Biomechanica van het kniegewricht: numerieke studie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Biomechanica van het kniegewricht: numerieke studie"

Transcriptie

1 Biomechanica van het kniegewricht: numerieke studie Mathieu Holvoet Promotoren: prof. dr. ir. Benedict Verhegghe, prof. dr. ir. Patrick De Baets Begeleiders: dr. Matthieu De Beule, dr. ir. Jan Quintelier Scriptie ingediend tot het behalen van de academische graad van Burgerlijk bouwkundig ingenieur Vakgroep Mechanische constructie en productie Voorzitter: prof. dr. ir. Joris Degrieck Faculteit Ingenieurswetenschappen Academiejaar

2 ii

3 Biomechanica van het kniegewricht: numerieke studie Mathieu Holvoet Promotoren: prof. dr. ir. Benedict Verhegghe, prof. dr. ir. Patrick De Baets Begeleiders: dr. Matthieu De Beule, dr. ir. Jan Quintelier Scriptie ingediend tot het behalen van de academische graad van Burgerlijk bouwkundig ingenieur Vakgroep Mechanische constructie en productie Voorzitter: prof. dr. ir. Joris Degrieck Faculteit Ingenieurswetenschappen Academiejaar

4 iv Voorwoord Knielestels, zoals gescheurde ligamenten, gescheurde meniscus en knieklachten, zoals patellofemorale pijn en artritis, zijn vaak voorkomende problemen, die zich niet enkel situeren bij de oudere generatie. Men kan ongetwijfeld kennissen aanhalen die leiden aan dergelijke ziektebeelden. Het onderwerp van het voorgestelde werk is het kniegewricht. Het is een eerste onderzoek naar de mogelijkheid voor het creëren van een driedimensionaal model, wat in de eindfase een zeer grote hulp zou kunnen betekenen voor de medische wereld. Met deze scriptie hopen wij dan ook de lezer te boeien, en warm te maken voor het uitvoeren van verder onderzoek. Bij deze zou ik van de gelegenheid gebruik willen maken om enkele mensen te bedanken die dit allemaal mogelijk hebben gemaakt. Ten eerste wil ik mijn twee promotoren, prof. Benedict Verhegghe en prof. Patrick De Baets bedanken om mij onder hun vleugels te nemen het voorbije jaar. En een speciale dank aan prof. Benedict Verhegghe voor het verlenen van de nodige IT solutions. Vervolgens wil ik mijn hoofdbegeleider Matthieu De Beule bedanken voor de dagelijkse portie enthousiasme, motivatie en het luisteren naar mijn dringende problemen. Eveneens een dank aan mijn tweede begeleider Jan Quintelier voor het mogelijk maken van deze sciptie. Ook wil ik Peter Mortier en Sofie Van Cauter bedanken voor de hulp bij tal van problemen. Vervolgens ook een dankwoord voor prof. F. Almqvist en Dr. W. Huysse voor het verlenen van het nodige beeldmateriaal en de medische bijstand. Tenslotte wil ik nog twee mensen bedanken zonder wie dit werk en mijn volledige loopbaan als student niet zouden gelukt zijn, namelijk mijn vriendin Annelies als mijn steun en toeverlaat in goede en kwade dagen en het nalezen van mijn scriptie op genante typfouten en eveneens een speciale dank aan mams voor het vertrouwen de voorbije jaren en voor het meegeven van een gevorderde vorm van doorzettingsvermogen. Mathieu Holvoet, 2 juni 2008

5 v De auteur geeft de toelating deze masterproef voor consultatie beschikbaar te stellen en delen van de masterproef te kopiëren voor persoonlijk gebruik. Elk ander gebruik valt onder de beperkingen van het auteursrecht, in het bijzonder met betrekking tot de verplichting de bron uitdrukkelijk te vermelden bij het aanhalen van resultaten uit deze masterproef. Mathieu Holvoet, 2 juni 2008

6 Ludieke noot vi

7 vii Biomechanica van het kniegewricht: numerieke studie door Mathieu Holvoet Scriptie ingediend tot het behalen van de academische graad van Burgerlijk Ingenieur in de Bouwkunde: optie Water en Transport Academiejaar Promotoren: prof. dr. ir. B. Verhegghe, prof. dr. ir. P. De Baets Scriptiebegeleiders: dr. ir. M. De Beule, dr. ir. J. Quintelier Faculteit Ingenieurswetenschappen Universiteit Gent Vakgroep Mechanische constructie en productie Voorzitter: prof. dr. ir. J. Degrieck

8 viii Samenvatting In deze scriptie wordt een basis gecreëerd voor de ontwikkeling van een biomechanisch, eindig elementen model van het kniegewricht. Er wordt vertrokken van beschikbaar beeldmateriaal om via een modelleringsproces van segmentatie, remeshen en combineren van verschillende entiteiten te komen tot een aanvaardbaar kniemodel. Dit kan op termijn gebruikt worden voor het uitvoeren van interne spanningsanalyses, voorspellen van chirurgische ingrepen, enz. De eerste hoofdstukken van dit werk geven informatie om voldoende basiskennis te verwerven zodat men op een vlotte manier het modelleerwerk kan aanvatten. Er wordt in eerste instantie een gedetailleerd beeld gegeven van de anatomische bouw van de knie. Waarna een bespreking volgt van de bestaande kniemodellen, die als voorbeeld moeten dienen voor het model dat hier wordt ontwikkeld. Na een inleidende bespreking over het modelleringsprocs worden de verschillende onderdelen van de knie in detail besproken, gevolgd door de werkwijze voor het segmenteren en remeshen. De beschouwde onderdelen zijn het bot, het kraakbeen, de meniscus en de ligamenten. Vervolgens worden de verschillende gemodelleerde onderdelen samengebracht in het rekenprogramma en in orde gezet voor het uitvoeren van enkele eerste berekeningen. Tot slot wordt het werk wordt afgesloten met een reeks aanbevelingen en voorstellen voor verder onderzoek. Trefwoorden Kniegewricht, Eindige elementen, Meniscus, Ligamenten, Kraakbeen

