Geachte Mevrouw, Mijnheer, Er werd bij u immers de diagnose gesteld van borstkanker. Dit was vast een donderslag bij heldere hemel.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geachte Mevrouw, Mijnheer, Er werd bij u immers de diagnose gesteld van borstkanker. Dit was vast een donderslag bij heldere hemel."

Transcriptie

1 Geachte Mevrouw, Mijnheer, U werd verwezen naar de borstkliniek. Er werd bij u immers de diagnose gesteld van borstkanker. Dit was vast een donderslag bij heldere hemel. Ofschoon u reeds grotendeels werd ingelicht door uw huisarts of behandelend geneesheer, zijn er waarschijnlijk nog veel vragen omtrent uw ziekte en de behandeling. Deze voorstelling werd door ons samengesteld om u een beter inzicht te geven omtrent de behandeling. De medische termen werden tot een minimum herleid, vet gedrukt en kort omschreven. Achteraan vindt u fotomateriaal om zich een beter beeld te vormen. Voor vragen kunt u uiteraard altijd terecht bij één van onze medewerkers, die allen zijn opgesomd elk met zijn taak. Voor praktische vragen of problemen na uw ontslag kan u telefonisch terecht op de verpleegafdeling 059/ of op de raadpleging van uw behandelende arts. Ten slotte trachten we zelf ook actief bij te dragen aan een betere behandeling van borstkanker. Hiervoor participeren we aan een aantal wetenschappelijke studies, waar u soms ook in aanmerking kan komen voor een vrijwillige deelname. Dr. A. Janssen Dr. S. Depuydt Borstkliniek Dr. R. D hondt Dr. I. Spoormans Medische oncologie Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 1

2 1. Wat is kanker? Algemene bemerkingen over borstkanker Anatomie van de borst Onderzoeken bij borstkanker Bloedafname Radiologisch Borstonderzoek Longonderzoek Leveronderzoek Botonderzoek Microscopisch onderzoek 7 5. De behandeling van borstkanker De chirurgische behandeling van borstkanker Inleiding Inductiechemotherapie (inleidende chemo) Borstamputatie Borstsparende ingreep Borstsparende ingreep bij niet voelbare letsels Okselklieruitruiming Schildwachtklier De nabehandeling (na de operatie) Het nut van de nabehandeling Radiotherapie Chemotherapie Hormonale behandeling De opvolging en genezing Kinesitherapie na borstoperaties Inleiding Vroegtijdige problemen Oefeningen Lymfoedeem, een gevreesde verwikkeling Definitie Symptomen van lymfoedeem Preventie van lymfoedeem 20 Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 2

3 10.4. Behandeling van lymfoedeem Uitwendige borstprothesen Inleiding De voorlopige prothese Definitieve prothese Lingerie & badmode Borstreconstructie Poortcatheter Oncologische revalidatie Sociale voorzieningen voor borstkankerpatiënten Tussenkomst reiskosten Tussenkomst bij borstamputatie Tussenkomst bij haarprothese Tussenkomst bij poortcatheter (zie hoofdstuk 13) Farmaceutische producten Radiotherapie Tussenkomst bij kinesitherapie Tegemoetkomingen Hulpverlening thuis Psycho-sociale begeleiding Veel gestelde vragen Moet ik nog thuisverzorging krijgen? 30 Wanneer kan ik terug in bad of onder de douche? 30 Wanneer mag ik met de wagen rijden? 30 Mag ik nog sporten? 30 Mag ik de pil of vrouwelijke hormonen nog nemen? 30 Mag ik nog zwanger worden? 31 Wat moet ik mijn kinderen vertellen? 31 Hoe moet ik verder leven na een borstamputatie? 31 Hoe moet het nu met mijn partner? 32 Is borstkanker erfelijk? Andere nuttige adressen Onze medewerkers zijn : Wetenschappelijke studies Fotomateriaal Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 3

4 1. Wat is kanker? Kanker is de tweede belangrijkste doodsoorzaak in ons land na hart- en vaatziekten. Het aantal kankergevallen neemt toe met de leeftijd. Dit gebeurt vooral na de leeftijd van 45 jaar. Het aantal sterftegevallen ten gevolge van kanker lijkt zich te stabiliseren dankzij de vroegtijdige opsporing en betere behandelingstechnieken. Ofschoon kanker meestal toevallig ontstaat, zijn er nu toch enkele uitlokkende factoren goed gekend: alcohol (lever), roken (longen, slokdarm, keel), overdreven zonlicht (huid), chemische producten (asbest, ). Een klein percentage is erfelijk. Er bestaat dan een afwijking in het genetisch materiaal van de cel (DNA) dat kan worden overgeërfd van één van de ouders. Ons lichaam is opgebouwd uit miljarden cellen. Om te kunnen groeien en om beschadigde of verouderde cellen te kunnen vervangen, worden er nieuwe cellen aangemaakt door celdeling waarbij er twee nieuwe cellen ontstaan uit één enkele cel. Deze celdeling is normalerwijze een goed gecontroleerd proces zodat er steeds een evenwicht bestaat tussen celafbraak en aanmaak. Soms kan er een fout optreden in het delingsproces en ontstaan er cellen die zich onbeperkt en ongecontroleerd gaan vermenigvuldigen. Op deze manier ontstaan er kwaadaardige tumoren (gezwellen). Kanker is de verzamelnaam voor deze kwaadaardige tumoren die gekenmerkt worden door een ongeremde groei. Deze nemen enerzijds lokaal toe in volume waardoor ze andere weefsels of organen verdringen of er zelfs ingroeien. Anderzijds kunnen er cellen uit het gezwel loskomen en ontsnappen langs de bloed- of lymfevaten. Ze komen terecht in andere organen en kunnen daar nieuwe kolonies stichten: metastase (uitzaaiing). Longen, lever en botten zijn goed doorbloede organen en zijn het meest frequente doelwit. Naast uitzaaiingen via de bloedbaan is er ook uitbreiding mogelijk via de lymfevaten (lymfekanalen). Deze vaten vormen samen met de lymfeklieren (zuiveringsstation) het lymfestelsel (riolering), dat verspreid is over het ganse lichaam. Het lymfevocht wordt gevormd in de weefsels en bevat onder andere afvalstoffen, bacteriën, virussen, ontstekingscellen, Het wordt afgevoerd via de lymfevaten om uiteindelijk in de bloedbaan te worden afgegeven. De lymfeklieren zijn de zuiveringsstations die op strategische plaatsen (liezen, bekken, oksel, hals, ) op de lymfevaten gelegen zijn, om ziekteverwekkers zoals microben onschadelijk te maken. Ook tumorcellen kunnen er worden opgehouden. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 4

5 2. Algemene bemerkingen over borstkanker Borstkanker is de meest voorkomende kanker bij vrouwen in Europa en Noord-Amerika. Sinds 1999 is er toename van borstkanker, deels door veroudering van de bevolking. In België zou 1 op 10 vrouwen borstkanker ontwikkelen tijdens haar leven. In België werden in 2005 zo n 9405 nieuwe gevallen vastgesteld. 75% van deze gevallen presenteren zich na de leeftijd van 50 jaar met een piekleeftijd tussen 55 en 60 jaar. De oorzaak is niet gekend. Wel zijn er enkele individuele risicofactoren gekend, waarvan de familiale voorgeschiedenis de belangrijkste is. De overgrote meerderheid echter is te wijten aan toeval. Slechts 5 à 10 % van alle gevallen van borstkanker zou erfelijk zijn. Het gebruik van vrouwelijke hormoonpreparaten voor de behandeling in de menopauze is eveneens een belangrijke risicofactor. Borstkanker bij mannen is eerder een zeldzaam probleem: 1% van alle borstkankers. De behandeling is in grote lijnen dezelfde als bij vrouwen. Vóór de behandeling wordt door een reeks onderzoeken eerst nagegaan of er geen metastasen (uitzaaiingen) zijn. Deze bestaan meestal uit een bloedafname, radiografie van longen, skelet en lever, een botscan en soms een borstpunctie. In de behandeling van borstkanker komen drie verschillende disciplines aan bod, vaak in combinatie : de chirurgie (heelkunde), de radiotherapie (bestraling), de medische oncologie (chemo en/of hormonale therapie). Meer dan 80 % van de patiënten zal uiteindelijk genezen. Dit is enerzijds te danken aan de screeningsmammografie die door de overheid gratis wordt aangeboden aan alle vrouwen in België tussen 50 en 70 jaar, om de 2 jaren. Op deze manier worden steeds kleinere borsttumoren gevonden en dus in een beter geneesbaar stadium. Anderzijds zijn de verschillende behandelingen er sterk op vooruit gegaan. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 5

6 3. Anatomie van de borst De borst is in feite een aanhangsel van de huid van de borstkas. Ze bestaat uit klierweefsel waartussen vetweefsel en steunweefsel. Het klierweefsel is georganiseerd in lobben waarvan de kliergangen eindigen in melkkanalen die op hun beurt uitmonden ter hoogte van de tepel. Het volume klierweefsel is maximaal ontwikkeld bij de vrouw tijdens de vruchtbare periode in haar leven. Het wordt geleidelijk vervangen door vetweefsel waardoor ook de elasticiteit vermindert (doorhangen). De borstklier is rijkelijk voorzien van bloedvaten, komende van de oksel en vanuit de diepte. De lymfedrainage is eveneens uitgebreid en gebeurt voornamelijk naar de oksel toe. De binnenste helft van de borst kan ook deels naar de klierstreken achter het borstbeen draineren. De borst is een geslachtsorgaan, onderhevig aan hormonale veranderingen in het bloed. Tijdens de menstruele cyclus kan hierdoor een spanningsgevoel ontstaan vóór de regels. Tijdens de zwangerschap en later bij de borstvoeding zal er eveneens een belangrijke volumetoename optreden met melkproductie nadien. Tumoren ontstaan in het borstklierweefsel zijn dan ook vaak gevoelig voor vrouwelijke hormonen. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 6

