leven in de brouwerij. A dam-e.v.a.-scenarist post-postmoderne sores Filmmuseum EYE bestaat één jaar. Directeur Sandra den Hamer: Er is hier

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "leven in de brouwerij. A dam-e.v.a.-scenarist post-postmoderne sores Filmmuseum EYE bestaat één jaar. Directeur Sandra den Hamer: Er is hier"

Transcriptie

1 maandblad voor de faculteit der geesteswetenschappen UvA jaargang 21 nummer 7 april 2013 student.uva.nl/babel A dam-e.v.a.-scenarist Robert Alberdingk Thijm: ik heb eva gebaseerd op Carice van Houten. Filmmuseum EYE bestaat één jaar. Directeur Sandra den Hamer: Er is hier leven in de brouwerij. De Hipstamaticfoto als toonbeeld van mislukte oprechtheid en andere post-postmoderne sores Universiteit van Amsterdam Faculteit der Geesteswetenschappen April

2 TEKENING Beeld /// Tobias Wals INHOUD Uitgelicht Verhipstering van de literatuur part two: twee replieken. To marketing or not to marketing? TEKENING 03 HOOFDREDACTIONEEL FACULTEITSZAKEN 04 COLLEGEHOPPER Poldox 05 BROOD OP DE PLANK Joop Hopster 06 OPINIE verschoolsing van de UvA JOURNALISTIEK 07 HET INTERVIEW Sandra den Hamer 10 IN GESPREK robert Alberdingk thijm KUNST & LITERATUUR 12 UITGELICHT Literatuurverhipstering deel ii 14 LOFDICHT maarten Doorman 15 REPORTAGE Bier en violen 16 FICTIE 18 DE ODE Daan Roovers 19 MIJN AGENDA Een preutse lente De studenten grinniken zacht achter hun hand als de vrouwelijke professor, die al redelijk aan de harde kant praat, luid het citaat he showed his cock uitspreekt. Jaha, penis, piemel, plasser, pielemans of pik: het wordt eens te meer duidelijk dat het benoemen van de edele delen grappige en ongemakkelijke situaties opwekken. Hoe oud we ook worden. Al helpt het natuurlijk mee dat het woord in een ongebruikelijke situatie wordt gebruikt, zo tijdens het werkcollege. Grote kans dat jij ook wel wat onwennig om je heen keek toen je alle synoniemen van het woord lul hierboven las. Daar zit je dan, met de Babel in de kantine Joost de Vries verkondigt in De Groene Amsterdammer van januari 2013 dat voor onze generatie jongeren is seks niet meer cool is we zijn (weer) preuts geworden. En wij geven hem best een beetje gelijk. Wanneer heb jij voor het laatst een goede, vol-in-het-beeld seksscène gezien? (On)geschoren vagina s, zweetplekken, vetrollen en echte cocks zien we eigenlijk niet meer. Al is het alleen maar omdat het shot enkel het bovenlichaam toont. En wanneer las je voor het laatst een opwindend, want realistisch, seksverhaal à la Turks fruit? Het enige geschrevene over seks, zo zegt De Vries, wordt in de weg gestaan door de geïnternaliseerde, zelfbewuste houding van de personages. (Het) schiet bijna automatisch naar een meta-niveau, naar een abstracte, generaliserende toon. Weg van seks, een vlucht het literaire in. Zelfbewuste jongeren kunnen die ongecontroleerde geilheid helemaal niet aan. Reportage Klassieke muziek in een café: helemaal geen contradictio in terminis. Dit is pure emotie. 15 COLUMNS & OPINIE 20 ESSAY mislukte oprechtheid 21 COLUMN Italianer 22 ESSAY De biseksuele eter 23 RECENSIES 24 DE KOELKAST VAN Voor verdere seksuele opwinding hoef je deze Babel trouwens niet te lezen. Voor de geinternaliseerde zelfbewustheid ben je wél aan het goede adres. Een editie met een stortvloed aan opiniestukken. Een greep uit het assortiment: de nieuwe oprechtheid, de verschoolsing van de UvA, egoïstische veganisten, en de hedendaagse literatuurwereld. En dan de zelfbewuste EYE-directeur Sandra den Hamer: over haar persoonlijk leven spreekt ze bij voorkeur niet. De Ode Filosofi e Magazinehoofdredacteur Daan Roovers bejubelt Camus: die man schrijft perfect. 18 Laten wij volgende maand wellicht eens alle zelfbewustheid varen. Daan Borrel en Francisca Wals Beeld /// Vera Duivenvoorden COLOFON Babel-app voor op de ipad Nu ook NRC Handelsblad er eentje heeft kunnen wij niet meer achterblijven: vanaf heden kun je de prachtige nieuwe Babel-app in de App Store downloaden. Voorlopig alleen voor op de ipad wie weet wat de toekomst brengt. Babel, Maandblad voor de Faculteit der Geesteswetenschappen, Spuistraat 134, kamer 112, 1012 VB Amsterdam, Hoofdredactie Daan Borrel, Francisca Wals Penningmeesters Daan Borrel, Francisca Wals Redactie Jesse Beentjes, Quint Italianer, Minthe Lok, Inger van der Ree, Kim Schoof, Florentine Sterk, Jolijn Swager, Lieke van der Veer Medewerkers Ties Brock, Saskia Buddelmeijer, Nina Schuttert, Doortje Smithuijsen, Andrea Speijer-Beek, Fleur Willemsen Eindredactiecoördinatie Jolijn Swager Eindredactie Marie-Claire van Bracht, Laurie Branderhorst, Lisanne Buijze, Alexandra Cousy, Anne Everard, Myrthe Geerts, Janneke van de Griendt, Ingrid van der Mooren, Jolien Suurmond, Jolijn Swager, Elin Wassenaar Fotogra ie Roos Aalvanger, Wouter Alberts, Vera Duivenvoorden, Thomas Huisman, Andrea Margelli Illustraties Claudia Spinhoven, Guy Verbeek, Tobias Wals Redactieraad Yra van Dijk, Reinier Kist, Everdien Rietstap, Floor Rusman, Jerrold Smit, Joris van Wouden Vormgeving Luke van Veen, Druk Grafiplan Nederland BV, Schrijven of illustreren voor Babel? Babel heeft regelmatig plaats voor nieuw schrijftalent, fotografen en illustratoren. Mail ons je cv en recent werk. Vind ons leuk op Volg ons via Download de Babel-app voor ipads in de App Store Cover /// Vera Duivenvoorden April

3 Het lokaal in BG 5 waar Poldox wordt gegeven, ziet er anders uit dan normaal: het licht is gedimd en twee halve cirkels van tafels vormen een soort theateropstelling. Hierdoor zijn alle ogen gericht op het scherm. Handig voor een vak waarin de documentaire centraal staat. Maar we leiden studenten niet op tot documentairemakers, drukt docent Hilbert Kamphuisen me op het hart. Het is een grappige man met wild, grijs haar en hij heeft verstand van zijn vak. De documentaire leent zich goed voor de sociale wetenschappen, door het vertalen van wetenschappelijk onderzoek naar film. Daarom combineert dit vak onderzoek en theoretische artikelen uit een reader met het leren maken van een documentaire. Langzaam druppelen de (overwegend vrouwelijke) studenten binnen. Bij aanvang van dit vak zijn ze verdeeld in teams. Om te voelen hoe het is om te vechten met elkaar, om je lekker te ergeren als je met een groep filmt. Er hangt een relaxte sfeer; velen komen later binnen en het college begint een kwartier na tijd. Er zijn dan een stuk of twintig studenten. Niet veel. Voor aanmelding moeten studenten een kort plan voor een onderzoek en documentaire inleveren. Zo beginnen alleen gemotiveerde en serieuze mensen aan het vak. Kamphuisen vertelt dat hij een compilatie van filmpjes die de studenten moesten insturen op YouTube heeft gezet. De opdracht: één handeling in vijf shots. Iemand grapt dat de hele wereld ze nu kan zien: Studentjes die denken dat ze kunnen filmen. Verschillende handelingen zijn gefilmd, zoals roken op een terras (begeleid door onheilspellende muziek van een krakende grammofoonplaat). Af en toe grinniken de studenten als ze zichzelf zien, of een studiegenoot die een banaan eet dan wel een ballon opblaast. Er zijn opvallend veel filmpjes van het maken van koffie. Volgens Kamphuisen komen die elk jaar weer in groten getale langs. Maar altijd anders, dat is het mooie van zo n opdracht. Bij het feedbackmoment vliegen de onbekende termen me om de oren: Over de as gaan (het overschrijden van de onzichtbare lijn tussen de camera en het object). Dit shot is niet waterpas (door de camerastand staan objecten scheef, zoals op oude schilderijen van kunstenaars die nog niet in perspectief konden schilderen en alles van tafel leek te donderen). Zorg voor schoon geluid (vermijd achtergrondgeluiden, zodat je alleen het geluid van het object of de handeling opneemt). Kamphuisen geeft veel adviezen: In de lens kijken: verboden! Bovendien mag je je camera niet zomaar op iemand richten. Breng daarom mensen altijd op de hoogte. Met tips en tussentijdse opdrachten worden de studenten klaargestoomd voor hun eindopdracht: zelf onderzoek doen en een documentaire maken over een sociaal-maatschappelijk thema. Zoals sportverslaving, zwerfzwangeren of islamofobie onderwerpen uit de afgelopen jaren. De resultaten worden geüpload op de speciale website van het vak: De pauze bevestigt nogmaals dat studenten houden van koffie, als velen terugkomen met een bakkie troost. Misschien om wakker te blijven? Het is inmiddels half zeven s avonds en Alexandra Schüssler oorspronkelijk uit Slowakije die net het stokje heeft overgenomen, is niet van plan het college af te raffelen. Ze komt niet voor niets wekelijks vanuit Basel, Wenen of Genève naar Amsterdam gevlogen. Met een Oost-Europees accent vertelt ze vurig over de discussie tussen documentairemakers en historici of de documentaire een FACULTEITSZAKEN COLLEGEHOPPER Van geschreven wetenschap naar beeldende documentaires Heftige discussies of duf aantekeningenvoer? Babel test het onderwijs aan de FGw en schuift in de collegebanken aan. Deze maand: Poldox. Tekst /// Carlijn Schepers Beeld /// Vera Duivenvoorden geschikt medium is om geschiedenis te belichten. Af en toe gooit ze er een Engelse zin doorheen. Na het begin van een geschiedenisdocumentaire wordt de groep erbij betrokken. Geeft een documentaire minder of juist meer ruimte voor eigen interpretatie? En wat is waarheidsgetrouwer: literatuur of een documentaire over geschiedenis? Eén student is bijzonder fanatiek, waardoor steeds meer zich in de discussie mengen. De docenten schromen echter ook niet elkáár kritische vragen te stellen. Het college loopt inmiddels een half uur uit en de ene na de andere student verlaat de zaal. Na twee uur luisteren kan de passie van de docenten hun aandacht kennelijk niet langer vasthouden. Ik heb in ieder geval spijt dat ik het vak zelf niet gekozen heb. De combinatie van theorie en praktijk: sociaal-wetenschappelijk onderzoek en een documentaire maken, lijkt me interessant. Dit is overigens ook een van de redenen dat het vak in 2010 de Filmeducatieprijs won. De volgende dag hebben alle studenten een montageles in CREA. Of daar nog iets over gezegd moet worden? Ja... Om tien uur aanwezig zijn! College Poldox Studiepunten 12 Departement College Sociale Wetenschappen, afdeling Politicologie Docenten Hilbert Kamphuisen en Alexandra Schüssler Inhoud een theoretisch en