9 The Biomechanics of the Human Knee Joint: a Finite Element Study Mathieu Holvoet Supervisor(s): Benedict Verhegghe, Patrick De Baets, Matthieu De Beule, Jan Quintelier Extended abstract Abstract In this study we present the development of a 3D finite element model of the healthy human knee joint, starting from CT, MRI or triangulated surfaces of the bones. The purpose is to search for the best method and to investigate the possibilities to create an anatomically acceptable model. This model will be used to analyse the internal pressure in the knee joint, tension in the ligaments and has the potential to be extended in order to predict surgical operations, examining the effect of prosthesis and so on. In the created models we include the bones, the menisci, the articular cartilage and the most important ligaments. The bones will be considered rigid, the menisci and the cartilage layers as linear elastic and homogeneous and the ligaments as hyperelastic spring elements. Keywords Human knee joint, Finite element method, Ligaments, Articular cartilage, Menisci I. INTRODUCTION THE knee joint is the most complex and most ballasted joint of the human body. It contains a great number of bones, muscles (and tendons), ligaments, menisci and articular cartilages. They have an important function in the stabilization of this hinge joint during movement. The objective in this study is to create three 3D finite element models of the human knee joint, each one of them starting with a different data set, magnetic resonance (MRI), computerized tomography (CT) or surfaces of bones extracted from the VAKHUM [1] project. The main aim is not to make a complete model, but to investigate which provides the most potential method to create a model of the human knee joint. This contains not only the creation of an anatomically correct model, but also the development of an acceptable mesh (i.e. a triangulated surface with a good quality, small loss of geometry and acceptable calculation times) for the surfaces. The knee is probably the most studied of all human joints. Already a great number of 3D models has been created, mostly to investigate the ligament function (Peña et al. [2]; Mesfar et al. [3]), to simulate the tibio-femoral contact with the meniscus (Li et al. [4]; Donahue et al. [5]) or the effect under impact loading (Beillas et al. [6]). All of these models include an important simplification of the knee joint, i.e. only the main objects are modeled with simplified material properties, contact behavior without friction and mostly simplified ligament geometry. II. METHODS In the first and also the main model in this study the geometrical data is obtained from CT images (images separated 1 mm, pixel size 0,313 mm) taken from a 60 year old person with the knee in 0 o flexion. With a contrasting fluid, inserted in the knee, we were able to locate the articular cartilage on the CT images. The contours of this layer of cartilage, the bones (femur, tibia, patella en fibula) and the menisci were manually obtained using Mimics v and the surfaces were triangulated using Mimics Remesher v.9.9. The same method is used for the second model, created out of MRI T 1 images (images separated 1 mm, pixel size 0,707 mm) from a 20 year old person. On these images the contours of the menisci and the cartilage are more visible. The third model is build in a completely different way. The surface of the bones are given by the VAKHUM project and the cartilage layers are created by an offset algorithm written in pyformex v a2. No method was created yet to include the meniscus in this model. For this reason this model will not further be discussed in this paper. A compression load of 1150 N was applied for the three models [2] in full extension of the knee. The motion of each bone depends on the six degrees of freedom of its reference node. During the analysis the tibia and fibula remain fixed and the femur can only move in the direction of the applied load. The cartilage layers are bounded on the surface of the bone and the menisci on the articular cartilage of the tibia. All other contact areas are defined as frictionless, hard contact. The finite element analysis is carried out in ABAQUS v Fig. 1. Non-linear relationships for the ligaments, considered in this study III. MATERIALS In this study the bones are considered to be rigid. No deformations can occur in these parts. The cartilage and the menisci are visco-elastic and hydrated tissues, however they are modeled as lineair elastic and isotropic with an elastic modulus of E = 5 MPa (Li et al. [4]) and a Poisson coefficient ν = 0,46 for the articular cartilage and E = 59 MPa, ν = 0,49 for the menisci

10 (Peña et al. [2]). This is an acceptable simplification because the load bearing time in this study will be short enough, so that the visco-elastic behavior of these tissues play no important role (Armstrong et al. [8]). The ligaments considered for calculations are the medial and lateral collateral ligaments (MCL and LCL) and the anterior and posterior cruciate ligaments (ACL en PCL), they are modeled as non-lineair elastic spring elements as presented in figure 1 [9]. The location of the insertion points in the bones are determined on the CT images. IV. RESULTS Two acceptable finite element models of the tibio-femoral joint have been constructed en remeshed for the input in ABAQUS. The first one resulting from the CT images, but it has been developed with different mesh qualities (a finer and a coarser mesh) and the second one from the MRI images. These models are shown in figure 2 (notice that figure 2a.1 contains the patella and that figure 2b.1 contains the ligaments with their real geometry, but these are not taken into account for further calculations). Fig. 2. a) Model created with the CT images, b) Model created with MRI images, 1 view after segmentation, 2 view on the FE model Some attempts are made to obtain acceptable data from these models. They are tested with the same axial load (1150 N), with the rotations of the femur fixed. The contact areas and contact pressures in the tibio-femoral joint are measured and compared with the results of Peña et al [2]. The result of the contact area is given in figure 3 for the CT model (coarse mesh). One can see that the total load is transmitted only via the meniscus due to an error (less than 1 mm) in the thickness of the cartilage. This indicates that a carefull segmentation proces is required for the cartilage and the menisci. Fig. 3. Surfase stresses (Von Mises) on the menisci and the articular cartilage from the tibia (CT model), max 5 MPa (yellow zone), (green zone: 4-5MPa) V. DISCUSSION The development of these models provide a good insight in the modeling process of the human knee joint. Already some good surface meshes are made that can provide results for longer load steps, with an acceptable calculation time. Concerning the anatomic geometry of the parts, none of the presented model are doing great. Also the location of the ligament insertion points should be improved. A combination of CT images (for the bones) and MRI images of the same knee are necessary. In this study, we discussed a passive model, so no movement is given to the knee joint. This requires the modeling of some tendons and muscles, because applying the correct loads in the correct direction on the correct place (on the bone) is probably the only way to create an acceptable movement. This will be one of the subjects for further research. The main objective for the future, starting from this present paper, is to create a validated model of the knee joint. This will be a very useful object for medical research, e.g. to support surgical operations. REFERENCES [1] Dr. S. Van Sint Jan, [2] Peña, E., Calvo, B., Martinez, M.A., Palanca, D., Doblaré, M, Finite element analysis of the effect of meniscal tears and meniscectomies on human knee biomechanics, Clinical Biomechanics, 2005; 20 : [3] Mesfar, W., Shirazi-Adl, A, Biomechanics of changes in ACL and PCL material properties or prestrain in flexion under muscle force-implications in ligament reconstruction, Computer Methods in Biomechanics and Biomechanical Engineering, 2006; 9(4): [4] Li, G., Lopez, O.,Rubash, H, Variability of a three dimensional finite element model constructed using magnetic resonance images of a knee for joint contact stress analysis, Journal of Biomechanical Engineering, 2001; 123: [5] Haut Donahue, T.L, Hull, M.L., Rashid, M.M., Jacobs, C.R, A finite element model of the human knee joint for the study of tibio-femoral contact, Journal of Biomechanical Engineering, 2002; 124 : [6] Beillas, P., Papaioannou, G., Tashman, S., Yang, K.H., A new method to investigate in vivo knee behavior using a finite element model of the lower limb, Journal of Biomechanics, 2004; 37: [7] Ramaniraka, N.A., Terrier, A., Theuman, N., Siegrist, O., Effects of the posterior cruciate ligament reconstruction on the biomechanics of the knee joint: a finite element analysis, Clinical Biomechanics, 2005; 20: [8] Armstrong, C., Lai, W., Mow, V., An analysis of the unconfined compression of articular cartilge, Journal of Biomechanical Engineering, 1984; 106: [9] Pandy, M., Sasakj, K., Kim, S., A three-dimensional musculoskeletal model of the human knee joint. Part 2, Analysis of ligament function, Computer Methods in Biomechanics and Biomedical Engineering, 1998 ; 1:4,

11 INHOUDSOPGAVE xi Inhoudsopgave Voorwoord Overzicht Extended abstract Inhoudsopgave Gebruikte afkortingen iv vi ix xi xv 1 Inleiding 1 I Anatomie en Literatuur 6 2 Anatomie Inleiding Algemeen Inleidende begrippen Beenderen De patella Het femur Tibia en fibula Statische Stabilisatoren Diepgelegen banden Oppervlakkige banden Kruisbanden Spieren Spieren van het bovenbeen Spieren van het onderbeen Bestaande Modellen De mathematische modellen Overgang naar de computermodellen FE modellen