7 4. Onderzoeken bij borstkanker Deze zijn bedoeld om het stadium (uitgebreidheid) na te gaan en te zien of er geen metastasen (uitzaaiingen) zijn in longen, lever en bot. De testen worden meestal ambulant uitgevoerd. De kans om uitzaaiingen nu al te vinden zijn minder dan 5% 4.1. Bloedafname Deze wordt altijd routinegewijs uitgevoerd. Meestal zijn deze normaal omdat borstkanker vaak pas laattijdig zich in het bloed (tumormarker) laat opsporen. Een gestoorde bloedname wil niet per definitie zeggen dat er uitzaaiingen zijn Radiologisch Borstonderzoek Mammografie: RX opname van de borst waarbij meestal de eerste diagnose wordt gesteld. Echografie: bijkomend onderzoek van de radioloog om meer gegevens zoals de precieze lokalisatie en grootte na te gaan. Eventueel met punctie van het gezwel voor microscopisch onderzoek. NMR of MRI: scan onderzoek dat voornamelijk gebruikt wordt om meerdere tumoren op te sporen of ingeval er twijfel is bij de mammografie en echografie Longonderzoek Dit is meestal een klassieke RX opname van de longen doch soms ook met een CT scan bij twijfel of bij grotere tumoren Leveronderzoek In de meeste gevallen wordt een echografie uitgevoerd en bij twijfel eventueel een bijkomende CT scan of NMR Botonderzoek Dit gebeurt op de dienst nucleaire geneeskunde. Hierbij wordt een licht radioactieve stof (kleurstof) ingespoten via de arm die specifiek alle botten van het lichaam in het licht zal stellen. Twee à drie uren later wordt dan het scanonderzoek uitgevoerd Microscopisch onderzoek Hiervoor wordt eerst een borstpunctie uitgevoerd van het gezwel. De anatoompatholoog kan dan de diagnose van borstkanker bevestigen. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 7

8 5. De behandeling van borstkanker Nadat alle noodzakelijke onderzoeken zijn uitgevoerd, wordt samen met u besproken welke de beste behandeling is in uw geval. De behandeling is meestal een combinatie van verschillende therapieën: operatie, chemotherapie, radiotherapie en/of hormonale therapie. Ook de volgorde is soms verschillend maar meestal wordt eerst een operatie verricht en nadien een nabehandeling. Niet iedere patiënt zal dezelfde nabehandeling volgen. Uw behandeling wordt onder andere bepaald door uw leeftijd, het stadium van de tumor en het type borstkanker. Tijdens de behandeling zal u ook gevolgd worden door verschillende artsen en begeleiders, naargelang het type therapie dat u op dat moment volgt. De nodige afspraken worden automatisch gemaakt. De uitleg die bij elke therapie hoort, zal ook telkens vooraf worden gegeven. Ook de huisarts wordt bij alle stappen betrokken en ingelicht, zodat u ook nog altijd bij hem of haar terecht kan voor bijkomende vragen. In de volgende hoofdstukken worden de meest frequente therapieën beschreven: de reden van therapie, de methodes, eventuele nevenwerkingen of bemerkingen. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 8

9 6. De chirurgische behandeling van borstkanker 6.1. Inleiding In de meeste gevallen wordt de behandeling gestart met heelkunde. Dit kan bestaan uit enerzijds het verwijderen van de volledige borst (mastectomie of borstamputatie) of anderzijds een borstsparende ingreep. Meestal worden gelijktijdig de okselklieren onderzocht Dit gebeurt aan de hand van 1 klier (schildwachtklier), soms alle klieren (okselklieruitruiming) die verwijderd worden. De keuze van de operatie wordt onder andere bepaald door het stadium van de ziekte, de grootte van het gezwel, de grootte van de borst, de plaats van het gezwel, Op de raadpleging in de borstkliniek wordt u fotomateriaal getoond van het te verwachten resultaat Inductiechemotherapie (inleidende chemo) Bij grotere borstkankergezwellen wordt soms een inleidende chemotherapie gegeven. Dit heeft de bedoeling om het gezwel kleiner te maken om eventueel nadien een borstsparende operatie te kunnen uitvoeren. Tegelijkertijd krijgt men een idee omtrent de gevoeligheid van het gezwel voor chemotherapie. Na 2 à 3 kuren wordt een herevaluatie uitgevoerd en een ingreep eventueel gepland. In functie van het microscopisch onderzoek na de operatie, kunnen nog een aantal aanvullende kuren worden gegeven postoperatief Borstamputatie Hierbij wordt de volledige borstklier verwijderd met bovenliggende huid en tepel (foto). De okselklieren worden meestal in één geheel meegenomen. Het eindresultaat is een vlakke borstkaswand met een horizontaal of schuin verlopend litteken, reikend tot aan de oksel. Nadien kan hierop een uitwendige borstprothese worden gedragen, zie hoofdstuk 11. Er bestaat altijd de mogelijkheid voor een borstreconstructie, zie hoofdstuk 12. Ook hiervan is er fotomateriaal aanwezig in de borstkliniek Borstsparende ingreep Door de vroegtijdige diagnose is het nu vaak mogelijk de borst te sparen (foto). De operatie (brede excisie) bestaat uit het verwijderen van het gezwel met een marge van normaal borstklierweefsel. Gezwellen die dicht bij de tepel gelegen zijn, kunnen gelijkaardig worden behandeld doch soms met wegname van de tepel. Het definitief microscopisch onderzoek na de operatie moet uitmaken of het letsel inderdaad volledig en voldoende veilig werd weggenomen. Indien de borst kan gespaard worden, wordt er nadien steeds een bestraling gepland, zie hst 7. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 9

10 De voorwaarden voor een borstsparende behandeling zijn : het gezwel mag niet groter dan 4 cm zijn; de grootte van het gezwel vergeleken met de grootte van de borst moet voldoende garantie bieden voor een aanvaardbaar cosmetisch resultaat na volledige verwijdering van het gezwel; na een borstsparende behandeling moet men bereid zijn om 5 à 6 weken radiotherapie te ondergaan; radiotherapie is niet altijd mogelijk : hoge leeftijd, vroeger reeds bestraling gehad, zwangere vrouwen (risico voor het kindje). Na een borstsparende ingreep is een zorgvuldige opvolging noodzakelijk om een eventuele heropflakkering in de rest van de borst vroegtijdig op te sporen. Dit bestaat uit regelmatige controles en jaarlijks een mammografie (radiologie van de borst). Tenslotte mag er maar één kwaadaardig letsel in de borst zijn en mogen er geen uitgebreide verkalkingen zichtbaar zijn op de mammografie. Samengevat kan men zeggen dat het belangrijk is dat het letsel volledig en veilig kan worden weggenomen met het behoud van een goed cosmetisch resultaat. In alle andere gevallen wordt beter een borstamputatie uitgevoerd. De kansen op definitieve genezing zijn in dit laatste geval daarom niet slechter Borstsparende ingreep bij niet voelbare letsels Door de screeningsmammografie worden de letsels die we vinden veel kleiner. Soms zo klein dat ze zelfs niet meer gevoeld worden. Om ze tijdens de operatie toch goed te kunnen vinden, wordt vlak voor de operatie een klein naaldje geprikt door de radioloog met echografie of mammografie. Met dat naaldje, dat op de huid wordt vast gekleefd, wordt u nadien naar de operatiezaal gebracht (foto) Okselklieruitruiming Radiografieën en onderzoek door de arts van de klieren in de oksel zijn niet volledig betrouwbaar. Vergrote klieren zijn niet noodzakelijk het gevolg van kanker maar kunnen ook bijvoorbeeld een reactie zijn na een punctie. Daartegenover kunnen normaal aanvoelende klieren reeds microscopisch kleine uitzaaiingen bevatten. Niettemin worden aangetaste lymfeklieren het best steeds verwijderd. Enerzijds voorkomt dit problemen in de toekomst. Anderzijds is de informatie die men bekomt uit het microscopisch onderzoek van de klieren belangrijk voor de beslissing tot eventuele verdere nabehandeling (zie hoofdstuk 7). Bij een volledige okseluitruiming worden alle klieren verwijderd die in verband staan met de borst. Tijdens de operatie wordt een drain (plastiek buisje) ingebracht om bloed en wondvocht na de operatie te laten aflopen. Op deze manier kan de huid, die Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 10

