede huisbezoekmethoden ontwikkeld. De woningbouwcorporaties bezoeken mensen thuis en vullen ter plekke huursubsidieformulieren in. 19

20 20 Daarnaast zijn er seniorenvoorlichters van de plaatselijke stichting voor welzijn ouderen, die op aanvraag van ouderen, die daartoe een kaartje hebben ingevuld aan huis komen met een koffer vol formulieren. Bij de meeste voorlichtingsactiviteiten wordt gebruik gemaakt van folders. Daarnaast wordt er gewerkt met week- en maandbegroting, het NIBUD-spel en met stellingen. In toenemende mate wordt er ook gebruik gemaakt van een speciaal voor dit doel ontwikkelde website. Tot de externe doelgroepen behoren ook schuldeisers. Deze zijn het meest geïnteresseerd in betaling van hun rekeningen en sturen liever een deurwaarder dan dat zij hun schuldenaar in het circuit van de schuldhulpverlening zien opgenomen. Investeer in een goede relatie met hen en probeer afspraken te maken. In sommige gemeenten worden meldpunten schuldpreventie deels door schuldeisers betaald. Zij zijn gebaat bij een dergelijk meldpunt, maak gebruik van die wetenschap. Schriftelijk (intern) Zorg dat de schriftelijke producten met een begeleidend schrijven of mondelinge toelichting terechtkomen bij collega's die met het meldpunt te maken krijgen. Een personeelsblad is een probaat middel; arrangeer b.v. een interview met een medewerker van het meldpunt. Breng het meldpunt periodiek onder de aandacht van collega's. Schriftelijk (extern) Een gerichte mediabenadering (lokale krant en huis-aan-huisblad) kan effect sorteren. Adverteren is mogelijk, maar dan bij voorkeur in samenhang met redactionele artikelen. Informeer de bestaande wijkbladen en zorg, dat gaat ook op voor de media, voor regelmatige herhaling van de berichtgeving. Bij de GKB staan veel mensen geregistreerd met leningen. Onderzoek of zij in aanmerking komen voor een folder (met begeleidend schrijven). Omdat iedere burger in principe een potentiële schuldenaar is, verdient het aanbeveling het meldpunt onder de aandacht van iedere burger te brengen. Maak dan gebruik van b.v. de reclameborden (ook wel Mupi's genoemd) in de stad. Laat daarvoor affiches ontwerpen die opvallen door b.v. kleurgebruik. Beperk tekstgebruik tot alleen de allernoodzakelijkste informatie en hanteer een kort en helder slogan. Eén reclamecampagne voldoet niet, zorg voor tenminste twee acties per jaar. Bovenbeschreven affiche kan ook op A3-formaat gedrukt worden. Zorg voor verzending naar b.v. wijkcentra, scholen, openbare bibliotheken, huisartsen etc. Kortom, plaatsen waar veel stadgenoten komen. Biedt het affiche schriftelijk aan en laat de brief bij voorkeur ondertekenen door de verantwoordelijke wethouder. Produceer een folder, met als beeldmerk het affiche, over het meldpunt. Stuur ook de folder naar plaatsen waar veel stadgenoten komen en biedt ook de folder met een brief aan. Overleg met schuldeisers als energiebedrijf of woningcorporatie of zij hun schuldenaars een exemplaar van de folder toesturen. Probeer ruimte te krijgen in periodieken van woningcorporaties voor advertenties en/of redactionele bijdragen. Onderzoek of het mogelijk is ook in schoolkranten stukjes te schrijven. Denk daarbij dan om het taalgebruik; schulden zijn niet vetheftig! Meldpunt Voorkoming Schulden gemeente Nijmegen. Het meldpunt (ingesteld in 2000) richt zich op twee doelgroepen: mensen met betalingsachterstanden en instanties die betalingsachterstanden bij hun debiteuren constateren. Meldpunt is ondergebracht bij de GKB. Uitgangspunt van de communicatie was een eenduidig beeldmerk dat in verschillende middelen consequent werd/wordt gebruikt. Er werd een affiche ontwikkeld. De kreten geldzorgen en het telefoonnummer werden opvallend vormgegeven. Het affiche werd afgedrukt op zgn. Mupi-formaat (1.75 x 1.18 m) en A3 formaat. Gedurende een periode van twee weken werden de Mupi s op 190 plaatsen in de stad opgehangen. De A3-affiches werden met een begeleidende brief van de portefeuillewethouder verspreid over in aanmerking komende instellingen en instanties als gemeentelijke loketten, sociaal 20

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 59 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 1a 2513 AA 's-gravenhage W&B/B&K/03/74179

