Innovatie Wetenschap Technologie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Innovatie Wetenschap Technologie"

Transcriptie

1 IWT-Studies IWT-Observatorium Innovatie Wetenschap Technologie De intelligente omgeving: de noodzaak van convergerende technologieën en een nieuw businessmodel 44 KATRIEN MARENT JAN WAUTERS JOHAN VAN HELLEPUTTE

2 COLOFON IWT-Studies worden uitgegeven door het IWT-Vlaanderen in het kader van het werkprogramma van het IWT-Observatorium. De auteurs zijn echter persoonlijk verantwoordelijk voor de standpunten die worden ingenomen bij de uitwerking van deze Studies. Redactie Ann Van den Bremt (secretariaat) Jan Larosse (coördinatie) Productie N lil Copyright reproductie en gebruik is toegestaan mits bronvermelding. IWT-Observatorium Jan Larosse, Coördinator Donald Carchon, Informatiesysteem Ann Van den Bremt, Secretariaat Bischoffsheimlaan Brussel Tel.: 02/ Fax: 02/ Web-site: Depotnummer: D/2003/7037/2 Verschenen in maart 2003

3 IWT-STUDIES > >> 44 INHOUD INHOUDSTAFEL 3 ENGLISH ABSTRACT 4 VOORWOORD 7 INLEIDING 9 1. DE SLIMME OMGEVING Concept Het mobiele Internet van vandaag en morgen De toekomst wordt intelligent Technologische trends en uitdagingen Communicatie is draadloos Sensoren op en in het lichaam Krachtiger chips De opkomst van nieuwe disruptive technologieën: top-down en bottom-up nanotechnologie Technologische ontwikkelingen in de nanowereld De noodzaak van convergerende technologieën Technologische kruisbestuiving Naar een transformatie van wetenschap en technologie door convergentie EEN NIEUW TECHNOLOGIEPLATFORM De waarde van kennis Een veranderende onderzoeksomgeving De levenscyclus van technologie Een nieuw businessmodel Industrie in transformatie De micro-& nano-elektronicasector Convergerende industrieën Het uitdeiningseffect CONCLUSIES 39 BIJLAGE: LEXICON 41 3

4 ENGLISH ABSTRACT The smart environment, where technologies converge The question whether we are entering a new era where ambient intelligence will become a reality of our daily life, is already being answered by the emergence of many new products and services in recent years. The rapid transition to all sorts of wireless communications, the emergence of smart agents and the integration of micro-electromechanical systems (MEMS) in new devices are clear signs of this evolution. In the future, technology will adapt itself to us, rather than that we have to adapt ourselves to new technology. User-friendly access to information and electronic services, any time of the day or night, from any place, will become trivial and part of our life. A smart environment The smart environment, or in other words the era of ambient intelligence, will be characterized by computing devices which sense the environment and which are connected with each other through wireless communication. These intelligent devices will become a reality thanks to the following technologies: portable, high-performant and miniaturized computer systems present everywhere, seamless wireless communication, user-friendly interfaces (such as speech recognition[m1]) and a distributed network of micro-electromechanical systems and sensors, including biosensors. In the next decade, a digital assistant will be at our disposal that will offer a variety of services such as multimedia, communication, global positioning, health monitoring, ambient analysis, etc. This assistant will be capable of adapting itself in real time to certain functionalities that are required by its owner. This demands a high degree of reconfigurability. In addition, each person will carry a number of tiny sensors, in his/her clothes or even implanted in his/her body, to monitor certain body functions. These sensors will be combined in one single body area network (BAN), connected with the digital assistant, which in turn will be able to communicate with the person s physician or hospital if necessary. Technology challenges One of the cornerstones of this smart environment is with no doubt wireless communication. Universal access and interactivity necessitate a sophisticated data network that originates from the convergence of wired and wireless telephony, Internet, WLAN, gps and satellite (UMTS) communication. More bandwidth than exists today is necessary, but also harmonization of communication protocols and data software, increased functionality and miniaturization of mobile interface systems, and reduced power consumption. In order to realize a body area network of sensors, many technological challenges have to be tackled first: ultra low power consumption, maximum integration and a dedicated user interface are only a few. Each sensor should have an autonomous energy source, e.g. flexible plastic solar cells or power-mems. Biosensors are being developed, but still some technological challenges need to be met. Perhaps the most important challenge stems from the integrated circuit (IC) or chip. The continued miniaturization of the IC s building block, the transistor, in combination with new and creative methods to design complex chips, enables to develop ever more performant integrated circuits. This in turn allows electronics manufacturers to develop and commercialise new electronic products with more functionality and the possibility for new services. With the continued miniaturization trend of semiconductor technologies, predicted by the International Technology Roadmap for Semiconductors, we have entered the nanotechnology era (with typical dimensions below 100nm). Physical limits of conventional materials and transistor structures have been reached, resulting in huge challenges for developing next-generation IC production technologies. At the same time, the exponential increase in IC complexity is creating unprecedented challenges to efficiently design these highly complex ICs. New design methodologies at high abstraction level, in large part based on reuse of intellectual property, and reconfigurability are necessary to keep up with the trend. 4