12 INHOUDSOPGAVE xii Bendjaballah et al. (1995) Périé en Hobatho. (1998) Li et al. (1999) Pentrose et al. (2002) Maciel et al. (2002) Haut Donahue et al. (2003) THUMS (2003) Beillas et al (2001, 2004, 2007) Elias et al. (2004) Ramaniraka et al. (2005) Fernandez en Hunter (2004) Peña et al. (2005) Peña et al. (2006) Halloran et al. (2005) Mesfar and Shirazi-Adl. (2006) II Modelleren 56 4 Het Modelleren De beelden Gemaakte vereenvoudigingen Kennis en benodigdheden Het Bot Inleiding Modelleren van het Bot Modelleren met Mimics Modelleren met pyformex Het Kraakbeen Inleiding Eigenschappen van het kraakbeen Materiaaleigenschappen van het kraakbeen Dikte van het kraakbeen in het kniegewricht Modelleren van het kraakbeen Modelleren met Mimics Modelleren via pyformex De Meniscus Inleiding Eigenschappen uit literatuuronderzoek Materiaaleigenschappen van de menisci Afmetingen van de menisci

13 INHOUDSOPGAVE xiii 7.3 Modelleren van de Meniscus Modelleren aan de hand van CT Modelleren aan de hand van MRI De Ligamenten Inleiding Eigenschappen uit literatuuronderzoek Gebruikte methodes en materiaaleigenschappen Geometrische eigenschappen Modelleren van de ligamenten Modelleren als staafelementen Modelleren met werkelijke geometrie Ontwikkelde Modellen en Berekeningen Basisgegevens en Methode Ontwikkelde modellen Enkele berekeningen Randvoorwaarden en belastingen Resultaten Conclusie Reproductie en Toekomstig Werk Reproductie Toekomstig werk III Bijlagen 156 A Testmodel voor het Kniegewricht 157 A.1 Inleiding A.2 Voorstelling van het basismodel A.2.1 Module PART A.2.2 Module: Property A.2.3 Modules: STEP en LOAD A.2.4 Module: Interaction A.2.5 Modules: Mesh A.2.6 Resultaten A.3 Krachten op het model A.3.1 Druk op part PART A.3.2 Krachten op part PUNCH A.4 Effect van de tijdsstap, de amplitude en de inertie A.5 Contact en constraint A.5.1 Doel en model A.5.2 Contact

14 INHOUDSOPGAVE xiv A.5.3 Constraints A.5.4 Conclusie A.6 Spring en Connector A.6.1 Spring A.6.2 Connector B TetGen en ADMesh 183 B.1 ADMesh B.2 TetGen C Standaardprocedure in Mimics Remesher. 190 D Remeshing en Kwaliteit: Samenvattende Tabellen 197 D.1 Het Bot D.2 Het Kraakbeen D.3 De Meniscus E Alignering Botten VAKHUM 202 F Offset in pyformex 205 G Kracht-Verplaatsingsdiagramma van de Ligamenten 208 G.1 Theoretische benadering G.2 Berekening volgens de waarden van Pandy en Donahue H CD-ROM 219 Bibliografie 220 Lijst van figuren 228 Lijst van tabellen 235

15 xv Gebruikte afkortingen MCL Mediaal Collateraal Ligament LCL Lateraal Collateraal Ligament ACL Anterior Cruciate Ligament PCL Posterior Cruciate Ligament PF Patello Femoraal PT Patellar Tendon LFC Lateraal Femur Condyle MFC Mediaal Femur Condyle LT Lateraal Tibiaal MT Mediaal Tibiaal PG Proteoglycaan OA Osteo Artritis RA Rheumatic Artritis VL Vastus Lateralis VM Vastus Medialis RF Rectus Femoris VI Vastus Intermedius VMO Vastus Medialis Obliquus MSM Musculus Semimembranosus BL Biceps femoris caput Longum BB Biceps femoris caput Breve GL Gastrocnemius Laterale GM Gastrocnemius Mediale QT Quadriceps Tendon SH Sagital Height CH Coronal Height CW Coronal Width CR Coronal Ratio RP Reference Point BC Boundary Condition KL Kellgren-Lawrence

16 1 Hoofdstuk 1 Inleiding De knie is het grootste gewricht in het menselijk lichaam en speelt een vitale rol bij de alledaagse bewegingen. Het is een complexe verbinding waarvan de stabiliteit en dus de stabiliteit van het gehele lichaam wordt verzekerd door een structuur van botten, ligamenten, pezen, spieren, mensici, en andere weefsels. De reden waarom de knie een ingewikkelder gewricht is dan bijvoorbeeld de elleboog, is te wijten aan de zware lasten die worden overgedragen van het dijbeen naar het scheenbeen terwijl op hetzelfde moment beweging mogelijk is. Deze combinatie doet aanvoelen dat dit gewricht een gevoelige plaats is voor slijtage (of artritis) en andere gekende aandoeningen zoals het scheuren van ligamenten (gewrichtsbanden), scheuren in de meniscus (in de volksmond kraakbeenscheuren), enz. Veel mensen lijden dus aan knieproblemen, wat dit gewricht dan ook een gegeerd studieobject maakt. In deze scriptie wordt een eerste onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van een driedimensionaal eindig elementen model van het kniegewricht. Dit houdt in dat vanuit bepaalde beelden een computermodel wordt gecreëerd waarmee spanningen, bewegingsanalyses, ingrepen, enz. kunnen worden gesimuleerd. Althans, dit is de ultieme doelstelling. Zoals vermeld is dit werk eerder een aanzet voor de ontwikkeling van dergelijk model. Verschillende parameters en stappen worden grondig bekeken en geëvalueerd, zodat men in vervolgwerken op snellere en eenvoudigere manier tot meer relevante modellen kan komen. Ten eerste zijn er voor het modelleerwerk bepaalde basisgegevens nodig. Hier worden drie verschillende mogelijkheden beschouwd, namelijk CT beelden, MRI beelden en voorgemodelleerde botoppervlakken vanuit het VAKHUM project. Deze worden uitgewerkt tot een of meerdere modellen, waarbij de voor -en nadelen van iedere methode en eigenschappen zoals de reproduceerbaarheid, de anatomische relevantie en de rekenmogelijkheid worden bekeken. Ten tweede is de knie een gecompliceerde structuur van harde en zachte weefsels die elk met hun specifieke functie bijdragen tot de werking van het geheel. Deze entiteiten bezitten een eigen en soms moeilijk te modelleren geometrie met bepaalde materiaaleigenschappen en maken vaak ingewikkelde contacten met omliggende structuren. Er moeten dus aannames gemaakt worden om tot een realistisch, doch eenvoudig model te komen. Om deze reden en om op de hoogte te zijn van de bestaande modellen van het kniegewricht, wordt de nodige aandacht besteed aan een grondig literatuuronderzoek. Anderzijds kunnen hieruit waarden