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 1a 2513 AA 's-gravenhage W&B/B&K/03/74179 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Werk en Bijstand Afdeling Beleidsinnovatie en Ketenprocessen Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 1a 2513 AA 's-gravenhage

Nadere informatie

Aanvullende notitie op het Beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Menterwolde

Aanvullende notitie op het Beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Menterwolde Aanvullende notitie op het Beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Menterwolde Inleiding Met de invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zijn de minnelijke schuldsanering en de wettelijke

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

SCHULDHULPVERLENING september 2013 1

SCHULDHULPVERLENING september 2013 1 SCHULDHULPVERLENING september 2013 1 2 Inhoudsopgave Als schulden een probleem worden... 4 Hoe vraag ik schuldhulpverlening aan? 5 Wanneer kom ik in aanmerking voor schuldhulpverlening? 5 Waaruit bestaat

Nadere informatie

Hoe voorkomt u schulden bij uw medewerkers?

Hoe voorkomt u schulden bij uw medewerkers? Hoe voorkomt u schulden bij uw medewerkers? 7 praktische tips voor werkgevers Hoe voorkomt u schulden bij uw medewerkers? Tip 1: Herken het probleem tijdig Door financiële problemen bij werknemers vroegtijdig

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

Gemeentelijk armoedebeleid. Martijn Schut Adviseur Stimulansz

Gemeentelijk armoedebeleid. Martijn Schut Adviseur Stimulansz Gemeentelijk armoedebeleid Martijn Schut Adviseur Stimulansz Armoede Armoede is een complex verschijnsel met veelal samenhangende dimensies zoals inkomen, maatschappelijke participatie, opleidingsniveau,

Nadere informatie

Naam en telefoon. Sille Dohmen 5772 Afdeling. Portefeuillehouder

Naam en telefoon. Sille Dohmen 5772 Afdeling. Portefeuillehouder Onderwerp Nieuw beleidskader Schuldhulpverlening Datum 23 februari 2016 Naam en telefoon Sille Dohmen 5772 Afdeling SMM Portefeuillehouder Kees van Geffen Schuldhulpverlening: het ondersteunen bij het

Nadere informatie

Werknemers met schulden

Werknemers met schulden Steeds meer mensen hebben problematische schulden. Ook in uw bedrijf werken misschien mensen met schulden. In deze folder vindt u informatie over de ondersteuning die de gemeente Capelle aan den IJssel

Nadere informatie

ZELFREDZAAMHEID in Amsterdam

ZELFREDZAAMHEID in Amsterdam PROBLEMATISCHE SCHULDEN EN ZELFREDZAAMHEID in Amsterdam oktober 2013 Steeds meer mensen hebben schulden en de schulden die zij hebben zijn groter dan voorheen. In 2012 melden 11% meer mensen zich bij kredietbanken

Nadere informatie

Congres Sociale zekerheid in beweging

Congres Sociale zekerheid in beweging Kluwerschulinck.nl Congres Sociale zekerheid in beweging De werkwijze en succesvolle aanpak van de Kredietbank Groningen 2 1 Groningse Kredietbank (GKB) Onderdeel van de dienst Sociale Zaken en Werk van

Nadere informatie

Armoedebeleid. Welkom bij deze presentatie!

Armoedebeleid. Welkom bij deze presentatie! Armoedebeleid Welkom bij deze presentatie! Algemeen Armoede is een complex fenomeen waarin de dimensies van inkomen, gezondheid, opleiding, zelfredzaamheid en mogelijkheden tot participatie een belangrijke

Nadere informatie

Meldpunt Budgetadvies & Schuldhulpverlening. Budgetadvies, Budgetbeheer, Budgetbegeleiding, Minnelijke schuldregeling

Meldpunt Budgetadvies & Schuldhulpverlening. Budgetadvies, Budgetbeheer, Budgetbegeleiding, Minnelijke schuldregeling Meldpunt Budgetadvies & Schuldhulpverlening Budgetadvies, Budgetbeheer, Budgetbegeleiding, Minnelijke schuldregeling Meldpunt Budgetadvies & Schuldhulpverlening Het regelen van uw schulden Meldpunt Budgetadvies

Nadere informatie

Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler)

Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler) gemeente Eindhoven Raadsnummer 04.R94O.OOI Inboeknummer o4toooyss Classificatienummer 43I.6oy Dossiernurnmer sp juli aoo4 Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler) Betreft evaluatie en ontwikkelingen

Nadere informatie

Armoede en schulden in Oostzaan en Wormerland. Martijnschut.wordpress.com

Armoede en schulden in Oostzaan en Wormerland. Martijnschut.wordpress.com Armoede en schulden in Oostzaan en Wormerland Martijnschut.wordpress.com Armoede Armoede is een complex verschijnsel met veelal samenhangende dimensies zoals inkomen, maatschappelijke participatie, opleidingsniveau,