11 losgemaakt was, terug vastgroeien aan de borstkas en oksel. Nadien wordt een stevig rekverband aangelegd. Na de operatie worden oefeningen onder leiding van een kinesist gestart om verstijving van de schouder en de grote borstspier te voorkomen (zie hoofdstuk 9). Deze oefeningen worden tweemaal daags herhaald. De hoeveelheid wondvocht zal geleidelijk afnemen en meestal kan na 10 à 14 dagen het buisje worden verwijderd. Hierna mag de arm normaal bewogen worden. Bij het wegnemen van de klieren worden vaak de huidzenuwtjes geraakt van de huid van de okselholte en de binnenzijde van de bovenarm. Dit geeft aanleiding tot een slapend of prikkelend gevoel, wat vaak na verloop van maanden verdwijnt en slechts zelden blijvende last veroorzaakt. De meest gekende verwikkeling van de okselklieruitruiming is lymfoedeem (gezwollen, dikke arm). De lymfevaten en lymfeklieren spelen een rol in het opruimen van infecties en overtollig vocht in de huid en onderliggende weefsels. Na een okseloperatie gaat dus een deel van die functie verloren. Onmiddellijke zwelling na de operatie komt zelden voor en is weinig uitgesproken (kleiner dan 4%). Echt lymfoedeem treedt meestal op na bestraling van de oksel of na infecties ter hoogte van de arm waarbij de resterende lymfevaten ontsteken en dichtslibben (tot 7%). Voorkomen is dan ook beter dan genezen (zie hoofdstuk 10) Schildwachtklier In ongeveer de helft van de gevallen kan de okselklieruitruiming vermeden worden door de techniek van de schildwachtklier. De schildwachtklier is de eerste klier die zou draineren van de borst of van het gezwel erin gelegen. Door de inspuiting thv de borst of het gezwel kan deze klier gemarkeerd worden. De kleurstof wordt enkele uren voor de operatie ingespoten op de nucleaire geneeskunde (cfr. botscan) (foto). Na 2 uren wordt een scanfoto genomen en zodra de klier tekent op de foto, wordt u naar de operatiezaal gebracht. Hier wordt hij operatief verwijderd via een kleine incisie thv de oksel, nadat eerst het borstgezwel was verwijderd. Indien het microscopisch onderzoek tijdens de operatie aantoont dat deze klier tumorvrij is, kan afgezien worden van een okselklieruitruiming. Indien er echter toch kankercellen zouden worden aangetroffen in deze klier, dan moeten ook de andere okselklieren nog verwijderd worden. Indien de techniek van de schildwachtklier wordt toegepast is er geen enkele kans op lymfoedeem. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 11

12 7. De nabehandeling (na de operatie) 7.1. Het nut van de nabehandeling Talrijke grote studies hebben reeds het positief effect aangetoond op de overleving (definitieve genezing) en de kans op herval door middel van adjuverende (aanvullende) nabehandeling na borstoperaties. Er zijn twee vormen van nabehandeling mogelijk: lokaal en algemeen. De lokale nabehandeling bestaat uit radiotherapie (bestraling). Deze is bedoeld om eventuele achtergebleven kankercellen in de borst of het amputatielitteken uit te schakelen. Zo wordt de kans op lokaal recidief (herval) geminimaliseerd en wordt de overleving ook hierdoor verbeterd. De algemene nabehandeling bestaat uit chemotherapie of hormonale therapie. Deze is gericht op de kankercellen die mogelijk reeds langs de bloed- of de lymfevaten ontsnapt zouden zijn uit het gezwel, op het ogenblik van de diagnose (microscopische uitzaaiingen), en die nog niet met de bloedtesten of klassieke radiologische onderzoeken kunnen worden gedetecteerd. Macroscopische uitzaaiingen werden daarentegen reeds uitgesloten aan de hand van de uitgevoerde onderzoeken vóór de operatie. Elk dossier wordt besproken op de wekelijkse oncologische stafvergadering (MOC, multidisciplinair oncologisch consult), waar medisch oncologen, chirurgen, radiotherapeuten, radiologen, anatoompathologen, nucleaire geneeskunde vertegenwoordigd zijn. Hier wordt de individuele behandeling voor elke patiënt beslist. Dit wordt nadien met u besproken op de raadpleging, waarna de nodige afspraken voor de nabehandeling worden gemaakt. Ook de huisarts wordt bij alle stappen betrokken en ingelicht, zodat u ook nog altijd bij hem of haar terecht kan voor bijkomende vragen Radiotherapie Werkingsmechanisme De radiotherapie maakt gebruik van hoogenergetische stralen. Deze veroorzaken een beschadiging van het DNA van een cel (erfelijk materiaal) waardoor ze zich niet meer kan delen. Normale cellen worden ook aangetast doch kunnen beter herstellen van de toegebrachte schade. De bestralingsdosis wordt zo berekend en toegediend dat er minimale schade optreedt ter hoogte van de normale weefsels en maximaal ter hoogte van het target (doel). De belangrijkste rol van de radiotherapie is weggelegd in de locoregionale (plaatselijke) controle van de ziekte. Door het uitvoeren van deze bestraling zal men 20% minder kans hebben om lokaal iets terug te krijgen en daardoor ook 5% meer kans op genezing. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 12

13 Types van bestraling Bestraling van de borst Na borstsparende chirurgie volgt er klassiek een bestraling van de borst. Zo worden gelijke genezingskansen bekomen als met een borstamputatie voor hetzelfde gezwel. De bestraling start meestal 4 à 6 weken na de operatie, zodra de wonden goed genezen zijn. Deze bestaat uit 25 zittingen verdeeld over 5 weken, elke werkdag. De weekenddagen en feestdagen zijn rustdagen. Elke zitting neemt enkele minuten in beslag. Vooraf wordt een simulatie (schijnzitting) uitgevoerd om het bestralingsveld (zone) af te lijnen en om de dosis te berekenen. De apparatuur gelijkt sterk op de toestellen op de dienst radiologie, maar dan computergestuurd en met een andere soort stralen. Na deze klassieke bestraling wordt nog een boost (extra dosis) gegeven ter hoogte van het litteken gedurende een achttal bijkomende zittingen Bestraling na borstamputatie. Deze bestraling wordt enkel voorbehouden wanneer er argumenten zijn voor een hoger risico voor lokaal herval : grote gezwellen (groter dan 5 cm), nipt of onvolledig verwijderd, ingroei van de huid, meerdere aangetaste klieren Bestraling van de klieren achter het borstbeen De meeste borsttumoren draineren (verspreiden) naar de klieren in de oksel (eerste stap van uitbreiding of uitzaaiing). Tumoren ter hoogte van de binnenste helft van de borst kunnen zich ook verspreiden naar klieren achter het sternum (borstbeen). Deze klieren achter het borstbeen zijn niet bereikbaar voor chirurgie, zoals in de oksel. Deze klieren worden daarom preventief bestraald bij tumoren gelegen in de binnenste helft van de borst of gelegen achter de tepel Bestraling van de oksel Meestal wordt een volledige okselklieruitruiming uitgevoerd en is bestraling overbodig. Radiotherapie wordt enkel weerhouden voor belangrijke klieraantasting in de oksel of onvolledige chirurgische verwijdering Nevenwerkingen De nevenwerkingen bij radiotherapie zijn vergelijkbaar met reacties op blootstelling aan de zon (vb. zonnebank). Deze treden meestal op vanaf de tweede week van de behandeling en bestaan uit erytheem (roodheid) en soms radiodermatitis (droge, bruine verkleuring) van de huid. Blaarvorming is minder frequent en treedt vooral op in de plooien onder de borst en ter hoogte van de oksel. De meeste huidreacties genezen binnen de 1 à 2 maanden na de therapie. Een blijvende lichtbruine verkleuring van de huid of een vaster aanvoelen van de borst is mogelijk. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 13

14 Bestraling van de klierstreken achter het borstbeen kan aanleiding geven tot een voorbijgaande droge prikkelhoest of sliklast. De combinatie van chirurgie en radiotherapie van de oksel houdt een groter risico in op blijvend oedeem van de arm. Gezien het een lokale behandeling betreft, gaat radiotherapie niet gepaard met haaruitval of braken. Wel is er vermoeidheid mogelijk, vooral naar het einde van de bestraling. Dit wordt natuurlijk ook deels verklaard door de dagelijkse sleur om zich naar het ziekenhuis te begeven. Niettemin zullen sommige vrouwen in staat zijn om hun professionele activiteit waar te nemen tijdens de radiotherapie mits enige aanpassing van hun agenda Chemotherapie Borstkanker is een relatief chemogevoelige kanker. Chemotherapie is dan ook een belangrijk instrument geworden voor de genezing. De kansen op genezing door het toedienen van chemotherapie na een operatie kunnen hiermee toenemen met 10% of meer. Het is een medicamenteuze behandeling met cytostatica (celdodende medicamenten). De kans op genezing wordt bepaald door de aanwezigheid van microscopische uitzaaiingen. Hier spelen verschillende factoren mee: grootte van de tumor soort tumor aantal aangetaste klieren, hormoongevoeligheid gevoeligheid voor chemo Naarmate het ingeschat risico groter is heeft de patiënte meer baat bij een aanvullende algemene therapie. Verder spelen ook de leeftijd van de patiënte, de al of niet aanwezigheid van de menopauze en de gevoeligheid van de tumor voor vrouwelijke hormonen, mee. Uiteindelijk moet bij elke nabehandeling ook het nut worden afgewogen tegenover de nevenwerkingen. De chemotherapeutische behandeling zal door de medisch oncoloog meer gedetailleerd worden besproken van zodra de beslissing is genomen om ze toe te dienen. Dit kan maar worden vastgelegd als alle resultaten van de uitgevoerde onderzoeken op het weggenomen weefsel ter beschikking zijn. Dit neemt 2 weken in beslag na de operatie. Er zijn verschillende schema s van chemotherapie mogelijk. Het meest toegepast schema is een combinatie van 3 producten. De behandeling duurt 4 à 5 maanden; hierbij dient men 6 maal naar het oncologisch daghospitaal te komen. De medicatie wordt rechtstreeks in een ader toegediend. Hiervoor wordt soms een poortkatheter (onderhuidse katheter) onder lokale anesthesie ingeplant, hetgeen bloednames en toedienen van medicatie aanzienlijk vergemakkelijkt (zie hoofdstuk 13). Cytostatica grijpen niet alleen in op snel delende tumorcellen, maar ook op snel delende gezonde cellen. De belangrijkste nevenwerkingen zijn klachten ter hoogte van het Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 14