5 IWT-STUDIES > >> 44 Converging technologies Nanoelectronics will create a transition in our society. The architects of this society being physicists, engineers, chemists, physicians, scientists from many disciplines, will cooperate with societal experts to create this. The convergence between nanotechnology, biotechnology, information technology and human cognitive sciences will be one of the most important scientific phenomena in the next decades. It will improve human performance and will have a tremendous impact on all economical activities. The value of knowledge The implementation of intelligence in all sorts of (new) products and (new) services changes the way business is done. Knowledge has become a product as such, with a certain added value, and can be sold many times. The value of knowledge is determined by the degree in which it contributes as a differentiator of a product or service, in comparison with competing products or services. The market value of knowledge typically decreases fast over time, and market introduction at the right window of opportunity is crucial. Reuse of intellectual property plays a significant role in this perspective, as it allows to increase productivity and reduce time-to-market. Business models will have to be adapted or re-designed to follow this evolution. The increasing complexity of new technologies therefore urges companies to join forces and cooperate in research and development, based on a sharing principle: sharing of cost, talent, risk and knowledge. The semiconductor industry is an excellent example of the trend towards global cooperation. Next to a consolidation and clustering of IC production, due to exponentially increasing capital spending, a clustering can be observed in research and development, resulting in a limited number of research platforms worldwide. These research platforms focus especially on generic technological challenges every company has to deal with in its product development. A new business model Therefore, the industry is gradually leaving a traditional intellectual property model where research and development was carried out inside the company, with exclusive property rights on the results. The growing complexity and increasing cost of R&D forced companies to outsource part of their research, albeit often still receiving exclusive ownership on the results. More and more however, generic technology development is carried out in R&D collaboration schemes in which intellectual property is shared among the participants. IMEC s Industrial Affiliation Program is an excellent example of this. Today, the concept is recognized worldwide as a very successful way of collaboration in R&D for new generations of generic technologies, applicable to a broad range of industrial partners. IP fingerprint The major challenge for each company is to obtain a unique portfolio of intellectual property, a so-called IP fingerprint. This portfolio is a combination of intellectual property, developed internally and owned exclusively by the company, and co-owned intellectual property, developed in joint R&D programs. This combination offers a unique competitive differentiator to the company and allows to choose the right strategic options for commercialisation routes. Industry in transition Changing business models are starting to have a profound effect on the industries they are affecting. New markets give rise to new players and force incumbents to react or disappear. The increasing complexity and costs associated with IC development changes the semiconductor industry radically. The consolidation in IC production is accompanied by the appearance of vertical des-integration of electronics system houses. Many parts of the semiconductor value chain are outsourced: IC production, design, software development, etc. At the same time, the des-integration leads to strategic alliances between the different players in the value chain, resulting in 5

6 a virtual re-integration. This fits perfectly in IMEC s business model of global partnerships in research and development. The convergence of technologies creates opportunities for new products and services, combining different domains: materials and production, nanoelectronics and computer technology, health care and medicine, ecology and energy, etc. Finally, the impact of these new technologies will continue to spread through all industrial activities. New ICs drive the electronics industry, from computers and cellular phones to industrial electronics systems, which in turn form a functional backbone of many other industries: manufacturing equipment, biotech systems, weather forecasting, environmental monitoring, process automation, fishing, textiles, and so on. In this way, it is clear that research and development in new technologies will remain the cornerstone of the future of our industry. 6

7 IWT-STUDIES > >> 44 VOORWOORD Met de Dag van de Technologie op 30 maart 2003 heeft de Vlaamse Regering een nieuw initiatief gelanceerd om de publieke opinie te sensibiliseren voor het strategisch belang van investeringen in Onderzoek & Ontwikkeling en innovatie. Deze publicatie is een bijdrage tot deze sensibilisatie, als co-productie van IWT en IMEC. De idee van deze studie komt voort uit een lezing die Johan Van Helleputte, directeur Strategie van IMEC, eerder in het jaar voor de IWT-adviseurs is komen geven. De oprichting van IMEC in 1984 is zelf een voorbeeld van een strategische investering van de Vlaamse regering in het toekomstpotentieel van Vlaanderen. Nu, 19 jaar later, is IMEC uitgegroeid tot het belangrijkste onafhankelijke onderzoekscentrum op het gebied van de micro-elektronica, nanotechnologie en ICT-systemen in Europa. Met deze Studie schetst IMEC de uitdagingen voor de komende 10 tot 20 jaar. In de periode na 1985 heeft ICT de bedrijfsprocessen omgegooid en is de PC in de huiskamer binnengedrongen. Tegen 2015 heeft de micro-elektronica het dagelijks leven geherconfigureerd in een slimme omgeving waarin we op een andere wijze zullen werken, consumeren, ons verzorgen, met elkaar communiceren. In de huidige periode van economische crisis, na het ineenschrompelen van de internetbubble van de late jaren negentig, worden verhalen over nieuwe technologische revoluties minder vlot aanvaard dan in de vorige periode van techno-hype, ook al onderscheiden ze zich door een wetenschappelijke onderbouw. Nochtans zijn dergelijke Toekomstverkenningen een wezenlijk onderdeel van een toekomststrategie. Zij combineren een wetenschappelijke evaluatie van de mogelijkheden en limieten van de huidige trends op technologisch, economisch en maatschappelijk vlak met een visie, een kijk op de toekomst als een toch ten dele maakbaar project. De term slimme omgeving of ambient intelligence is van vrij recente datum, ontstaan binnen de context van het programma voor de Europese Informatiemaatschappij, maar gaat terug op het concept ubiquitous computing (of alomtegenwoordige computing ) dat door Mark Weiser werd ontwikkeld aan het Computer Science Lab in Xerox PARC (Palo Alto). Reeds in 1988 had hij een visie op onzichtbare computers, ingebed in de gebruiksomgeving. Na de eerste golf van main frame computing, gedeeld door vele mensen, kwam het tijdperk van personal computing, waarbij mens en machine elkaar ongemakkelijk aanstaren over de bureautafel. Nu komt volgens Mark Weiser een nieuw tijdperk van calm technology, met technologie die op de achtergrond verdwijnt maar daardoor alomtegenwoordig wordt. Nochtans is deze ambient intelligence geen technology push zoals virtuele realiteit. Ubiquitous computing is roughly the opposite of virtual reality. Where virtual reality puts people inside a computer-generated world, ubiquitous computing forces the computer to live out here in the world with people., cfr Mark Weiser. Virtual reality is vooral een probleem van rekenkracht; ambient intelligence is de moeilijke integratie tussen menselijke factoren, computerwetenschappen, engineering en sociale wetenschappen, waarin computers natuurlijke verlengstukken worden van onze menselijke leerervaring. Het is in dit nieuwe paradigma dat IMEC zich inschrijft. Het verhaal van de slimme omgeving is een mobiliserend verhaal, ook al zijn de ingrediënten soms kurkdroge beschrijvingen van de stand van wetenschap en techniek. De visie van IMEC blijkt uit de verbinding van deze elementen tot een strategie voor het handelen. In tijden van onzekerheid zijn zulke visies een schaars gegeven omdat zij het immobilisme kunnen doorbreken en helpen keuzes te maken. Want indien die keuzes niet tijdig gemaakt worden is er wellicht geen toekomst. De Vlaamse regering heeft onlangs beslist om 37 miljoen euro te investeren in nieuwe onderzoekslaboratoria die IMEC in staat stellen mee te gaan met de miniaturisatie van de volgende generatie IC s. Voor de ontwikkeling van nieuwe chipprocestechnologieën met afmetingen kleiner dan 45 nanometer en om de uitdagingen te kunnen aangaan in nanotechnologie moet de capaciteit van IMEC's clean room uitbreiden. Maar met deze visie op de slimme omgeving mikt IMEC nog verder, 7