Nadere informatie

Bijlage 1: Bijzondere bijstand

Bijlage 1: Bijzondere bijstand 07.0001914 Bijlage 1: Bijzondere bijstand Individuele bijzondere bijstand Niet iedereen zal een duidelijk beeld hebben van wat bijzondere bijstand precies inhoudt. Daarom wordt hierbij een korte omschrijving

Nadere informatie

PREVENTIEPLAN SCHULDHULPVERLENING RIDDERKERK

PREVENTIEPLAN SCHULDHULPVERLENING RIDDERKERK PREVENTIEPLAN SCHULDHULPVERLENING RIDDERKERK 2015-2016 Preventieplan Ridderkerk AvdP pag.1 Inhoud Waarom is preventie zo belangrijk?... 3 Uitgangspunten in de keten van hulpverlening... 3 Wat gaan we doen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Schulden, hoe kom ik ervan af? Ik kan de rekeningen niet meer betalen. Wat nu? Wat kan ik zelf doen aan mijn schulden?

Inhoudsopgave. Schulden, hoe kom ik ervan af? Ik kan de rekeningen niet meer betalen. Wat nu? Wat kan ik zelf doen aan mijn schulden? met schulden Inhoudsopgave 3 Schulden, hoe kom ik ervan af? 4 5 6 7 8 10 11 12 13 14 Ik kan de rekeningen niet meer betalen. Wat nu? Wat kan ik zelf doen aan mijn schulden? Bij wie kan ik terecht voor

Nadere informatie

Schulden? Pak ze snel aan

Schulden? Pak ze snel aan Schulden? Pak ze snel aan 1 2 Schulden? Pak ze snel aan Als u rekeningen niet of niet op tijd betaalt of een lening niet aflost, dan krijgt u schulden. Kunt u langere tijd geen rekeningen betalen of geen

Nadere informatie

Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015

Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015 Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 2 Visie en uitgangspunten... 5 2.1 Visie 5 2.2 Uitgangspunten 5 2.3 Rolverdeling 6 3 Doelstellingen, resultaat en doorlooptijden...

Nadere informatie

Schulden? Pak ze snel aan

Schulden? Pak ze snel aan Schulden? Pak ze snel aan Schulden? Pak ze snel aan Als u rekeningen niet of niet op tijd betaalt of een lening niet aflost, dan krijgt u schulden. Kunt u langere tijd geen rekeningen betalen of geen schulden

Nadere informatie

Schulddienstverlening

Schulddienstverlening Schulddienstverlening Afdeling Inkomensondersteuning Eenheid Sociale Zaken en Werkgelegenheid Gemeente Zwolle Januari 2013 Regina Koudijs Inhoud presentatie Algemeen Doelgroep Hoofddoel schulddienstverlening

Nadere informatie

BELEIDSVERSLAG 2012 AFDELING ZORG (gemeente Goes) Uitvoering voor gemeente Noord-Beveland

BELEIDSVERSLAG 2012 AFDELING ZORG (gemeente Goes) Uitvoering voor gemeente Noord-Beveland BELEIDSVERSLAG 2012 AFDELING ZORG (gemeente Goes) Uitvoering voor gemeente Noord-Beveland Sandra Sonke Marleen van der Maas Dirk Verburg Inhoudsopgave 1 Algemeen... 2 2 Wet maatschappelijke ondersteuning

Nadere informatie

Schuldhulp- verlening

Schuldhulp- verlening Schuldhulpverlening De gemeente Nederweert kan u helpen een problematische schuldsituatie op te lossen of in de toekomst te voorkomen. Dit noemen we ook wel schuldhulpverlening. We zijn verantwoordelijk

Nadere informatie

Onderwerp Voortgangsrapportage nota 'Aanpak schuldhulpverlening 2007-2010'

Onderwerp Voortgangsrapportage nota 'Aanpak schuldhulpverlening 2007-2010' Publiekszaken Werk Inkomen en Zorg, Beleids- en Projectontwikkeling Aan College van B&W Afschrift aan Nota Datum 18 november Ons kenmerk 906000 Opsteller Anna Hooijenga Bijlage Onderwerp Voortgangsrapportage

Nadere informatie

Effectiever minimabeleid in Amersfoort

Effectiever minimabeleid in Amersfoort Effectiever minimabeleid in Amersfoort Trudi Nederland Marieke Wentink Marian van der Klein M.m.v. Marie-Christine van Dongen en Monique Stavenuiter Oktober 2007 Verwey- Jonker Instituut Samenvatting