17 2 worden gehaald als validatie van de modellen. Vervolgens wordt de aandacht gevestigd op het belang van de juiste modeldefinities, randvoorwaarden en de meshkwaliteiten van de gecreëerde oppervlaktes als invoer in het rekenprogramma. Dit leidt geregeld tot een tijdrovend werk, gebaseerd op trial and error. In deze scriptie werd ervoor geopteerd een groot deel van dit werk uit te voeren op een eigen ontwikkeld, vereenvoudigd testmodel van het gewricht. Hiermee wordt het mogelijk meerdere modelparameters op korte tijd te onderzoeken, waarna de verworven kennis eenvoudig kan worden overgedragen op het meer ingewikkelde model van de werkelijke knie. Voor het goede begrip van bepaalde termen en identificatie van hetgeen wat waar te nemen is op de CT of MRI beelden, vat deze scriptie aan met een zo gedetailleerd mogelijke beschrijving van de anatomie van het kniegewricht. Het kniegewricht bestaat uit twee articulerende zones, namelijk deze tussen de knieschijf (of patella) en het dijbeen (of femur); het patello-femorale gewricht en de zone tussen het dijbeen en het scheenbeen (of tibia); tibio-femorale gewricht. De bedoeling is om beide in beschouwing te nemen in het modelleringsproces, hoewel beiden een sterk verschillende opbouw vertonen en dus een andere aanpak vergen. De gemodelleerde structuren zijn de 4 aanwezige botten met hun kraakbeen, de beide menisci en de belangrijkste ligamenten. Daar het gehele proces veel tijd en de nodige omzichtigheid vereist, bleek het onmogelijk hierbij de spieren en pezen eveneens in beschouwing te nemen. Daar deze in staan voor de beweging van de knie en enkel de spieren zijn die dienst kunnen doen als aanvaardbare actoren voor het opleggen van bewegingen aan het model, wordt deze scriptie beperkt tot het ontwikkelen van een statisch (of eerder quasi statisch) model van het kniegewricht. Hierdoor zullen enkel tibio-femorale drukken worden gemeten en geen patellofemorale drukken. Het proces van beeld tot model kan worden samengevat in een aantal verplicht te doorlopen stappen. In vele gevallen is dit een iteratief proces, waarvan pas in de laatste stap kan worden nagegaan of aanpassingen moeten gebeuren. Stap 1 Het verzamelen van het beeldmateriaal. In het geval van deze scriptie was te vertrekken van een kadaverknie en een afspraak bij de CT scanner. Daarnaast werden eveneens MRI beelden en oppervlaktes van de botstructuren (VAKHUM project) ter beschikking gesteld. Stap 2 Het segmentatieproces. Hiermee wordt bedoeld het extraheren van 3D oppervlaktemodellen van de gewenste entiteiten uit het beeldmateriaal. Stap 3 Het remeshen. Wat wil zeggen dat de verkregen oppervlaktes worden onderverdeeld in driehoeken, nodig om verdere berekeningen uit te voeren. Stap 4 Het samenbrengen en aligneren van de verschillende structuren. Voor het model gebaseerd op het VAKHUM project zal vertrokken worden van deze stap. Stap 5 Het invoeren in het eindige elementen rekenprogramma, toekennen van de correcte modelparameters, de gewenste randvoorwaarden en belastingen.

18 3 Stap 6 De berekeningen laten lopen en daarna het model met de resultaten evalueren. Bij de aanvang van modelleren is het aan te raden het objectief voorop te stellen waartoe het model moet dienen. Hoewel dit voor de meeste ontwikkelde modellen uit de literatuur eerder praktisch gericht is, zoals het simuleren van ingrepen, wordt in deze scriptie de nadruk gelegd op het modelleren zelf zoals het wat, hoe en hoe lang. Om deze reden wordt deze scriptie beëindigd met aanbevelingen voor toekomstig modelleerwerk, tijdsaanduidingen voor de duur van het modelleren en voorstellen voor verder onderzoek. Kortom, dit is een onderzoek dat zich in een startfase bevindt, maar dat veel potentieel heeft om uit te groeien tot volwaardige en gevalideerde modellen van de knie. Knieproject Als omkadering van enkele onderzoeken is een vakoverschrijdende samenwerking opgericht met het kniegewricht als studieobject. Hierdoor worden het medische en het mechanische aspect samengebracht met de eindige elementen modellering van de knie. In het kader van deze samenwerking lopen het huidige academiejaar volgende 3 scripties: Karakterisatie van het kniegewricht naar patellofemorale krachten, door Brecht Baeten. In dit onderzoek worden in eerste instantie testen uitgevoerd om de geldigheid van de mechanische opstelling van de knie, Oxford Knee Rig [6] aan te tonen. Hiertoe worden kadaverknieën ingebracht en metingen uitgevoerd van bepaalde grootheden. Hoofdzakelijk wordt hierbij de patellofemorale drukverdeling beschouwd (zie verder), maar eveneens wordt gekeken naar de femur rotatie, axiale tibia rotatie, quadriceps kracht en de axiale tibia kracht. Figuur 1.1: a) De mechanische opstelling, b) De opstelling met ingebedde kadaverknie

19 4 Patellofemorale drukken in normale en pathologische omstandigheden, door Pieter Beekman en Jasper Bruyneel. De doelstelling van dit werk is het creëren van een opstelling die het mogelijk maakt patellofemorale drukken te meten. Hiertoe wordt gebruik gemaakt van de reeds vermelde mechanische opstelling van de knie waardoor een nauwe samenwerking is ontstaan met voorgaand besproken onderzoek. Deze specifieke drukken worden gemeten door het aanbrengen van een sensor (I-scanR, Tekscan, Inc.) op de achterzijde van de patella met behulp van een osteotomie van de tuberositas tibiae en door insnijden van het kapsel. Figuur 1.2: Kadaverknie met ingebrachte sensor voor het meten van patellofemorale drukken Biomechanica van het kniegewricht: numerieke studie, door Mathieu Holvoet. De doelstelling van dit onderzoek, tevens het onderwerp van deze scriptie, is het opstellen van een eindig elementen computermodel van het kniegewricht, vertrekkend van CT of MRI beelden. Dit bevindt zich nog in een beginnende fase, maar heeft als uiteindelijk doel het modelleren van een specifieke knie waarop metingen kunnen worden uitgevoerd. Figuur 1.3: Model van de knie, a) van anterior, b) van posterior

20 5 De samenwerking tussen de eerste twee onderwerpen en de ontwikkeling van het kniemodel bevindt zich momenteel nog in een beginnende fase. Het beperkt zich tot het geven van richtlijnen en informatie en tot het verzamelen van studiemateriaal. Voor het hier ontwikkelde computermodel van de knie zou deze samenwerking echter een validatie van de resultaten kunnen opleveren, wat de kracht van het ontwikkelde model zou aantonen. Anderzijds kunnen de opgemeten spierkrachten en beweging van de botten dienen als input voor het model. Om dit te realiseren moeten in eerste instantie de methodes en/of opstellingen van ieder onderzoek worden geoptimaliseerd. In het ideale geval wordt alles uitgevoerd op dezelfde kadaverknie. De onderzoeksgroep groep wordt voor dit ogenblik gevormd door: Het experimentele aspect: Prof. P. De Baets, Prof. F. Almqvist, J. Quintelier, P.J. De Roo, P. Beekman, J.Bruyneel, B. Baeten, Het modelleringsaspect: Prof. B. Verhegghe, M. De Beule, M. Holvoet,

1.16 Kniegewricht: articulerende beenderen

1.16 Kniegewricht: articulerende beenderen 1.16 Kniegewricht: articulerende beenderen A Rechter kniegewricht in (a) voor- en (b) achteraanzicht In het kniegewricht (art. genus) articuleren drie beenderen met elkaar: femur, tibia en patella. Daarbij

Nadere informatie

23-Oct-14. 6) Waardoor wordt hyperextensie van het kniegewricht vooral beperkt? A) Banden B) Bot C) Menisci D) Spieren

23-Oct-14. 6) Waardoor wordt hyperextensie van het kniegewricht vooral beperkt? A) Banden B) Bot C) Menisci D) Spieren Vlak As Beweging Gym Frontaal Sagitale Ab-adductie Radslag Latero flexie Ulnair-radiaal deviatie Elevatie-depressie Sagitaal Frontale Flexie-extensie Salto Transversale Ante-retro flexie Dorsaal flexie

Nadere informatie

* short head: eind van coracoid van scapula * long head: supraglenoid deel scapula. * Ulna. * halverwege voorkant humerus.