8 voorbij het tijdperk van de silicium halfgeleiders, op een nieuw technologieplatform op nanoschaal dat alle bestaande industrieën op een nieuwe leest zal schoeien. Het Vlaams innovatiebeleid heeft een belangrijke optie genomen op de toekomst door de Europese 3% norm te implementeren. Het Innovatiepact voorziet middelen om te investeren. Een even belangrijke optie is de oriëntatie van deze middelen en de productiviteit van deze investeringen. Daarvoor is een maatschappelijke discussie nodig over mogelijkheden en opportuniteiten. En in eerste instantie over visies. Paul Zeeuwts, Directievoorzitter 8

9 IWT-STUDIES > >> 44 INLEIDING Een blik in de (intelligente) toekomst Ambient intelligence, smart environment, pervasive and ubiquitous computing, de intelligente omgeving: het zijn allemaal synoniemen die het nieuwe technologische tijdperk omschrijven dat vanaf 2010 ons dagelijks leven danig zal veranderen. Vandaag al bevinden we ons in de aanloopfase naar deze intelligente toekomst. Denk maar aan de vele nieuwe producten en diensten zoals de gecombineerde mobilofoon-pda of - bankverrichtingen via mobilofoon. De trend naar draadloze, slimme toepassingen waarin micro-elektromechanische systemen (MEMS) en sensoren ingebouwd zijn, is al ingezet. Wat we vandaag zien, is nog maar een voorsmaakje. In de intelligente omgeving omringen honderden computers ons en staan ons onzichtbaar maar zeer efficiënt bij in het dagelijkse leven. Zo zullen we op een uiterst gebruiksvriendelijke manier, overal ter wereld en op elk ogenblik informatie kunnen opvragen en elektronische diensten kunnen gebruiken. Een voorwaarde om dit onzichtbaar te integreren in ons dagelijks leven is dat de computers meer menselijk worden, met bv. een meer natuurlijke gebruikersinterface gebaseerd op animatie en spraakherkenning. Een verdoorgedreven integratie is ook een absolute noodzaak hiervoor. Slimme, draadloze toestellen rondom, een digitale assistent en een sensornetwerk op het lichaam In de slimme omgeving worden minuscule computers ingebouwd in alle toestellen, die bovendien draadloos met elkaar communiceren en reageren op prikkels uit de omgeving. Het realiseren van zulke intelligente toepassingen vereist volgende technologieën: draagbare, uiterst performante en geminiaturiseerde computersystemen overal rondom ons, draadloze communicatie die naadloos kan overschakelen tussen verschillende systemen, gebruiksvriendelijke interfaces en een verspreid netwerk van MEMS en (bio)sensoren. Elk van ons zal beschikken over een digitale assistent met een brede waaier aan mogelijkheden: multimedia, communicatie, gps, analyse van de gezondheidstoestand en de omgeving enz. Deze assistent zal zich op elk ogenblik kunnen aanpassen aan de noden van zijn gebruiker. Dit vereist herconfigureerbaarheid van het systeem. Naast deze digitale assistent zal iedereen ook een netwerk van ultrakleine sensoren dragen. Geïntegreerd in kleding of ingeplant in het lichaam meten deze sensoren bepaalde lichaamsfuncties. Beide systemen, de digitale assistent en het sensornetwerk zullen gecombineerd worden in een body area network dat op zijn beurt kan communiceren met de buitenwereld, bv. de dokter of het ziekenhuis. Technologische uitdagingen Eén van de onmisbare bouwstenen van deze intelligente omgeving is draadloze communicatie die aan heel wat voorwaarden moet voldoen: universele toegang en interactiviteit die een gesofisticeerd datanetwerk vereisen dat een combinatie zal zijn van draad- en draadloze telefonie, internet, wireless local area networks, gps en satellietcommunicatie; een grotere bandbreedte; harmonisatie van communicatieprotocols en datasoftware; uitbreiding van de functionaliteit en miniaturisatie van de draagbare communicatiesystemen en tenslotte een verlaging van hun vermogenverbruik. Het sensornetwerk dat we op ons lichaam zullen dragen, vereist technologische ontwikkelingen voor o.a. een ultralaag vermogenverbruik, maximale integratie en een aangepaste gebruikersinterface. Bovendien zal elke sensor over een autonome energiebron beschikken. Plooibare plastiek zonnecellen en vermogen-mems worden in deze context bestudeerd. De biosensoren die vandaag al ontwikkeld worden, zijn een voorloper van de sensoren uit de intelligente omgeving. Misschien wel de grootste technologische uitdaging is het maken van nog meer performante chips die nodig zijn voor de elektronische producten en diensten van de toekomst. Hiernaar wordt gestreefd door een ver doorgedreven miniaturisatie van de transistor, de essentiële bouwsteen van een chip, in combinatie met innovatieve ontwerpmethodes voor complexe chips. Deze miniaturisatie gaat zelfs al zo ver dat men niet meer spreekt van micro-elektronica, maar van nano-elek- 9