15 spijsverteringsstelsel (misselijkheid, braken, diarree, ontsteking van het mondslijmvlies), haarverlies, verhoogde gevoeligheid voor infecties en vermoeidheid. Bij vrouwen die nog niet in de menopauze zijn, blijft de menstruatie soms achterwege tijdens de behandeling. Boven de leeftijd van 40 jaar is dit vaak definitief. Patienten die chemotherapie ondergaan kunnen last hebben van bepaalde bijwerkingen, o.a. misselijkheid, braken, diarree, vermoeidheid In het oncologisch centrum (dagziekenhuis) wordt u bijgestaan door de oncologisch verpleegkundige. Alleenstaande patienten die na de dagbehandeling naar huis gaan, staan er alleen voor. Een nieuw initiatief werd genomen: een zorghuis (zie nuttige adressen) waar de alleenstaande chemopatiënten of bij wie de partner de zorg niet aankan, terecht kunnen in een moeilijke periode van de chemotherapie. Het is een alledaagse woning waar maximaal 4 gasten in een huiselijke sfeer kunnen worden opgevangen tijdens de zwaarste dagen van hun chemobehandeling. (zie hoofdstuk 17) Na de chemotherapie kan men deelnemen aan het oncologisch revalidatie programma om vlugger te herstellen (zie hoofdstuk 14) 7.4. Hormonale behandeling De borst is een secundair geslachtsorgaan bij de vrouw en staat onder invloed van geslachtshormonen. Ook tumoren die ontstaan zijn in de borst, blijken in 80% van de gevallen gevoelig te zijn voor vrouwelijke hormonen. Deze hormonale gevoeligheid kan in het labo worden getest op het weggenomen tumorweefsel. De hormonale therapie is gericht op het blokkeren van de ontwikkeling en de functie van hormoongevoelige tumorcellen. Dit kan tijdelijk of definitief zijn. Een tijdelijke (omkeerbare) behandeling bestaat onder vorm van tabletten. Het meest gebruikte zijn Tamoxifen (vb. Nolvadex ), Femara, Aromasin, Arimidex. Ze bestaat uit het dagelijks innemen van één tablet en dit voor een periode van 5 jaar. De belangrijkste neveneffecten die zich kunnen voordoen zijn : vapeurs of warmteopwellingen en lichte gewichtstoename. Soms veroorzaakt het bij de start van de behandeling wat voorbijgaande maaglast, soms ook wat gewichtslast en spierlast. Bepaalde medicamenten kunnen osteoporose (botontkalking) versnellen. In dat geval wordt nog een bijkomende test verricht om het kalkgehalte in het botweefsel te bepalen. Een definitieve (onomkeerbare) hormonale therapie is het stilleggen van de eierstokken door middel van een operatie of bestraling. De definitieve hormonale behandeling wordt gebruikt bij nog menstruerende vrouwen om ze vroegtijdig in de menopauze te brengen. Ze wordt ook toegepast indien er een verhoogd risico is op eierstokkanker. Door een hormonale behandeling gedurende 5 jaren te volgen, reduceert men het risico op herval met 12% en verbetert de overleving (genezing) met 10%. Bovendien is er ook een positief beschermend effect op de andere borst, waar men de kans om ook een borstkanker hier krijgt ook reduceert met bijna 50%. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 15

16 8. De opvolging g en genezing Na de behandeling volgt een stricte follow-up (medische opvolging). Deze gebeurt opnieuw door de specialist waar u oorspronkelijk naar verwezen was. De eerste 2 jaren wordt u gezien om de 3 à 4 maanden. Nadien wordt u om de 6 maanden gezien. Na 5 jaren is de kans op genezing vrij groot en wordt u nog jaarlijks nog éénmaal gezien. Gedurende de eerste 5 jaren zal u ook jaarlijks een grote controle krijgen, bestaande uit radiologie van longen, lever en beide borsten. Ten slotte wordt er met regelmaat een bloedname aangevraagd bij uw huisarts, meestal 1 week voor de consultatie. Na 5 jaren wordt enkel nog een mammografie jaarlijks aangevraagd. De belangrijkste vraag die men heeft, is natuurlijk : kan ik genezen en wanneer ben ik genezen? Specifiek voor uw geval, heeft men hier geen juist antwoord (ja of nee) voor. Men kan u wel een idee geven hoe uw genezingskansen er uit zien, gebaseerd op onze ervaring in de borstkliniek. Hier worden door ons nu al meer dan 600 patiënten behandeld en gevolgd met borstkanker. De meeste patiënten (96%) presenteren zich sowieso zonder uitzaaiingen (= voorwaarde om te kunnen genezen). De drie problemen die zich kunnen voordoen na het eindigen van de behandeling zijn: uitzaaiingen (metastasen)tijdens de opvolging (10%), herval van borstkanker in dezelfde borst of een nieuwe borstkanker in de andere borst: Uitzaaiingen (10%): botten, lever en longen zijn de meeste frequente organen. de meeste uitzaaiingen doen zich voor in de eerste 5 jaren na de behandeling. Na 5j heeft men nog slechts 1 % kans op laattijdige uitzaaiingen Herval in dezelfde borst: 2.4 % waarvan ook het merendeel binnen de eerste 5 jaren Nieuwe borstkanker in de andere borst: 6 % van onze patienten zal vroeg of laat ook een borstkanker aan de andere kant krijgen. Deze zijn meestal in een vroeger stadium ontdekt gezien de stricte opvolging. Gemiddeld trad deze nieuwe borstkanker pas op na 96 maanden na de eerste, zodat best voor lange tijd jaarlijks een mammografie wordt verricht. Samengevat heeft een gemiddelde borstkanker patiënt bij ons meer dan 85% kans om definitief genezen te zijn. Men moet minstens 5 jaren wachten om hiervan zo goed als zeker van te zijn. Problemen doen zich meestal voor binnen de eerste 5 jaren, vandaar ook het belang om goed opgevolgd te worden in deze periode. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 16

17 9. Kinesitherapie na borstoperaties 9.1. Inleiding Operaties ter hoogte van de grote borstspier en de oksel zijn doorgaans niet pijnlijk maar veroorzaken hinder en beperking van beweeglijkheid van het schoudergewricht. De dag na de ingreep zal uw kinesist dan ook al starten met een licht oefenprogramma. De bedoeling is om uw schouder zo snel mogelijk zijn normale beweeglijkheid terug te bezorgen en om vroegtijdige problemen na een operatie te voorkomen Vroegtijdige problemen Verkramping van de grote borstspier Dit kan een scherpe stekende pijn veroorzaken langs de voorkant van schouder en borst. De spier verkrampt doordat u de arm teveel stilhoudt en niet normaal beweegt. Hoe eerder u de arm strekt en op de gewone manier naar dingen reikt, hoe minder kans u hebt op deze pijn Gevoelsstoornissen Aan de binnenzijde van de bovenarm en langs de buitenkant van de borst ontstaat een brandend en tintelend pijnlijk gevoel. Dit komt doordat tijdens de operatie zenuwen zijn doorgesneden die voor het gevoel van de huid zorgen. Het is een normaal verschijnsel en duurt gewoonlijk enkele maanden. Sommige patiënten blijven een gevoelloze plek op hun bovenarm houden Huidplooi Na het wegnemen van de okselklieren blijft er vaak een plooi in de huid zitten die door de oksel en langs de binnenkant van de arm loopt. In deze huidplooi zitten lymfevaten die beschadigd zijn en geen vocht meer transporteren. Deze lymfevaten drogen op, krimpen en staan daardoor als gespannen snaren onder uw arm. Dikwijls zijn ze pijnlijk. Dit gevoel kan doorlopen tot in de pols, waardoor de elleboog dan moeilijk gestrekt kan worden Fantoompijn na borstamputatie Na een borstamputatie kan men soms nog de indruk hebben, nog een tepel te hebben. Dit gevoel is meestal niet storend en verdwijnt spontaan na enige maanden Oefeningen Beweging zal in de meeste gevallen een oplossing bieden. Als eerste oefening is het soms nodig een goede ademhalingstechniek aan te leren om te ontspannen. Diep inademen en Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 17