* short head: eind van coracoid van scapula * long head: supraglenoid deel scapula. * Ulna. * halverwege voorkant humerus. BOVENSTE EXTREMITEITEN Spiergroep Spiernaam Aanhechtingsplaats proximaal Aanhechtingsplaats distaal Innervatie Functie Extensoren bovenarm * m. biceps brachii * short head: eind van coracoid van scapula

Nadere informatie

Posterolaterale hoek letsels

Posterolaterale hoek letsels Posterolaterale hoek letsels Dr. Peter Van Eygen 04-11-2014 CAMPUS HENRI SERRUYS Inleiding Vaak niet herkend J. Hughston: You may not have seen posterolateral corner injuries, I can assure you that they

Nadere informatie

Anatomie van de heup. j 1.1

Anatomie van de heup. j 1.1 j1 Anatomie van de heup De Latijnse naam voor het heupgewricht is art. coxae, het is een kogelgewricht (art. spheroidea). In het gewricht kan om drie assen bewogen worden. As Vlak Beweging Transver- Sagittaal

Nadere informatie

Knieblessure Anatomie van de knie meniscus kruisbanden

Knieblessure Anatomie van de knie meniscus kruisbanden ! Knieblessure De knie is het gewricht tussen het bovenbeen (het femur) en het scheenbeen (de tibia). Het kuitbeen (de fibula) begint onder het kniegewricht en ligt aan de buitenkant van het onderbeen.

Nadere informatie

frontaal vlak sagittale as transversale as sagittaal vlak mediosagittaal (mediaan) vlak

frontaal vlak sagittale as transversale as sagittaal vlak mediosagittaal (mediaan) vlak j1 Anatomie van de heup As Vlak Beweging De Latijnse naam voor het heupgewricht is art. coxae; en het is een kogelgewricht (art. spheroidea). In het gewricht kan om drie assen bewogen worden. transversaal

Nadere informatie

John Hermans. Imaging of the distal tibiofibular syndesmosis: anatomy in relation to radiological diagnosis

John Hermans. Imaging of the distal tibiofibular syndesmosis: anatomy in relation to radiological diagnosis John Hermans Imaging of the distal tibiofibular syndesmosis: anatomy in relation to radiological diagnosis Dit proefschrift gaat over het afbeelden van de syndesmose van de enkel, bij mensen die hun lichaam

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

2. Bevestiging spieren. 3. Stevigheid (samen met spieren) 4. Beweeglijkheid (samen met spieren) 5. Aanmaak rode bloedcellen in beenmerg

2. Bevestiging spieren. 3. Stevigheid (samen met spieren) 4. Beweeglijkheid (samen met spieren) 5. Aanmaak rode bloedcellen in beenmerg Anatomy is destiny Sigmund Freud Belangrijkste botten Nomenclatuur Reina Welling WM/SM-theorieles 1 Osteologie bekken en onderste extremiteit Myologie spieren bovenbeen Met dank aan Jolanda Zijlstra en

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn. Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol

Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn. Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol Anatomie Anatomie Anatomie Anatomie Algemeen Goede anamnese! ontstaansmechanisme van het letsel begrijpen

Nadere informatie

1 e een anker op het onderbeen fig 5 2e anker op de voet

1 e een anker op het onderbeen fig 5 2e anker op de voet Anatomie Het enkelgewricht is een gecompliceerd geheel, vooral omdat het een aaneenschakeling van diverse gewrichten is, die op hun beurt weer noodzakelijk zijn om aan de voet zowel stabiliteit alsook

Nadere informatie

Theorie - herexamen Anatomie 23 mei 2008

Theorie - herexamen Anatomie 23 mei 2008 Theorie - herexamen Anatomie 23 mei 2008 1. Wat gebeurt er bij een excentrische contractie van een spier? A. De spier wordt korter. B. De spier wordt langer. C. De spierlengte blijft gelijk. 2. In welk

Nadere informatie

Theorie-examen Anatomie 13 januari 2006.

Theorie-examen Anatomie 13 januari 2006. Theorie-examen Anatomie 13 januari 2006. 1. Wat is de diafyse van een pijpbeen? A. Het uiteinde van een pijpbeen. B. Het middenstuk van een pijpbeen. C. De groeischijf. 2. Waar bevindt zich de pink, ten

Nadere informatie

Theorie-examen anatomie 25 januari 2008

Theorie-examen anatomie 25 januari 2008 Theorie-examen anatomie 25 januari 2008 1. Welke van de volgende spieren is eenkoppig? A. De m. biceps brachii. B. De m. coracobrachialis. C. De m. gastrocnemius. 2. Welke van de volgende spieren geeft

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Inleiding. Anatomie. Humerus

Inleiding. Anatomie. Humerus Inleiding Koos van Nugteren De elleboog verbindt de bovenarm met de onderarm. Buiging van de arm zorgt ervoor dat we de hand in de richting van het hoofd en de schouder kunnen bewegen. Activiteiten als

Nadere informatie

Signature Vanguard. Gepersonaliseerde Patiëntenzorg voor Knieprotheses. Patiënten informatie brochure. www.biomet.nl

Signature Vanguard. Gepersonaliseerde Patiëntenzorg voor Knieprotheses. Patiënten informatie brochure. www.biomet.nl Gepersonaliseerde Patiëntenzorg voor Knieprotheses Patiënten informatie brochure www.biomet.nl Artrose Inzicht in Patiëntenzorg op maat U bent uniek en uw lichaamsbouw (ofwel anatomie) is dat ook. Daarom

Nadere informatie

AANDOENINGEN VAN DE KNIE

AANDOENINGEN VAN DE KNIE AANDOENINGEN VAN DE KNIE In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over aandoeningen van de knie en de meest gebruikelijke behandelingen. Wij adviseren u deze informatie

Nadere informatie

De Knie. diagnostische testen. Mark Vongehr Fysiotherapeut/manueeltherapeut. presentatie knie 20-09-07 medisch centrum aarveld

De Knie. diagnostische testen. Mark Vongehr Fysiotherapeut/manueeltherapeut. presentatie knie 20-09-07 medisch centrum aarveld De Knie diagnostische testen Mark Vongehr Fysiotherapeut/manueeltherapeut Het blijkt, dat met de anamnese, lichamelijk onderzoek en röntgenfoto de diagnose van knieklachten in 83% van de gevallen correct

Nadere informatie

Patellaluxatie. De mate van patellaluxatie wordt in verschillende graden van ernst uitgedrukt:

Patellaluxatie. De mate van patellaluxatie wordt in verschillende graden van ernst uitgedrukt: Patellaluxatie Patellaluxatie is een aandoening die frequent wordt gezien bij de Engelse en Franse Bulldog, de Chihuahua, Yorkshire Terrier, Dwergkees en dwergpoedel. Het is niet bekend hoe hoog het percentage

Nadere informatie

Patellofemoraal pijnsyndroom

Patellofemoraal pijnsyndroom Orthopedie Patellofemoraal pijnsyndroom Pijn in en rond de knieschijf Inleiding U heeft een bezoek gebracht aan uw behandelend arts op de poli. De arts heeft geconstateerd dat u patellofemorale pijnklachten

Nadere informatie

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit Onderzoek naar het Effect van de Aanwezigheid van een Hond op het Alledaags Functioneren van een Kind met Autisme M.I. Willems Open Universiteit Naam student: Marijke Willems Postcode en Woonplaats: 6691

Nadere informatie

AANDOENINGEN VAN DE KNIE

AANDOENINGEN VAN DE KNIE AANDOENINGEN VAN DE KNIE In deze folder geeft het Spijkenisse Medisch Centrum u algemene informatie over aandoeningen van de knie en de meest gebruikelijke behandelingen. Wij adviseren u deze informatie

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

ONDERZOEK KNIE. Datum onderzoek... Naam onderzoeker. SENSIBILITEIT Tintelingen. nee / ja. Lokalisatie...bovenbeen / knie / onderbeen / voet. Hobby s.