10 tronica, waarbij transistoren met typische afmetingen kleiner dan 100nm gebruikt worden (een nanometer is een duizendste van een micrometer). In deze nanowereld kunnen conventionele chipmaterialen en transistorstructuren echter niet meer betrouwbaar gebruikt worden, waardoor grote technologische uitdagingen ontstaan. Tegelijkertijd zijn nieuwe methodes nodig om uiterst complexe chips op een efficiënte manier te ontwerpen. Nieuwe ontwerpmethodes die vertrekken van een systeembeschrijving op hoog abstractieniveau zullen voornamelijk gebaseerd zijn op hergebruik van intellectueel eigendom (IP). Technologie om systemen te herconfigureren zodat ze zich kunnen aanpassen aan de gebruiker wordt ook een absolute noodzaak. Nano-elektronica op het grensvlak van verschillende disciplines De overgang van micro- naar nano-elektronica impliceert een ware verandering in denkwijze. Het zijn niet langer micro-elektronici die de nieuwste snufjes ontwikkelen, maar een team van elektronici, fysici, ingenieurs, chemici, biotechnologen en medici. Deze architecten van de toekomst zullen samen met sociologen de mogelijkheden bekijken van één van de belangrijkste wetenschappelijke trends van de komende jaren: het samengaan van nanotechnologie, biotechnologie, informatietechnologie en cognitieve wetenschappen. Een nieuwe denkwijze ook in het bedrijfsleven Traditioneel gebeurden O&O(onderzoek en ontwikkeling)-activiteiten binnen de muren van een bedrijf waardoor ook de resultaten exclusief eigendom ervan waren. Door de toegenomen complexiteit van de nieuwe technologieën besteden meer en meer bedrijven (een deel van) hun onderzoeksactiviteit uit aan gespecialiseerde onderzoekscentra. In het besef dat meerdere bedrijven met dezelfde technologische uitdagingen kampen, worden zelfs gezamenlijke O&O-projecten opgestart waarin generische technologieën ontwikkeld worden. Deze evolutie impliceert wel dat het intellectueel eigendomsrecht niet langer exclusief tot één bedrijf behoort. De uitdaging is nu dat elk bedrijf een unieke IP-vingerafdruk samenstelt bestaande uit niet-exclusieve eigendomsrechten op generische technologieën en exclusieve eigendom op bedrijfs- en productspecifieke knowhow. IMEC is ideaal geplaatst als onafhankelijk onderzoekscentrum om bedrijven samen te brengen rond de verschillende technologische uitdagingen. Met dit doel werden de industriële affiliatieprogramma s uitgebouwd, de zogenaamde IIAP s. Dit unieke concept wordt wereldwijd erkend als een succesvolle manier voor gezamenlijk O&O. De uitbesteding in de IC-industrie gaat verder dan deze O&O-activiteit. Terwijl vroeger het volledige proces, van chipontwerp over productie tot verpakking, volledig binnen hetzelfde IC-bedrijf gebeurde, worden nu bepaalde onderdelen van de productieketen uitbesteed. Men spreekt in dit verband van verticale desintegratie. De gespecialiseerde bedrijven die nu een bepaald onderdeel van de keten op zich nemen (bv. chipontwerp, software ontwikkeling), gaan strategische allianties aan met de andere spelers. Zo gaat de verticale desintegratie over in een virtuele reïntegratie. Een nieuw industrieel weefsel De convergentie van technologieën zal nieuwe producten en diensten doen ontstaan die een combinatie zijn van verschillende domeinen: nano-elektronica en computertechnologie, gezondheidszorg en geneeskunde, ecologie en energie enz. Tenslotte zal de impact van deze nieuwe technologieën zich voortzetten in alle industriële activiteiten. Nieuwe chips sturen de elektronica industrie, gaande van computers en mobilofoons tot industriële elektronische systemen. Deze zullen op hun beurt een functionele ruggengraat vormen van vele andere industrieën: chipproductie, biotechnologie, weersvoorspellingen, screening van de omgeving, procesautomatisatie, visnijverheid, textielindustrie enz. Het is duidelijk dat onderzoek en ontwikkeling in nieuwe technologieën de hoeksteen zal blijven van onze industrie. 10

11 IWT-STUDIES > >> 44 Hoofdstuk 1 DE SLIMME OMGEVING > 1.1 CONCEPT Het mobiele Internet van vandaag en morgen Het Internet is de ruggengraat geworden voor het transport van wereldwijde datacommunicatie. Heel snelle servers en routers, performante netwerkbeheersystemen en gedistribueerde dataopslagsystemen maken het Internet tot wat het is vandaag, een wereldwijd publiek informatienetwerk. Meer en meer ziet men dat mensen zowel hun PC als verschillende mobiele apparaatjes (zoals mobilofoon, pda, enz.) gebruiken als toegangspoort tot het Internet. Maar de gebruiksvriendelijkheid laat in veel gevallen nog te wensen over. Mensen worden overstelpt met informatie waaruit men moeilijk de voor hen relevante data kan halen. De huidige mobiele Internet toestelletjes beschikken over een heel beperkte bandbreedte waardoor het te lang duurt voor de informatie op een gebruiksvriendelijke wijze beschikbaar is. Zeker wanneer er multimediadata (foto s, videobeelden, ) doorgestuurd wordt. Het is dan ook duidelijk dat slimme agenten, die een eerste verwerking en interpretatie doen van de informatie, en een grotere bandbreedte voor mobiele toepassingen, van primordiaal belang zijn om van het huidige mobiele Internet een gebruiksvriendelijke technologie te maken. Dan pas zal iedereen op elk ogenblik van de dag en op elke willekeurige plaats kunnen genieten van de diensten van het mobiele Internet. Men kan evenwel nog een stap verder gaan en rond iedere persoon een wolk van intelligentie creëren die op een gebruiksvriendelijke en permanente wijze in een dynamische dialoog treedt met een slimme omgeving. Met deze ontwikkelingen betreedt men de volgende stap in de evolutie van ICT (informatie- en communicatietechnologie), de intelligente omgeving of ambient intelligence. Deze (r)evolutie zal mogelijk zijn door talrijke doorbraken in het domein van systeemontwerp en de micro-elektronica, die met rasse schreden het nanotechnologietijdperk aan het betreden is. FIGUUR 1 > Evolutie naar de intelligente omgeving chips/device PC Personal assistants Ambient Intelligence 1 >100 # devices/person Computer power Personalized devices Accessing the smart environment