praktisch vak waarin sociale wetenschap wordt gecombineerd met het medium documentaire Publiek een bonte mix van veelal wat oudere studenten met een achtergrond in de sociologie, politicologie, filosofie of antropologie Eindcijfer: 8 Joop Hopster 37 jaar Studie economie (niet afgemaakt), vu geschiedenis (doctoraal, afstudeerrichting Oude geschiedenis), UvA Afstudeerjaar: 2007 Werk: rubrieksbeheerder geschiedenis en Politicologie bij Athenaeum Boekhandel Salaris: je kunt er goed van leven, maar je wordt er natuurlijk nooit rijk van Booken van boeken Hoewel menig geesteswetenschapper het veracht, zo lang mogelijk uitstelt of zelfs ontkent: er is leven na de faculteit. Ter inspiratie of puur uit interesse; iedere maand een blik door de bril van een ex-fgw er als heuse kostwinner. Tekst /// Jolijn Swager Beeld /// Roos Aalvanger Wat eerder dan gepland sta ik in de Amsterdamse boekhandel op het Spui. Of ik nog even wat rond kan kijken, vraagt een vriendelijk ogende man. Geen probleem en ik zie Joop Hopster met een snelle pas tussen de boeken door manoeuvreren op zoek naar dat ene boek voor een klant. Stipt twaalf uur begint mijn rondleiding Athenaeumachter-de-schermen. Hopster brengt me naar de kelder, waar net binnengekomen boeken op een plaatsje in de winkel wachten. Via een klein deurtje gaan we vervolgens naar boven, waar ik in een heus achterhuis beland. Kamertjes, trappetjes, webredacties en directeuren. Die laatste twee in het enkelvoud dan. Hopster laat trots alles aan me zien alsof het zijn eerste eigen huis is. Een beetje gokken Dit is niet mijn eerste baan. Na mijn studie geschiedenis ben ik als webredacteur bij de VPRO begonnen, voor de programma s In Europa, Beagle en Eeuw van de Stad. Dit waren steeds korte projecten van een half tot driekwart jaar. Na deze projecten wilde ik graag eens iets voor langere tijd met geschiedenis gaan doen. Op dat moment had Athenaeum Boekhandel een vacature voor een rubrieksbeheerder Geschiedenis en Politicologie. De boekhandel kende ik natuurlijk al, onder andere omdat ik er als student mijn studieboeken altijd haalde. Boekverkoper vind ik een heel mooi woord het heeft iets ouderwets, alsof het een soort ambacht FACULTEITSZAKEN BROOD OP DE PLANK is. In wezen is dat het ook. Kennis moet je altijd paraat hebben in je hoofd. Klanten vragen echt van alles: Waar is het Anne Frank Huis? Welk boek moet ik mijn moeder geven die van tennis en paarden, maar niet van koken houdt? Heeft u nog wat over dit onderwerp, maar van een andere schrijver en uit de negentiende eeuw? Hoe meer ik weet, des te beter ik mijn beroep kan uitoefenen. In zijn vrije tijd houdt Hopster dan ook zorgvuldig de actualiteiten bij via de televisie, radio, kranten en internet. Met twee jonge dochters gaat dat niet altijd gemakkelijk; meestal komt het op de avonduren neer. VAAK WILLEN MENSEN TOCH EVEN AAN EEN BOEK VOELEN Als rubrieksbeheerder is Hopster verantwoordelijk voor de inkoop van alle boeken over geschiedenis en politicologie. Aan de verkoop zie je duidelijk welk boek het wel en niet goed doet. Je merkt de resultaten van je eigen keuzes, iets wat in een grotere boekhandel van een keten niet had gekund. Het inkopen is wel risico s nemen, hoor; altijd een beetje gokken. Hij vertelt me over stapels studieboeken die binnen een paar dagen uitverkocht zijn of boekjes die hij als kaskrakers zag, maar toch eindeloos bleven liggen. E-books en Bol.com Het heeft iets engs om met een historicus over de toekomst te spreken. Toch durft Hopster zijn mening te geven over de lijdende boekensector. De hele branche staat onder druk door de crisis, door de komst van de e-books ook al moet de doorbraak in Nederland daarvan nog komen, denk ik en door rivalen op internet. Hij noemt spelers als Amazon en Bol.com als serieuze concurrenten. Desalniettemin ziet Hopster de toekomst niet somber in. De boekhandel is fundamenteel anders dan een internetwinkel, stelt hij. Vaak willen mensen toch even aan een boek voelen; kijken of de bladspiegel prettig is. Websites als Bol.com zijn bovendien veel onpersoonlijker. Het draait alleen om verkopen. Wij geloven niet in hier liggen wat stapels boeken die wegmoeten, maar willen echt inhoudelijk wat toevoegen. Bijvoorbeeld door het organiseren van evenementen als SPUI25-lezingen of het aanbieden van voorpublicaties en recensies op onze website. Internet wordt vaak genoemd als gevaar voor de fysieke boekhandel, maar dat is te eenzijdig: ook wij verkopen natuurlijk steeds meer boeken via internet. Plots valt het oog van Hopster op zijn horloge: één uur. Zijn pauze zit erop en mijn rondleiding automatisch ook. Vol enthousiasme helpt hij alweer een volgende klant: een student Geschiedenis die morgen tentamen heeft, of er nog een exemplaar van zijn studieboek te verkrijgen is 4 Babel April

4 FACULTEITSZAKEN OPINIE JOURNALISTIEK HET INTERVIEW De universiteit: bolwerk van verschoolsing Voorgekauwd, huiswerk en aanwezigheidsplicht als kernwoorden van je studie. Verschoolsing van de universiteit: een veelgehoord verwijtend geluid in zowel verscheidene media als aan academische instellingen zelf. Terecht, betoogt neerlandicus in spe Fleur Willemsen. Beeld /// Tobias Wals Over drie maanden studeer ik af aan de Faculteit der Geesteswetenschappen. Bachelor of Arts ben ik dan, een neerlandicus om precies te zijn. Honderdtachtig studiepunten en een scriptie verder heb ik een universitair diploma op zak. In juni mag ik mijzelf officieel wetenschapper noemen. De universiteit is immers een wetenschappelijke studie-instelling. Academisch onderwijs wordt gekenmerkt door het uitdagen van studenten, het aanzetten tot kritisch denken en zelfstandig onderzoek doen. Dit zijn echter pijlers die ik de afgelopen jaren nauwelijks terug heb gezien. Kernwoorden die wel een hoofdrol hebben gespeeld in mijn opleiding, zijn voorgekauwd, huiswerk en aanwezigheidsplicht. Onder één noemer: verschoolsing. Deze verschoolsing wordt vooral toegeschreven aan de bureaucratisering van het onderwijs. Studentenaantallen groeien, er moet gedacht worden aan andere manieren om studenten op grote schaal te begeleiden, controleren en toetsen. De enige manier om dit te bewerkstelligen is door flauwe regeltjes als huiswerkcontrole. Zo word ik geacht wekelijks samenvattingen in te leveren van de gelezen teksten bij een werkgroep Onderzoeksliteratuur. Mag het dan niet mijn eigen verantwoordelijkheid zijn of ik studiemateriaal direct tot me neem of uiteindelijk vlak voor het tentamen pas onder de knie krijg? Brokjes kant-en-klare informatie Nee, is het antwoord, want universiteiten zijn veel te bang dat we de stof uiteindelijk niet beheersen en dat we niet slagen. Sympathiek? Het lijkt hier eerder te gaan om een financiele kwestie: afgestudeerde studenten leveren geld op. En dus moeten er zo veel mogelijk mensen zo snel mogelijk afstuderen. Als je zo bij het handje wordt genomen, is die kans vele malen groter maar een wetenschappelijke houding wordt er allerminst door gestimuleerd. Voor mij is uitdaging het belangrijkste aspect dat een wetenschappelijke benadering van onderwijs kenmerkt. De docent brengt een bepaalde kwestie naar voren, daagt de studenten uit om hier een mening over te vormen en wellicht tot een oplossing te komen. Studenten aan het twijfelen brengen en onzekerheid zaaien hoort hierbij: zo worden wij immers aangespoord zélf kritisch na te denken. Maar dat kost tijd. Hierom worden ons liever brokjes kant-en-klare informatie aangeboden. Stampen en reproduceren Efficiëntie en rendement, daar lijkt het om te gaan. We moeten snel door onze studie heen. Tijdens hoorcolleges staan docenten veelal met een PowerPoint vol lijstjes en infographics informatie uit te strooien over de groep studenten. Zij pennen gedwee mee, wetende dat ze deze lijstjes later op het tentamen letterlijk zullen moeten reproduceren. Domweg punten uit je hoofd leren: daar is niets uitdagends of motiverends aan. In mijn werkgroepen is de situatie nagenoeg hetzelfde. Veelal gaat er eerst een aanwezigheidslijst rond, wordt gecontroleerd of iedereen zijn huiswerk af heeft waarna de antwoorden opgelepeld worden. Kritische discussies op kleine schaal onder leiding van een kundige docent in mijn hoofd het ideaalbeeld van een werkgroepbijeenkomst komen nauwelijks voor. Aan de ketting Ook verplichte contacturen vallen onder de schoolse regels die bij mij op weerstand stuiten. Aanwezigheidsplicht mag het officieel niet heten, maar de participatieplicht houdt in feite hetzelfde in kom je niet opdagen of lever je je opdrachten niet op tijd in, dan word je uitgesloten van verdere deelname aan het vak, waardoor ik me weer net de voor onverantwoordelijk gehouden middelbare scholier voel. Bij mijn studie, het traject Taal en Communicatie binnen de opleiding Neerlandistiek, is het zelfs zo dat het magnum opus van de eerste drie jaar van de opleiding, de bachelorscriptie, niet aan de creativiteit en deskundigheid van de student zelf wordt overgelaten. Het scriptieonderwerp wordt je in de schoot geworpen. De onderzoeksvraag mag binnen dit kader wel zelf uitgekozen worden, maar erg prikkelend is een dergelijk voorgekauwd traject niet. Ik begrijp dat het academisch onderwijs in bepaalde mate onderhevig is aan bureaucratische (geld)kwesties. Toch blijft het vreemd dat faculteiten worden afgerekend op het aantal afgestudeerde studenten. Liever zou ik zien dat wij op kwaliteit in plaats van kwantiteit werden getoetst en ik neem aan dat de universiteit dit zelf ook zo ziet. Waarom is dit dan toch een verstomd geluid? De UvA-faculteiten zouden juist een front moeten vormen tegen deze vorm van onderwijs, of op zijn minst een eigen invulling moeten geven aan het kwantiteitskeurslijf dat hun wordt aangemeten. Ik mag dit jaar dan een papiertje ontvangen waarop staat dat ik wetenschappelijk onderwijs genoten heb een kritische, zelfstandig denkend opgeleide student voel ik me allerminst. Fleur Willemsen (1991) is derdejaars student Taal en Communicatie aan de UvA. Sinds 2011 schrijft ze voor Babel en voor Spunk, een online jongerenmagazine. IK HEB NOOIT GEDACHT: IK WIL DIRECTEUR WORDEN. HET LIEP ZO. SANDRA DEN HAMER > 6 Babel April