ONDERZOEK KNIE. Datum onderzoek... Naam onderzoeker. SENSIBILITEIT Tintelingen. nee / ja. Lokalisatie...bovenbeen / knie / onderbeen / voet. Hobby s. Naam: Geb.datum: ONDERZOEK KNIE Datum onderzoek... Naam onderzoeker Beroep Hobby s.... Werkbelasting / houding. Sport.. Voorkeursbeen.links / rechts Klachten.links / rechts ANAMNESE Belangrijkste klachten...

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 1. 4 Anatomie van de schouder 41 4.1 Anteflexie 42 4.2 Retroflexie 42 4.3 Abductie 44 4.4 Adductie 46

Inhoud. Inleiding 1. 4 Anatomie van de schouder 41 4.1 Anteflexie 42 4.2 Retroflexie 42 4.3 Abductie 44 4.4 Adductie 46 Inhoud Inleiding 1 1 Anatomie van de heup 3 1.1 Anteflexie 4 1.2 Retroflexie 6 1.3 Abductie 7 1.4 Adductie 8 1.5 Exorotatie 9 1.6 Endorotatie 12 1.7 Ligamenten van de heup 12 1.8 Schema 14 2 Anatomie van

Nadere informatie

VISIONAIRE PMCB. Patient matched cutting blocks

VISIONAIRE PMCB. Patient matched cutting blocks VISIONAIRE PMCB Patient matched cutting blocks Inhoud: Wat Waarom Design Designvereisten Mal fabricage Eindprodukt Voordeel Literatuur Take home message Wat is het Waarom -Knieprothese zou nauwkeurig mogelijk

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De chirurgische reconstructie van een gescheurde voorste kruisband resulteert in een aanzienlijk betere klinische uitkomst dan de conservatieve behandeling van patiënten. Er blijft echter

Nadere informatie

Hoofdstuk 7. De Knie (1)

Hoofdstuk 7. De Knie (1) Hoofdstuk 7 De Knie (1) De Knie Het kniegewricht is het grootste gewricht van het menselijk lichaam. In verband met de grote belasting zal het gewricht een grote mate van stabiliteit moeten bieden, aan

Nadere informatie

Een fotoatlas van de. anatomie in vivo 2. Onderste extremiteit. Serge Tixa. Bohn Stafleu Van Loghum

Een fotoatlas van de. anatomie in vivo 2. Onderste extremiteit. Serge Tixa. Bohn Stafleu Van Loghum Een fotoatlas van de anatomie in vivo 2 Onderste extremiteit Serge Tixa Bohn Stafleu Van Loghum Een fotoatlas van de anatomie in vivo 2 Onderste extremiteit EEN FOTOATLAS VAN DE ANATOMIE IN VIVO 2 ONDERSTE

Nadere informatie

Tentamen Structuur en functie van cel en weefsel (Vakcode 8W210) van uur

Tentamen Structuur en functie van cel en weefsel (Vakcode 8W210) van uur Tentamen Structuur en functie van cel en weefsel (Vakcode 8W210) 17-01-2011 van 09.00-12.00 uur Opmerkingen bij dit tentamen: Zorg ervoor dat op elk formulier dat je inlevert, je identiteitsnummer en naam

Nadere informatie

Osteopathische Geneeskunde. De knie. Grégoire Lason & Luc Peeters

Osteopathische Geneeskunde. De knie. Grégoire Lason & Luc Peeters Osteopathische Geneeskunde De knie Grégoire Lason & Luc Peeters 1 De knie Grégoire Lason & Luc Peeters Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

Pijn rondom uw knieschijf

Pijn rondom uw knieschijf Fysiotherapie Pijn rondom uw knieschijf Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep 1. Inleiding Bij u is patellofemorale pijnproblematiek vastgesteld (patella

Nadere informatie

MIND & MOVEMENT COACH. Bewegen

MIND & MOVEMENT COACH. Bewegen Bewegen Om te kunnen bewegen hebben we spieren nodig, maar ook een skelet dat ons lichaam vorm geeft en de beweging mogelijk maakt. Onze gewrichten zorgen er voor dat dit mogelijk is binnen ons lichaam.

Nadere informatie

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering The relation between Mindfulness and Psychopathology: the Mediating Role of Global and Contingent

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Knieaandoeningen. Chirurgie. Beter voor elkaar

Knieaandoeningen. Chirurgie. Beter voor elkaar Knieaandoeningen Chirurgie Beter voor elkaar Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en oorzaken van de meest voorkomende knieaandoeningen en de meest gebruikelijke behandelingen.

Nadere informatie

Theorie-examen anatomie 12 januari 2007

Theorie-examen anatomie 12 januari 2007 Theorie-examen anatomie 12 januari 2007 1. Welke uitspraak met betrekking tot spiercontracties is altijd juist? A. Bij concentrische contracties wordt de spanning in de spier kleiner. B. Bij excentrische

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

6. Van welk deel van de wervelkolom is de vertebra prominens een onderdeel? 7. Hoe wordt de binnenste laag van het gewrichtskapsel genoemd?

6. Van welk deel van de wervelkolom is de vertebra prominens een onderdeel? 7. Hoe wordt de binnenste laag van het gewrichtskapsel genoemd? Examen anatomie januari 2009 1. Wat kan gesteld worden van slow twitch spiervezels? A. Ze hebben een groot agonistisch vermogen. B. Ze hebben een groot anaeroob vermogen. C. Ze hebben een groot aeroob

Nadere informatie

Welkom bij het Schaatstrainerscongres 2015. Robbert van Amstel. 2015 Fysio Physics Opleidingen BV

Welkom bij het Schaatstrainerscongres 2015. Robbert van Amstel. 2015 Fysio Physics Opleidingen BV Welkom bij het Schaatstrainerscongres 2015 Robbert van Amstel Sportmedisch Expertise & Revalidatie Centrum CORE, Orthopedische Revalidatie & Expertise FP Health centra FP Fysiotherapie vestigingen (39

Nadere informatie

Patellofemoraal (pijn)syndroom Pijnklachten aan de voorzijde van de knie

Patellofemoraal (pijn)syndroom Pijnklachten aan de voorzijde van de knie Patellofemoraal (pijn)syndroom Pijnklachten aan de voorzijde van de knie Inhoudsopgave Inleiding 2 Wat is het patellofemoraal (pijn)syndroom? 2 Klachten 3 Oorzaken 3 Behandeling 3 Behandeling bij wat minder