Nadere informatie

Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Financiële problemen op de werkvloer Micha Aarts Nibud Nibud is een onafhankelijk kenniscentrum Doelstellingen: Verhogen zelfredzaamheid consument Voorkomen

Nadere informatie

6. Schuldhulpverlening

6. Schuldhulpverlening 6. Schuldhulpverlening Sociale Hulpverlening in de inloophuizen Het komt helaas meer en meer voor dat mensen financieel en/of emotioneel in de zorgen raken of in een sociaal isolement terecht komen en

Nadere informatie

Bijlage bij Gekantelde schuldhulpverlening Beleidsnotitie 2013-2016 : uitkomsten inventarisatie Sociaal Team

Bijlage bij Gekantelde schuldhulpverlening Beleidsnotitie 2013-2016 : uitkomsten inventarisatie Sociaal Team 201305354 Bijlage bij Gekantelde schuldhulpverlening Beleidsnotitie 20132016 : uitkomsten inventarisatie Sociaal Team Kredietbank Nederland Woningstichting Weststellingwerf gebied van Ja, wij zijn betrokken

Nadere informatie

schuldhulpverlening in Eindhoven

schuldhulpverlening in Eindhoven rm gemeente Eindhoven Dienst Werk, Zorg en Inkomen Raadsbijlage nummer 261 Inboeknummer OOU003263 Beslisdatum B&W 12 december 2000 D oss iernumm er 05 0. 5 02 Raadsbij lage Voorstel tot het vaststellen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 56 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELE- GENHEID Aan

Nadere informatie

Deel I Visie op geld en schulden 25

Deel I Visie op geld en schulden 25 Voorwoord 17 Inleiding 21 Deel I Visie op geld en schulden 25 Inleiding 27 1 Geld 31 1.1 Inleiding 31 1.2 Geld als sociaal verschijnsel 31 1.3 Geld als economisch verschijnsel 33 1.4 De geschiedenis van

Nadere informatie

Thuisadministratie & Budgetbegeleiding

Thuisadministratie & Budgetbegeleiding Thuisadministratie & Budgetbegeleiding Informatie voor Verwijzers Waarom deze folder? Professionals in de hulpverlening, de dienstverlening, het welzijnswerk, de eerstelijns gezondheidszorg en vrijwilligersorganisaties

Nadere informatie

Edwin Lahuis : Ondernemersadviseur Silke Eitink : Senior adviseur schuldhulpverlening

Edwin Lahuis : Ondernemersadviseur Silke Eitink : Senior adviseur schuldhulpverlening Edwin Lahuis : Ondernemersadviseur Silke Eitink : Senior adviseur schuldhulpverlening ROZ facts Organisatie Ruim 30 medewerkers en 30 coaches Hoofdvestiging: Ondernemerscentrum H164 in Hengelo Loopbaanplein

Nadere informatie

Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015

Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015 Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 5 2 Visie en uitgangspunten... 6 2.1 Visie... 6 2.2 Uitgangspunten... 6 2.3 Rolverdeling... 7 3 Doelstellingen, resultaat

Nadere informatie

Hoofdstuk 24. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 24. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 24. Financiële dienstverlening Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Ruim zeven op de tien Leidenaren

Nadere informatie

Raadsvergadering : 28 maart 2011 Agendanr. 15

Raadsvergadering : 28 maart 2011 Agendanr. 15 Raadsvergadering : 28 maart 2011 Agendanr. 15 Voorstelnr. : R 6828 Onderwerp : beleidsnotitie Schuldhulpverlening Stadskanaal, 11 maart 2011 Beslispunten Instemmen met de visie, uitgangspunten en doelen,

Nadere informatie

Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen

Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen Rekenkamer Gouda - CONCEPT EN VERTROUWELIJK - Versie d.d. 12 mei 2012 Inhoudsopgave 1. Onderzoekskader schuldhulpverlening in Gouda

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage. 1. Inleiding

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage. 1. Inleiding Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Het Participatiebudget

Het Participatiebudget Het Participatiebudget Communicatieplan Het Participatiebudget: communiceren doen we zo! Gemeente Leeuwarden April 2009 Annette Geurden, invoering budget 1 INHOUDSOPGAVE 1. Aanleiding 3 2. Waarom een communicatieplan?