5 JOURNALISTIEK HET INTERVIEW Een echt filmmens In april bestaat filmmuseum EYE één jaar. Directeur Sandra den Hamer (1959) vertelt over de pont, het restaurant en het gebouw aan het IJ. En haar werk niet te vergeten want daar praat ze het liefst over. Tekst /// Francisca Wals Beeld /// Vera Duivenvoorden Na het gesprek vraag ik de directeur van EYE of ze vaak geïnterviewd wordt. Hoezo? Omdat ik zo breedsprakig ben? Ze zegt het haast verontschuldigend. Haar toon is nu anders dan het afgelopen uur. Ik zeg haar dat ik gewoon benieuwd ben. En dan de vraag of ze het wel leuk vindt om geïnterviewd te worden. Ja. Maar niet als het persoonlijk wordt. Heb je dat gemerkt? Ja, dat heb ik gemerkt. We zitten in een strakke vergaderruimte onder in het EYE-gebouw. Het uitzicht: het IJ, mammoettankers, pontjes en enkele kerktorens die achter het Westerdok omhoogsteken. Indrukwekkend. Op een ovale vergadertafel van licht hout en een kapstok na is de kamer leeg. De tafel is veel te groot om met z n tweeën aan te zitten. Maar hier werd ik door de persvoorlichter met zachte hand heen gedirigeerd. Omdat Sandra s afspraak uitliep had hij de tijd om even kennis met me te maken. Over hoe het is om als vrouw aan de top te staan, zei hij, kan ik beter geen vragen stellen. Sandra praat graag over haar werk. Ze heeft een zwart colbertje aan. Een lichtroze zijden sjaal. Chique, stijlvol. Moleskine en iphone liggen op tafel. Haar blik dwaalt af en toe af naar het IJ. Hoe bevalt de pont? Heel goed. We waren wel bang hoor, dat de pont een obstakel zou zijn. Het blijkt juist een extra asset te zijn. Mensen staan er een paar minuten op, kijken uit over het IJ. Even een gevoel van vrijheid, van vakantie. Jij voelt je ook elke ochtend even op vakantie. Ja. Kende je Noord al, voordat EYE hier neerstreek? Nou nee, het was als voormalig Shellterrein niet toegankelijk voor publiek. Wij zijn hier pioniers, onderdeel van de ontwikkeling van de noordelijke IJ-oever. Overhoeks, de Shelltoren, de Tolhuistuin, er gebeurt nu van alles. Komen noorderlingen uit de Banne Buiksloot hier ook? Wij zijn een hybride instelling en ik vind het belangrijk om te wortelen in de omgeving. Dat geldt al helemaal voor de bioscoop. Mensen denken in een straal van een paar kilometer fietsafstand. We doen van alles met Noord. Noorderlingen konden vlak na de opening met hun huisvuilpas met grote korting naar de film. Alleen mensen uit Noord hebben zo n pas. En we zijn bezig met een publieksonderzoek: zeven procent van onze bezoekers komt uit Noord. En de rest? Zeventien procent is toerist. Zestig procent komt uit Groot-Amsterdam. Amsterdam, een nieuwe plek voor Sandra den Hamer. Tweeëntwintig jaar werkte ze bij het Internationaal Film Festival Rotterdam, waarvan de laatste drie jaar als directeur. Al die tijd woonde ze in Utrecht, waar ze Film- en Theaterwetenschap had gestudeerd. Sinds september woont ze in Amsterdam. Voor het eerst woont ze in dezelfde stad als waar ze werkt. GELD VIND JE NIET OP STRAAT. EN GELD STAAT NIET LOS VAN DE INHOUD. Heel erg leuk, noemt ze haar vorige werk bij het Rotterdams Film Festival. Waarom ging ze dan weg? Een unieke kans, antwoordt ze op deze vraag in een interview in NRC uit Wie vroeg jou om directeur van EYE te worden? Sijbolt Noorda, die toen al voorzitter van de Raad van Toezicht van EYE was. Na de slotfilm van het Film festival in 2006 Good Night, and Good Luck van George Clooney kwam hij naar me toe. Wij zoeken een nieuwe directeur, zei hij. Ik: Nou succes, ik ben niet beschikbaar. Later belde hij en toen ben ik toch eens gaan praten. Het ontwerp voor het nieuwe gebouw was af en de vraag was of ik het tot leven wilde brengen. Waarom vroeg hij jou? Dat zou je aan Sijbolt moeten vragen. Heb je wel eens heimwee naar het oude gebouw in het Vondelpark? Nee. Ik kwam er natuurlijk om te gaan verhuizen. Het was ook eigenlijk geen verhuizing een extreme makeover, noem ik het graag. EYE is iets totaal anders dan het Filmmuseum. De diehard cinefielen kwamen daar, veertig-, vijftigjarigen. En die kleine zaaltjes met doorgezakte stoelen, ik schaamde me wel eens als we daar belangrijke filmvertoningen met buitenlandse gasten hadden. EYE is voor een veel groter publiek en ja, daar hoort een andere programmering bij. Grotere films, tentoonstellingen, een goed restaurant. Er is hier meer leven in de brouwerij. EYE krijgt jaarlijks acht miljoen subsidie. Wij beheren het Nederlands filmerfgoed. Veertigduizend films, deels internationaal. We hebben elke Nederlandse film die ooit gemaakt is in ons archief. We restaureren en digitaliseren, maken al dit beeld toegankelijk voor wie maar wil. Een kerntaak. En zes miljoen verdienen we zelf. Hoe? Kaartverkoop, maar ook zaalverhuur, partnerships, fondsen, particuliere giften. Ik kan me voorstellen dat een deel van jullie bezoekers alleen voor het restaurant komt. Ja, en dat is niet erg. De architect zei: In het buitenland kom je via een zijsteeg de bioscoop binnen en na de film sta je op het parkeerterrein. Dit gebouw moest een plek worden waar mensen graag willen zijn, waar ze samen willen komen. Thuis film kijken kan ook, iedereen heeft in deze tijd toegang tot alles. Mensen hebben behoefte aan een nieuw soort kerk. En dat bedoel ik niet religieus. Het restaurant is onderdeel van het geheel, prettig, leuk. Inspirerend. Wat eet je zelf het liefst van de kaart? Lunch of diner? Diner. Dan ga ik toch voor de halve kreeft met spinazie. Culinair recensent Mac van Dinther was vlak na de opening kritisch. Het eten kreeg een 6,5. Er waren wat opstartproblemen achter de schermen, toen we opengingen was de keuken nog niet afgebouwd. En wat had hij ook alweer? De vis was wat zurig. Bovendien: het uitzicht kreeg een 9. Hoe groot gedeelte van jouw werk bestaat uit het zoeken naar geld? Een derde schat ik. Geld vind je niet op straat. En geld staat niet los van de inhoud. Wat doe je de overige twee derde van je tijd? Veel vergaderen, overleggen. Op maandagochtend begin ik met een vergadering met het managementteam. Terugblikken op de afgelopen week, cijfers erbij. De laatste tijd ging het helaas ook veel over bezuinigingsscenario s. En ik heb veel externe afspraken met filmmakers, collega-instellingen, geldschieters. Vlak voordat jij kwam was ik in gesprek met de mensen van Cinedans. Vrijdag probeer ik afspraakvrij te houden, dan heb ik tijd om wat te schrijven, na te denken. Waar denk je dan over na? Over beleid, dat dan weer wel. In Rotterdam zag ik veel meer films. Nu hou ik me vooral bezig met de grote lijnen, het coachen van een ploeg. Ik zou wel meer tijd willen hebben om films te zien. Ik ben een echt filmmens. Nooit de ambitie gehad om zelf films te maken? Nee. Nou ooit had ik heel even het idee om cameravrouw te worden, maar zo is het niet gelopen. Ik werd vrijwilliger bij het Nederlands Film Festival in Utrecht, vanuit daar kwam ik in Rotterdam terecht en nu dus hier. Ik heb ook nooit gedacht: ik wil directeur worden. Het liep zo. Dan heb je veel geluk gehad. En ik ben er ook keihard voor gegaan. Ik verbind me aan de dingen die ik doe. Ik heb altijd een heel leuke werkomgeving gehad. Het geeft me veel energie. Samenwerken met gepassioneerde mensen, drukte op de vloer. Soms ga ik tijdens een filmvertoning tien minuten in een hoekje van de zaal staan. Dan denk ik: wauw, wat een mooie projectie, wat een prachtig geluid. Ik heb niet het gevoel dat ik heel hard gewerkt heb. Ze lacht. Al denkt mijn gezin daar vast anders over. Ze zat met vijftien mensen in het jaar toen ze Film- en Theaterwetenschappen studeerde. Haar studiegenoten kwamen goed terecht. Eén is nu directeur van het IDFA, een ander is hoofd drama bij de NTR. Kan ze verklaren waarom het aantal mediastudenten zo exponentieel is toegenomen? De consumptie van beeld en geluid is veel groter geworden. Maar of er ook banen zijn voor al die studenten? Het zijn niet de makkelijkste tijden. MENSEN HEBBEN BEHOEFTE AAN EEN NIEUW SOORT KERK. EN DAT BEDOEL IK NIET RELIGIEUS. We gaan naar buiten om de foto s voor bij het stuk te maken. De eerste mooie dagen van het jaar, het terras zit vol. We lopen over de kade en Sandra overziet het tafereel als een projectontwikkelaar die de poolshoogte komt nemen op de bouwplaats. Gister was er meer zon, toen zat het nog voller. Vind je het een mooi gebouw? Ja, ik vind het prachtig. Op de bouwtekeningen al. Die waren allemaal vanuit het perspectief vanaf het Westerdok. Als een opengeklapte oester ziet het er dan uit. Toen ik tijdens de bouw een keer vanaf de pont kwam aanlopen en het stalen skelet half stond, dacht ik: hier is iets misgegaan. Zo n ander gezichtspunt was het. Een deel van de kade is afgezet met hekken. Er wordt een aanlegsteiger gebouwd voor de rondvaart op het IJ van Willem-Alexander en Máxima op 30 april. Een ouder paar spreekt Sandra aan. Of ze weet waar de rolstoelingang is. Aan de andere kant van het gebouw, Sandra loopt wel even met ze mee. Ik volg. Tot hoe laat werkt ze vandaag door? Ik heb zo een telefonische afspraak. Vanavond eerst eten met de makers van een nieuwe documentaire die daarna in EYE in première gaat. Het zal wel een uur of elf worden dat ik naar huis ga. Zwaar. Maar het voelt voor mij niet als werk hè. Zo gaat het vaak. En ik moet wel zeggen dat ik ook heel goed ben in vakantie houden. Ben net een weekje in Italië geweest. En binnenkort naar Cannes, de hele dag films kijken. Dat is ook vakantie. Op 4 april is het één jaar geleden dat koningin Beatrix EYE opende. Sindsdien hebben mensen het nieuwe filmmuseum bezocht. EYE viert haar verjaardag van 5 tot en met 7 april met het programma 1 Jaar EYE, Celebrate Cinema. De beste films van het afgelopen jaar zullen opnieuw vertoond worden (o.a. Moonrise Kingdom, Ouwehoeren en Kauwboy). Ook hoogtepunten uit heden en toekomst komen aan bod. De tentoonstelling over filmer en fotograag Johan van der Keuken zal voor 1 te bezoeken zijn. Voor meer informatie zie 8 Babel April