12 HOOFDSTUK 1 > De slimme omgeving 1 bv. tussen de hartslagmeter van een marathonloper en de pc van de coach thuis of tussen een klein toestel dat een analyse maakt van een bloeddruppel van een diabetes patiënt en draadloos het resultaat daarvan doorstuurt naar een ingeplant insulinepompje dat dan de exacte nodige dosis insuline in het lichaam vrijgeeft De toekomst wordt intelligent Ambient intelligence, smart environment, pervasive/ubiquitous computing, intelligente omgeving, het zijn allemaal synoniemen die het nieuwe technologische tijdperk omschrijven dat gradueel werkelijkheid zal worden in de komende 10 jaar ( ). In dit nieuwe computertijdperk zullen computersystemen (letterlijk en figuurlijk) naar de achtergrond verdwijnen terwijl de mens naar de voorgrond zal verschuiven om zo de kwaliteit van het dagelijkse leven te verbeteren. In de toekomst zal de technologie zich dus meer aanpassen aan de mens en zich ten dienste stellen van het comfort van de mens, daar waar in het verleden de mens zich steeds opnieuw sterk diende aan te passen aan de snel-wijzigende technologieën. Men zal dan op elk ogenblik van de dag en op elke willekeurige plaats op een gebruiksvriendelijke en transparante manier snel toegang krijgen tot informatie en elektronische diensten. Terminals zullen evolueren tot ware, draagbare digitale assistenten voorzien van verschillende multimediatoepassingen en interactiemogelijkheden met een slimme omgeving. Daarnaast zullen intelligente sensoren op en desgevallend ook in het lichaam gedragen worden en de mens informeren over zijn omgeving en gezondheid. Hun intelligentie maakt dat ze situaties kunnen interpreteren en bijsturen. Ze zullen op nooit geziene wijze hun toepassing vinden in sport, gezondheidszorg en het verhogen van de levenskwaliteit. Kenmerken van de intelligente omgeving: Rekenkracht overal, in alle toestellen; Overal met mekaar verbonden via draadloze communicatie; Bewustzijn van de omgeving ( context awareness ). Deze intelligente hulpmiddelen van de toekomst kunnen maar werkelijkheid worden op basis van vier technologieën: (1) draagbare, uitermate sterk geminiaturizeerde computersystemen die overal in de omgeving aanwezig zijn (bv. in kleding, bril, schoenen, ); (2) draadloze communicatie tussen de verschillende systemen 1 (3) gebruiksvriendelijke en meer natuurlijke interface bij voorkeur via spraakherkenning i.p.v. via een toetsenbord of via sensoriële gewaarwording en (4) een verspreid netwerk van MEMS (micro-elektromechanische systemen), nems (nano-elektromechanische systemen) en allerlei sensoren, met een bijzondere aandacht ook voor biosensoren. In 2010 zal iedereen een digitale assistent, te vergelijken met een mobilofoon, dragen. Deze assistent zal een waaier aan functies bieden zoals zeer verschillende multimediaen communicatietoepassingen, positioneringsystemen (zoals gps) enz. Het zal tevens input ontvangen over de gezondheid van de eigenaar en gegevens over de omgeving, op basis van een informatieprofiel van de eigenaar, zodat de eigenaar niet nodeloos informatie ontvangt over onderwerpen waarvoor hij/zij minder interesse heeft. Het zal de eigenaar naadloos in verbinding stellen met de buitenwereld via satellieten, mobilofoonmasten, basisstations voor draadloze lokale netwerken en met digitale assistenten van andere personen in een ad-hoc netwerk, naargelang de omstandigheden. Erg belangrijk hierbij is dat een dergelijke digitale assistent in staat zal zijn om zich in reële tijd aan te passen aan een bepaalde functionaliteit die op een bepaald ogenblik door zijn eigenaar gevraagd wordt. Het zal dus herconfigureerbaar zijn. Hierdoor vermijden we dat ze voor iedere functionaliteit een ander soort digitale assistent dienen aan te spreken, zoals dit vandaag het geval is. We wensen in de toekomst immers niet met een honderdtal dergelijke slimme toestelletjes rondom ons lichaam rond te lopen! Daarnaast zal iedere persoon ook een aantal lichaamssensoren dragen op zijn lichaam, in zijn kleren of zelfs geïmplanteerd, om verschillende cruciale lichaamsfuncties te monitoren. Deze sensoren zullen eerder een proactieve rol spelen dan een genezende functie vervullen. Al deze sensoren zullen met elkaar verbonden zijn in een body area network (BAN). Dit netwerk zal in verbinding staan met de digitale assistent en zo informatie kunnen leveren aan de eerstelijnsarts over de gezondheidstoestand van de eigenaar. De digitale assistenten zullen, voor meer tri- 12

Bert Gyselinckx, Programmadirecteur draadloze autonome sensorsystemen Katrien Marent, Corporate Communications Director

Bert Gyselinckx, Programmadirecteur draadloze autonome sensorsystemen Katrien Marent, Corporate Communications Director Genezen met chips Bert Gyselinckx, Programmadirecteur draadloze autonome sensorsystemen Katrien Marent, Corporate Communications Director Chips zijn ook in de geneeskunde niet meer weg te denken. Pacemakers,

