Merendeel ouders voelt zich competent als opvoeder

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Merendeel ouders voelt zich competent als opvoeder"

Transcriptie

1 Foto: Martine Sprangers SCP-onderzoek naar opvoeding, sociaal netwerk, buurt en ontwikkeling van kinderen Merendeel ouders voelt zich competent als opvoeder Door Simone de Roos en Freek Bucx 8 In de hedendaagse berichtgeving over ouderschap en opvoeding zijn regelmatig bezorgde geluiden te horen: ouders worden steeds onzekerder, kampen met steeds meer opvoedingsvragen en schieten zelfs in een opvoedingskramp. Opvoeden zou vooral een privéaangelegenheid zijn waarbij ouders weinig steun krijgen vanuit hun sociale omgeving. De meeste ouders oordelen echter positief over het opvoeden van hun kinderen, blijkt uit het onderzoek Opvoeden in Nederland van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Een ruime meerderheid van de ouders is te spreken over de hulp vanuit het sociale netwerk en de rol van de buurt als medeopvoeder. De opvoeding van kinderen krijgt de laatste jaren weer volop politieke, wetenschappelijke en maatschappelijke aandacht. Die aandacht is niet onverdeeld positief. Zo zijn ouders zelf kritisch over elkaars opvoeding. In een enquête onder ouders in 2007 blijkt maar liefst 78 procent zich te ergeren aan andermans kinderen en vindt een meerderheid van 64 procent dat er strenger opgevoed moet worden (J/M, 2007). Ook betwijfelen wetenschappers en politici soms of ouders tegenwoordig wel voldoende zijn toegerust om hun kinderen op te voeden (Hermanns, 2009; ministerie voor Jeugd en Gezin; 2008). Door allerlei veranderingen in en rondom gezinnen zijn veel oude vanzelfsprekendheden op losse schroeven komen te staan (Zeijl en Van Egten, 2008). Dat zou ouders onzeker maken. Bovendien wijzen sommigen er op dat hedendaagse ouders slechts in beperkte mate BSL - JEC _JEC 008

2 Merendeel ouders voelt zich competent als opvoeder kunnen terugvallen op steun uit hun persoonlijke netwerk en hun buurt (RMO/RVZ, 2009). De overheid gaat er dan ook van uit dat ouders van nu wel een steuntje in de rug kunnen gebruiken bij de opvoeding (Ministerie voor Jeugd en Gezin, 2008). Tegelijkertijd is er weinig bekend over hoe ouders daadwerkelijk de opvoeding van hun kinderen vormgeven en welke rol de sociale omgeving daarbij speelt. Het laatste grootschalige, representatieve onderzoek naar opvoeden in Nederland dateerde alweer van meer dan vijftien jaar geleden (Rispens en anderen, 1996). Daarom heeft het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in 2010 een grootschalig onderzoek uitgevoerd, Opvoeden in Nederland, een enquête onder bijna ouders van thuiswonende kinderen van 0 tot en met 17 jaar. Per gezin is één ouder benaderd, de vader of de moeder. De ouders hebben informatie gegeven over de opvoeding van hun kinderen en de mate waarin zij daarbij steun krijgen vanuit hun sociale netwerk en hun buurt. Ook rapporteerden zij over de gezondheid en het gedrag van een van hun kinderen. De bevindingen uit dit onderzoek zijn beschreven in het Gezinsrapport 2011, dat in mei verscheen (Bucx, 2011). Ondersteuning, controle en structuur In de opvoeding begeleiden ouders het kind bij zijn ontwikkeling tot een zelfstandig participerend lid van de samenleving. Dat doen ouders door het kind een verzorgende en beschermende omgeving en structuur te bieden en door eisen te stellen aan het gedrag van het kind en daarop controle uit te oefenen (Groenendaal en Deković, 2000). Opvoeden in Nederland maakt daarom onderscheid naar drie aspecten, ondersteuning, controle en structuur, in lijn met eerder onderzoek (Rispens en anderen, 1996; Verhoeven en anderen, 2007). Ondersteuning verwijst naar de mate waarin ouders genegenheid aan hun kind laten zien en responsief zijn. Responsief zijn betekent dat ouders de behoeften van hun kind opmerken en daar adequaat op reageren, bijvoorbeeld door hun kind te troosten als het verdrietig is. Verreweg de meeste ouders meer dan 90 procent geven aan veel genegenheid aan hun kind te laten zien en goed te weten wat er in hun kind omgaat en wat het nodig heeft. Het uitoefenen van controle heeft te maken met het in goede banen leiden van het gedrag van het kind. Ouders kunnen bijvoorbeeld hun kind straffen wanneer het iets doet wat niet mag of het juist belonen bij gewenst gedrag. Wanneer ouders straffen, zondert 63 procent van de ouders het kind af, bijvoorbeeld door het naar zijn kamer te sturen. Ouders zijn veel minder geneigd hun kind fysiek te straffen; 15 procent deelt wel eens een pedagogische tik uit. Nagenoeg alle 9 BSL - JEC _JEC 009

3 Simone de Roos en Freek Bucx 10 ouders 99 procent geven hun kind een complimentje wanneer het iets goed heeft gedaan. Twee derde van de ouders gaat vaak iets leuks doen met hun kind als beloning voor gewenst gedrag. Een andere maatregel om controle uit te oefenen is het kind negeren. Ouders werpen hun kind bijvoorbeeld bij overtredingen een boze blik toe en kijken er vervolgens niet meer naar om of praten pas weer met het kind als het zich beter gedraagt. Een minderheid van de ouders tussen de 19 en 40 procent zegt deze dingen vaak te doen. Ouders kunnen het gedrag van hun kind ook reguleren door uitleg en informatie te geven over waarom iets moet of niet mag, en door zelfstandig gedrag te stimuleren. Uit het onderzoek komt naar voren dat de meeste ouders de regels liever uitleggen dan van bovenaf opleggen. Zo maakt 96 procent van de ouders hun kind duidelijk waarom zij straffen. Ruim driekwart van de ouders moedigt hun kind aan zich onafhankelijk op te stellen en zelf beslissingen te nemen. Structuur heeft betrekking op de mate waarin ouders een ordelijke omgeving scheppen, regelmaat in het dagritme aanbrengen en consequent zijn in hun gedrag tegenover het kind. Meer dan 90 procent van de ouders geeft aan veel aandacht te besteden aan regelmaat en een ordelijke omgeving; ze zorgen voor een schoon huis en vaste routines, bijvoorbeeld een vast tijdstip voor het avondeten. Wel is bijna een derde van de ouders naar eigen zeggen niet zo consistent in het handhaven van regels voor de kinderen. 32 procent van de ouders deelt bijvoorbeeld vaak een lichtere straf uit dan gepland. Uit eerder onderzoek is herhaaldelijk gebleken dat de ingrediënten voor een goede en effectieve opvoeding bestaan uit het bieden van veel ondersteuning, het veelvuldig gebruikmaken van uitleg om controle uit te oefenen, het veelvuldig stimuleren van zelfstandigheid, en het geven van voldoende structuur (Groenendaal en Deković, 2000). Volgens deze maatstaven doen de meeste ouders het dus naar eigen zeggen goed. Het overgrote merendeel van de ouders ruim 95 procent is ook tevreden met hoe het thuis gaat en voelt zich competent als opvoeder. Dat betekent niet dat alles altijd vlekkeloos verloopt. Want 18 procent van de vaders en 22 procent van de moeders heeft soms het gevoel dat ze de opvoeding van hun kind niet goed in de hand hebben. Ook vindt ongeveer de helft van de ouders het ouderschap moeilijker dan zij van tevoren dachten. Informele steun Zijn ouders vooral op zichzelf aangewezen in de opvoeding van hun kinderen, of is er ook een helpende hand vanuit de omgeving? De BSL - JEC _JEC 010