6 JOURNALISTIEK IN GESPREK Precies wat gekken doen Scenarist Robert Alberdingk Thijm (1965) vertelt over het geheim van een goed scenario, dingen die nooit gebeurd zijn, schilderen met temperament en zijn televisieserie A dam-e.v.a. Tekst /// Inger van der Ree en Florentine Sterk Beeld /// Thomas Huisman De zware deur van het hoge grachtengordelpand zwaait open. Sorry, stonden jullie hier al lang? De bel is stuk!, verontschuldigt Robert Alberdingk Thijm zich lachend. Eenmaal binnen brengt een veel te kleine lift ons ongemakkelijk opeengepropt naar het appartement van Robert. Zijn woonkamer heeft typische VPROtrekjes: verzamelaarswoede gecombineerd met een zeker minimalisme. Veel schilderijtjes en grote meubels in alle mogelijke kleuren en materialen. Toch vormt het samen een geheel. Robert woont hier met zijn man Norbert ter Hall, tevens de regisseur van A dam-e.v.a. In de kamer staan twee grote gele fauteuils en een rond koffietafeltje met daarop nonchalant het script van A dam-e.v.a.-2. Alsof ze het onder het televisie kijken even doorspreken. Met De Daltons, Dunya & Desie en Zeeuws Meisje luisterde Robert Alberdingk Thijm menig zondagochtend van onze jeugd op. Jaren verder zijn we dankzij het door hem geschreven A dam-e.v.a. verliefd geworden op ons eigen Amsterdam. We vragen Robert naar de kunst van het scenarioschrijven. Scenarioschrijven is belevenissen beschrijven. Je probeert de kijker iets mee te laten maken wat hij uit zichzelf niet mee zou maken. Die ervaring is niet echt, maar de emoties moeten wel voelbaar zijn. Dat is een rare paradox. Als scenarioschrijver ben ik me daarom voortdurend bewust van de kijker. Je moet bedenken wat je zelf geraakt heeft, wat iets met je doet en waarom je op een bepaalde manier naar de wereld kijkt. Scenarioschrijven is eigenlijk dingen herinneren die helemaal niet gebeurd zijn. In je hoofd roep je iets op, wat je zelf vormgeeft. Hij lacht: Eigenlijk dus precies wat gekken doen! Hoe verzamel je die niet gebeurde herinneringen? Ik maak lijstjes, altijd en overal. Op zo n lijstje inventariseer en rangschik ik alles wat me op een bepaalde manier geraakt heeft. Toen ik De Daltons maakte, heb ik geprobeerd me voor te stellen hoe het ook alweer was om bijvoorbeeld net als Tim uit de serie een jongetje van zes te zijn, dat alleen maar broers heeft. Moeilijk was dat niet: ik kom zelf ook uit een gezin met drie oudere en één jonger broertje. Was jij vroeger de Tim van het gezin? Alle personages zijn een beetje een afspiegeling van mezelf, maar bij De Daltons identificeerde ik me inderdaad wel het meeste met Tim. De gebeurtenissen zijn dus fictie, maar de karakters echt? Klopt, maar de karakters zijn tot op zekere hoogte ook fictie. De mop van scenarioschrijven is dat de innerlijke ervaring, de vervoering, van die gecreeerde karakters echt moet zijn. De uiterlijke ervaring, wat ze meemaken, is constructie. Toch lijkt het personage Eva in A dam-e.v.a. een soort reïncarnatie van actrice Eva van Wijdeven. Ze hebben dezelfde gehaastheid en onhandigheid. Is het personage Eva stiekem gebaseerd op actrice Eva? Dit hoor ik nou zo vaak! Maar nee, ik heb Eva gebaseerd op Carice van Houten. Dat nerveuze, stadse type dat zij zo goed kan spelen. Door haar turbulente acteercarrière had Carice natuurlijk geen tijd, ze speelt nooit in series, maar het schrijft wel lekker met een persoon in je hoofd. Er was al een andere actrice gecast voor Eva, maar drie weken voor de opnames kon zij niet meer. We moesten heel snel iemand vinden. Het was een idee van TEMPERAMENT IS DE VERF WAARMEE JE EEN PERSONAGE SCHILDERT Norbert om Eva van de Wijdeven te vragen. Ik ben dol op haar, ik vind haar een van de beste actrices die er zijn, maar voor mij was ze Desie uit Dunya & Desie, niet Eva! Toch deed ze auditie. Geweldig, ze was het gewoon. Nu kun je je geen betere Eva voorstellen. Niet gebeurde herinneringen verzamelen en schrijven met een persoon in je hoofd zijn dus manieren om een personage vorm te geven. Helpen typetjes op straat daar bijvoorbeeld ook bij? Ik zie overal en altijd typetjes. Echt waar, dat gaat de hele dag door. Maar vergis je niet, dat denken mensen andersom ook van ons. Stuk voor stuk zijn we typetjes, op zo n manier kan je inderdaad naar personages kijken. Wat een personage onderscheidend maakt, is temperament. Dat heb je als baby al, en je komt er nooit meer vanaf. Het bepaalt waar je goed in bent, je keuzes, je innerlijke conflict en je perspectief. Dat is de dramatische kracht van een personage. Zo n temperament is de verf waarmee je een personage schildert. Het leuke is dat een acteur een personage aanvult met zijn eigen temperament, soms valt dat perfect samen, zoals met Eva het geval was. Er is een moment dat je het script los moet laten omdat de regisseur ermee aan de slag gaat. Is dat moeilijk? Nee, dat is heerlijk! Dat is het voordeel van schrijven met herinneringen in je hoofd die niet gebeurd zijn. Het is heel leuk als die vervolgens door anderen worden ingevuld en verfilmd. Ik heb het met Norbert natuurlijk veel over A dam-e.v.a. gehad. Waar gaat de serie nu precies over, wat is ons doel, hoe vangen we het gevoel van het hier en nu? Achter iedere persoon zit namelijk een verhaal en achter elk verhaal een gebeurtenis. Een scenarioschrijver is vast continu op zoek naar verhalen. Ja, zoiets simpels als onze interviewafspraak is eigenlijk al bijzonder omdat die deurbel het ineens niet deed. Robert gaat er eens goed voor zitten: Dit had allemaal heel anders kunnen lopen. Eerst doe ik niet open, vervolgens zitten jullie ineens in een te krappe lift met je te grote rugzak. Vanochtend ontdekte ik die kapotte bel omdat de liftreparateur ook al voor een dichte deur stond. Eenmaal binnen heb ik hem toen ook meteen maar naar de bel laten kijken. Dat had een heel slechte liftreparateur kunnen zijn, dan had de bel gewerkt, en dan hadden we nu misschien nog wel vastgezeten in de lift! Merken jullie het? Ik herinner me nu iets wat niet gebeurd is, maar terwijl ik het vertel maken jullie hetzelfde mee in jullie hoofd. Wij hebben het idee dat je voor schrijven een soort kinderlijke fantasie moet kunnen oproepen, maar naarmate we ouder worden raken we die langzaam kwijt. Voor mij is verhalen zoeken gekriebel in m n tenen. Het gaat daarbij om mijn eigen plezier, beleving en verdriet. Dat kinderlijke gevoel van hoe je een verhaal schrijft, ben ik eigenlijk nooit kwijtgeraakt. Je moet het jezelf niet moeilijk maken en gewoon durven schrijven. Daarom ben ik ook be- gonnen met het schrijven voor weinig prestigieuze programma s. De Vlaamsche Pot, echt een stomme Veronica-serie. Dat was heerlijk, dan kan je geen fouten maken en voel je niet alle ogen op je gericht. De Daltons en Dunya & Desie zijn hyperrealistisch, alsof je in een kijkdoosje valt, terwijl A dam-e.v.a. meer een overkoepelend mozaïek is. Dat hyperrealisme zit m in een consequent gekozen perspectief. De Daltons beleef je als kijker vanuit Tims perspectief. A dam-e.v.a. heeft meer afstand, is bijna een documentaire. De stad biedt het perspectief, niet een persoon. Als toeschouwer verbind je daar met je eigen beleving een betekenis aan. Hij wijst naar buiten, en grijnst. Ik kan zo bij de buren naar binnen kijken, maar ik ken ze niet. Dat gevoel wilde ik in een serie vatten, vandaar dat mozaïek. Aan het begin van de lente was ik in het Vondelpark, het was mooi weer en iedereen kwam net onder de tegels vandaan gekropen. Het was genieten geblazen. Er waren zoveel mensen, met totaal andere levens, problemen, uitdagingen, relaties, geheimen... Die zaten daar allemaal op dezelfde plek en op hetzelfde moment van hetzelfde te genieten. Nooit zouden die levens elkaar raken. En dat besef, dat is heel sterk. In een stad ben je heel anoniem maar deel je toch heel intieme dingen met elkaar. Martin Bril schreef ooit Amsterdam is blond, want ik val op blond. Hoe zou jij Amsterdam personificeren? Amsterdam is geen blonde vrouw. Het is wel een vrouw, een iets oudere vrouw, zo n veertig jaar. Een moeder, een trotse moeder die voor haar kroost zorgt. Ze ziet er praktisch uit, donker en kort haar, broekdragend, met een grote mond. Het loopt tegen vieren en Robert wordt elders in de stad verwacht, waar de opnames voor het nieuwe seizoen van A dam-e.v.a. in volle gang zijn. Iets met een groot gat in de grond, afgesloten waterleidingen, een hoogzwangere Eva en een bevalbad. Tot en met 14 april speelt in Theater Bellevue het door Robert Alberdingk Thijm geschreven toneelstuk Motregenvariaties, met in de hoofdrol Olga Zuiderhoek. Voor meer informatie zie 10 Babel April

7 KUNST&LITERATUUR UITGELICHT: DE VERHIPSTERING VAN DE LITERATUUR PART TWO Vloek of zegen? Doe iets De toon die op literaire feestjes wordt aangeslagen door flitsende presentatoren en jonge schrijvers is oppervlakkig en neerbuigend. Mensen die op dat soort feestjes komen, nemen de literatuur wel degelijk serieus. Het is tijd dat ironie plaatsmaakt voor oprecht enthousiasme, betoogt SLANG-hoofdredacteur Saskia Buddelmeijer. De kritiek op de verhipstering van de literatuur die Daan Borrel in haar stuk in de februari-editie van Babel uitte, is herkenbaar. Mooi dat er zo veel belangstelling is, maar moet het allemaal zo prosecco? Ik ben blij te lezen dat ik niet alleen sta, maar wat ik mis aan haar verhaal is een alternatief. Ook ik heb een bachelor Literatuurwetenschap afgemaakt, en voelde me net als zij een eenling. Gelukkig kwam ik snel tot de ontdekking dat er meer mensen waren die aan de apathie wilden ontsnappen. In de stille kantine van het Bungehuis kon ik aanschuiven bij een groep literatuurwetenschappers die zich had voorgenomen een eigen tijdschrift te maken. En wij waren niet de enigen. Hopelijk valt het door de nieuwe bladenbakken meer op, maar het barst hier van de facultaire tijdschriften. Dat is uniek. Op geen enkele andere universiteit in Nederland zijn er zo veel langlopende faculteitsbladen: bijna iedere studie heeft er wel een. De geesteswetenschappers aan de UvA zijn makers, geen passieve studenten. Dodelijke ironie In het literaire veld buiten de universiteit is in korte tijd veel veranderd. Dat literatuur een hobby zou zijn voor bejaarde grachtengordeldieren, blijkt niet waar en wat Borrel zegt is wel waar: literatuur is hip. Het doet een beetje denken aan de popularisering van dat andere academische veld, de natuurwetenschap. Al jaren barst het op de televisie van nieuwsgierige jongens en meisjes die guitig vertellen over de wonderen van het heelal of de werking van de hersenen. Ze wekken de indruk iets uit te leggen aan een onwetend publiek, en de algemene kennis van de massa te vergroten. Toch heeft het iets vreemds. De natuurwetenschappelijke materie is makkelijk genoeg om goed te begrijpen, maar moeilijk genoeg om een zeker ontzag op te roepen