Nadere informatie

THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0

THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0 THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0 How to create a sustainable future for production companies in Belgium, given the context of high costs & global competition? Industry 4.0: visie op een industriële

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M 09-10-2015 KPN Internet of Things LoRa en M2M The device revolution Van traditionele telefonie naar Internet of Things 50 40 20 jaar 50 miljard apparaten 30 20 10 100 jaar 1 miljard connected woningen

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 SOC Maakindustrie & Made Different Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 Agoria: federatie van de technologische industrie 1.700 ondernemingen 10 domeinen Information and Communication

Nadere informatie

Internet of Things De definitieve stap naar slimme woningen

Internet of Things De definitieve stap naar slimme woningen Internet of Things De definitieve stap naar slimme woningen Frank den Hartog Senior Scientist Consumer Networks, TNO Chair of the Technical Working Group, HGI Frank.denHartog@tno.nl www.frankdenhartog.net

Nadere informatie

EPLAN User group. Siemens in Nederland. Unrestricted Siemens Nederland N.V. 2015

EPLAN User group. Siemens in Nederland. Unrestricted Siemens Nederland N.V. 2015 EPLAN User group Siemens in Nederland siemens.nl Wereldwijde aanwezigheid Dicht bij de klant overal ter wereld 10,9 115.000 69 Omzet (in miljard ) 2 15% van wereldwijd totaal Werknemers 3 33 % van wereldwijd

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Open source VoIP Networks

Open source VoIP Networks Open source VoIP Networks Standard PC hardware inexpensive add-in vs. embedded designs Ing. Bruno Impens Overview History Comparison PC - Embedded More on VoIP VoIP Hardware VoIP more than talk More...

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering. Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011

Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering. Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011 Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011 Wie is Tensing? ± 75 ervaren specialisten Financieel gezond, vooruitzichten 2011

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Invalshoeken 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Sociaal 14-10-2015 Jaarcongres BI 3 Sociaal Fabriek van de Toekomst Boeien, binden en behouden van technisch

Nadere informatie

Draadloze sensoren in machines en productielijnen

Draadloze sensoren in machines en productielijnen Draadloze sensoren in machines en productielijnen Presentatie High Tech Equipment Engineering Februari 2011 Presentatie inhoud Wireless Value Ontwerp aspecten bij draadloze systemen Waar en waarom een

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Mogelijkheden en gevolgen voor spectrum management

Mogelijkheden en gevolgen voor spectrum management Cognitieve radio Mogelijkheden en gevolgen voor spectrum management Peter Anker Presentatie NFO, 11 december 2008, http://frequenties.ez.nl/ Deze presentatie is een bewerkte versie van: Anker, P (2008),

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Ede, 18 november

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Ede, 18 november De PROFIBUS, PROFINET & Ede, 18 november 2011 IO-Link dag 2011 The basics of PROFINET Harm Geurink Product Manager AUTOMATION Phoenix Contact bv hgeurink@phoenixcontact.nl PROFINET Trends in de markt:

Nadere informatie

De Experience Economy & Change Management

De Experience Economy & Change Management De Experience Economy & Change Management Consequenties voor Organisaties en Management Consultants Presentatie voor PDO-MC Lieke Thijssen Brummen, 16 November 2001 1 Het draaiboek voor deze ervaring Venetië

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Trendanalyse IAM V2TDI college 2 november 2011

Trendanalyse IAM V2TDI college 2 november 2011 Trendanalyse IAM V2TDI college 2 november 2011 Vandaag Recap Being Human Hoofdstuk 1 Wat zijn de 5 Transformations in Interaction Waarin zien we dat terug? Trend versus Hype Changing computers Changing

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Keuze vakken P&T Living

Keuze vakken P&T Living Keuze vakken P&T Living Antal Haans (A.Haans@tue.nl) Coach Technische Vakken P&T-LIVING 31 Maart 2015 1 P&T Major Binnen de TU/e bachelor school Keuze ruimte 60 ECTS 90 ECTS - Psychologie & methoden -

Nadere informatie

Building effective IT demandsupply

Building effective IT demandsupply Building effective IT demandsupply structures Gerard Wijers Director Governance and Sourcing Management Agenda» Introductie Demand-Supply» Demand-Supply bij Vopak» Demand-Supply bij van Gansewinkel» Discussie

Nadere informatie

Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld. Frank Berets Country Manager NL April 2015

Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld. Frank Berets Country Manager NL April 2015 Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld Frank Berets Country Manager NL April 2015 Solar Power verandert Stand alone Geintegreerd 2 2 Solar Power verandert Stand alone Geïsoleerde systemen

Nadere informatie

Software Defined Datacenter Visie van Cisco. Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015

Software Defined Datacenter Visie van Cisco. Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015 Software Defined Datacenter Visie van Cisco Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015 Tomorrow Starts Here. Make amazing things happen by connecting

Nadere informatie

Virtual Enterprise Centralized Desktop

Virtual Enterprise Centralized Desktop Virtual Enterprise Centralized Desktop Het gebruik van virtuele desktops en de licensering daarvan Bastiaan de Wilde, Solution Specialist Microsoft Nederland Aanleiding Steeds meer gebruik van Virtuele

Nadere informatie

Internet of Things Businesskansen met slimme en internet-verbonden producten en diensten. Joris Castermans Workshop Internet of Things 1-12-2014

Internet of Things Businesskansen met slimme en internet-verbonden producten en diensten. Joris Castermans Workshop Internet of Things 1-12-2014 Internet of Things Businesskansen met slimme en internet-verbonden producten en diensten Joris Castermans Workshop Internet of Things 1-12-2014 Intro IoT IoT en business! I-real B.V.: H2g0 Real-time

Nadere informatie

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst?