4 Merendeel ouders voelt zich competent als opvoeder meeste ouders blijken te beschikken over een praatpaal in de omgeving. Zo praat bijna 80 procent van de ouders minstens een paar keer per jaar met ouders of andere familieleden, vrienden, kennissen of buren over de opvoeding of krijgt advies van hen. De helft van alle ouders krijgt een paar keer per maand of vaker steun uit ten minste één hoek van dit informele sociale netwerk. Ook kunnen ouders vaak aankloppen bij hun netwerk voor een oppas of het halen en brengen van hun kinderen. Ouders krijgen deze vorm van ondersteuning vooral van hun eigen ouders. 62 procent van de ouders ontvangt deze praktische hulp minstens een paar keer per jaar van hun ouders, 41 procent minstens een paar keer per maand. Ook al hebben ouders in Nederland regelmatig contact met anderen over de opvoeding, zij lopen de deur beslist niet plat. Ongeveer 20 procent heeft zelden of nooit met iemand uit zijn netwerk contact over de opvoeding en nog eens 30 procent slechts enkele keren per jaar. Dat kan te maken hebben met de cultuur van het zelf doen die in Nederland heerst ten aanzien van het opvoeden van kinderen. Ouders in Nederland hebben een duidelijke voorkeur om de opvoeding en verzorging van kinderen zoveel mogelijk zelf in de hand te houden, bleek uit eerder onderzoek (Portegijs en anderen, 2006). Ook willen ouders anderen niet tot last zijn. Het is dus zeker niet zo dat Nederlandse gezinnen geïsoleerd zijn en zich op hun eigen eilandje terugtrekken. Wel zien ouders de opvoeding van kinderen vooral als een eigen gezinsverantwoordelijkheid en veel minder als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gezin en naaste omgeving. De naaste gezinsomgeving het informele sociale netwerk van ouders en de buurt is wel betrokken bij de opvoeding, maar staat tegelijkertijd op afstand. Het sociale netwerk van ouders wordt voornamelijk actief op momenten dat ouders zich onzeker voelen over hun pedagogische kwaliteiten of wanneer ze zich in een moeilijke situatie bevinden en om hulp verlegen zitten. Dat laatste is bijvoorbeeld het geval bij alleenstaande ouders: het gemis van een partner met wie zij de zorg voor de opvoeding kunnen delen, wordt deels gecompenseerd doordat zij kunnen terugvallen op steun uit hun persoonlijke netwerk. Twee derde van de ouders is tevreden met het luisterend oor en de tips die zij krijgen van mensen om hen heen. Slechts een klein deel van alle ouders minder dan 10 procent heeft behoefte aan meer steun. Dan gaat het met name om advies over de opvoeding of de gelegenheid om met anderen te praten over de opvoeding. Meer dan gemiddeld hebben ouders met jonge kinderen en alleenstaande ouders behoefte aan meer steun op dit gebied. Ook ouders die onzeker zijn over hun vaardigheden als opvoeder en 11 BSL - JEC _JEC 011

5 Simone de Roos en Freek Bucx ouders die minder effectieve opvoedingsstrategieën hanteren, geven vaker aan behoefte te hebben aan meer informele steun. De buurt als medeopvoeder 12 Niet alleen het informele sociale netwerk kan ouders helpen bij de opvoeding van hun kinderen. Ook de buurt kan ouders tot steun zijn: buurtgenoten kunnen een oogje in het zeil houden en kinderen corrigeren wanneer ze asociaal of ander ongewenst gedrag vertonen (Sampson en anderen, 1999). Uit Opvoeden in Nederland blijkt dat de meeste ouders hun buurt kind- en gezinsvriendelijk vinden. Meer dan twee derde van de ouders meldt dat ouders in de buurt met elkaar over de kinderen praten en elkaar helpen als er iets aan de hand is. Ze zijn iets minder positief over de interesse die ouders in de buurt tonen voor hoe andere ouders opvoeden slechts iets meer dan de helft van de ouders ervaart die interesse. Buurtgenoten praten dus wel over de kinderen, maar vragen minder naar wat andere ouders bezighoudt bij het opvoeden. Ook dit kan samenhangen met de eerdergenoemde cultuur van het zelf doen in de opvoeding. Interesse tonen in andermans opvoeding kan in een dergelijke cultuur snel als bemoeienis worden ervaren (Speetjens en anderen, 2009). Wat betreft sociale controle zegt een ruime meerderheid van de ouders 70 tot 85 procent dat mensen de kinderen in de buurt kennen en in de gaten houden. Buurtgenoten spreken kinderen erop aan als ze geen rekening houden met anderen. Veel minder ouders 57 procent vinden dat buurtgenoten optreden tegen rondhangende jongeren. Verder ervaren de meeste ouders het opgroeiklimaat in de buurt als positief. Zo beoordeelt 90 procent van de ouders hun buurt als een goede buurt voor kinderen om in op te groeien. Volgens 79 procent van de ouders komen kinderen in hun buurt ook vaak bij andere gezinnen over de vloer. Niet alle buurten worden echter als even kind- en gezinsvriendelijk ervaren. In buurten met meer sociale achterstand, dat wil zeggen met een laag gemiddeld inkomen en opleidingsniveau en met relatief veel werkloosheid, is de onderlinge betrokkenheid en sociale controle volgens ouders lager en is ook het opgroeiklimaat minder positief dan in andere buurten. BSL - JEC _JEC 012