18 langzaam uitademen helpt u te relaxeren. Daarna starten we de schouderbewegingen in alle richtingen, alsook oefeningen met gestrekte elleboog om de huid goed te rekken. Alle oefeningen worden verscheidene keren herhaald, eerst passief, nadien actief. Er wordt gewerkt tot aan de pijngrens. Het vochtdebiet in de drain zal initieel toenemen bij de revalidatie, doch zal geleidelijk afnemen. Er wordt aangeraden om niet meer dan tweemaal daags te oefenen om het vochtverlies langs de drain niet te veel te stimuleren. Het bewegen van de schouder heeft immers het effect van een pomp. Na het ontslag uit het ziekenhuis wordt aangeraden thuis verder te oefenen. Warmtetherapie, elektrotherapie en allerhande massages zijn hier niet aangewezen Armen boven het hoofd strekken. Ga met gebogen knieën op de rug liggen of ga met de rug tegen een muur staan. Pak met beide handen een stok vast. Hou de handen net zo ver uit elkaar als de schouders breed zijn. Til de stok tot boven het gezicht en hou de ellebogen daarbij recht. Breng de stok nu langzaam over het hoofd naar achter. De niet-geopereerde arm helpt de andere arm Vlinderstretch. Ga op de rug liggen, trek de knieën op en hou de voeten op de grond. Sla de handen losjes in elkaar en leg ze achter het hoofd. Hou de ellebogen bij elkaar voor het gezicht. Laat de ellebogen langzaam naar de grond zakken. Telkens u de ellebogen verder naar de grond duwt zal u het voelen trekken aan de geopereerde zijde, in oksel en borst. Zorg ervoor dat de elleboog van de «goede» arm op de grond komt te liggen. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 18

19 Zijwaartse armstretch. Doe deze oefening, indien mogelijk, voor een spiegel. Ga op een rechte stoel zitten. Hou de pols van de arm van de geopereerde zijde vast met de hand van de «goede» arm. Leg beide handen op het hoofd en hou de ellebogen zijwaarts gericht. Hou het hoofd rechtop. Trek langzaam de arm aan de geopereerde kant naar het hoofd toe. Probeer de bovenarm zo dicht mogelijk bij het oor te krijgen. Let er op dat u het hoofd niet naar de arm beweegt. Laat beide armen zakken Muurklimmen. Ga met het gezicht naar de muur staan, met de voeten ongeveer 15 cm van de muur weg. Laat het voorhoofd tegen de muur rusten, voor het evenwicht. Leg de handpalmen net boven het hoofd tegen de muur. Begin met de vingers langs de muur naar boven te wandelen, elke keer een stukje hoger. Wandel mee omhoog tot de elleboog van de niet- geopereerde arm helemaal gestrekt is. Wandel met de hand van de geopereerde zijde zo ver naar boven als u kan. Dezelfde oefening kan u herhalen door de geopereerde zijde naar de muur te draaien en opnieuw te wandelen. Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 19

20 10. Lymfoedeem, een gevreesde verwikkeling Definitie Lymfoedeem is een onderhuidse opstapeling van eiwitrijke vloeistof veroorzaakt door beschadiging of afsluiting van de lymfevaten Symptomen van lymfoedeem Het eerste symptoom is een zwelling van de vingers en de handrug of alleen van de voorarm of de bovenarm. Dikwijls is de hele arm gezwollen. De arm voelt dan strak en gespannen aan en wordt steeds zwaarder en moeizamer om te gebruiken. Armoedeem kan gepaard gaan met tintelingen. De zwelling kan nauwelijks zichtbaar zijn of tot meer dan 10 cm verschil in omtrek bedragen. Een verschil van 3 cm is reeds bemerkbaar. Men moet er rekening mee houden dat bij een rechtshandige de omtrek van de rechter bovenarm sowieso 1 cm groter kan zijn dan links en omgekeerd. De zwelling neemt gedurende zekere tijd langzaam toe om dan uiteindelijk te stabiliseren. In het begin is het oedeem nog reduceerbaar; het is nog zacht en men kan er met de vinger een putje in duwen (pitting of zacht oedeem). Blijft het onbehandeld, dan zal het geleidelijk harder worden door de ontwikkeling van fibrose (hard oedeem). Dan wordt het lymfoedeem onomkeerbaar en permanent. De bedoeling is dus om zo vroeg mogelijk te behandelen, wanneer er nog sprake is van zacht oedeem Preventie van lymfoedeem Vermijd vermoeiende arbeid en grote krachtinspanningen. Het is beter het werk te verdelen over heel de dag of enkele dagen. In feite dient iedereen zelf te ondervinden welke de maximaal toelaatbare belasting van de arm is. Sport beoefenen is goed met mate. Het dragen van spannende kledij of knellende armbanden en ringen aan de betrokken arm is af te raden. Langdurig baden in water, sauna, extreem koude en sterke waterstralen zijn te vermijden. De lymfevaten en lymfeklieren spelen een rol in het opruimen van infecties. Na een okseloperatie gaat dus een deel van die functie verloren. Vandaar dat iedere wonde, insectenbeet of kleine oppervlakkige infectie aanleiding kan geven tot ontsteking van de lymfevaten (lymfangitis) of wondroos, gekenmerkt door zwelling, rode vlekken, algemeen onwelzijn, koorts, enz Preventie is de beste remedie: o vermijd injecties, vaccinaties, bloedafnames en infusen aan de geopereerde zijde; Indien niet anders mogelijk, dient de huid zeer goed te worden ontsmet; o gebruik een ladyshave bij ontharing in plaats van een scheermesje; Brochure borstkanker - verwerking ws Pagina 20

Geachte Mevrouw, Mijnheer,

Geachte Mevrouw, Mijnheer, Geachte Mevrouw, Mijnheer, U werd verwezen naar de borstkliniek. Er werd bij u immers de diagnose gesteld van borstkanker. Dit was vast een donderslag bij heldere hemel. Ofschoon u reeds grotendeels werd

Nadere informatie

Borstchirurgie: mastectomie met okselklieruitruiming

Borstchirurgie: mastectomie met okselklieruitruiming AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Deurne Florent Pauwelslei 1 2100 Deurne T 03 320 50 00 F 03 320 56 00 Borstchirurgie: mastectomie

Nadere informatie

Behandeling van borstkanker

Behandeling van borstkanker Behandeling van borstkanker De behandeling van borstkanker Deze folder geeft u algemene informatie over de behandeling van borstkanker. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders

Nadere informatie

OPERATIE VOOR BORSTKANKER

OPERATIE VOOR BORSTKANKER OPERATIE VOOR BORSTKANKER OPERATIE VOOR BORSTKANKER Algemeen Elke vrouw die te maken krijgt met borstkanker heeft haar eigen vragen en problemen. Deze informatie is bedoeld als algemene voorlichting; een

Nadere informatie

Borstverwijdering bij borstkanker (ablatio mamma)

Borstverwijdering bij borstkanker (ablatio mamma) Borstverwijdering bij borstkanker (ablatio mamma) Uw chirurg heeft met u besproken, dat u in aanmerking komt voor een gehele verwijdering van de borst. In deze folder leest u hier meer over. Wanneer wordt

Nadere informatie

Okselklierverwijdering (-dissectie) bij borstkanker

Okselklierverwijdering (-dissectie) bij borstkanker Okselklierverwijdering (-dissectie) bij borstkanker Uw chirurg heeft met u besproken dat binnenkort bij u een okselklierverwijdering plaatsvindt (ook wel okselklierdissectie of okselkliertoilet genoemd).

Nadere informatie

AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40

AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Deurne Florent Pauwelslei 1 2100 Deurne T 03 320 50 00 F 03 320 56 00 Borstchirurgie: segmentectomie

Nadere informatie

Chirurgie. Operatie voor borstkanker

Chirurgie. Operatie voor borstkanker Chirurgie Operatie voor borstkanker 1 Inleiding Wanneer u deze folder ontvangt heeft u zojuist een gesprek met de chirurg/ verpleegkundig specialist gehad. Uit onderzoeken is gebleken dat u borstkanker

Nadere informatie

Schildwachtklieronderzoek en -verwijdering bij borstkanker

Schildwachtklieronderzoek en -verwijdering bij borstkanker Schildwachtklieronderzoek en -verwijdering bij borstkanker Uw chirurg heeft met u besproken, dat binnenkort bij u een schildwachtklieronderzoek en -verwijdering plaatsvindt. In deze folder leest u hier

Nadere informatie

AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40

AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Deurne Florent Pauwelslei 1 2100 Deurne T 03 320 50 00 F 03 320 56 00 Borstchirurgie: sentinelklierprocedure

Nadere informatie

EEN SENTINELKLIER PROCEDURE NUTTIGE INFORMATIE

EEN SENTINELKLIER PROCEDURE NUTTIGE INFORMATIE EEN SENTINELKLIER PROCEDURE NUTTIGE INFORMATIE Oncologie/0155 Deze brochure beschrijft het verloop van een biopsie van de sentinelkier, een operatie die u binnenkort ondergaat. Het team van dermato-oncologie

Nadere informatie

Operatie ten adviezen na een hernia-operatie. borstkanker. ZorgSaam

Operatie ten adviezen na een hernia-operatie. borstkanker. ZorgSaam Operatie ten adviezen gevolge na een van hernia-operatie borstkanker ZorgSaam 1 Algemeen Er is bij u borstkanker vastgesteld. De diagnose borstkanker brengt veel emoties en onzekerheden met zich mee. Deze

Nadere informatie

Behandeling borstkanker

Behandeling borstkanker Behandeling borstkanker 1. Heelkunde (chirurgie) (operatie): - Borstsparend: betekent wegname van het gezwel met veiligheidsmarge van gezond weefsel rondom en wegname van de schildwachtklier (poortwachterklier

Nadere informatie

Borstreconstructie. na een borstverwijdering. Poli Plastische Chirurgie

Borstreconstructie. na een borstverwijdering. Poli Plastische Chirurgie 00 Borstreconstructie na een borstverwijdering Poli Plastische Chirurgie 1 Inleiding Het verwijderen van een borst is voor een vrouw een emotioneel moment. Aan de ene kant geeft het de mogelijkheid tot

Nadere informatie

Okselklierdissectie. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven

Okselklierdissectie. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Okselklierdissectie Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Vooraf U heeft met uw specialist besproken dat u binnenkort een operatie ondergaat in verband met borstkanker. Hierbij worden de

Nadere informatie

In deze brochure vind je algemene informatie over borstkanker, de diagnostische aanpak alsook de behandeling.