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Louis Joosse Principal Consultant Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot de inhoud van of voortvloeiende uit dit document

Nadere informatie

IT, een belangrijk element in de toolkitvan publiek manager

IT, een belangrijk element in de toolkitvan publiek manager IT, een belangrijk element in de toolkitvan publiek manager 31 maart 2015 Frank Huynen MPM HP Industry executive Public Sector & Health Rolvan IT Aandachtspunten IT Evolutie IT bouwstenen Rolvan IT Maatschappij

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Controle over domotica Plan van aanpak

Controle over domotica Plan van aanpak Controle over domotica Plan van aanpak April 2005 Student Naam: Studentnr: 0249440 E-mail: bas@tonissen.com Radboud Universiteit Nijmegen Begeleider: Gert Veldhuijzen van Zanten Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing

Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing Even voorstellen Pim Berends, 1963 Business Consultant, ICT Automatisering. > 25 jaar ervaring in de industriële automatisering. MES scans

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Wetgeving voor Medische hulpmiddelen en Kwaliteitsverbetering. Peter N. Ruys

Wetgeving voor Medische hulpmiddelen en Kwaliteitsverbetering. Peter N. Ruys Wetgeving voor Medische hulpmiddelen en Kwaliteitsverbetering Peter N. Ruys Europese richtlijnen voor medische hulpmiddelen Actieve Implantaten (90/385/EEC) - AIMD Medische Hulpmiddelen (93/42/EEC) - MDD

Nadere informatie

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Omnichannel klantcommunicatie Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Inhoud Wat is omnichannel? Hoe kom je er? Wat betekent dit voor de documentprofessional? Omnichannel retail Winkel website

Nadere informatie

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC Innovaties in Zonne-energie ~~~~ een bloeiend stukje Nederlandse kenniseconomie Waarom zonne-energie? Prijsdaling PV modules Average module spot price

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Visionair Scenario PV

Visionair Scenario PV Visionair Scenario PV Nanotechnologie &PV:een toekomstvisie Jean V. Manca Universiteit Hasselt-IMEC./IMOMEC jean.manca@uhasselt.be Heusden-Zolder, 11 mei 2012 De toekomst van zonnecellen De Tera-Watt uitdaging

Nadere informatie

Industrie 4.0 Smart Industry. Principes en kansen voor het bedrijfsleven, Ing. F.R. Wijlhuizen MBA, Windesheim UAS

Industrie 4.0 Smart Industry. Principes en kansen voor het bedrijfsleven, Ing. F.R. Wijlhuizen MBA, Windesheim UAS Industrie 4.0 Smart Industry Principes en kansen voor het bedrijfsleven, Ing. F.R. Wijlhuizen MBA, Windesheim UAS Wanneer komt wat in welke samenhang? De verwarring Men hoort allerlei begrippen door elkaar

Nadere informatie

PicknPack. Gert Kootstra, Wageningen UR. gert.kootstra@wur.nl

PicknPack. Gert Kootstra, Wageningen UR. gert.kootstra@wur.nl PicknPack Gert Kootstra, Wageningen UR gert.kootstra@wur.nl EU project: PicknPack FP7 project automation in food packaging systems 14 partners (onderzoeksinstituten en bedrijven) 14 M (9 M subsidie) Coördinatie

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT NORMEN, INNOTEK GEEL 26/11/2013 PROF. DR. BART LETEN WAARDECREATIE DOOR INNOVATIE MARTWAARDE VAN APPLE INNOVATIE IS EEN COMPLEXE ACTIVITEIT Innovatie

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

Small Building Solution

Small Building Solution Small Building Solution for Buildings 05 maart 2015 Smart Building Congres https://www.youtube.com/watch?v=hl3wmduey8e Hannes Van Lijsebeth 1 Waarom een intelligent gebouw? 40% van alle energie ter wereld

Nadere informatie

PEX Life. Way foreward in Patient Experience. Arjen Huizinga. Voordelen voor patiënten. Persoonlijke begeleiding

PEX Life. Way foreward in Patient Experience. Arjen Huizinga. Voordelen voor patiënten. Persoonlijke begeleiding PEX Life Voordelen voor patiënten Persoonlijke begeleiding Way foreward in Patient Experience Informatie op maat 24/7 een betrouwbare vraagbaak Arjen Huizinga Berichten en stimulering op juist medicatie

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Strategisch en tactisch advies van hoog niveau

Strategisch en tactisch advies van hoog niveau Strategisch en tactisch advies van hoog niveau Mark Jenniskens MARK JENNISKENS, SENIOR CONSULTANT MOBILE ENTERPRISE M.Jenniskens@strict.nl 06-54 24 69 57 @markjenniskens www.linkedin.com/in/markjenniskens

Nadere informatie

Digitalisering van de voedselketen

Digitalisering van de voedselketen Digitalisering van de voedselketen Patrick Roelandt Director Strategy, Technology & Business Innovation @PatrickRoelandt 26/11/2014 http://nl.linkedin.com/in/patrickroelandt Version: [###] Classification:

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider Incidenten in de Cloud De visie van een Cloud-Provider Overzicht Cloud Controls Controls in de praktijk Over CloudVPS Cloudhosting avant la lettre Continu in ontwikkeling CloudVPS en de Cloud Wat is Cloud?

Nadere informatie

smartphone; wlan; wifi; hotspot; Management; devices; informatiemanagement; wifi-enabled; publieke hotspot; self-configuring; ruckus

smartphone; wlan; wifi; hotspot; Management; devices; informatiemanagement; wifi-enabled; publieke hotspot; self-configuring; ruckus Asset 1 van 11 Gids voor enterprises en hotspot operators Gepubliceerd op 12 june 2014 De WLANs van morgen moeten veel verschillende devices supporten, denk aan wifi-enabled projectors, printers en smartphones.

Nadere informatie

Industriële Robots. Industrial, Service and Personal Robotics. Industrial, Service and Personal Robots. Industrial, Service and Personal Robots.