Nadere informatie

De fractie van de ChristenUnie doet in deze adviesnotitie de volgende aanbevelingen:

De fractie van de ChristenUnie doet in deze adviesnotitie de volgende aanbevelingen: 6. CONCLUSIE Schulden zijn voor de schuldenaren maar ook voor maatschappij en overheid een grote uitdaging. De toenemende schuldenlast van huishoudens in Hoogezand-Sappemeer heeft gevolgen voor de betrokken

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage B&GA/IW/03/50119. 1. Inleiding

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage B&GA/IW/03/50119. 1. Inleiding Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie Hoofdstuk 24 Financiële situatie Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren zijn bekend

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 186 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan

Nadere informatie

Nota Evaluatie Minimabeleid 2009. Sociaal en maatschappelijke voorzieningen

Nota Evaluatie Minimabeleid 2009. Sociaal en maatschappelijke voorzieningen Nota Evaluatie Minimabeleid 2009 Sociaal en maatschappelijke voorzieningen Inleiding Met een adequaat minimabeleid willen we voorkomen dat burgers met een minimuminkomen in een te grote achterstandspositie

Nadere informatie

Huurachterstand Wat nu?

Huurachterstand Wat nu? Huurachterstand Wat nu? Huurachterstand Wat nu? Zayaz helpt u hier graag bij Huurachterstand voorkomen 3 Betalingsregeling 4 Hulp bij langdurige huurschulden 4 Een plotselinge daling van het inkomen 5

Nadere informatie

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg?

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Ruim 10% van de Nederlandse bevolking leeft in armoede. Ongeveer 7% van de kinderen in de provincie Groningen groeit op in een gezin dat

Nadere informatie

Interne Memo nr. commissie MO G.E. Oude Kotte Datum: december 2014 Onderwerp: BOT-overleg armoedebeleid 2015 Afschrift aan: vul in

Interne Memo nr. commissie MO G.E. Oude Kotte Datum: december 2014 Onderwerp: BOT-overleg armoedebeleid 2015 Afschrift aan: vul in Interne Memo nr. Aan: commissie MO Van: G.E. Oude Kotte Datum: december 2014 Onderwerp: BOT-overleg armoedebeleid 2015 Afschrift aan: vul in Inleiding Per 1 januari 2015 wijzigen een aantal zaken binnen

Nadere informatie

Deelplan Minimabeleid Beleidsplan sociaal domein 2015-2018

Deelplan Minimabeleid Beleidsplan sociaal domein 2015-2018 Deelplan Minimabeleid Beleidsplan sociaal domein 2015-2018 Gemeente Noordoostpolder 19 augustus 2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Inleiding... 3 2. Doelen en doelgroep... 4 2.1. Doelen... 4 2.1.1.

Nadere informatie

Foto: ANP/ Lex van Lieshout

Foto: ANP/ Lex van Lieshout Hulp bij schulden Foto: ANP/ Lex van Lieshout Hulp bij schulden In Nederland hebben veel huishoudens te kampen met problematische schulden. Behoort ook ú daartoe en vindt u het vervelend om hulp te vragen

Nadere informatie

Zodra het aanvraagformulier èn het BKR-overzicht van u ontvangen zijn zal ik u uitnodigen voor een intakegesprek.

Zodra het aanvraagformulier èn het BKR-overzicht van u ontvangen zijn zal ik u uitnodigen voor een intakegesprek. Adres Klant Onderwerp: Toezending aanvraagformulier schuldhulpverlening Geachte mevrouw, meneer, Hierbij ontvangt u op uw verzoek : 1. Aanvraagformulier voor schuldhulpverlening 2. Voorwaarden voor schuldhulpverlening

Nadere informatie

Raads informatiebrief

Raads informatiebrief gemeente Eindhoven Raadsnummer og.r*4s.oos Inboeknummer oguoorszs Classificatienummer r 844 Sr Dossiernummer $29.607 g september 2003 Raads informatiebrief Betreft ontwikkelingen Stedelijk Steunpunt Schuldhulpverlening.

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting In hoofdstuk 9 is aan de hand van een aantal trendvragen kort ingegaan op de financiële situatie van de inwoners van Leiden. In dit hoofdstuk is uitgebreider

Nadere informatie

Vroeg wijs met geld. gemeente www.heumen.nl. Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld

Vroeg wijs met geld. gemeente www.heumen.nl. Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld Vroeg wijs met geld Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld gemeente www.heumen.nl Heumen HU.090 brch vroeg wijs met geld.indd 1 04-02-14 09:30 Inhoudsopgave Zakgeld

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening

Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening Artikel 1. Begripsbepalingen In deze regeling wordt verstaan onder: college:college van burgemeester en wethouders van de gemeente Staphorst waarmee de GKB een

Nadere informatie

Bijlage 3 Producten 1 2 MAART 2015 1788622

Bijlage 3 Producten 1 2 MAART 2015 1788622 Gescand archih datum _ Bijlage 3 Producten 1 2 MAART 2015 1788622 De gemeente en haar partners bieden verschillende producten aan op het gebied van schuldhulpverlening: Preventie en vroegsignalering Schuldbemiddeling