In deze brochure vind je algemene informatie over borstkanker, de diagnostische aanpak alsook de behandeling. Borstkanker In deze brochure vind je algemene informatie over borstkanker, de diagnostische aanpak alsook de behandeling. Wat is borstkanker? Borstkanker is een kwaadaardig gezel in de borst. Eén op negen

Nadere informatie

Een borstamputatie. Uw operatie vindt plaats op: Uw opname is gepland op:... Aantal verwachte dagen opname:..

Een borstamputatie. Uw operatie vindt plaats op: Uw opname is gepland op:... Aantal verwachte dagen opname:.. 1 Uw operatie vindt plaats op: Uw opname is gepland op:... Aantal verwachte dagen opname:.. U meldt zich aan bij opname: aan kassa K1 K2, gelijkvloers NUCHTER (niet eten en drinken vanaf 24u, de dag voor

Nadere informatie

Borstsparende operatie bij borstkanker

Borstsparende operatie bij borstkanker Chirurgie Borstsparende operatie bij borstkanker www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe ontstaat kanker?... 3 Voorbereiding op de operatie... 4 De opname... 4 De operatie... 4 Na de operatie... 5 Mogelijke

Nadere informatie

Borstcentrum Bernhoven. Yvonne Paquay Chirurg

Borstcentrum Bernhoven. Yvonne Paquay Chirurg Borstcentrum Bernhoven Yvonne Paquay Chirurg Klachten van de borst? Verwijzing naar het borstcentrum voor analyse en zonodig behandeling 2 3 4 Verwijsredenen: > Knobbeltje voelbaar > BOBZ (de bus) > Controle

Nadere informatie

Een borstamputatie met okselklieruitruiming

Een borstamputatie met okselklieruitruiming Een borstamputatie met okselklieruitruiming 1 Uw operatie vindt plaats op: Uw opname is gepland op:... Aantal verwachte dagen opname:.. U meldt zich aan bij opname: aan kassa K1 K2, gelijkvloers NUCHTER

Nadere informatie

Operatie voor borstkanker. Chirurgie

Operatie voor borstkanker. Chirurgie Operatie voor borstkanker Chirurgie Inleiding De diagnose borstkanker brengt veel emoties en onzekerheden met zich mee. De informatie in deze folder is bedoeld als algemene voorlichting. Mogelijk heeft

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Okselklierdissectie (OKD) Informatie over verwijdering van lymfeklieren in de oksel

Patiënteninformatie. Okselklierdissectie (OKD) Informatie over verwijdering van lymfeklieren in de oksel Patiënteninformatie Okselklierdissectie (OKD) Informatie over verwijdering van lymfeklieren in de oksel Okselklierdissectie (OKD) Informatie over verwijdering van lymfeklieren in de oksel Naast het systeem

Nadere informatie

Een borstsparende operatie met een. sentinelonderzoek

Een borstsparende operatie met een. sentinelonderzoek Een borstsparende operatie met een 1 sentinelonderzoek Uw operatie vindt plaats op: Uw opname is gepland op:... Aantal verwachte dagen opname:.. U meldt zich aan bij opname: aan kassa K1 K2, gelijkvloers

Nadere informatie

Borstverwijdering Ablatio mamma

Borstverwijdering Ablatio mamma Borstverwijdering Ablatio mamma Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven De arts heeft met u besproken dat u voor een borstverwijdering in aanmerking komt. Wanneer wordt voor een borstverwijdering

Nadere informatie

Operatie voor borstkanker

Operatie voor borstkanker Operatie voor borstkanker 1 Wanneer u deze folder ontvangt heeft u zojuist een gesprek met de chirurg/ verpleegkundig specialist /Physician Assistant gehad. Uit onderzoeken is gebleken dat u borstkanker

Nadere informatie

Okselklierdissectie. Mammapoli

Okselklierdissectie. Mammapoli 00 Okselklierdissectie Mammapoli U wordt binnenkort opgenomen voor een okselklierdissectie, al dan niet in combinatie met een operatie aan de borst. De opname vindt plaats op afdeling Heelkunde, (4e etage).

Nadere informatie

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn:

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn: Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

Radiotherapie. Radiotherapie bij borstkanker

Radiotherapie. Radiotherapie bij borstkanker Radiotherapie Radiotherapie bij borstkanker Radiotherapie Inleiding Na verschillende onderzoeken is bij u borstkanker vastgesteld. U bent voor de bestralingsbehandeling verwezen naar de afdeling Radiotherapie

Nadere informatie

H Okselklierdissectie

H Okselklierdissectie H.323039.0416 Okselklierdissectie Inleiding Het lymfestelsel in ons lichaam bestaat uit lymfevaten en lymfeklieren. De lymfeklieren werken als een zuiveringsstation: ze maken bacteriën, virussen en andere

Nadere informatie

Bo r s t i n g r e p e n. Gy n a e c o l o g i e

Bo r s t i n g r e p e n. Gy n a e c o l o g i e Bo r s t i n g r e p e n met sentinel-procedure Gy n a e c o l o g i e Campus Rooienberg Mevrouw, U wordt in het ziekenhuis opgenomen voor een borstoperatie. In deze brochure willen wij u hierover meer

Nadere informatie

Verwijderen van een borst (ablatio)

Verwijderen van een borst (ablatio) Verwijderen van een borst (ablatio) Inleiding Als u deze folder krijgt, heeft u zojuist een gesprek gehad met uw chirurg. Uit onderzoek is gebleken dat u borstkanker heeft. In principe zijn bij borstkanker

Nadere informatie

Borstoperaties. Informatiefolder voor de patiënte. OLV Ziekenhuis. Inleiding

Borstoperaties. Informatiefolder voor de patiënte. OLV Ziekenhuis. Inleiding OLV Ziekenhuis GYNAECOLOGIE - VERLOSKUNDE Dr. Van Den Haute J. Dr. Meganck G. Dr. Vandeginste S. Dr. Seynhave B. Dr. Traen K. T. 053 72 49 50 F. 053 72 45 47 Secretariaat.gynaeco@olvzaalst.be Informatiefolder

Nadere informatie

Eenmalige bestraling bij borstkanker

Eenmalige bestraling bij borstkanker Deze folder geeft u informatie over Eenmalige bestraling bij borstkanker patiënteninformatie Intra-Operatieve Radiotherapie Inleiding Deze folder gaat over eenmalige inwendige bestraling tijdens een borstsparende

Nadere informatie

Behandeling bij borstkanker

Behandeling bij borstkanker Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Behandeling bij borstkanker z 1 Er is borstkanker bij u geconstateerd en met de chirurg of verpleegkundig specialist mammacare

Nadere informatie

BORSTTUMOR BORSTKANKER

BORSTTUMOR BORSTKANKER borstkliniek BORSTTUMOR Wanneer u verneemt dat een borsttumor, een gezwel in de borst, bij u werd vastgesteld, krijgt u emotioneel heel wat te verwerken. Ongetwijfeld rijzen er ook veel vragen, van welke

Nadere informatie

De operaties worden in verschillende combinaties uitgevoerd.

De operaties worden in verschillende combinaties uitgevoerd. De operatie bij borstkanker De operatie bij borstkanker en de nabehandeling Inhoud 1. Inleiding 2. Borstoperatie 2.1: Borstsparende operatie 2.2: Borstsparende operatie met oncoplastische reductie 2.3:

Nadere informatie

Oncologie. Het voorkomen van lymfoedeem

Oncologie. Het voorkomen van lymfoedeem Oncologie Het voorkomen van lymfoedeem 1 2 Het voorkomen van lymfoedeem Na het operatief verwijderen van de lymfklieren uit de oksel (het okselkliertoilet), bestaat een risico dat zich vocht ophoopt in

Nadere informatie

Borstsparende operatie. Mammapoli

Borstsparende operatie. Mammapoli 00 Borstsparende operatie Mammapoli 1 U wordt binnenkort opgenomen voor een borstsparende operatie De operatie vindt plaats in dagopname via het Dagcentrum. Op deze afdeling worden patiënten van verschillende

Nadere informatie

Borstverwijdering bij borstkanker

Borstverwijdering bij borstkanker Chirurgie Borstverwijdering bij borstkanker www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe ontstaat kanker?... 3 De opname... 4 Voorbereiding op de operatie... 4 De operatie... 4 Na de operatie... 5 Drains... 5

Nadere informatie

H.327185.0214. Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie)

H.327185.0214. Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie) H.327185.0214 Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie) Inleiding Uw specialist heeft u verteld dat u geopereerd moet worden aan een kwaadaardige tumor in uw borst. Meestal is een kwaadaardige tumor

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Borstamputatie. Informatie over een borstamputatie (ook wel ablatio of mastectomie genoemd)

Patiënteninformatie. Borstamputatie. Informatie over een borstamputatie (ook wel ablatio of mastectomie genoemd) Patiënteninformatie Borstamputatie Informatie over een borstamputatie (ook wel ablatio of mastectomie genoemd) Borstamputatie Informatie over een borstamputatie (ook wel ablatio of mastectomie genoemd)