Nadere informatie

Objectiveren van functionele eigenschappen van knie-orthesen

Objectiveren van functionele eigenschappen van knie-orthesen Objectiveren van functionele eigenschappen van knie-orthesen Dr.ir. A. de Lange Fontys Paramedische Hogeschool Opleiding Podotherapie Eindhoven Inhoud 1. Conclusies 2. Functie van knie-orthesen 3. Belastingen

Nadere informatie

Numerieke studie van de invloed van een enkelosteotomie op de krachtswerking in de achtervoet

Numerieke studie van de invloed van een enkelosteotomie op de krachtswerking in de achtervoet bottom 1 Universiteit Gent Faculteit Ingenieurswetenschappen Vakgroep Mechanische Constructie en Productie Voorzitter: Prof. dr. ir. Joris Degrieck Academiejaar 2007-2008 Numerieke studie van de invloed

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Summary 136

Summary 136 Summary 135 Summary 136 Summary The objectives of this thesis were to develop of a mouse model of neuropathic pain and spinal cord stimulation (SCS) and to increase the efficacy of spinal cord stimulation

Nadere informatie

Ik kijk nu naar buiten en zie sneeuw liggen en de wind is snijdend koud. Daarom de BO wat kleur en warmte gegeven met lenteplaatjes.

Ik kijk nu naar buiten en zie sneeuw liggen en de wind is snijdend koud. Daarom de BO wat kleur en warmte gegeven met lenteplaatjes. Maart 2013 Dag clubleden, Ik kijk nu naar buiten en zie sneeuw liggen en de wind is snijdend koud. Daarom de BO wat kleur en warmte gegeven met lenteplaatjes. Wat is er zoal te lezen: - De winnaars van

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Anatomie. Hier volgen 50 opgaven. Bij elke opgave zijn drie antwoorden gegeven. Slechts één van deze antwoorden is het goede.

Anatomie. Hier volgen 50 opgaven. Bij elke opgave zijn drie antwoorden gegeven. Slechts één van deze antwoorden is het goede. Examenstichting Perimedische Opleidingen Diploma: sportmassage, massage, wellness massage 22 januari 2010, Beschikbare tijd: 60 minuten Anatomie Aanwijzing: Hier volgen 50 opgaven. Bij elke opgave zijn

Nadere informatie

Nog vragen? Artrose van de knie De knie Wat is een artrotische knie?

Nog vragen? Artrose van de knie De knie Wat is een artrotische knie? Artrose van de Knie Artrose van de knie Bij artrose van de knie is er sprake van slijtage. Er zijn drie vormen die het kniegewricht kunnen aantasten. In deze folder leest u over de mogelijkheden van een

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Bewijzen en Technieken 1 7 januari 211, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe.

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 165 Neuromusculaire gevolgen van epimusculaire myofasciale krachttransmissie Ter vergroting van het begrip over de neurale aansturing van lichaamsbewegingen is gedetailleerde kennis

Nadere informatie

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Executive and social cognitive functioning of mentally

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Voorste kruisband reconstructie Het plaatsen van een nieuwe kruisband (donorpees)

Voorste kruisband reconstructie Het plaatsen van een nieuwe kruisband (donorpees) ORTHOPEDIE Voorste kruisband reconstructie Het plaatsen van een nieuwe kruisband (donorpees) Uw orthopedisch chirurg heeft u geadviseerd om de voorste kruisband van uw knie te vervangen en daarmee de stabiliteit

Nadere informatie

ERASMUS MC MODIFICATIE VAN DE (REVISED) NOTTINGHAM SENSORY ASSESSMENT Handleiding

ERASMUS MC MODIFICATIE VAN DE (REVISED) NOTTINGHAM SENSORY ASSESSMENT Handleiding De Erasmus MC Modificatie van de (revised) Nottingham Sensory Assessment (EmNSA) 1 is een meetinstrument om bij patiënten met intracraniële aandoeningen de tastzin, de scherp-dof discriminatie en de propriocepsis

Nadere informatie

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven Neuropsychologische Behandeling en Sociaal Emotioneel Welzijn bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie Neuropsychological Treatment and Social Emotional Well-being of Children with a Severe Form

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Kruisbandherstel d.m.v.

Kruisbandherstel d.m.v. Kruisbandherstel d.m.v. operatie Voorste kruisbandruptuur VKB-ruptuur) Vaak worden we geconfronteerd met een hond die plotseling of geleidelijk is gaan manken met een of beide achterbenen. Zeer frequent

Nadere informatie

Lijst van auteurs 1. Inleiding 5 Koos van Nugteren. Anatomie 5 Anatomische variaties 9 Pathologie 19 Literatuur 21

Lijst van auteurs 1. Inleiding 5 Koos van Nugteren. Anatomie 5 Anatomische variaties 9 Pathologie 19 Literatuur 21 Inhoud Lijst van auteurs 1 Verwijzingen naar eerder verschenen Orthopedische casuïstiek 3 Inleiding 5 Anatomie 5 Anatomische variaties 9 Pathologie 19 Literatuur 21 1 Chronische, bilaterale anterieure

Nadere informatie

Vooraanzicht van de knie:

Vooraanzicht van de knie: Een ander woord voor de knieschijf is patella. Luxatie betekent "uit de kom". Eigenlijk ligt de knieschijf niet in een kom maar in een geul (trochlea), een groeve die in de lengterichting verloopt in het

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

FUNCTIESTORING VAN GEWRICHTEN

FUNCTIESTORING VAN GEWRICHTEN Functiestoring van gewrichten RSI: een pronatieprobleem FUNCTIESTORING VAN GEWRICHTEN EEN KWANTITATIEF VOORBEELD: DE ELLEBOOG MRC Ulna-Humerus MRC Radius-Humerus T = 330 U = 190 Hoek- uitslag 140 C = 180

Nadere informatie

Patellofemorale drukken in normale en pathologische omstandigheden Reproduceerbaarheid van de patellofemorale drukmeting in normale omstandigheden

Patellofemorale drukken in normale en pathologische omstandigheden Reproduceerbaarheid van de patellofemorale drukmeting in normale omstandigheden Academiejaar 2008-2009 Patellofemorale drukken in normale en pathologische omstandigheden Reproduceerbaarheid van de patellofemorale drukmeting in normale omstandigheden Pieter BEEKMAN Jasper BRUYNEEL

Nadere informatie

Knieaandoening. Chirurgie

Knieaandoening. Chirurgie Knieaandoening Chirurgie Inhoudsopgave Inleiding...4 De gezonde knie...4 Wat kan er mis zijn met de knie?...6 Welke onderzoeken zijn mogelijk?...8 Behandelingsmogelijkheden...9 Wat kunt u als patiënt

Nadere informatie

Orthopedie. Arthroscopie van de enkel

Orthopedie. Arthroscopie van de enkel Orthopedie Arthroscopie van de enkel 1 Uw orthopedisch chirurg heeft u geadviseerd om een arthroscopie van de enkel te ondergaan. In deze brochure wordt u informatie gegeven over de mogelijkheden van een

Nadere informatie

Versus Tijdschrift voor Fysiotherapie, 20e jrg 2002, no. 6 (pp )

Versus Tijdschrift voor Fysiotherapie, 20e jrg 2002, no. 6 (pp ) Auteur(s): C. Riezebos Titel: Beweging, beperking en mobilisatie van het patellofemorale gewricht Jaargang: 20 Jaartal: 2002 Nummer: 6 Oorspronkelijke paginanummers: 340-361 Deze online uitgave mag, onder

Nadere informatie

Anatomie en karate-bewegen

Anatomie en karate-bewegen Assistent Lerarenopleiding Karate-do Bond Nederland najaar 2014 Anatomie en karate-bewegen de onderste extremiteit Joost Franken en Peter Damen Anatomie en karate-bewegen Veilig en verantwoord lesgeven

Nadere informatie

Spieractivatiepatronen tijdens fitness oefeningen op de Carving Pro. Maastricht University: Pieter Oomen (MSc) Hans Savelberg (PhD)

Spieractivatiepatronen tijdens fitness oefeningen op de Carving Pro. Maastricht University: Pieter Oomen (MSc) Hans Savelberg (PhD) Spieractivatiepatronen tijdens fitness oefeningen op de Carving Pro Maastricht University: Pieter Oomen (MSc) Hans Savelberg (PhD) December, 2010 Inleiding De Carving Pro is een fitnessapparaat waarmee

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te.