Industriële Robots. Industrial, Service and Personal Robotics. Industrial, Service and Personal Robots. Industrial, Service and Personal Robots. Industrial, Service and Personal Robotics TWO EMERGING MARKETS Industriële Robots Industrial Robots Service Robots Mature, established market Market growth slowing, and limited by: Structured environments

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Industrie in Vlaanderen blijft belangrijk 40 % Vlaamse toegevoegde waarde (15% BBP) 70 % O&O uitgaven 80 % Vlaamse export

Nadere informatie

Mobiele communicatie: reken maar!

Mobiele communicatie: reken maar! Mobiele communicatie: reken maar! Richard J. Boucherie Stochastische Operationele Research Toen : telefooncentrale Erlang verliesmodel Nu : GSM Straks : Video on demand Toen : CPU Processor sharing model

Nadere informatie

270+ Contact Centers. 75talen TELEPERFORMANCE OVERZICHT. 182,000 werknemers. Wereldwijd marktleider in multichannel Klantbeleving Management

270+ Contact Centers. 75talen TELEPERFORMANCE OVERZICHT. 182,000 werknemers. Wereldwijd marktleider in multichannel Klantbeleving Management 1 TELEPERFORMANCE OVERZICHT Wereldwijd marktleider in multichannel Klantbeleving Management Landen waar we aanwezig zijn Landen die we faciliteren Opgericht in 1978 270+ Contact Centers Aanwezig in 62

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN Dr Doede J Binnema Programm leader Food&Nutrition HANNN Why is a cluster needed? Healthy Ageing has become an important pillar of R&D (e.g. Lifelines & ERIBA) in the three provinces of the Northern Netherlands

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

De impact op de maatschappij van ontwikkelingen in de natuurkunde en technologie

De impact op de maatschappij van ontwikkelingen in de natuurkunde en technologie Uitnodiging voor het deelnemen aan een discussiegroep met als thema De impact op de maatschappij van ontwikkelingen in de natuurkunde en technologie Literatuur: - Peter H Diamandis & Steven Kotler, Abundance

Nadere informatie

ENUM in Nederland. Themabijeenkomst SIPSIG Nummerportabiliteit en ENUM Cees Pannekoek 30 november 2006. ICT Management & Consultancy BV

ENUM in Nederland. Themabijeenkomst SIPSIG Nummerportabiliteit en ENUM Cees Pannekoek 30 november 2006. ICT Management & Consultancy BV Themabijeenkomst SIPSIG Nummerportabiliteit en ENUM Cees Pannekoek 30 november 2006 ICT Management & Consultancy BV Bepalende factoren tav van Infrastucture ENUM: 3. De snelle introductie van VOIP 4. Beschikbare

Nadere informatie

eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition

eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition GESELECTEERD EN VERZORGD DOOR info@optilox.com 078 6170707 eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition XS4 RE-VOLUTION

Nadere informatie

Van transactie naar interactie

Van transactie naar interactie De Invloed van opkomende technologieën op trade marketing in de retail: Van transactie naar interactie Jeroen van Dinther Marc Flederus De Context I Welke technologieën komen nu opzetten? II Welke kansen

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 Programma e-cf Korte introductie e-cf Nut en noodzaak Stand van zaken in Europa In Nederland e-cf in de praktijk Ronde tafel discussie Het

Nadere informatie

De convergentie naar gemak. Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com

De convergentie naar gemak. Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com De convergentie naar gemak Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com ge mak (het; o) 1. kalmte, bedaardheid: iem. op zijn gemak stellen kalm laten worden 2. het vermogen iets zonder moeite te

Nadere informatie

13/07/2012. Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout. Agenda. Tijdsindeling. K o f f i e p a u z e. TestNet Summerschool, juni 2012

13/07/2012. Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout. Agenda. Tijdsindeling. K o f f i e p a u z e. TestNet Summerschool, juni 2012 Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout Agenda No. 2 Tijdsindeling K o f f i e p a u z e No. 3 1 Introductie Zaterdag 9 juni 2012 Vrijdag 15 juni 2012 Zaterdag 16 juni 2012 Zaterdag 9 juni 2012

Nadere informatie

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Remote maintenance 4.0

Remote maintenance 4.0 Locatie A Locatie B Remote maintenance 4.0 Onderwerpen 1 2 3 Uitleg Remote maintenance 4.0 Verschillende manieren van Remote maintenance Remote maintenance als een service 4 Twee voorbeelden van mogelijke

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

E-Services Economy. prof. dr. Jos van Hillegersberg j.vanhillegersberg@utwente.nl

E-Services Economy. prof. dr. Jos van Hillegersberg j.vanhillegersberg@utwente.nl E-Services Economy prof. dr. Jos van Hillegersberg j.vanhillegersberg@utwente.nl Hoogleraar Ontwerp en Implementatie van Informatiesystemen Management & Governance Universiteit Twente 1 Inhoud Algemene

Nadere informatie

The Control Room of the Future

The Control Room of the Future Even voorstellen: Prodek Automation products Opgericht in 2001 Importeur / distributeur Opleiding / levering / advies / consultancy / dienstverlening Joop de Kwant Directeur Hoe ziet de toekomstige controle

Nadere informatie

Overzicht O&O ICT. oproepen/opportuniteiten. 31/1/2008 PiCToR Info Sessie

Overzicht O&O ICT. oproepen/opportuniteiten. 31/1/2008 PiCToR Info Sessie Overzicht O&O ICT oproepen/opportuniteiten 2008 FP7 oproepen FP7 Cooperation - Thema 3 ICT FP7-ICT-2007-3 Challenge 2: Cognitive Systems, Interaction, Robotics (97 M) Challenge 4: Digital Libraries and

Nadere informatie

EERSTE in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //RE-VOLUTION. 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend LIMITED EDITION

EERSTE in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //RE-VOLUTION. 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend LIMITED EDITION GESELECTEERD EN VERZORGD DOOR info@optilox.com 078 6170707 EERSTE in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //RE-VOLUTION 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend LIMITED EDITION XS4 RE-VOLUTION

Nadere informatie