Nadere informatie

Fysiotherapie na een okselkliertoilet

Fysiotherapie na een okselkliertoilet Kanker Instituut In deze folder vindt u informatie over preventie van lymfoedeem en oefentherapie met een aantal oefeningen. Preventie van lymfoedeem U heeft een operatie ondergaan waarbij klieren in de

Nadere informatie

Schildwachtklieronderzoek

Schildwachtklieronderzoek Chirurgie Schildwachtklieronderzoek www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het onderzoek... 4 Bijwerkingen... 6 De uitslag... 6 Aanvullende behandelingen... 6 Vragen... 7 Contactgegevens... 7 Patiëntenvoorlichting:

Nadere informatie

Het voorkomen van lymfoedeem

Het voorkomen van lymfoedeem Oncologie Het voorkomen van lymfoedeem Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 MA 868 06-08 -1.00 H 12 1 Wat te doen als u toch klachten krijgt? Alle leefregels ten

Nadere informatie

verwijderen van de oksellymfeklier

verwijderen van de oksellymfeklier patiënteninformatie verwijderen van de oksellymfeklier U wordt opgenomen voor een oksellymfeklierverwijdering. Dit heet ook wel okselklierdissectie. Hoe verloopt deze operatie? Wat kunt u verwachten na

Nadere informatie

Borstsparende operatie bij borstkanker (lumpectomie)

Borstsparende operatie bij borstkanker (lumpectomie) Borstsparende operatie bij borstkanker (lumpectomie) Uw chirurg heeft met u besproken dat u in aanmerking komt voor een borstbesparende behandeling bij borstkanker. Deze behandeling bestaat altijd uit

Nadere informatie

Borstsparende operatie en schildwachtklierprocedure

Borstsparende operatie en schildwachtklierprocedure Borstsparende operatie en schildwachtklierprocedure In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten om een borstsparende operatie te ondergaan ter behandeling van een tumor in uw borst. Het doel van

Nadere informatie

Wat u moet weten over het melanoom

Wat u moet weten over het melanoom Dermatologie/Chirurgie Patiënteninformatie Wat u moet weten over het melanoom U ontvangt deze informatie, omdat u meer wilt weten over het melanoom. Hierin leest u onder andere wat deze vorm van huidkanker

Nadere informatie

Operatief verwijderen van alle okselklieren

Operatief verwijderen van alle okselklieren Operatief verwijderen van alle okselklieren Academisch Borstkankercentrum Erasmus MC-Havenziekenhuis U wordt behandeld in het Academisch Borstkankercentrum Erasmus MC - Havenziekenhuis. In deze folder

Nadere informatie

H.327185.0416. Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie)

H.327185.0416. Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie) H.327185.0416 Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie) Inleiding Uw specialist heeft u verteld dat u geopereerd moet worden aan een kwaadaardige tumor in uw borst. Meestal is een kwaadaardige tumor

Nadere informatie

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN DR J DE VOS INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN Praktische informatiegids 2 Deze informatiefolder is een leidraad bij de operatie en nabehandeling bij een operatie voor de ziekte van dupuytren en beval alle

Nadere informatie

Oefeningen en leefregels na het okselkliertoilet

Oefeningen en leefregels na het okselkliertoilet Oefeningen en leefregels na het okselkliertoilet Albert Schweitzer ziekenhuis april 2015 pavo 0342 Oefeningen Na de operatie kan uw schouder aan de geopereerde kant minder beweeglijk zijn. Door armoefeningen

Nadere informatie

Borstkanker. Celdeling

Borstkanker. Celdeling Borstkanker In Nederland wordt per jaar bij ongeveer 12.000 vrouwen borstkanker (mammacarcinoom) ontdekt. Daarnaast wordt bij ongeveer 1.300 vrouwen in Nederland een voorstadium van borstkanker (ductaal

Nadere informatie

Chirurgie. Borstkanker

Chirurgie. Borstkanker Chirurgie Borstkanker Inleiding Deze brochure is bedoeld voor vrouwen die een behandeling ondergaan vanwege borstkanker. Wanneer iemand met kanker te maken krijgt, is dit een zeer ingrijpende ervaring.

Nadere informatie

Heelkunde van de borstklier

Heelkunde van de borstklier Dit Patienten Informatie Formulier kan U ook bekomen op de KBGH-website : www.belsurg.org 21 Heelkunde van de borstklier Eenvoudige tumorectomie Recent werd bij u een massa in de borst ontdekt door middel

Nadere informatie

Verschillende manieren om een borst te reconstrueren

Verschillende manieren om een borst te reconstrueren Borstreconstructie Vroeger kwam een patiënt met borstkanker pas voor een borstreconstructie in aanmerking wanneer zij als genezen werd beschouwd. Dat was meestal vijf jaar na een borstamputatie. Tegenwoordig

Nadere informatie

Lymfoedeem van de arm

Lymfoedeem van de arm Lymfoedeem van de arm In deze folder wordt u kort uitgelegd wat lymfoedeem is, hoe het kan ontstaan en wat u er zelf aan kunt doen om de kans op lymfoedeem zo klein mogelijk te maken. Bij het verwijderen

Nadere informatie

H.323039.1014. Okselklierdissectie

H.323039.1014. Okselklierdissectie H.323039.1014 Okselklierdissectie Inleiding Het lymfestelsel in ons lichaam bestaat uit lymfevaten en lymfeklieren. De lymfeklieren werken als een zuiveringsstation: ze maken bacteriën, virussen en andere

Nadere informatie

Mijn pathologieverslag begrijpen

Mijn pathologieverslag begrijpen Mijn pathologieverslag begrijpen Deze brochure bevat zeker niet alle gedetailleerde informatie over uw pathologieverslag. We geven u vooral de belangrijkste en juiste informatie mee over de resultaten

Nadere informatie

Wat is het lymfestelsel en welke functie heeft het?

Wat is het lymfestelsel en welke functie heeft het? Bij u zijn de lymfeklieren uit de oksel verwijderd. Na het verwijderen van de lymfeklieren uit de oksel kan het lymfevocht minder goed worden afgevoerd. Wanneer het vocht zich ophoopt in de arm, dan is

Nadere informatie

Onderzoek en operatie van de schildwachtklier bij borstkanker

Onderzoek en operatie van de schildwachtklier bij borstkanker Onderzoek en operatie van de schildwachtklier bij borstkanker Uw chirurg heeft met u besproken dat vóór de verwijdering van de borstkanker eerst de schildwachtklier wordt onderzocht. Deze folder geeft

Nadere informatie

BORSTRECONSTRUCTIE NA AMPUTATIE Plastische en Reconstructieve Chirurgie en Handchirurgie

BORSTRECONSTRUCTIE NA AMPUTATIE Plastische en Reconstructieve Chirurgie en Handchirurgie BORSTRECONSTRUCTIE NA AMPUTATIE Plastische en Reconstructieve Chirurgie en Handchirurgie 17785 Algemeen Een borstamputatie is voor iedere vrouw een ingrijpende gebeurtenis. Het missen van een borst, de

Nadere informatie

Borstkanker. hoe moet het nu verder?

Borstkanker. hoe moet het nu verder? Borstkanker hoe moet het nu verder? Deze brochure bevat zeker niet alle gedetailleerde informatie over borstkanker. We geven u vooral de belangrijkste en juiste informatie mee over borstkanker. 2 We proberen

Nadere informatie

Lymfoedeem na een borstoperatie

Lymfoedeem na een borstoperatie Lymfoedeem na een borstoperatie Dit hoofdstuk krijgt u als bij uw borstoperatie ook de lymfklieren in de oksel zijn verwijderd. Een klein percentage van de patiënten krijgt, als de lymfeklieren in de oksel

Nadere informatie

Inleiding De kanker is bij u uitgezaaid naar de lymfeklieren. Er is met u overlegd dat de lymfeklieren uit de oksel worden verwijderd. Deze operatie n

Inleiding De kanker is bij u uitgezaaid naar de lymfeklieren. Er is met u overlegd dat de lymfeklieren uit de oksel worden verwijderd. Deze operatie n Okselklieroperatie Inleiding De kanker is bij u uitgezaaid naar de lymfeklieren. Er is met u overlegd dat de lymfeklieren uit de oksel worden verwijderd. Deze operatie noemt men okselklieroperatie. Een

Nadere informatie

Gebruik van een poortkatheter

Gebruik van een poortkatheter Gebruik van een poortkatheter Inhoud 1. Waarom heb ik een poortkatheter nodig? 2. Wat is een poortkatheter? 3. Hoe gebeurt de plaatsing van een poortkatheter? 4. Het gebruik van een poortkatheter 4.1.