6 Merendeel ouders voelt zich competent als opvoeder Kwetsbare gezinnen Niet voor alle ouders geldt dat het goed gaat met de opvoeding en dat ze voldoende ondersteuning krijgen uit hun sociale netwerk en de buurt. Dan gaat het voornamelijk om ouders die leven in gezinsomstandigheden met een groter risico op problemen, zoals alleenstaande ouders, laagopgeleide ouders en ouders met een laag inkomen. Als ouders de zorg en opvoeding niet kunnen delen met een partner en in financiële nood verkeren, kan dat leiden tot spanningen en stress, wat weer een wissel kan trekken op de kwaliteit van de opvoeding. Ouders in dergelijke kwetsbare omstandigheden maken minder vaak gebruik van effectieve opvoedingsstrategieën dan andere ouders, blijkt uit Opvoeden in Nederland. Deze ouders straffen en negeren hun kind vaker, stimuleren de autonomie van het kind minder vaak en zijn minder consistent en voorspelbaar in hun gedrag tegenover hun kind dan andere ouders. Bovendien ontvangen ouders die van weinig geld moeten rondkomen en laag opgeleid zijn relatief weinig informele steun en hebben ze vaak behoefte aan meer steun. Dat laatste geldt ook voor alleenstaande ouders. Hoewel alleenstaande ouders meer informele opvoedingsondersteuning van hun ouders en vrienden krijgen dan tweeoudergezinnen, kunnen ze naar eigen zeggen nog meer hulp gebruiken. Alleenstaande ouders ontberen natuurlijk de steun van een partner bij de opvoeding en hebben vaak te maken met complexe problemen rond een scheidingssituatie, waardoor ze waarschijnlijk meer behoefte aan steun hebben dan andere ouders en een groter beroep op hun omgeving doen. Verder ervaren al deze kwetsbare groepen ouders hun buurt als minder kind- en gezinsvriendelijk. Deze ouders hebben dus op verschillende terreinen van hun opvoedingssituatie minder positieve ervaringen. Ook blijken hun kinderen vergeleken met andere kinderen een groter risico te lopen op het ontwikkelen van probleemgedrag en een slechtere gezondheid. 13 De ontwikkeling van kinderen De bevindingen uit Opvoeden in Nederland suggereren dat de steun van het sociale netwerk en de buurt de kwaliteit van het opvoedend handelen van ouders kan vergroten, en dat dit op zijn beurt weer een positieve weerslag kan hebben op het gedrag van kinderen. Zo vertonen ouders die tevreden zijn met de steun uit hun netwerk meer ondersteunend en zelfstandigheid bevorderend gedrag, leggen zij de BSL - JEC _JEC 013

7 Simone de Roos en Freek Bucx 14 regels meer uit, zijn zij meer consistent en voelen zij zich meer competent dan ouders die ontevreden zijn met de steun. Ondersteunend en consequent gedrag van ouders en een positieve opvoedingsbeleving blijken op hun beurt weer samen te gaan met een gunstige ontwikkeling van het kind. Want ouders die tevreden zijn over de opvoeding van hun kind, hun kind veel genegenheid tonen en responsief en consequent zijn, hebben vaker kinderen die gezond zijn en weinig last hebben van probleemgedrag dan ouders die minder tevreden zijn en een kwalitatief minder goede opvoeding bieden. Vanzelfsprekend kunnen deze samenhangen twee kanten op werken. Een kwalitatief goede opvoeding door ouders en een positieve kijk op de opvoeding kan bijdragen aan een gunstige ontwikkeling van een kind, maar omgekeerd kunnen problemen van kinderen er ook toe leiden dat ouders minder effectief gaan opvoeden en minder tevreden zijn over die opvoeding. Het onderzoek Opvoeden in Nederland vond plaats op één moment, waardoor wel een samenhang is aangetoond tussen de opvoeding en de ontwikkeling van kinderen, maar geen uitspraken te doen zijn over oorzakelijke verbanden. Daarvoor is het noodzakelijk om ouders en kinderen over langere tijd te volgen. Overigens loopt de relatie tussen informele ondersteuning en het gedrag van kinderen niet alleen indirect, via de opvoeding die ouders geven. Uit het onderzoek blijkt dat steun vanuit het bredere sociale netwerk van ouders ook onafhankelijk van de opvoeding een directe, afzonderlijke bijdrage kan leveren aan het verkleinen van de kans op teruggetrokken en angstig gedrag, sombere gevoelens en psychosomatische klachten van kinderen. Deze directe rol van het sociale netwerk van ouders bij het gedrag van kinderen is echter kleiner dan de indirecte rol die het netwerk speelt via de opvoeding door ouders. Kinderen in de buurt Naast het sociale netwerk speelt ook de buurt een rol bij het gedrag en de gezondheid van kinderen. Los van de opvoeding door ouders kan de buurt een gunstig effect hebben op hun ontwikkeling. Zo zijn kinderen die volgens hun ouders wonen in een buurt met een gunstig opgroeiklimaat, waarin ze veilig buiten kunnen spelen en vaak bij andere gezinnen over de vloer komen, meestal gezonder en socialer en hebben ze minder problemen in de omgang met leeftijdgenoten dan kinderen uit een buurt met een minder gunstig opgroeiklimaat. Een buurt met een prettig opgroeiklimaat zorgt ervoor dat kinderen weinig last hebben van omgevingsstress en veel ervaring BSL - JEC _JEC 014

8 Merendeel ouders voelt zich competent als opvoeder kunnen opdoen in het contact met andere kinderen. Dat komt hun sociale ontwikkeling ten goede. Deze directe rol van de buurt is overigens klein vergeleken met de rol van de ouders. De buurt speelt vooral een indirecte rol, via de opvoeding door ouders. In sociaal zwakkere buurten maken ouders vaker gebruik van minder effectieve opvoedingsstrategieën zoals straffen en negeren, en dat kan een negatief effect hebben op de ontwikkeling van kinderen. In buurten waarin volgens ouders meer sociale controle is en het opgroeiklimaat ook gunstiger is, maken ouders zich minder zorgen over de opvoeding en zijn zij meer ondersteunend en consistent in hun gedrag tegenover hun kinderen. En een positieve opvoedingsbeleving en ondersteunend en consequent gedrag van ouders hangen op hun beurt weer samen met een gunstigere ontwikkeling van de kinderen. Kortom, het onderzoek suggereert dat het informele sociale netwerk van ouders en de buurt een belangrijke rol kunnen spelen in het opvoeden en opgroeien van kinderen, maar dat die rol vooral indirect van aard is. Advies en steun van mensen om je heen die je kent en vertrouwt, kan stress en onzekerheid bij ouders verminderen en hen helpen hun opvoedingsstrategieën bij te schaven en te verfijnen. En dat kan weer een gunstige bijdrage leveren aan de ontwikkeling van kinderen. De meeste ouders vinden dat zij voldoende steun uit hun netwerk ontvangen en ervaren hun buurt als ondersteunend. Dat geldt echter niet voor alle ouders. Vooral ouders in een kwetsbare gezinssituatie alleenstaande ouders, laag opgeleide ouders en ouders met een laag inkomen en ouders in sociaal zwakkere buurten hebben behoefte aan meer steun. De Centra voor Jeugd en Gezin die de afgelopen jaren zijn ontstaan, zouden met name in deze situaties een belangrijke functie kunnen vervullen, door aan de ene kant ouders advies en raad te geven en aan de andere kant de informele netwerken van ouders te versterken door hen in contact te brengen met andere ouders. 15 Dit artikel is gebaseerd op het Gezinsrapport Het rapport is te downloaden en te bestellen via Dit artikel is, net als de andere artikelen in dit nummer, gratis te downloaden via > Kennis > Jaargang 2011 > No 3/2011. BSL - JEC _JEC 015