bij het publiek. Marketing, noemt essayist Coen Simon het in zijn boek En toen wisten we alles. Marketing om de wetenschap als doel op zich te mogen opvoeren, als een magisch medium dat antwoord geeft op alle vragen. Literaire hipsterfeestjes hebben eenzelfde air: wij zijn voor het grote publiek! Zie je wel dat jongeren lezen! Inderdaad: het is prettig dat de experts het podium niet meer alleen gebruiken om te pochen met hun kennis, en dat je in godsnaam ook lol mag hebben op zo n avond. Het is waar dat er hele drommen mensen op afkomen. Toch is ook daar iets vreemds mee aan de hand. Iedere keer dat ik naar zo n avond ga, zie ik geen leken die van de ene op de andere dag in boeken geïnteresseerd zijn geraakt. Ik zie medestudenten, en alumni. Mensen die in hun vrije tijd Baudelaire lezen en Derrida begrijpen. De populistische, ironische houding van de flitsende presentatoren past daar niet bij. Hoezo wil ik niet weten waarom iemand iets mooi vindt om een andere reden dan een emotionele? Hoezo mag de auteur niet dieper ingaan op de verwantschap van zijn werk met dat van Kafka? En nog iets: het idee dat je niet pretentieus mag zijn, zorgt voor een verlammende ironische houding. Voordrachten en verhalen Dodelijke ironie moet plaats maken voor oprecht enthousiasme. Geen suffe interviews, maar echte voordrachten en echte verhalen. Want dat heeft de geesteswetenschap voor op de natuurwetenschap: de mogelijkheid verhalen te maken van wat er om ons heen gebeurt, en de wereld betekenis te geven. In tegenstelling tot de natuurwetenschap hoeven wij niet voor het publiek op de knieën: het enige wat we nodig hebben, is de overtuiging dat die verhalen goed genoeg zijn voor meer mensen dan wijzelf. Doe iets, maak een tijdschrift, ga op dat podium staan, schrijf een artikel over het verdwijnen van de kleine talenstudies en stuur het in naar de NRC. Een literaire avond organiseren? Zoek een schrijver die een podium wil, zoek een podium dat schrijvers wil, en organiseer het samen met een andere vereniging zodat je publiek verdubbelt. Een klein beetje steun van de faculteit is genoeg om hele groepen op de been te krijgen voor een waardevolle avond. Op die manier organiseerden we al voor de vierde keer SLANG on Stage, en dat zal zeker niet de laatste zijn. Geen gelikte presentatoren, geen prosecco: wel opkomende dichters die geweldig kunnen voordragen, en een feest achteraf waar in een balorige sfeer plannen worden gemaakt voor nieuwe initiatieven. Het moge duidelijk zijn dat deze generatie heel wat pragmatischer is dan de vorige. Laten we daar gebruik van maken. Saskia Buddelmeijer (1989) volgt de master Redacteur/editor aan de UvA en is hoofdredacteur van SLANG Magazine, het onafhankelijke blad van Literatuurwetenschap dat vier keer per jaar in het P.C. Hoofthuis is te vinden. Begin deze maand verschijnt er een nieuwe uitgave. Alles moet tegenwoordig groots, lachen, toegankelijk en prosecco zijn. Dus ook de literatuur, schrijft Daan Borrel in de februari-editie van Babel. Ze verzet zich tegen de hippe literatuurfeestjes waar kekke jurkjes en zware Ray-Banmonturen eerder regel dan uitzondering zijn. Twee spelers uit het literatuurveld dienen haar van repliek. Beeld /// Guy Verbeek Leuk werkt Het is crisis en hoe brengt men literatuur aan de man/vrouw? Juist: reclame. Niks mis met een beetje marketing in boekenwereld, betoogt ssba-salon.nl-schrijver en Ray-Banbezitter Doortje Smithuijsen. Er is weer sprake van een Amsterdamse Koude Oorlog. Het slagveld is de literatuur, met aan de rechterlinie de traditionele generatie lezers en schrijvers, aan de linkerlinie de nieuwe generatie. Het conflict bestaat uit de vraag of de verhipstering van de literatuur al dan niet een kwalijk gegeven is. Literaire evenementen veranderen in een collectief stare them down tussen de reactionaire garde en de nieuwe lezer. Er wordt gefluisterd over het grote, jonge kwaad dat, gehuld in modieuze jurkjes en gewapend met Ray-Banmonturen, de literatuur algeheel naar de knoppen zal helpen. In de februari-editie van Babel sprak Daan Borrel haar onverbloemde ergernis uit over het nieuwe lezerssoort, dat er volgens haar uitziet alsof ze nog nooit een boek van dichtbij heeft gezien maar wel standaard komt opdraven bij boekpresentaties en voorleesavonden. Welnu, als bezitter van zowel een Ray-Banmontuur als een heel legio aan jurkjes die er allerminst bibliotheekwaardig uitzien, voel ik mij geroepen haar van een repliek te dienen. Stad vol geëtaleerde literatuur Laten we met iets droogs beginnen. De verhipstering van de literatuur is namelijk eigenlijk niets anders dan een heel droge één-en-één-is-tweeoplossing. Het is het zal u niet ontgaan zijn crisis. De koopkracht daalt en producenten moeten alle zeilen bijzetten om hun producten nog aan de man te brengen. Hoe verkoop je iets? Door het te etaleren. Ziehier: een stad vol geëtaleerde literatuur. Deze reclame trekt consumenten aan. Nieuwe consumenten, ongebruikelijke consumenten: consumenten die gevoelig zijn voor reclame. En die reclamegevoelige consumenten zouden we niet zomaar weg moeten zetten als onwetend en onbelezen; zij zijn immers de drijfveer die de literatuur draaiende houdt. Want, eerlijk is eerlijk: zonder betalende consumenten is elke beroepsgroep verloren. Uit het artikel van Daan Borrel spreekt verder de angst dat literatuur, ten prooi gevallen aan dj s en proseccopubliek, aan kwaliteit zal inleveren. Dat lijkt me alleszins te betwijfelen. Laten we niet vergeten dat pr-stunts en schreeuwerige manifestaties je nog geen goede schrijver maken. Je boekpresentatie laten sponsoren door Bacardi en laten bevolken door achttienjarige meisjes maakt je nog geen grote jongen in de literatuur. Een goed boek schrijven (en dan nog één, en dan nog één), dat maakt je een grote jongen in de literatuur. Dat weet de lezer, en dat weet de literatuurcriticus. Het hele ding eromheen bepaalt noch in negatieve noch in positieve zin de kwaliteit van dat boek. Niets bepaalt simpelweg de kwaliteit van een boek, behalve het boek zelf. Opvallend overigens even tussendoor dat Olga Kortz zo n prominente plek had in de Babel van februari. Olga Kortz, die het hele ding eromheen zo ongeveer uitgevonden lijkt te hebben. Ik heb reeds twee interviews met haar gelezen over haar schrijverschap en haar al op twee literaire avonden zien optreden (waarvan één keer in de seksueel geladen Tartaros; de Jonge Schrijversavond), terwijl haar allereerste boek nog moet verschijnen. Dure drankjes en seksgrappen Ik kan me eigenlijk niet voorstellen dat Daan Borrel deze bovengenoemde zaken niet zelf heeft bedacht. Ik denk eigenlijk dat haar frustratie, en met die van haar die van zo vele anderen, gestoeld is op een gevoel van verlies van identiteit. Dat lieve stoffige literatuurmannetje moet ineens een stoere jongen met een grote bek zijn, schrijft ze weemoedig. Veel literatuurliefhebbers avant la lettre, die al naar literaire avonden gingen toen deze nog plaatsvonden in aftandse huurzaaltjes en bevolkt werden door anderhalve man en een paardenkop, zullen zich ontheemd voelen nu ze hun hobby en literatuurliefde ineens te lijken moeten delen met tout Amsterdam. Ze denken: hallo, na al die jaren waarin wij met veel pijn en moeite de literatuur levend hebben gehouden, komt de hooggehakte grachtengordel even om de hoek kijken en verpulvert alle authenticiteit van ons cultuurgoed met pr-stunts, dure drankjes en seksgrappen. En dat is naar, en ik snap dat wel. Maar laten we het van de zonnige kant bekijken. Laten we blij zijn met al die nieuwe consumenten die, om wat voor reden dan ook, boeken kopen en daarmee de literatuur op de been houden. Een paar jaar geleden sprak men nog van de dood van het boek en van het einde van de literatuur. Niets daarvan: literatuur is niet aan te slepen. De wonderen zijn de wereld nog niet uit. En tegen die boekenwurmen die inmiddels echt in identiteitscrisis verkeren zou ik graag willen zeggen dat Daan Heerma van Voss onlangs op de boekpresentatie van zijn boek De Vergeting, geheel conform het beeld van de romantische, ouderwetse schrijver, in de hoek uit een zelf meegebrachte fles whisky zat te drinken. Maar wat kan ik zeggen: je had er bij moeten zijn. Doortje Smithuijsen (1992) studeert Filosofie aan de UvA en schrijft voor ssba-salon.nl, het magazine van de culturele deeltjesversneller van de Stadsschouwburg Amsterdam. 12 Babel April

8 KUNST&LITERATUUR LOFDICHT KUNST&LITERATUUR REPORTAGE Ingedikte zee Welke gedichten vindt een dichter of poëziegeleerde bijzonder? Elke maand in Lofdicht een gedicht met bijbehorend eerbetoon. Deze maand Maarten Doorman (1957), dichter, essayist, cultuurfilosoof aan de Universiteit Maastricht en bijzonder hoogleraar Journalistieke kritiek van kunst en cultuur aan de UvA. Zijn bundel Je kunt bellen verscheen afgelopen maand bij Prometheus. Tekst /// Jesse Beentjes Beeld /// Vera Duivenvoorden Bier en violen Klassieke muziek in een café, een contradictio in terminis? Nee hoor, meent het duo Myrthe Helder en Leonard Besseling van Muziek buiten de concertzaal. Elke maand spelen ze klassieke muziek in Café Cox. Dit is pure emotie. Tekst /// Nina Schuttert Beeld /// Andrea Margelli In de kwal roept de zee A ls iets er anders uitziet dan normaal ga je erover nadenken. In dit gedicht is het typografisch beeld belangrijk, iets waar poëzielezers en critici weinig aandacht aan besteden. Ik heb een fascinatie voor poëzie waarin woord en beeld worden gecombineerd. Zelf heb ik dat ook gedaan in mijn laatste twee bundels, al zou ik niet snel een gedicht als dit schrijven. Dit gedicht gebruik ik wel om studenten uit te leggen wat het verschil is tussen beschrijven en tonen. Tonnus Oosterhoff is daar heel goed in. Ik zie hem niet zo snel bij De wereld draait door, hij heeft weinig met publiciteit, maar hij won vorig jaar de P.C. Hooftprijs en is een meester in het experimenteren met de interactie tussen woord, geluid en beeld. Als je dit gedicht alleen hoort kan je er weinig chocola van maken, maar door deze typografie wordt het knetterconcreet. Het laat iets zien in plaats van het alleen te beschrijven. Dat zie je door het beeldrijm: de o s staan op precies dezelfde hoogte als de hier s verderop. Nog concreter wordt het met de o. Allereerst is dat natuurlijk de vorm van een