Nadere informatie

Onderwerp: advies beleidsplan schuldhulp- Assen, 6 december 2012. verlening

Onderwerp: advies beleidsplan schuldhulp- Assen, 6 december 2012. verlening Cliëntenraad Assen WWB / WSW p/a Gemeente Assen Noordersingel 33 9401 JW ASSEN Het College van Burgemeester en Wethouders Postbus 30018 9400 RA Assen. Onderwerp: advies beleidsplan schuldhulp- Assen, 6

Nadere informatie

9 COMMUNICATIEPLAN. Een communicatieplan bestaat uit de volgende onderdelen:

9 COMMUNICATIEPLAN. Een communicatieplan bestaat uit de volgende onderdelen: 59 9 COMMUNICATIEPLAN Op het moment dat een afdeling de beoordeling zwak of zeer zwak krijgt, komt er meteen veel op de schoolleiding af. Een zeer zwakke school heeft zes weken de tijd om een verbeterplan

Nadere informatie

Financiële regeling voor langdurige minima: langdurigheidstoeslag

Financiële regeling voor langdurige minima: langdurigheidstoeslag Agendanr. : Doc.nr : B2003 14372 Afdeling: : Sociale Zaken en Werkgelegenheid B&W-VOORSTEL Onderwerp : Langdurigheidstoeslag 2003 Financiële regeling voor langdurige minima: langdurigheidstoeslag Algemeen:

Nadere informatie

Rondkomen van huishoudinkomen naar doelgroep

Rondkomen van huishoudinkomen naar doelgroep Hoofdstuk 16. Financiële situatie Samenvatting 16. FINANCIËLE SITUATIE In hoofdstuk 5 is aan de hand van een aantal trendvragen kort ingegaan op de financiële situatie van de inwoners van Leiden. In dit

Nadere informatie

10. Veel ouderen in de bijstand

10. Veel ouderen in de bijstand 10. Veel ouderen in de bijstand Niet-westerse allochtonen ontvangen 2,5 keer zo vaak een uitkering als autochtonen. Ze hebben het vaakst een bijstandsuitkering. Verder was eind 2002 bijna de helft van

Nadere informatie

OVEREENKOMST inzake integrale schuldhulpverlening ten behoeve van inwoners van de gemeente Asten door de Budgetwinkel van de gemeente Helmond.

OVEREENKOMST inzake integrale schuldhulpverlening ten behoeve van inwoners van de gemeente Asten door de Budgetwinkel van de gemeente Helmond. OVEREENKOMST inzake integrale schuldhulpverlening ten behoeve van inwoners van de gemeente Asten door de Budgetwinkel van de gemeente Helmond. Partijen De gemeente Helmond ingevolge artikel 171 Gemeentewet

Nadere informatie

Loop geen onnodig risico. Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Verstandig Lenen

Loop geen onnodig risico. Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Verstandig Lenen Loop geen onnodig risico Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Verstandig Lenen Voor wie is deze folder? Je kent vast wel die reclames over geld lenen. Snel extra geld, dat klinkt

Nadere informatie

Beleidsplan SchuldHulpMaatje Zoetermeer 2013-2015

Beleidsplan SchuldHulpMaatje Zoetermeer 2013-2015 Beleidsplan SchuldHulpMaatje Zoetermeer 2013-2015 Voorwoord Een belangrijke kerkelijke/diaconale missie luidt: helpen wie geen helper heeft. Naast de reeds eeuwenoude diaconale hulpverlening aan gezinnen

Nadere informatie

Schuldeisers kunnen kiezen

Schuldeisers kunnen kiezen Schuldeisers kunnen kiezen Welke stappen kunnen schuldeisers zetten om vorderingen te innen? Raad voor Rechtsbijstand s-hertogenbosch Bureau Wsnp (0900) 202 66 20 ( 0,10 p/m) wsnpinfo@rvr.org schuldeisers

Nadere informatie

Datum 10 december 2014 Betreft Kamervragen van de leden Yïcel (PvdA) en Schouten (CU) over onoplosbare schulden

Datum 10 december 2014 Betreft Kamervragen van de leden Yïcel (PvdA) en Schouten (CU) over onoplosbare schulden > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Beleidsplan minimabeleid 2014-2017

Beleidsplan minimabeleid 2014-2017 Beleidsplan minimabeleid 2014-2017 Pagina 1 Inleiding: Armoede is een complex fenomeen waarin de dimensies van inkomen, gezondheid, opleiding, zelfredzaamheid en mogelijkheden tot participatie een belangrijke

Nadere informatie

Het topje van de ijsberg. Maatschappelijke kosten-batenanalyse schuldhulpverlening Spijkenisse