9 Simone de Roos en Freek Bucx Verder lezen 16 Bucx, F. (red.) (2011). Gezinsrapport Een portret van het gezinsleven in Nederland. Den Haag, Sociaal en Cultureel Planbureau. Groenendaal, H. & Deković, M. (2000). Risicofactoren voor de kwaliteit van de opvoeding. Pedagogiek, jaargang 20, nummer 1, pagina Hashima, P. & Amato, P. (1994). Poverty, Social Support, and Parental Behaviour. Child Development, jaargang 65, nummer 2, pagina Hermanns, J. (2009). Het opvoeden verleerd. Inaugurele rede Kohnstammleerstoel. Amsterdam, Universiteit van Amsterdam. J/M (2007). Ouderonderzoek. J/M, september 2007, pagina Kesselring, M., Gemmeke, M. & Geschiere, M. (2010). CJG kan opvoedkundige kracht van de omgeving versterken. Jeugd en Co Kennis, jaargang 4, nummer 3, pagina Leventhal, T. & Brooks-Gun, J. (2000). The neighborhoods they live in. The effects of neighborhood residence on child and adolescent outcomes. Psychological Bulletin, jaargang 126, nummer 2, pagina Ministerie voor Jeugd en Gezin (2008). De kracht van het gezin. Nota gezinsbeleid Den Haag, Ministerie voor Jeugd en Gezin. Portegijs, W., Hermans, B. & Lalta, V. (red.) (2006). Emancipatiemonitor Veranderingen in de leefsituatie en levensloop. Den Haag, Sociaal en Cultureel Planbureau. Rispens, J., Hermanns, J.M.A. & Meeus, W.H.J. (1996). Opvoeden in Nederland. Assen, Van Gorcum. Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling/Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (2009). Investeren rondom kinderen. Den Haag, Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling/Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Sampson, R. J., Morenoff, J.D. & Earls, F. (1999). Beyond Social Capital. Spatial Dynamics of Collective Efficacy for Children. American Sociological Review, jaargang 64, nummer 5, pagina Speetjens, P., Linden, D. van der & Goossens, F. (2009). Kennis over opvoeden. De vragen van ouders, het aanbod van de overheid en de mogelijkheden van de markt. Utrecht, Trimbos-instituut. Verhoeven, M., Junger, M., Aken, C. van, Deković, M. & Aken, M.A.G. van (2007). Parenting During Toddlerhood. Contributions of Parental, Contextual, and Child Characteristics. Journal of Family Issues, jaargang 28, nummer 12, pagina Zeijl, E. & Egten, C. van (2008). Over opvoeden gesproken... Jeugdbeleid, jaargang 2, nummer 1, pagina Simone de Roos is auteur van het Gezinsrapport Zij werkt als onderzoeker bij de onderzoeksgroep Emancipatie, Jeugd en Gezin van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Freek Bucx is redacteur en auteur van het Gezinsrapport 2011.Hijwerktals onderzoeker bij de onderzoeksgroep Emancipatie, Jeugd en Gezin van het Sociaal en Cultureel Planbureau. BSL - JEC _JEC 016

Notitie Opvoeding en participatie

Notitie Opvoeding en participatie Notitie Opvoeding en participatie Landelijk Netwerk Moeder- en vadercentra Datum MOVISIE Utrecht, 09 maart 2009 Opvoeding en participatie Het Landelijk Netwerk Moedercentra is verheugd over de aandacht

Nadere informatie

Alleenstaande opvoeders steunen elkaar

Alleenstaande opvoeders steunen elkaar Alleenstaande opvoeders steunen elkaar Riny Koersen, orthopedagoge, Community Support Het aantal alleenstaande ouders in Nederland blijft toenemen. Opvoeden en grootbrengen in één hand. In de Gemeente

Nadere informatie

Betekenis van vaderschap

Betekenis van vaderschap Betekenis van vaderschap Conferentie vader-empowerment G.O.Helberg Kinder-en Jeugdpsychiater Materiaal ontleed aan onderzoek: Prof. dr. Louis Tavecchio Afdeling POWL, Universiteit van Amsterdam Een paar

Nadere informatie

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Financiers: Gemeente Rotterdam Gemeente Amsterdam Gemeente Utrecht Gemeente

Nadere informatie

Veiligheid en welbevinden. Hoofdstuk 1

Veiligheid en welbevinden. Hoofdstuk 1 30 Veiligheid en welbevinden Kees (8) en Lennart (7) zitten in de klimboom. Kees geeft Lennart een speels duwtje en Lennart geeft een duwtje terug. Ze lachen allebei. Maar toch kijkt Lennart even om naar

Nadere informatie

1 Het sociale ontwikkelingstraject

1 Het sociale ontwikkelingstraject 1 Het sociale ontwikkelingstraject Tijdens de schoolleeftijd valt de nadruk sterk op de cognitieve ontwikkeling. De sociale ontwikkeling is in die periode echter minstens zo belangrijk. Goed leren lezen,

Nadere informatie

waar denkt u aan bij het woord opvoeden? De kracht van Positief opvoeden Overzicht Hoop en verwachting

waar denkt u aan bij het woord opvoeden? De kracht van Positief opvoeden Overzicht Hoop en verwachting Overzicht De kracht van Positief opvoeden 1 Hoop en verwachting Opvoeden in de praktijk Waarom positief opvoeden? De 5 principes van positief opvoeden Tijd voor vragen en discussie 2 Hoop en verwachting

Nadere informatie

Als opvoeden even lastig is

Als opvoeden even lastig is Als opvoeden even lastig is Hoe pak je dat dan aan? Soms weet ik niet meer wat ik moet doen om hem stil te krijgen. Schattig? Je moest eens weten. Hoezo roze wolk? Mijn dochter kan af en toe het bloed

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Gezinsmilieu en het vooruitzicht op een huwelijk voor kinderen

Gezinsmilieu en het vooruitzicht op een huwelijk voor kinderen Pagina 1 / 14 Gezinsmilieu en het vooruitzicht op een huwelijk voor kinderen Kinderen uit intacte gezinnen hebben vaker een positieve houden ten opzicht van het huwelijk en hogere verwachtingen van hun

Nadere informatie

Goed voorbeeld doet volgen. Martine Noordegraaf 6-3-2015

Goed voorbeeld doet volgen. Martine Noordegraaf 6-3-2015 Goed voorbeeld doet volgen Martine Noordegraaf 6-3-2015 Welk type ouderschap ziet u het meest in de gehandicaptensector? Adequaat ouderschap Verstoord ouderschap Problematisch ouderschap Overvraagd ouderschap

Nadere informatie

Gebruik van kinderopvang

Gebruik van kinderopvang Gebruik van kinderopvang Saskia te Riele In zes van de tien gezinnen met kinderen onder de twaalf jaar hebben de ouders hun werk en de zorg voor hun kinderen zodanig georganiseerd dat er geen gebruik hoeft

Nadere informatie

Cijfers over opvoedingsvragen en -problemen

Cijfers over opvoedingsvragen en -problemen Cijfers over opvoedingsvragen en -problemen Deniz Ince December 2008 Nederlands Jeugdinstituut Infolijn t (030) 230 65 64 e infojeugd@nji.nl i www.nji.nl Zowel uit landelijke als regionale onderzoeken

Nadere informatie

Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders. Wat kan Altra bieden?

Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders. Wat kan Altra bieden? Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders Wat kan Altra bieden? Problemen & Risico s Beschermende factoren Bouwstenen jeugdhulp van Altra Verlies familie en verlatingsangst Veilige basis, vertrouwen

Nadere informatie

Van de 459 respondenten was het merendeel vrouwelijk (75 procent).

Van de 459 respondenten was het merendeel vrouwelijk (75 procent). Bijlage 1 Enquête Opvoeden en opgroeien in Oisterwijk Januari 2015 1. Waarom deze enquête? De gemeente vindt het belangrijk dat kinderen zich goed kunnen ontwikkelen en gezond en veilig opgroeien. Kinderen

Nadere informatie

Kinderen uit gebroken gezinnen hebben een groter risico op armoede tijdens de jeugd. Uit het

Kinderen uit gebroken gezinnen hebben een groter risico op armoede tijdens de jeugd. Uit het Pagina 1 / 16 Huwelijk en armoede Het huwelijk blijkt de kans op armoede als kind en volwassene te verkleinen. Kinderen uit gebroken gezinnen hebben een grotere kans op armoede tijdens het opgroeien. De

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

CJG kan opvoedkundige kracht van de omgeving versterken

CJG kan opvoedkundige kracht van de omgeving versterken Foto: Herbert Wiggerman De pedagogische civil society en het CJG CJG kan opvoedkundige kracht van de omgeving versterken Door Marije Kesselring, Mireille Gemmeke en Mieke Geschiere Het versterken van de

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Onderbouwing Opvoedingsondersteuning in de JGZ De JGZ-medewerker heeft een taak bij het schatten van de opvoedingscompetentie en opvoedingsonmacht van ouders.

Nadere informatie

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van 9 Samenvatting 173 174 9 Samenvatting Kanker is een veel voorkomende ziekte. In 2003 werd in Nederland bij meer dan 72.000 mensen kanker vastgesteld. Geschat wordt dat het hier in 9.000 gevallen om mensen

Nadere informatie

Professionaliteit in de zorg voor de jeugd

Professionaliteit in de zorg voor de jeugd Professionaliteit in de zorg voor de jeugd Professionals in de jeugdzorg Jo Hermanns Met de professionaliteit van de werkers in de jeugdzorg is weinig mis Hoog opleidingsniveau Aanvullende trainingen Werkbegeleiding/supervisie

Nadere informatie

ER IS MEER TE WINNEN N B B 7 S E P T E M B E R, J A N P O E L S

ER IS MEER TE WINNEN N B B 7 S E P T E M B E R, J A N P O E L S ER IS MEER TE WINNEN N B B 7 S E P T E M B E R, J A N P O E L S INTRODUCTIE EN VERWACHTINGEN Jan Poels J.Poels@Planet.nl ZZP-er in de Sport, Basketbal Hoofdvak Docent NOC*NSF Coachen op Sociaal gedrag,

Nadere informatie

Factsheet Behoefte aan opvoedingsondersteuning

Factsheet Behoefte aan opvoedingsondersteuning Factsheet Behoefte aan opvoedingsondersteuning AANLEIDING Op dit moment wordt overal in het land hard gewerkt aan de Centra voor Jeugd en Gezin. Volgens planning moeten er in 2009 zo n 80 gemeenten starten

Nadere informatie

HE E Z E GEZONDHEID & WELZIJN. De gezondheid van het kind is volgens ouder (heel) blij. Meest voorkomende problemen: Regio: 8%

HE E Z E GEZONDHEID & WELZIJN. De gezondheid van het kind is volgens ouder (heel) blij. Meest voorkomende problemen: Regio: 8% Jeugdmonitor 0-11 jaar -LEENDE -2014 HE E Z E GEZONDHEID & WELZIJN 85% 87% 97% Het kind voelde zich de afgelopen 3 maanden De gezondheid van het kind is volgens ouder (heel) blij 17% 21% (heel) goed Meest

Nadere informatie

Ouderlijke betrokkenheid en het welzijn van kinderen

Ouderlijke betrokkenheid en het welzijn van kinderen Pagina 1 / 17 Ouderlijke betrokkenheid en het welzijn van kinderen Als kinderen meer ouderlijke betrokkenheid ervaren en een betere band met hun ouders hebben, is de kans kleiner dat zij gedragsproblemen

Nadere informatie

Moet mijn kind nog luisteren?

Moet mijn kind nog luisteren? Moet mijn kind nog luisteren? Grenzen stellen in de opvoeding Mauri Met dank aan M. Wysmans Schoolreglement uit 1848 Kaartspelen in de klas Vloeken Alcohol drinken op school Liegen Meisjes spelen met jongens

Nadere informatie

Beschrijving en theoretische onderbouwing van Ouder in Actie in de Kocatepe moskee in Rotterdam

Beschrijving en theoretische onderbouwing van Ouder in Actie in de Kocatepe moskee in Rotterdam Beschrijving en theoretische onderbouwing van Ouder in Actie in de Kocatepe moskee in Rotterdam Universiteit Utrecht, April 2012 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Samenvatting 4 Deel A. Beschrijving 4 - Achtergrondinformatie

Nadere informatie

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse Ouders, het verborgen kapitaal van de school Hans Christiaanse Initiatief OCW vanaf januari 2012 www.facebook.com/oudersenschoolsamen Samenwerken Noem wat erin je opkomt, als je denkt aan een goede samenwerking

Nadere informatie

Verschuivende machtsrelaties in allochtone gezinnen Trees Pels

Verschuivende machtsrelaties in allochtone gezinnen Trees Pels Huiselijk geweld: achtergronden Verschuivende machtsrelaties in allochtone gezinnen Trees Pels 29 mei 2008 Congres Huiselijk Geweld: Families onder Druk Amsterdam, De Meervaart Meeste plegers zijn mannen,

Nadere informatie

Omgaan & Trainen met je hond Door: Jan van den Brand. (3 e druk) 2015, Jan van den Brand www.hondentraining adviescentrum.nl