kwal. Daarbij hebben de kwallen die hier op de Noorzeekust aanspoelen, ik weet niet hoe het merk heet, vaak ook van die ringetjes in het midden. De o is eindeloos, ofwel infinitief. Hierbij is roepdrinken een prachtige vondst. Er gaat iets uit (het o-roepen) en iets in (het drinken), tegelijk een verwijzing naar de beweging van een zwemmende kwal. De kwal beweegt zich dus eindeloos voort door te roepdrinken. Wat roept hij dit gedicht? Dan is de kwal de dichter, wat ook klopt als je de laatste o (met punt) ziet als de initiaal O, roept de zee in de kwal. De zee in de kwal roept o o o De zwevende mond legt zich aan om de infinitief, o, o, roepdrinkt o. Wie of wat niet op de gedachte komt zich te bevrijden is hier hier hier hier hier en hier niet te weten. Bundel: (Robuuste tongwerken,) een stralend plenum (1997) Tonnus Oosterhoff van Tonnus Oosterhoff. Ook de andere o s uit Oosterhoff komen terug in het gedicht. Het gaat volgens mij dus om een roepende dichter in het concrete en het oneindige: het gedicht is nu hier, maar het is ook altijd overal. Dat klinkt zwaar en daar moet je eigenlijk niet over schrijven, tenzij je het zo concreet doet. Over het laatste gedeelte heb ik nog niet goed nagedacht, maar het heeft ook te maken met dat oneindige en concrete: door het hier, hier word je het gedicht in getrokken. Het is naast een iconisch gedicht ook geestig: de initiaal o., verwacht je eerder bij een verdachte in een rechtszaal. Het plezier dat je eraan kunt beleven is al genoeg: zelfs een ongeoefende poëzielezer haalt er al snel iets van beweging en oneindigheid uit. In die zin is het glashelder, in tegenstelling tot sommige hedendaagse hermetische Nederlandse poëzie. Ik houd daar niet zo van. Gerrit Krol zei het al: Het is makkelijker een moeilijk gedicht te schrijven dan een makkelijk. Daarom getuigt dit gedicht van vakmanschap, terwijl het allerlei associaties oproept. Niet alleen het oneindige en concrete komen naar voren, je kunt er zelfs de romantische natuuropvatting in ontdekken: de mens zit in de natuur en de natuur in de mens. Oosterhoff schrijft namelijk dat de zee in de kwal o roept, en niet andersom. De zee zit in de kwal. Dat zie je ook op het strand: een aangespoelde kwal is een samenvatting van de zee, ingedikte zee als het ware. Hoewel het een eenvoudig gedicht lijkt, zijn er dus allerlei associaties mogelijk. De kwal is multi-inzetbaar en mag Oosterhoff wel dankbaar zijn. Dat ben ik ook. Klassieke muziek in een café? Dat klinkt als kaviaar serveren in een snackbar. Honderd jaar geleden was dat echter heel normaal. In Het Concertgebouw stonden tafeltjes en kon je tijdens de concerten een biertje bestellen. Zelfs de grootste violisten speelden niet alleen in theaters maar ook in cafés en salons. Tegenwoordig is klassieke muziek steeds verder verwijderd van het publiek. De musici zitten op een hoog podium en het publiek mag alleen op bepaalde momenten applaudisseren. Geen interactie en weinig emotie dus. Violiste Myrthe Helder (1983) en cellist Leonard Besseling (1987) zijn beide musici op hoog niveau en vonden het hoog tijd voor een fris initiatief. Ze richtten de stichting Muziek buiten de concertzaal op. Hun doel is de kloof tussen musici en het publiek te verkleinen en mensen op een ongedwongen manier te laten genieten van klassieke muziek. Hoe ze dat doen, vertellen ze in een gesprek over prestatiedruk, muzikale emoties en tatoeages. En om te zien hoe het er in de praktijk aan toe gaat ben ik de sfeer gaan proeven op een van de door hen georganiseerde avonden. Klassieke jamsessies We hielden al regelmatig privé jamsessies bij ons thuis, vertelt Myrthe, die sinds haar zesde viool speelt en inmiddels bij verschillende toporkesten zit. Gewoon relaxed, met een klein groepje musici genieten van muziek. Ongedwongen en zonder etiketten, ik haat etiketten! vult Leonard aan. Dat is toch hoe veel mensen zich een klassiek concert voorstellen: opgeprikt in nette kleding in een grote zaal met oude mensen waar je niet mag praten. En dat is jammer, want klassieke muziek is net als jazz of popmuziek pure emotie, zegt Myrthe. Liefde, verdriet, woede, alles zit erin, dat moet je met de andere musici maar ook met je publiek kunnen delen. Ze besloten de klassieke jamsessies te verplaatsen van hun huiskamer naar café de Klepel in de Prinsenstraat. Klepel Classics bleek een groot succes, het zat iedere maand stampvol en de reacties waren erg positief. Mensen vinden het heerlijk dat ze met een biertje in hun hand naar mooie muziek kunnen luisteren, zegt Leonard glunderend. En de musici voelen zich op hun beurt vrij om te spelen waardoor er enorm mooie dingen ontstaan. Daar is Myrthe het mee eens: De spanning van perfect moeten presteren zoals in een concertzaal is er niet, daardoor word je ook als musicus meegezogen in de interactie met het publiek en je medemusici. Gejoel en bierglazen Een ander doel van de stichting is om een breder publiek te bereiken. Daarom zijn ze gaan praten met Café Cox, het kunstenaarscafé bij het Leidseplein. Cox Classics was het resultaat. Samen met bevriende topmusici spelen Leonard en Myrthe iedere derde dinsdag van de maand een aantal klassieke stukken. Als ik rond tien uur Café Cox binnen kom is de eerste jamsessie net voorbij en staan de musici bij te komen aan de bar. Het is volle bak, overal zitten studenten aan het bier en er wordt druk gepraat. Het is moeilijk voor te stellen dat hier net een klassiek concert heeft plaatsgevonden. Tussen de muzieksessies door wordt er een korte film vertoond van een vers afgestudeerde student van de Roosevelt Academy. Het idee hierachter is om verschillende kunstvormen met elkaar te combineren. Dan is het weer tijd voor muziek. Op het programma staat een stuk van Dvorak, een Tsjechische componist. Als de vijf jonge musici beginnen te spelen, sterft het gepraat langzaam weg en lijkt iedereen betoverd te worden door de sprookjesachtige melodieën van Dvorak. Stelletjes kruipen tegen elkaar aan en de barvrouw legt met een dromerige blik haar hoofd tegen de tap. Na de laatste noot barst het publiek los in een luid gejoel, er wordt gefloten en geroepen, bierglazen vallen om. En dat is juist zo mooi, dat we muziek spelen voor mensen die het misschien wel voor de eerste keer horen waardoor ze totaal overdonderd zijn. zegt Leonard na afloop. Daar krijgen wij als musici ook weer energie van. Myrthe vertelt dat mensen vaak een bepaald beeld van haar hebben als ze weten dat ze viool speelt. Als ze er vervolgens achter komen dat ze een tatoeage op haar rug heeft zijn ze altijd in shock, dat past niet in het klassieke plaatje. Myrthe: Dan zeg ik altijd, musici zijn musici, of ze nou rock & roll spelen of Mozart. Voor meer informatie en concertdata, zie 14 Babel April

9 KUNST&LITERATUUR FICTIE Dekmantel Tekst /// Jolijn Swager Beeld /// Claudia Spinhoven V ier blaadjes aan de linkerkant bij een ruime bril, drie bij een smallere. Vier blaadjes op de rechterzijde bij een gezette variant, drie bij een bescheidenere. Vóór volstaat met twee stukjes papier. De toiletbril is bedekt. Nu begint het keuzeproces: waar te zitten? Links, rechts, midden of diagonaal? Bij hokjes waar men de voeten kan zien, is schuin zitten niet aan te raden. Menig toiletbuurman zal verbaasd opgekeken hebben na het zien van twee uitgestoken schoenen aan de zijkant van het hokje. Jort pakt zijn versleten rugzak, die lamlendig aan de wc-deur hangt. Bij het openen van de deur houdt hij zijn blik stijf op de grond gericht. Lijfregel: oogcontact vermijden. In de collegezalen hanteert hij de dek-me-in -tactiek. Plaatsnemen op rij driekwart geeft statistisch de grootste kans op een rustige zitplaats. Achterin zitten namelijk de popiejopies en in het midden de studenten die onvoorbereid komen, maar toch wat willen opsteken. Voorin zit vrijwel niemand, maar bestaat de ongewenste mogelijkheid om het woord te krijgen. Driekwart is stipt uitgekiend. Als een schim laat hij zich geluidloos in de klapstoel zakken. Hij veegt zijn sluike haar voor het gezicht. Uit de afgesleten rugzak verschijnen enkele van de vele pennen en papieren blaadjes die hij dagelijks meesjouwt. Nooit zal het hem gebeuren deze aan iemand te moeten vragen. Lijfregel twee: vermijd élk contact om fiasco s te voorkomen. Na het college nog een toiletbezoek. Van de zenuwen moet hij weer een paar druppels kwijt in het gat van de met toiletpapier bedekte wc-bril. Nooit zal hij een toiletbezoek kunnen brengen zonder papiertjes op de bril. Deze traditie zit potvast, al zolang hij zich kan herinneren. Niemand weet ervan, zelfs zijn moeder niet, die vroeger nog wel eens de deur open wilde maken als het bedekken van de bril te lang duurde. Eenmaal had hij een oplettend vriendinnetje. Ze signaleerde dat bij elk toiletbezoek wc-papier verdween. Jongens hebben dat toch helemaal niet nodig?, had ze verbaasd gevraagd. Door deze ontdekking maakte hij al snel een einde aan de relatie met Pleun Houtkamp. Nu is ze eerstejaars op dezelfde universiteit als hij. Lijfregel drie: vermijd exen. Bij het verlaten van de faculteit maakt hij een kleine inschattingsfout. Een grote groep eerstejaarsstudenten nadert net als hij de draaideur van de uitgang. Tijd om te ontwijken! Nog net glipt hij de draaideur binnen, een hokje eerder dan de naderende groep. Hij zit erin, maar de versleten rugzak haakt tussen draaideur en entree. Met een klap komt de bewegende deur tot stilstand; de rugzak neemt hem in de houdgreep. De eerstejaars beginnen te giechelen. Hij bloost. Nog roder wordt hij wanneer de afgetrapte rugzak het begeeft en de inhoud de grond bezaait. Honderden blaadjes wit papier bedekken de donkere vloer. Van spanning voelt hij de druk op zijn blaas oplopen. Toiletbezoek wordt prioriteit nummer een. Lichtelijk in paniek probeert hij zich van de vastgeklemde rugzak te ontdoen. Wilde bewegingen geven hem tijdelijk wat vrijheid. Los van de rugzak, maar nog steeds tussen twee vastgelopen draaideuren in. Een paar eerstejaarsstudenten is inmiddels begonnen met het verzamelen van zijn papieren blaadjes. Met alle macht duwt hij de deur in tegengestelde richting om het faculteitsgebouw weer te kunnen betreden. Op slag geeft de deur mee. Hij valt met een smak op de grond. Zonder acht te slaan op de papierverzamelende eerstejaars, strompelt hij zo snel mogelijk naar het mannentoilet. LijfregeL twee: vermijd élk COntACt Om fiasco S te voorkomen Wanneer hij op de bedekte bril zit, kan Jort pas rustig ademhalen. Echt plassen hoeft hij niet, het gaat om die paar spanningsdruppels die eruit moeten. Na het doortrekken wil hij zijn afgedragen rugzak van de deurhaak halen, totdat hij beseft dat hij het versleten ding na dit incident nooit meer zal gebruiken. Met gebogen hoofd opent hij de deur van de mannentoiletten. Dankzij zijn neerwaartse zicht valt zijn oog direct op een stapeltje witte papieren, bijeengeraapt en voor de deur neergelegd. Alle onbeschreven, behalve de onderste: Hou eens op met jezelf te bedekken. Voor mij blijf je zichtbaar. Buiten schijnt de zon, vanuit zijn kamer op de eerste verdieping kan Jort de stamdikte van de bomen observeren. Voldaan vult hij zijn dagen met het lezen van papieren kranten en het bekijken van oude perkamenten. De sociale gebeurtenissen van het ouderencomplex zijn na al die jaren nog steeds niet zijn favoriete bezigheid. Zichzelf bedekken met papier heeft hij daarentegen al tijden niet meer gedaan. Sinds mevrouw Houtkamp en hij in een duo-kamer leven, geeft zij hem zekerheid. Dit samenlevingsverband heeft hij overigens wel vastgelegd op papier. 16 Babel April