Het topje van de ijsberg. Maatschappelijke kosten-batenanalyse schuldhulpverlening Spijkenisse Het topje van de ijsberg Maatschappelijke kosten-batenanalyse schuldhulpverlening Spijkenisse datum 24 november 2009 versie definitief Auteur(s) P. van der Wekken Integraal Inwonersbeleid en Processen,

Nadere informatie

Maatjesproject schuldpreventie

Maatjesproject schuldpreventie Maatjesproject schuldpreventie Gemeente Ede Werk Inkomen en Zorg Gemeente Ede September 2004 Projectplan Maatjesproject schuldpreventie gemeente Ede september 2004 1 Maatjesproject schuldpreventie Hoofdthema

Nadere informatie

Integrale Schuldhulpverlening

Integrale Schuldhulpverlening Integrale Schuldhulpverlening 1 2 Wat doen wij? Door allerlei oorzaken kunnen er financiële problemen of schulden ontstaan. Bijvoorbeeld u krijgt te maken met een plotselinge daling van het inkomen of

Nadere informatie

BELEIDSPLAN GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING ONDERBANKEN 2012-2015.

BELEIDSPLAN GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING ONDERBANKEN 2012-2015. BELEIDSPLAN GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING ONDERBANKEN 2012-2015. 1. Aanleiding. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) treedt per 1 juli 2012 in werking, met uitzondering van artikel 5 en 11.

Nadere informatie

U wilt uw schulden wegwerken

U wilt uw schulden wegwerken U wilt uw schulden wegwerken Wij helpen u daarbij gemeente Heumen gemeente Heumen Hebt u schulden en komt u er niet meer uit? Dan is het de hoogste tijd dat u in actie komt! Niemand kan uw geldproblemen

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Nieuwsbrief Minimabeleid 2010 Gemeente Schagen

Nieuwsbrief Minimabeleid 2010 Gemeente Schagen Nieuwsbrief Minimabeleid 2010 Gemeente Schagen JANUARI, 2010 In deze nieuwsbrief wordt u geïnformeerd over de volgende onderwerpen: de individuele bijzondere bijstand; de categoriale bijzondere bijstand;

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening Samenvatting Dit hoofdstuk behandelt de bekendheid en het gebruik van vijf Leidse inkomensondersteunende regelingen onder respondenten met een netto huishoudinkomen

Nadere informatie

Jaarverslag. schulddienstverlening 2013. Een goede start

Jaarverslag. schulddienstverlening 2013. Een goede start Jaarverslag schulddienstverlening 2013 Een goede start 1. Aanleiding In 2012 heeft u het beleidsplan schulddienstverlening: De kanteling van schuldhulpverlening naar schulddienstverlening vastgesteld.

Nadere informatie

Het voorgesprek. Welkom

Het voorgesprek. Welkom Het voorgesprek Welkom U heeft zicht aangemeld bij de gemeente voor Schuldhulpverlening, omdat u vindt dat u geen controle hebt over uw geld en uw uitgaven. Of u hebt van iemand gehoord dat u hulp kunt

Nadere informatie

ONS KENMERK DOORK1ESNUMMER 010-2465221

ONS KENMERK DOORK1ESNUMMER 010-2465221 gemeente Schiedam t.a.v. Leden van de Gemeenteraad Burgemeester en wethouders Postbus 1501 3100 EA Schiedam Stadskantoor Stadserf 1 3112 DZ Schiedam T 010 246 55 55 F 010 473 59 78 W www.schiedam.nl UW

Nadere informatie

Overzicht huidige minimaregelingen

Overzicht huidige minimaregelingen Datum 10 juni 2014 1 (7) Overzicht huidige minimaregelingen Auteur Eveline Bal, Beleidsadviseur Werk & Inkomen Het huidige minimabeleid van de gemeente Nieuwegein kent verschillende instrumenten ter bestrijding

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting Hfst 9. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële positie van de Leidenaar. De resultaten

Nadere informatie

Project Sociaal huis Opdrachtgever Hans Killaars i.o.v. het college van B&W Trekker Nog te bepalen Datum 22 oktober 2014

Project Sociaal huis Opdrachtgever Hans Killaars i.o.v. het college van B&W Trekker Nog te bepalen Datum 22 oktober 2014 Project Sociaal huis Opdrachtgever Hans Killaars i.o.v. het college van B&W Trekker Datum 22 oktober 2014 Doel Waarvoor doen we het? In december 2013 heeft de gemeenteraad ingestemd met de kadernota minimabeleid

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

AH 2445 2016Z06667. Antwoord van staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 2 mei 2016)

AH 2445 2016Z06667. Antwoord van staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 2 mei 2016) AH 2445 2016Z06667 Antwoord van staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 2 mei 2016) 1 Kent u het bericht Een op de zeven Hagenaars heeft schulden 1) en de daarbij behorende