Omgaan & Trainen met je hond Door: Jan van den Brand. (3 e druk) 2015, Jan van den Brand www.hondentraining adviescentrum.nl Door: Jan van den Brand Inleiding Ik krijg veel vragen van hondeneigenaren. Veel van die vragen gaan over de omgang met en de training van de hond. Deze vragen spitsen zich dan vooral toe op: Watt is belangrijk

Nadere informatie

DE OUDER-KIND RELATIE EEN KWALITATIEVE ANALYSE VAN GESPREKKEN MET AWEL

DE OUDER-KIND RELATIE EEN KWALITATIEVE ANALYSE VAN GESPREKKEN MET AWEL DE OUDER-KIND RELATIE EEN KWALITATIEVE ANALYSE VAN GESPREKKEN MET AWEL HALLO Hallo. Ik ben een meisje van 12, mijn ouders zijn gescheiden en mijn moeder heeft nu een nieuwe man en ik kan hem niet goed

Nadere informatie

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo factsheet Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het, het en het mbo Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft in 2012 een enquête over ouderbetrokkenheid gehouden onder ouders in het, het en het middelbaar beroepsonderwijs.

Nadere informatie

Verslag workshop Curaçao çao Discussiepunten ura op C ork ag w Versl

Verslag workshop Curaçao  çao Discussiepunten ura op C ork ag w Versl Symposium Koninkrijkskinderen Verslag workshop Curaçao 23 mei 2013 Voorzitter: Francis de Lanoy Columnist: Tamara Salsbach Aantal deelnemers: Circa 40 Onder leiding van de voorzitter rector magnificus

Nadere informatie

Opvoeden: een uitdaging? Voor ouders van kinderen tussen 0 en 19 jaar

Opvoeden: een uitdaging? Voor ouders van kinderen tussen 0 en 19 jaar opvoedcursussen themabijeenkomsten lezingen Opvoeden: een uitdaging? Voor ouders van kinderen tussen 0 en 19 jaar Opvoeden is leuk (maar soms niet makkelijk) Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) is de

Nadere informatie

Gezinsrapport 2011. Een portret van het gezinsleven in Nederland. Freek Bucx (red.)

Gezinsrapport 2011. Een portret van het gezinsleven in Nederland. Freek Bucx (red.) Gezinsrapport 2011 Gezinsrapport 2011 Een portret van het gezinsleven in Nederland Freek Bucx (red.) Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, mei 2011 Het Sociaal en Cultureel Planbureau is ingesteld

Nadere informatie

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen,

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen, Zwolle Rapportage Mantelzorg in beeld Resultaten uit onderzoeken onder mantelzorgers 2012 en 2014 De gemeente Zwolle wil de positie van de mantelzorger versterken en hun taak verlichten. Met de komst van

Nadere informatie

Meeste werknemers tevreden met aantal werkuren

Meeste werknemers tevreden met aantal werkuren Meeste werknemers tevreden met aantal werkuren Christianne Hupkens De meeste werknemers zijn tevreden met de omvang van hun dienstverband. Ruim zes op de tien werknemers tussen de 25 en 65 jaar wil niet

Nadere informatie

VRAGENLIJSTEN GEZIN & OPVOEDING

VRAGENLIJSTEN GEZIN & OPVOEDING VG&O KORT 4-18 VRAGENLIJSTEN GEZIN & OPVOEDING VERKORTE VERSIE VOOR OUDERS VAN JEUGDIGEN VAN 4 T/M 18 JAAR NAAM JEUGDIGE: GEBOORTEDATUM: GESLACHT: INVULDATUM: MEETMOMENT: DEZE VRAGENLIJST IS INGEVULD DOOR:

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Opzet van de lezing Welkom Inleiding Theorie, tips en adviezen over opvoeden

Nadere informatie

Ouders met een verstandelijke beperking

Ouders met een verstandelijke beperking Ouders met een verstandelijke beperking Conclusies en aanbevelingen In deze studie is eerst in de literatuur nagegaan welke factoren beschermend dan wel belemmerend zijn in de opvoedingssituatie van mensen

Nadere informatie

RUZIE MET VRIENDEN, LIEFDESVERDRIET EN DE RELATIE TOT DE OUDERS AAN DE LIJN OF OP HET SCHERM BIJ AWEL.

RUZIE MET VRIENDEN, LIEFDESVERDRIET EN DE RELATIE TOT DE OUDERS AAN DE LIJN OF OP HET SCHERM BIJ AWEL. RUZIE MET VRIENDEN, LIEFDESVERDRIET EN DE RELATIE TOT DE OUDERS AAN DE LIJN OF OP HET SCHERM BIJ AWEL. HALLO Hallo. Ik ben een meisje van 12, mijn ouders zijn gescheiden en mijn moeder heeft nu een nieuwe

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Er zijn leuke en fijne momenten in de opvoeding, maar ook moeilijke en zware momenten. Deze moeilijke momenten hebben soms te maken met een bepaalde fase

Nadere informatie

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland 1. Individuele sociale vaardigheidstraining 2. Sociale vaardigheidstraining groep 12-/12+ 3. Gezinsbegeleiding (6+) 4. Gezinsbegeleiding (0-6 jaar) 5. Individuele

Nadere informatie

Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten. Onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken

Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten. Onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten Onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten Vraagt u zich ook wel eens af: hoe gaat

Nadere informatie

bereiken, zal eerst moeten luisteren naar wat ze te vertellen hebben. Deze moeder helpt u graag op weg.

bereiken, zal eerst moeten luisteren naar wat ze te vertellen hebben. Deze moeder helpt u graag op weg. Ouders van nu weten niet meer hoe het moet. Ze hebben het te druk met zichzelf, verzaken hun taak als opvoeder, worden verblind door hun eigen carrière, zijn materialistisch en egoïstisch en dwingen hun

Nadere informatie

Puberteit en Autismespectrumstoornissen

Puberteit en Autismespectrumstoornissen Uitnodiging Puberteit en Autismespectrumstoornissen Het Centrum voor Jeugd en Gezin Midden-Limburg organiseert op woensdag 2 maart 2016 een thema-avond met als onderwerp puberteit en autismespectrumstoornissen.

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf Artikelen Een terugblik op het ouderlijk gezin Arie de Graaf Driekwart van de kinderen die in de jaren zeventig zijn geboren, is opgegroeid bij twee ouders. Een op de zeven heeft een scheiding van de ouders

Nadere informatie

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding Week tegen de kindermishandeling Thema: conflictscheiding Welkom Cindy de Rijke Kompaan en De Bocht Ouderschapsbemiddelaar Peter Verbeeten Instituut voor Maatschappelijk werk medewerker kinderen en scheiden

Nadere informatie

Goed toegerust op ontdekkingsreis

Goed toegerust op ontdekkingsreis PE DAGO G I S C H B E L E I D S PL A N Goed toegerust op ontdekkingsreis Inhoudsopgave INLEIDING Voor alle duidelijkheid 5 Colofon SAMENVATTING Goed toegerust op ontdekkingsreis 7 TEKST Vlietkinderen UITGANGSPUNTEN

Nadere informatie

Informatie voor ouders

Informatie voor ouders Weerbaarheid Informatie voor ouders Het Centrum voor Jeugd en Gezin ondersteunt met deskundig advies, tips en begeleiding. Een centraal punt voor al je vragen over opvoeden en opgroeien, dat is handig!