10 KUNST&LITERATUUR DE ODE KUNST&LITERATUUR MIJN AGENDA Iedere maand selecteert een Babel-redacteur de leuke dingen uit zijn of haar agenda. Deze maand is het de beurt aan Minthe Lok, student Taal & Communicatie. Verzet tegen de zinloosheid Elke maand brengt een inspirerend persoon een ode aan zijn of haar favoriete boek, film of andersoortige cultuuruiting. Deze keer is het woord aan Daan Roovers (1970), hoofdredacteur van Filosofie Magazine, die in het licht van de Maand van de Filosofie De Eerste Man van Albert Camus bejubelt. D rie maanden lang, elke doordeweekse dag: om 6.00 uur stipt rinkelde mijn wekker me uit een diepe slaap. Stagiair zijn was toch zwaarder dan gedacht. Nu ik weer lekker gewoon student ben (en opeens zeeën van tijd heb), de zon steeds vaker voorzichtig begint te schijnen en de winterjas dus weer opgeborgen mag worden, staat er véél op de planning voor april. Een maandagavond, uur Tekst /// Lieke van der Veer Beeld /// Andrea Margelli Pubquiz Bar Baarsch (Jan Evertsenstraat 91) meedoen kost 2,50 en als je wint is de drankrekening gratis B ehalve De Eerste Man liggen ook Camus De Pest en De Mens in Opstand op tafel. De eerstgenoemde kiest Roovers als object van haar ode: Het is het meest ontroerende dat ik ooit gelezen heb. Ze bladert door het boek, waarin veel paginaranden zijn omgevouwen en lacht verontschuldigend: Er zitten heel grote flappen in overal, maar dat doe ik altijd hoor. Ik heb hier niet speciaal een hele studie van gemaakt ofzo. Mijn hele studententijd woon ik al in de Baarsjes, en elk jaar schieten hier wel een paar gezellige cafeetjes of winkeltjes uit de grond. Zo ook café Bar Baarsch, waar iedere maandagavond een Pubquiz gehouden wordt. Gezelligheid gegarandeerd! 8 t/m 17 april Imagine Film Festival filmmuseum EYE ligt er aan hoeveel films ik bezoek Filmliefhebbers die geïnteresseerd zijn in horror, sciencefiction, fantasy, cult en anime zijn welkom op de 29ste editie van het Imagine Film Festival. Ook docu s die zich richten op deze genres krijgen aandacht. Elke dag worden onbekende films vertoond, zijn er symposia en masterclasses, worden prijzen uitgereikt én kun je er ook nog eens lekker eten. Vanaf begin april zijn de kaarten te bestellen. Huilen om brieven Het is niet zozeer het filosofische dat Roovers in dit boek het meeste boeit, maar eerder de vorm. Ze vertelt hoe het manuscript is gered uit het wrak van de auto waarin Camus is verongelukt. Een aantal van de oorspronkelijke pagina s uit dit manuscript is ook als facsimile in het boek afgedrukt. Roovers: Dan zie je dus hoe hij werkt. Slechts af en toe verandert hij iets. Ik weet niet hoe jij schrijft, maar die man schrijft perfect, in één keer goed. Dat is van een enorme briljantie. Onwaarschijnlijk gewoon. Ook een briefwisseling van Camus aan zijn basisschoolleraar is opgenomen, geschreven nadat Camus opgegroeid in een volledig analfabete familie de Nobelprijs voor de literatuur had gewonnen. Als ik die brieven lees, moet ik altijd huilen. Heel gek, ik heb dat eigenlijk helemaal niet vaak. Het is zo n liefdevol boek. Een ode aan kind zijn, aan het optimisme dat kinderen hebben en aan onderwijs. Vanaf 13 april, dagelijks geopend van tot uur Rijksmuseum 10, met CJP of ING betaalpas 5 en met museumkaart gratis Na tien jaar verbouwen, renoveren en restaureren opent (nu nog koningin) Beatrix op 13 april het vernieuwde Rijksmuseum. Op de website zijn al verschillende voorwerpen uit de collectie te zien. Een bezoekje waard! 13 april, uur HENK in de FABRIEK NDSM-werf 30 Een festival als kunstvorm, zo beschrijft de stichting HENK dit nieuwe festival. Na drie jaar HENK op de HELLING was het tijd voor een volgende stap. In een stalen loods werken op 13 april kunstenaars en muzikanten samen. Jamsessies gericht op techno, kunstwerken en andere live acts in overvloed: dat vind ik nou leuk. Wat maakt het dat deze thema s Roovers zo boeien? Ze las De Eerste Man al voordat ze zelf kinderen had dus dat kan het niet zijn. Maar wat dan wel? Wat ik bewonder aan Camus, is dat zijn filosofie klein en groot tegelijk is. Ze vindt het lastig om dit preciezer te benoemen en stelt voor een stukje te lezen uit De Pest. In de laatste zin zegt Tarrou, de hoofdpersoon van het boek: Wat mij interesseert, dat is mens te zijn. Roovers kijkt op en zegt vol bewondering: Ik vind dit echt Ja. Dat vond ik zo Dat mens zijn. Eerst denk je, wat is dat nou voor moreel ideaal, dat mens zijn? Maar dat is eigenlijk het grootste en het kleinste ideaal ineen. 20 april, uur Oma wat doet u nu?! VLLA (Willem Roelofsstraat 9) earlybirds 7,50, regular 10. De krantenjongens A new kid in de Amsterdamse muziekwereld organiseren feestjes waar sfeer, beleving en good house music samenkomen. Hun eerste evenement gaat samen gebeuren met oma: het thema van deze editie. Een klein en intiem festivalletje. Ergens nadat studiefinanciering is gestort, rond uur Uit eten Pomorosso Ceintuurbaan 71 ligt er aan hoeveel honger en dorst ik heb Het absurde universum Nadat culinair journalist Johannes van Dam namens Het Parool vorig jaar een bezoekje bracht aan Pomorosso en het restaurant met een 9+ beoordeelde, moet je ver van tevoren een tafeltje reserveren. Deze maand ga ik eindelijk weer eens bij dit heerlijke Italiaanse restaurant eten, waar iedereen die hier werkt ook écht Italiaans is. (Tip: word vrienden met de bedrijfsleider, dan zet ie na het eten een fles huisgemaakte limoncello bij je op tafel.) Na een tijdje peinzen zegt Roovers: Het grotere plaatje is natuurlijk het absurde universum. Het grootste filosofische probleem is de zelfmoord, volgens Camus: waarom maken we er dan niet gewoon een einde aan, als de kosmos toch onverschillig staat ten opzichte van ons bestaan? Volgens Camus is het de opdracht van de mens om die spanning uit te zitten. Om te weten dat het bestaan absurd is, en dan toch door te gaan. Je bent niet alleen. Je moet je gezamenlijk verzetten tegen de zinloosheid, vanuit een gedeelde ervaring van het absurde. 18 Ze benadrukt echter stellig zich niet te identificeren met dit filosofische absurdisme: Dat zinloze, dat klinkt nogal depressieverig, daar heb ik niks mee. Maar wat ik herken is het idee dat we alles zelf aan de wereld moeten toevoegen. En dat we dat alleen maar kunnen in contact met anderen. Dat zijn de meest zinvolle ervaringen. Eigenlijk, zegt Roovers, maakt precies deze optimistische boodschap van het boek dat het haar zo raakt een optimisme dat zit in de niet te vernietigen menselijke veerkracht. Roovers: Somberheid is nooit onze eerste natuur. En, zo mailt ze nog na: Sociaaleconomische omstandigheden hebben nooit het laatste woord. Babel Een woensdagavond, uur Rennen in het Westerpark met NIKE verzamelen bij de NIKE store gratis Nadat ik me goed heb gedaan aan een overdaad antipasti, ravioli en scroppino moet er (helaas) ook aan de lijn gedacht worden. NIKE organiseert elke woensdagavond een run. Er wordt in drie groepen gerend: beginner (3,8 km), intermediate (6,8 km) en advanced (10,5 km). 30 april, de hele dag Struinend door de Jordaan afhankelijk van mijn hebzucht Hoewel Koninginnedag dit jaar iets anders zal zijn dan voorgaande jaren (en nóg drukker dan normaal), ben ik op deze dag het liefst in de Jordaan. Begin van de dag lopen we langs de kraampjes met rommel, om te eindigen bij de buitenbar van een gezellige Jordaanse kroeg. Nu nog duimen voor een lekker zonnetje! April

11 COLUMNS&OPINIE ESSAY COLUMNS&OPINIE Een stelletje goed getrainde wantrouwers Ik zeg gewoon dat het gaat over de vraag hoe mensen kunnen veranderen nu er geen grote ideologische modellen meer beschikbaar zijn. En als die ander t nog niet op een compulsief gapen heeft gezet, voeg ik eraan toe dat ik schrijf over hoe mensen nog verbindingen kunnen aangaan in een maatschappij gekenmerkt door individualisme en verdeeldheid. Dit is het antwoord van Marja Pruis als mensen haar vragen naar het thema van haar romans. Een goede vervanger voor het bijna beschamende, doch oprechte, cliché: over de liefde. De afgelopen weken werd ik er tijdens college mee doodgegooid: het post-postmodernisme, een hele mond vol, of het laatpostmodernisme. In tegenstelling tot het voor iedere geesteswetenschapper welbekende postmodernisme met kernwoorden als buitensporig relativisme, cynisme, ironie, ethische onverschilligheid en een anything goes - mentaliteit zijn we sinds 11 september 2001 op weg naar het laatpostmodernisme. Dit laatpostmodernisme wordt gekenmerkt door engagement, caring, waarachtigheid, oprechtheid en eerlijkheid. Door alleen maar postmodernistisch deconstructief te redeneren (denk Derrida, denk Lyotard), door ironie en cynisme de baas te laten spelen, liet niemand écht zijn stem horen. Nu zouden we weer iets kunnen opbouwen. Er is weer behoefte aan geloof, er is weer behoefte aan verbintenis. Voor verbinding, verandering en geloof is echter iets nodig. Oprechtheid. Het tegenovergestelde van cynisme en ironie. Volgens de wetenschap zijn de kunsten in het post-postmodernisme beland: oprechtheid heeft de