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

EVALUATIE UITVOERING WET GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING 2014 Dantumadiel-Dongeradeel

EVALUATIE UITVOERING WET GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING 2014 Dantumadiel-Dongeradeel EVALUATIE UITVOERING WET GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING 2014 Dantumadiel-Dongeradeel Inleiding Met ingang van juli 2012 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht. Het beleidsplan

Nadere informatie

Beleidsplan schuldhulpverlening 2013 2016

Beleidsplan schuldhulpverlening 2013 2016 Beleidsplan schuldhulpverlening 2013 2016 1. Inleiding...2 1.1 Korte geschiedenis van schuldhulpverlening landelijk en lokaal...2 1.2 Maatschappelijke ontwikkelingen binnen de gemeente...2 1.3 De komst

Nadere informatie

FORMULIER AANVRAAG SCHULDHULPVERLENING/BUDGETBEHEER

FORMULIER AANVRAAG SCHULDHULPVERLENING/BUDGETBEHEER FORMULIER AANVRAAG SCHULDHULPVERLENING/BUDGETBEHEER Hebt u vragen over schuldhulpverlening of budgetbeheer? Met vragen kunt u dagelijks van 9.00 tot 17.00 uur telefonisch contact opnemen met de schuldhulpverleners

Nadere informatie

Datum 4 juni 2010 Betreft Schuldhulpverlening; stand van zaken toezeggingen AO 17 december 2009

Datum 4 juni 2010 Betreft Schuldhulpverlening; stand van zaken toezeggingen AO 17 december 2009 > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

UIT DE SCHULDEN Wegwijs in de schuldhulpverlening

UIT DE SCHULDEN Wegwijs in de schuldhulpverlening UIT DE SCHULDEN Wegwijs in de schuldhulpverlening I wegwijs in de schuldhulpverlening I Ten geleide Dit is een publicatie van de Gemeente Roermond, sector Burgers en Samenleving, afdeling Sociale Zaken.

Nadere informatie

Kennismaking. Bewindvoering

Kennismaking. Bewindvoering Kennismaking Bewindvoering Zes Rivieren Bewindvoeringskantoor Zes Rivieren is een eenmanszaak van Henk-Jan Tromp. De missie van mijn kantoor is het ondersteunen van mensen die niet in staat zijn om hun

Nadere informatie

1 Achtergronden van problematische schulden 15

1 Achtergronden van problematische schulden 15 Inhoud Studiewijzer 11 1 Achtergronden van problematische schulden 15 1.1 Schulden en de huidige samenleving 16 1.2 Trends en tendensen in de samenleving 22 1.3 Disfunctionerende (overheids)instanties

Nadere informatie

Evaluatie. Minimabeleid. gemeente De Marne

Evaluatie. Minimabeleid. gemeente De Marne Evaluatie Minimabeleid 2006 gemeente De Marne Inleiding De gemeente De Marne heeft haar minimabeleid in april 2006 geëvalueerd en besloten aanvullend op het reeds bestaande beleid een aantal regelingen

Nadere informatie

Besluitenlijst d.d. d.d. (paraaf adjunct-secretaris) Bijlagen Voorstel buurtgericht werken schuldhulpverlening

Besluitenlijst d.d. d.d. (paraaf adjunct-secretaris) Bijlagen Voorstel buurtgericht werken schuldhulpverlening Nota voor burgemeester en wethouders Onderwerp Eenheid/Cluster/Team ST_PU_KZ Plan buurtgericht werken schuldhulpverlening 1- Notagegevens Notanummer 2009.216772 Datum 26-8-2009 Programma: 09. Werk en inkomen

Nadere informatie

Agendapunt: 19 No. 50/'12. Dokkum, 24 april 2012. ONDERWERP: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening

Agendapunt: 19 No. 50/'12. Dokkum, 24 april 2012. ONDERWERP: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Agendapunt: 19 No. 50/'12 Dokkum, 24 april 2012 ONDERWERP: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening SAMENVATTING: Als gevolg van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (per 1 juli 2012), krijgen gemeenten

Nadere informatie

De Wsnp-regeling. Wet. schuldsanering natuurlijke personen. IMK Intermediair, uw kennis van zaken

De Wsnp-regeling. Wet. schuldsanering natuurlijke personen. IMK Intermediair, uw kennis van zaken De Wsnp-regeling Wet schuldsanering natuurlijke personen IMK Intermediair, uw kennis van zaken Wet schuldsanering natuurlijke personen Deze folder is een uitgave van IMK Intermediair. Zij dient ter verstrekking

Nadere informatie