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

Wanneer ouders kiezen voor een omgangsregeling ontvangt de ouder waar het kind woont de kinderbijslag en eventueel de éénouderheffingskorting.

Wanneer ouders kiezen voor een omgangsregeling ontvangt de ouder waar het kind woont de kinderbijslag en eventueel de éénouderheffingskorting. Omgangsregeling en co-ouderschap Inleiding In het algemeen is het voor ouders geen eenvoudige zaak om goede afspraken over een omgangsregeling of het co-ouderschap te maken. Niet alleen moeten de ouders

Nadere informatie

Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid

Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid Inleiding Wij vinden het belangrijk dat u uw kind met een gerust hart naar één van onze kindercentra brengt. In deze brochure laten wij u zien dat wij

Nadere informatie

De jeugd in Nederland, enkele cijfers

De jeugd in Nederland, enkele cijfers De jeugd in Nederland, enkele cijfers De jeugd in Nederland, enkele cijfers Factsheet ten behoeve van de Conferentie Operatie Jong 2005 Op weg naar meer samenhang in het jeugdbeleid 12 september 2005,

Nadere informatie

VRAGENLIJSTEN GEZIN & OPVOEDING

VRAGENLIJSTEN GEZIN & OPVOEDING VG&O 0-3 VRAGENLIJSTEN GEZIN & OPVOEDING VERSIE VOOR PLEEGOUDERS VAN JEUGDIGEN VAN 0 T/M 3 JAAR NAAM JEUGDIGE: GEBOORTEDATUM: GESLACHT: INVULDATUM: MEETMOMENT: DEZE VRAGENLIJST IS INGEVULD DOOR: MAN PLEEGMOEDER

Nadere informatie

Gezin en het welzijn van pubers

Gezin en het welzijn van pubers Pagina 1 / 16 Gezin en het welzijn van pubers Kinderen uit intacte gezinnen zijn vaak emotioneel en psychisch gezonder en minder geneigd gedragsproblemen te vertonen, zoals geweld op school, criminele

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Ondersteuning en hulp in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Voorwoord Dichtbij, bereikbaar en aanspreekbaar Het klinkt zo vanzelfsprekend en simpel: biedt mensen ondersteuning en hulp dichtbij, in

Nadere informatie

Informatie voor ouders en andere opvoeders. Opvoeden zonder geweld

Informatie voor ouders en andere opvoeders. Opvoeden zonder geweld Informatie voor ouders en andere opvoeders Opvoeden zonder geweld Kinderen hebben recht op een opvoeding zonder geweld. Dat staat in het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind. En sinds

Nadere informatie

UITKOMSTEN ENQUÊTE POH-GGZ VOOR JEUGD

UITKOMSTEN ENQUÊTE POH-GGZ VOOR JEUGD UITKOMSTEN ENQUÊTE POH-GGZ VOOR JEUGD 1 Inleiding Vanaf 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor een groot deel van de zorg voor jeugd tot 18 jaar. Tegelijk bieden huisartsenpraktijken ook zorg aan

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

Zorgen voor kinderen in Vlaanderen: een dagelijkse evenwichtsoefening?

Zorgen voor kinderen in Vlaanderen: een dagelijkse evenwichtsoefening? Gender, gezin en arbeid Zorgen voor kinderen in Vlaanderen: een dagelijkse evenwichtsoefening? Centrum voor Sociaal Beleid Herman Deleeck en Universiteit Antwerpen. 6 september 2007. Studiedag. In de loop

Nadere informatie

Omgaan met Gedragsproblemen

Omgaan met Gedragsproblemen Omgaan met Gedragsproblemen FC Leo te Leens 16 april 2012 Introductie en verwachtingen voorstellen stoornissen werkveld UMCG Sportpark Kardinge PAGINA 2 VAN 26 Introductie en verwachtingen Wat zijn uw

Nadere informatie

SIGNAALLIJST KINDERARMOEDE

SIGNAALLIJST KINDERARMOEDE SIGNAALLIJST KINDERARMOEDE 1 Inleiding Als hulpverlener kom je regelmatig situaties tegen waarin je signalen opneemt die erop kunnen wijzen dat een kind in een maatschappelijke kwetsbare positie verkeert.

Nadere informatie

Verantwoordelijkheid delen

Verantwoordelijkheid delen Verantwoordelijkheid delen Inhoud: blz. 1. Achtergrond 1 2. Betrokken blijven: hoe? 3 3. Communiceren over verantwoordelijkheid: hoe? 5 4. Diabetestaken: Wie doet wat? 6 Achtergrond Zoals we allemaal weten,

Nadere informatie

Sociale ongelijkheid in de gezondheid aanpakken: kwestie van maatschappelijke keuzes?

Sociale ongelijkheid in de gezondheid aanpakken: kwestie van maatschappelijke keuzes? Sociale ongelijkheid in de gezondheid aanpakken: kwestie van maatschappelijke keuzes? Prof.dr. Sara Willems Vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg Universiteit Gent VASTSTELLING 4:

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Waarom? Daarom! themadossier THEM A 4 : Vaderschap

Waarom? Daarom! themadossier THEM A 4 : Vaderschap Waarom? Daarom! themadossier THEM A 4 : Vaderschap Doorheen de jaren is onze maatschappij sterk geëvolueerd. Daar waar vroeger de rol van moeder en vader vrij afgelijnd en welomschreven was, is dit vandaag

Nadere informatie

Resultaten van het onderzoek naar de. kwaliteit van leven. van de partner van een persoon met NAH

Resultaten van het onderzoek naar de. kwaliteit van leven. van de partner van een persoon met NAH Resultaten van het onderzoek naar de kwaliteit van leven van de partner van een persoon met NAH Meer zicht krijgen op de impact van NAH op het leven van de partners van mensen met NAH. Vanuit dit inzicht

Nadere informatie

Protocol bij scheiding

Protocol bij scheiding Protocol bij scheiding De gevolgen van een scheiding tussen vader en moeder kunnen voor een kind ingrijpend zijn. Dit protocol is een poging de gevolgen zoveel mogelijk in goede banen te leiden. 1. Anders

Nadere informatie

Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat. Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen

Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat. Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen WORKSHOP Opvoedingsondersteuning van ouders in jeugdsportclubs Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat. Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Deze workshop is het resultaat van het PWO-project