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Okselklieruitruiming en lymfoedeem

Patiënteninformatie. Okselklieruitruiming en lymfoedeem Patiënteninformatie Okselklieruitruiming en lymfoedeem Inhoud Inleiding... 3 Informatie over het ziektebeeld... 3 Wat zijn de gevolgen van okselklieruitruiming?... 4 Onmiddellijke gevolgen... 4 Lymfoedeem:

Nadere informatie

Plastische chirurgie. Informatie borstreconstructie

Plastische chirurgie. Informatie borstreconstructie Plastische chirurgie Informatie borstreconstructie Algemeen In het verleden kwam een borstkankerpatiënte pas voor een borst-reconstructie in aanmerking als zij als genezen werd beschouwd. Dat was meestal

Nadere informatie

INFORMATIE PORT-A-CATH

INFORMATIE PORT-A-CATH INFORMATIE PORT-A-CATH 565 Inleiding Deze folder geeft informatie over een implanteerbaar poortsysteem: de port-a-cath. Uw arts heeft u een behandeling voorgeschreven waarbij regelmatig en/of langdurig

Nadere informatie

Amputatie van de borst

Amputatie van de borst Amputatie van de borst Academisch Borstkankercentrum Erasmus MC- Havenziekenhuis U wordt behandeld in het Academisch Borstkankercentrum Erasmus MC - Havenziekenhuis. In deze folder leest u wat u kunt verwachten

Nadere informatie

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN DR J DE VOS INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN Praktische informatiegids 2 Deze informatiefolder is een leidraad bij de operatie en nabehandeling bij een operatie voor de ziekte van dupuytren en beval alle

Nadere informatie

3.3 Borstkanker bij de man

3.3 Borstkanker bij de man 3.3 Borstkanker bij de man Bij u is zojuist de diagnose borstkanker vastgesteld. Alle patiënten die voor borstkanker worden behandeld in het Catharina-ziekenhuis ontvangen een Persoonlijke Informatie Map.

Nadere informatie

Een okselklieroperatie

Een okselklieroperatie Binnen enkele weken wordt u geopereerd. Bij u worden dan de lymfeklieren uit de oksel weggehaald. Deze operatie wordt ook wel okselkliertoilet of okselklierdissectie genoemd. Met deze brochure willen we

Nadere informatie

Borstkanker. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven

Borstkanker. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Vóór het dertigste jaar is borstkanker zeldzaam, maar met het stijgen

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel BORSTKANKER

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel BORSTKANKER Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE onderdeel BORSTKANKER Inhoud Wat is borstkanker?... 3 Vormen van kanker... 4 DCIS... 4 Ductaal carcinoom... 4 Lobulair carcinoom... 4 Erfelijke en familiare belasting...

Nadere informatie

Behandeling van DCIS. Ductaal carcinoma in situ (DCIS) gemini-ziekenhuis.nl

Behandeling van DCIS. Ductaal carcinoma in situ (DCIS) gemini-ziekenhuis.nl Behandeling van DCIS Ductaal carcinoma in situ (DCIS) gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Wat is DCIS 3 Borstsparende behandeling 4 Ablatio: verwijdering van de gehele borstklier en borst 5 Preventieve

Nadere informatie

Borstamputatie. De opname. Voorbereiding op de operatie

Borstamputatie. De opname. Voorbereiding op de operatie Borstamputatie Uw chirurg heeft met u gesproken over een borstamputatie. Bij een dergelijke operatie verwijdert de chirurg de gehele borst met tepel. In deze folder vindt u meer informatie over de opname,

Nadere informatie

Beentumoren (=bottumoren)

Beentumoren (=bottumoren) Beentumoren (=bottumoren) Inleiding Gezwellen in beenderen worden beentumoren genoemd. Er zijn verschillende typen beentumoren te onderscheiden. Zo zijn er vormen waarbij de tumor of het gezwel direct

Nadere informatie

Na een operatie vanwege borstkanker. Nazorg

Na een operatie vanwege borstkanker. Nazorg Na een operatie vanwege borstkanker Nazorg Inleiding U bent in het ziekenhuis opgenomen geweest in verband met een operatie aan de borst en/of okselklieren. Deze folder bevat adviezen en praktische tips

Nadere informatie

Radiotherapie bij borstkanker

Radiotherapie bij borstkanker Radiotherapie bij borstkanker In deze folder leest u meer over bestraling bij de behandeling van borstkanker. Deze informatie ontvangt u als aanvulling op de algemene informatie over radiotherapie. Uw

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Duur van de operatie De operatie duurt ongeveer een tot twee uur. Informatie over de operatie heeft u van de chirurg gekregen.

Duur van de operatie De operatie duurt ongeveer een tot twee uur. Informatie over de operatie heeft u van de chirurg gekregen. Opname borstoperatie Operatie aan de borst Binnenkort wordt u opgenomen op de chirurgische afdeling van VU medisch centrum (VUmc) om een operatie aan uw borst te ondergaan. In deze folder vindt u informatie

Nadere informatie

secundaire borstreconstructie met prothese of Tissue Expander

secundaire borstreconstructie met prothese of Tissue Expander patiënteninformatie secundaire borstreconstructie met prothese of Tissue Expander Als uw borst vanwege borstkanker geamputeerd moet worden is het mogelijk de borst te reconstrueren. Er zijn verschillende

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Adviezen bij borstbestraling. Centrum voor oncologie Radiotherapie

Patiënteninformatie. Adviezen bij borstbestraling. Centrum voor oncologie Radiotherapie Patiënteninformatie Adviezen bij borstbestraling Centrum voor oncologie Radiotherapie Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Adviezen bij borstbestraling... 3 Huidreacties... 3 Sliklast... 5 Vochtopstapeling

Nadere informatie

Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex

Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex Uw arts heeft u Zoladex voorgeschreven. Zoladex kan worden toegepast bij vrouwen met borstkanker bij wie sprake is van uitzaaiingen. In deze

Nadere informatie

Informatie over de schildwachtklier. Afdeling Chirurgie

Informatie over de schildwachtklier. Afdeling Chirurgie Informatie over de schildwachtklier Afdeling Chirurgie Inleiding Deze folder geeft u informatie over de procedure bij het verwijderen van een schildwachtklier. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

OPERATIEVE BEHANDELING VAN BORSTKANKER MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJ

OPERATIEVE BEHANDELING VAN BORSTKANKER MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJ OPERATIEVE BEHANDELING VAN BORSTKANKER MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJ 854 Inhoudsopgave Inleiding 3 Mammacareverpleegkundigen 3 Voorbereiding op de behandeling 3 Behandeling 3 Wat houdt een borstsparende operatie

Nadere informatie

Operatieve ingrepen bij borstkanker

Operatieve ingrepen bij borstkanker CHIRURGIE Operatieve ingrepen bij borstkanker BEHANDELING Operatieve ingrepen bij borstkanker Van uw arts en de verpleegkundige hebt u veel informatie gekregen over borstkanker en de behandeling daarvan.

Nadere informatie

Behandeling borstkanker

Behandeling borstkanker Behandeling borstkanker Kanker in het algemeen Er zijn meer dan honderd soorten kanker die op verschillende plaatsen in het lichaam kunnen voorkomen. Elke soort kanker is een andere ziekte. Een gemeenschappelijk

Nadere informatie

Chirurgie. Okselkliertoilet.

Chirurgie. Okselkliertoilet. Chirurgie Okselkliertoilet www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Voorbereiding... 3 De operatie... 3 Na de operatie... 4 Drains... 4 Mogelijke complicaties... 4 Het ontslag... 5 Wanneer moet u contact opnemen?...

Nadere informatie

Borstchirurgie: tumorectomie

Borstchirurgie: tumorectomie AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Deurne Florent Pauwelslei 1 2100 Deurne T 03 320 50 00 F 03 320 56 00 Borstchirurgie: tumorectomie

Nadere informatie

BORSTRECONSTRUCTIE NA AMPUTATIE Plastische en Reconstructieve Chirurgie en Handchirurgie

BORSTRECONSTRUCTIE NA AMPUTATIE Plastische en Reconstructieve Chirurgie en Handchirurgie BORSTRECONSTRUCTIE NA AMPUTATIE Plastische en Reconstructieve Chirurgie en Handchirurgie 17785 Algemeen Een borstamputatie is voor iedere vrouw een ingrijpende gebeurtenis. Het missen van een borst, de

Nadere informatie

DIEP reconstructie Borstreconstructie met eigen buikhuid en -vet

DIEP reconstructie Borstreconstructie met eigen buikhuid en -vet DIEP reconstructie Borstreconstructie met eigen buikhuid en -vet Inhoudsopgave Inleiding 2 DIEP-methode voor borstreconstructie 2 DIEP 2 De methode 2 Duur van de opname en de operatie 3 Vóór de operatie

Nadere informatie

Ductaal Carcinoma In Situ (DCIS)

Ductaal Carcinoma In Situ (DCIS) Bij u is een voorstadium van borstkanker geconstateerd. Deze afwijking wordt Ductaal Carcinoma In Situ (afgekort DCIS) genoemd. Uw arts of verpleegkundig specialist heeft uitgelegd wat DCIS inhoudt en

Nadere informatie

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het?

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? Oncologie/0145 1 Deze informatiebrochure is voor personen met een weke delen sarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn: familie, vrienden We geven

Nadere informatie

Borstzorg. richtlijnen en oefeningen. Paramedische Ziekenhuiszorg

Borstzorg. richtlijnen en oefeningen. Paramedische Ziekenhuiszorg Paramedische Ziekenhuiszorg Borstzorg richtlijnen en oefeningen Inleiding U heeft een van de volgende operaties ondergaan: De borst is verwijderd (ablatie) De lymfeklieren in de oksel zijn verwijderd (okselklierdissectie)

Nadere informatie

directe borstreconstructie

directe borstreconstructie patiënteninformatie directe borstreconstructie met prothese of Tissue Expander Als uw borst vanwege borstkanker geamputeerd moet worden is het mogelijk de borst te reconstrueren. Er zijn verschillende

Nadere informatie