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te. De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te Stoppen The Influence of the Innovation Characteristics on the Intention of

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen Voorschoolse vorming en de ontwikkeling van kinderen 1 De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van Kinderen The Relationship between Early Child Care, Preschool Education and Child Development

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

De basis van de ondervoet bij het paard! Inleiding:!

De basis van de ondervoet bij het paard! Inleiding:! Dierenarts van Leeuwen www.vanleeuwenvoorpaarden.nl De basis van de ondervoet bij het paard Inleiding: Omdat de vraag naar uitleg mij meermaals wordt voorgeschoteld, heb ik een zeer korte maar hopelijk

Nadere informatie

Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid

Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid Joris Jansen, orthopaedisch chirurg Rijnland Ziekenhuis. Huisartsen & Bedrijfsartsen Symposium Leiderdorp, 26 april 2012. 28-04-12

Nadere informatie

Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak. Dr Mike Tengrootenhuysen

Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak. Dr Mike Tengrootenhuysen Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak Dr Mike Tengrootenhuysen Inleiding Heup Knie FAI Coxartrose Meniscusscheur Voorste kruisband Bursitis ruptuur Patellofemorale klachten Gonartose trochanterica

Nadere informatie

Groot IB de, Favejee M, Reijman M, Verhaar JAN, Terwee CB.

Groot IB de, Favejee M, Reijman M, Verhaar JAN, Terwee CB. Published in Health Qual Life Outcomes. 2008 Feb 26;6:16 Abstract Validation of the Dutch version of the Knee disability and Osteoarthritis Outcome Score. The Dutch version of the knee injury and osteoarthritis

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 8 december 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als jeeen onderdeel

Nadere informatie

Gebroken bot (fractuur): Er kan een breuk ontstaan in de uiteinden van het boven- of onderbeen, of de knieschijf kan gebroken zijn.

Gebroken bot (fractuur): Er kan een breuk ontstaan in de uiteinden van het boven- of onderbeen, of de knieschijf kan gebroken zijn. Knie aandoeningen Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en oorzaken van de meest voorkomende knieaandoeningen en de meest gebruikelijke behandelingen. Uw persoonlijke situatie kan echter

Nadere informatie

Voorste kruisband reconstructie. Orthopedie

Voorste kruisband reconstructie. Orthopedie Voorste kruisband reconstructie Orthopedie Inhoudsopgave Inleiding 4 Klachten 5 Diagnose stellen 6 De operatie 6 Hamstring pezen techniek 7 Patellapees techniek 9 Na de operatie 10 Ontslag 11 Leefregels

Nadere informatie

Reconstructie van de voorste kruisband

Reconstructie van de voorste kruisband Reconstructie van de voorste kruisband RECONSTRUCTIE VAN DE VOORSTE KRUISBAND INLEIDING Uw knie is niet stabiel. De orthopedisch chirurg heeft geadviseerd om de voorste kruisband van de knie te vervangen

Nadere informatie

Non Diffuse Point Based Global Illumination

Non Diffuse Point Based Global Illumination Non Diffuse Point Based Global Illumination Karsten Daemen Thesis voorgedragen tot het behalen van de graad van Master of Science in de ingenieurswetenschappen: computerwetenschappen Promotor: Prof. dr.

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 6 januari 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD 1 Opvoedstijl en Externaliserend Probleemgedrag en de Mediërende Rol van het Zelfbeeld bij Dak- en Thuisloze Jongeren in Utrecht Parenting Style and Externalizing Problem Behaviour and the Mediational

Nadere informatie

De HeupZenuw (nervus ischiadicus) Dé zenuw van de reflexologie. Door Dorthe Krogsgaard en Peter Lund Frandsen, Denemarken juni 2006

De HeupZenuw (nervus ischiadicus) Dé zenuw van de reflexologie. Door Dorthe Krogsgaard en Peter Lund Frandsen, Denemarken juni 2006 De HeupZenuw (nervus ischiadicus) Dé zenuw van de reflexologie. Door Dorthe Krogsgaard en Peter Lund Frandsen, Denemarken juni 2006 Ischias (of sciatic, in de volksmond, van het Franse sciatique) behandelen

Nadere informatie

KIJKOPERATIE IN EEN GEWRICHT ARTROSCOPIE

KIJKOPERATIE IN EEN GEWRICHT ARTROSCOPIE KIJKOPERATIE IN EEN GEWRICHT ARTROSCOPIE 17964 Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de gang van zaken rond een artroscopie (kijkoperatie) in verband met uw gewrichtsklachten. Wat is

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

De kijkoperatie. (Artroscopie)

De kijkoperatie. (Artroscopie) De kijkoperatie (Artroscopie) De kijkoperatie Als u een aandoening in uw knie heeft, kan de orthopedisch chirurg een kijkoperatie adviseren. Met deze ingreep kan de diagnose vaak beter worden gesteld.

Nadere informatie

KNIE ORTHESEN 1 BEKNOPTE ANATOMIE VAN DE KNIE

KNIE ORTHESEN 1 BEKNOPTE ANATOMIE VAN DE KNIE KNIE ORTHESEN 1 BEKNOPTE ANATOMIE VAN DE KNIE Het kniegewricht is het grootste en wordt gezien als het meest complexe gewricht van het menselijk lichaam. De knie is tevens een van de zwaarst belaste gewrichten

Nadere informatie

Spiergroep Spier (onderdeel) Origo Insertie Innervatie Functie Ventrale spieren van de bovenarm (flexoren onderarm)

Spiergroep Spier (onderdeel) Origo Insertie Innervatie Functie Ventrale spieren van de bovenarm (flexoren onderarm) Spiergroep Spier (onderdeel) Origo Insertie Innervatie Functie bovenarm ) m. biceps brachii - caput breve Supraglenoid deel scapula Top processus coracoideus lateralis tot m. coracobrachialis Radius en

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

1. Een kortste pad probleem in een netwerk kan worden gemodelleerd als a. een LP probleem. b. een IP probleem. c. een BIP probleem. d.

1. Een kortste pad probleem in een netwerk kan worden gemodelleerd als a. een LP probleem. b. een IP probleem. c. een BIP probleem. d. 1. Een kortste pad probleem in een netwerk kan worden gemodelleerd als a. een LP probleem. b. een IP probleem. c. een BIP probleem. d. een toewijzingsprobleem. 2. Het aantal toegelaten hoekpunten in een

Nadere informatie