Nadere informatie

Ouders gebruiken voor het temperament van hun kind(eren) spontaan woorden als

Ouders gebruiken voor het temperament van hun kind(eren) spontaan woorden als 1 Temperament van het kind en (adoptie)ouderschap Sara Casalin Ouders gebruiken voor het temperament van hun kind(eren) spontaan woorden als verlegen, blij, impulsief, zenuwachtig, druk, moeilijk, koppig,

Nadere informatie

Allemaal Opvoeders Voorlopige resultaten van de meting onder ouders uit de pilotgemeenten

Allemaal Opvoeders Voorlopige resultaten van de meting onder ouders uit de pilotgemeenten Allemaal Opvoeders Voorlopige resultaten van de meting onder ouders uit de pilotgemeenten Universiteit Utrecht December 2010 Hoe te verwijzen naar deze publicatie?: Kesselring, M.C., Schouten, M.A., Horjus,

Nadere informatie

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt s op de arbeidsmarkt Moniek Coumans De arbeidsdeelname van alleenstaande moeders is lager dan die van moeders met een partner. Dit verschil hangt voor een belangrijk deel samen met een oververtegenwoordiging

Nadere informatie

Geluk gelukkig grotendeels gelukt

Geluk gelukkig grotendeels gelukt Geluk gelukkig grotendeels gelukt Utrecht, 9 januari 2014 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Geluk, 1999-2013 (%) 1999 2006 2013 Erg gelukkig 21% 15% 15% Gelukkig 68 67 70 Niet gelukkig, niet ongelukkig

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Jonge mantelzorger heeft behoefte aan aandacht

Jonge mantelzorger heeft behoefte aan aandacht Foto: Martine Sprangers Jongeren met chronisch zieke ouders Jonge mantelzorger heeft behoefte aan aandacht Door Dominik Sieh, Anne Visser-Meily en Anne Marie Meijer 18 In Nederland groeit ongeveer 10 tot

Nadere informatie

CJG kan sociaal netwerk van gezinnen versterken

CJG kan sociaal netwerk van gezinnen versterken Foto: Herbert Wiggerman De verbindende rol van het Centrum voor Jeugd en Gezin CJG kan sociaal netwerk van gezinnen versterken Door Lotte van Vliet en Marije Kesselring Het ministerie voor Jeugd en Gezin

Nadere informatie

Binding met buurt en buurtgenoten

Binding met buurt en buurtgenoten Binding met buurt en buurtgenoten Rianne Kloosterman, Karolijne van der Houwen en Saskia te Riele Het overgrote deel van de Nederlandse bevolking kan bij buurtgenoten terecht voor praktische hulp. Minder

Nadere informatie

Meer of minder uren werken

Meer of minder uren werken Meer of minder uren werken Jannes de Vries Een op de zes mensen die minstens twaalf uur per week werken (de werkzame beroeps bevolking) wil meer of juist minder uur werken. Van hen heeft minder dan de

Nadere informatie

Proefschrift Girigori.qxp_Layout 1 10/21/15 9:11 PM Page 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129

Proefschrift Girigori.qxp_Layout 1 10/21/15 9:11 PM Page 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129 Gedurende de geschiedenis hebben verschillende factoren zoals slavernij, migratie, de katholieke kerk en multinationals zoals de Shell raffinaderij de gezinsstructuren

Nadere informatie

Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015

Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015 Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015 Utrecht.nl Nieuwe taken voor de gemeente; wat betekent dat voor u? Buurtteams in 2015 Vanaf 1 januari 2015 kunt u

Nadere informatie

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 In de Eemsdelta zijn verschillende ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de leefbaarheid.

Nadere informatie

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen?

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? 21/11/11 Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? Inge Glazemakers Dirk Deboutte Inhoud Het probleem Oplossingen: de theorie Triple P Het project De eerste evaluatie - - -

Nadere informatie

Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit

Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit Inleiding Per 1 januari 2015 worden de gemeenten verantwoordelijk voor de zorg voor jeugdigen. Hieronder vallen de jeugd-ggz

Nadere informatie

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing Willem (59) Willem heeft chronische rugklachten en kan niet meer werken. Hij is boos en neerslachtig omdat het hem niet lukt een hogere WAO-uitkering te krijgen. Hij vraagt MEE om hulp bij de aanvraag.

Nadere informatie

GEZINSBELEID. Het gezin in al zijn vormen

GEZINSBELEID. Het gezin in al zijn vormen VRIJE BASISSCHOOL HERZELE Kerkstraat 12 9550 Herzele Telfax: (053)62 36 98 info@vsbh.be www.vbsh.be Vestigingen: Kerkstraat Station Woubrechtegem GEZINSBELEID Het gezin in al zijn vormen Een groot aantal

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Presentatie. Kortdurende Pedagogische Hulpverlening in het Centrum voor Jeugd en Gezin te Apeldoorn. CJG structuur Interventie

Presentatie. Kortdurende Pedagogische Hulpverlening in het Centrum voor Jeugd en Gezin te Apeldoorn. CJG structuur Interventie Kortdurende Pedagogische Hulpverlening in het Centrum voor Jeugd en Gezin te Apeldoorn Drs.S. Blom Schakel Orthopedagoog Generalist (NVO) Coördinator Opvoedsteunpunt CJG structuur Interventie Presentatie

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

Gewoon opvoeden in Groningen

Gewoon opvoeden in Groningen Gewoon opvoeden in Groningen Voorbeeld : gewoon opvoeden, alledaags opvoeden, alledaagse opvoedvragen Wat is dit? Start: Eigen voorbeeld geven. Voor iedereen verschillend, afhankelijk van de situatie van

Nadere informatie

Fietsklimaattest. Benchmarken. www.trendy-travel.eu. supported by

Fietsklimaattest. Benchmarken. www.trendy-travel.eu. supported by Benchmarken Fietsklimaattest supported by www.trendy-travel.eu De verantwoordelijkheid voor de inhoud van deze publicatie ligt volledig bij de auteurs. Het vertegenwoordigt niet noodzakelijk de mening

Nadere informatie

Samen leven is samen doen

Samen leven is samen doen Samen leven is samen doen Nu Erwin van het CJG langs komt, begrijpt mijn moeder mij beter. Lucas * Hogere rekening De economie draait stroef. Ook de gemeente Heerenveen moet de broekriem aanhalen. De belangrijkste

Nadere informatie

Training - Begeleiding - Coaching BALANS DE BAAS VOOR VROUWEN DIE MAMA ZIJN OF WORDEN

Training - Begeleiding - Coaching BALANS DE BAAS VOOR VROUWEN DIE MAMA ZIJN OF WORDEN Training - Begeleiding - Coaching BALANS DE BAAS VOOR VROUWEN DIE MAMA ZIJN OF WORDEN HERKEN JE DIT? Heb je steeds het gevoel het net niet goed genoeg te doen voor iedereen? Zijn de dagen te kort voor

Nadere informatie