ironie verdrongen. Maar heeft dat ook betrekking op jouw leven, vraagt masterstudent Comparative Literature Daan Borrel zich af. Beeld /// Roos Aalvanger Volgens literatuurwetenschapper Ellen Rutten is oprechtheid ( new sincerity ) een belangrijk onderdeel van de laatpostmoderne kunsten, maar ook van een spanking new cultural mentality die samengaat met het laatpostmodernisme. Als we haar theorie mogen geloven, zouden niet alleen de kunsten maar ook onze culturele mentaliteit verlangen naar oprechtheid. Hoe mooi en waarachtig laatpostmoderne theorieën klinken, blijft de vraag bij mij toch knagen: hoe oprecht kunnen we nog zijn na het postmodernisme? En waarom is deze turn zo moeilijk? DINGEN ALS KRANTEN, KLEREN EN OPVATTINGEN PASSEN BIJ JOU, IN PLAATS VAN DAT JIJ BIJ EEN OVERTUIGING PAST Waar veel theorieën ons de betekenis van het dynamische begrip oprechtheid onthouden, vertaalt Rutten het begrip met being true to oneself. Toch geeft zij aan dat het begrip constant verandert, zoals het ook in elke cultuur een verschillende lading heeft. Een jongen uit mijn werkgroep merkte op dat oprechtheid dus eerder een mening is dan een objectieve eigenschap. Het lijkt erop dat oprechtheid niet alleen bestaat uit eerlijk zijn tegenover jezelf, ook het oordeel van de ander bepaalt jouw oprechtheid. De ander heeft een keuze om de oprechte daad, of het oprechte woord, als zodanig te bestempelen. En daar ligt het probleem, vrees ik. Hoe kunnen we weten of de ander oprecht is? Of eigenlijk: hoe serieus kunnen we de ander nog nemen? Als ik met mijn vriend in de Chicago Social Club op een bankje aan de zijkant van de dansvloer zit te praten, wrijft en wurmt zich een wulps meisje aan de andere kant van mijn vriend op een zitplaats zo klein als voor een kabouter. Ze hangt half over hem heen, en fluistert lachend en afwezig: ik ga zo lekker op de ketamine. De kleuter van een kennis begint op een verjaardag te huilen, zijn vader zet hem gauw op de bank met een ipad in zijn handen. Als hij krijgt wat hij wil is hij, godzijdank, stil. Carice van Houten zou zo graag een leuke man tegenkomen. Ze voelt zich eigenlijk heel eenzaam, lees ik in het Volkskrant Magazine. Mijn moeder en ik zitten naast elkaar op t pontje. Als ze vraagt of die scheur in mijn broek er al in zat, of er in is gekomen, antwoord ik dat ik al dacht dat ze het niet leuk zou vinden. Ze zegt dat ik niet altijd moet denken dat ze een oordeel heeft. Tranen springen in mijn ogen, maar ik wil niet dat ze het ziet. Het is vast de rode wijn. Gekkie, zegt ze. Er zijn twee moeilijkheden die ervoor zorgen dat de daad of het woord van de ander wordt gewantrouwd. Allereerst wordt oprechtheid vaak als een economische strategie ingezet. Producten beloven de consument hun authentieke ik te vinden. Daarnaast, zegt Rutten, heeft de media veel invloed op het begrip oprechtheid. We leven in een gemedieerde maatschappij. Deze twee redenen leiden tot de vraag: is wat ik lees, zie of hoor niet gewoon marketing, en hoe kan ik nou weten of de boodschap oprecht is als er een medium tussen zit? De uitvinding van de Hipstamaticfoto is een goed voorbeeld van mislukte, maar goed bedoelde, oprechtheid. Zovelen fotograferen hun echte leven, en publiceren dit op Facebook en Twitter. Er wordt zo hard geprobeerd om oprecht te zijn, om hun ware ik te tonen, om verbinding te vinden met de ander. Terwijl de foto s vaak cynisch worden ontvangen. We zijn de ironische cage nog niet uit. We zijn een stelletje goed getrainde wantrouwers. Jongeren hebben ideologie verruild voor identiteit, schrijft Joost de Vries in De Groene Amsterdammer van maart De wereld draait alleen nog maar om jezelf. Dingen als kranten, kleren en opvattingen passen bij jou, in plaats van dat jij bij een overtuiging past. Als je zelf altijd in het middelpunt staat, is verbinding lastig, en het wantrouwen groot. En dan heb je nog de oordelen, de kritiek. Ik zoek toch nog altijd de goedkeuring van mijn moeder. Voor een broek nota bene. Carice spreekt in een interview vooral over haar grote eenzaamheid. Net als Halina Reijn trouwens (een vriendinnenkwaal?). Ze laten oprecht hun gevoelens aan de buitenwereld zien, en toch komt het niet oprecht over. Eerder nep. Hou het lekker voor jezelf, denk ik almaar tijdens het lezen. De weg naar oprechtheid is nog lang. Een klein kind is oprecht, maar zelfs de huilende peuter weet met zijn oprechte gejank al heel goed zijn ouder te manipuleren. Hoe moeilijk is het om (weer) oprecht te worden, om zelfs maar oprechtheid als begrip te formuleren, in dit tijdperk. Moet dat dan? Ja, ik denk het wel. Heel schematisch beargumenteerd: dat cliché liefde bestaat uit verbinden en geloven, en dat verbinden en geloven vereist oprechtheid. En dan lees ik dit, van Maartje Wortel: Het is nooit genoeg, daarom moet je niet luisteren naar wat mensen zeggen, je moet kijken naar wat ze bedoelen. Als eerste stap moeten we leren kijken naar de bedoeling, anders wordt het nooit wat. Het ging niet om die scheur in mijn broek. De bedoeling was gewoon belangstelling. What s in a name? We waren zes mannen met een missie. Deze bewuste avond moest er rondom de keukentafel een crisis worden opgelost. Een kwestie die onlosmakelijk verbonden was met onze identiteit. Een groot vel papier lag op tafel, daarnaast een dikke stift. We hadden onszelf een deadline gesteld: voor middernacht zouden we de knoop doorgehakt hebben. De situatie was onhoudbaar en explosief. De voorgeschiedenis. In het halve jaar dat mijn zeskoppige hiphopband bij elkaar is, hebben we constant geruzied over de naam die we aan ons muzikale project zouden verbinden. Een greep uit de geopperde mogelijkheden: New Grounds Quintet, Celestial Hotbodies, Aged in Oak, Touch of Evil, Strijder Tijden, Piramides op Drijfzand, Kung Fu Grinder. Uiteindelijk werd het Nachtschade. De nachtschade is een plantenfamilie waartoe onder andere de tomaat, de aubergine en de aardappel behoren. Maar nachtschade is ook de schade die je toebrengt aan de nacht, of in de nacht zo redeneerden wij. Kortom, de ultieme bandnaam. We waren opgelucht. Totdat na enige maanden bleek dat een ander Amsterdams bandje vrij serieus aan de weg timmerde onder dezelfde naam. We voorzagen grote misverstanden bij boekers, concertbezoekers en facebookers. En zij waren het eerst. Dus daar gingen we weer: er moest een nieuwe naam komen. De meest exotische suggesties vlogen over tafel. Kannibaaltomaat. Boksdoorn. Bastaardsuiker. Granaatappèl. Ieder voorstel werd vergezeld door een vurig betoog en een discussie van minstens een half uur. Alle namen werden genoteerd, ook de meest onzinnige. Enkele conservatievelingen onder ons probeerden zo dicht mogelijk bij Nachtschade te blijven: Nachtschadelijk, Nachtschadeclaim of waarom niet gewoon Nachtschade 2? De bassist stelde voor dat we De Strijd om Nachtschade zouden heten. Naarmate er meer biertjes gedronken waren, nam het aantal curieuze ideeën toe, zoals Negerzaad dat is ook een plant. Niemand vond het een geschikte naam. Er werd gestemd, en nog eens, en nog eens. We kwamen er niet uit. Iemand opperde het idee om toch maar gewoon Nachtschade te blijven heten. En dan zo snel mogelijk Amsterdam veroveren, sneller dan die andere Nachtschade. En tot die tijd maar hopen dat niemand ons door elkaar haalt. Wat het is met zo n naam: je moet erin groeien. De Beatles dachten vast ook niet meteen: dit is m!, toen Paul McCartney voorstelde om de band naar een insect te vernoemen. Zou het dit is m! -gevoel überhaupt weleens voorkomen bij het verzinnen van een naam? Deze avond in ieder geval niet. De definitieve beslissing is uitgesteld. We zijn slecht met deadlines. Tekst /// Quint Italianer Beeld /// Roos Aalvanger ITALIANER 20 Babel April

12 COLUMNS&OPINIE ESSAY COLUMNS&OPINIE RECENSIES Tout gay Amsterdam kijkt naar matige pilot De biseksuele eter Waarom moeten vegetariërs, flexitariërs en veganisten zich verdedigen en vleeseters niet, vraagt Andrea Speijer-Beek zich af. Ze komt uit de kast als veganist-die-leer-draagt, rekent af met druk van de meerderheid en stelt terloops haar eigen egoïsme aan de kaak. Beeld /// Wouter Alberts I k ben Andrea en ik ben veganist. Of liever gezegd: ik volg een veganistisch dieet. Échte veganisten schudden smalend het hoofd om de leren schoenen, wollen kleding, zijden sjaals en dieronvriendelijke make-up die ik vaak en veel draag. Ik op mijn beurt verzwijg meestal dat ik er een dier-vrij eetpatroon op nahoud, bang om allerlei vragen te moeten beantwoorden over mijn motieven en (geestelijke) gezondheid. Het feit dat ik de helft van mijn voedsel rauw consumeer is iets waar ik niet graag over begin, zeker sinds de documentaires over de rauwe moeder het imago van alternatieve eters in Nederland voor altijd hebben verpest. Maar waarom zou ik mij iets aantrekken van de scepsis vanuit de mainstream? Vanwaar dat eten van twee walletjes, dat biseksuele gedoe? Waarom speel ik het spel niet gewoon volgens de vegan regels? Het antwoord is kort en beschamend eenvoudig. Omdat ik een egoïst ben, geen idealist. De keuze geen dierlijke producten te eten is niet werkelijk gemotiveerd door dierenleed, wereldhonger of religieuze overtuiging. Mijn redenen voor het volgen van een veganistisch dieet lijken veel op die van vleeseters en parttime vegetariërs. Ik geloof namelijk dat er iets te halen valt. Dat het in mijn voordeel is op punten die voor mij het belangrijkst zijn. Voor mij zijn dat het gereduceerde risico op kanker, de wens om (mooi) oud te worden en het niet hoeven denken om calorieën. Toch doe ik mijn motieven steevast mooier voor dan ze zijn. Ik eet weinig tofu. Niet om de regenwouden te sparen, maar omdat de smaak ervan niet bepaald avontuurlijk is. Bijna al mijn kleding komt bij het Leger des Heils vandaan. Officieel om niet mee te werken aan de vraag naar leer en wol en om de zwervende medemens te steunen, in werkelijkheid omdat het lekker goedkoop is. In dat opzicht verschil ik in niets van de meisjes die hun koffie uitdrukkelijk fair trade drinken, maar ondertussen wel voor de kiloknallers gaan. Het is waar dat er met het aannemen van een veganistisch of rauw dieet een hele hoop aannames meekomen waarbij je terecht vraagtekens kunt zetten. Bijvoorbeeld de fantasie dat je uitsluitend moet eten wat je naakt bijeen zou kunnen scharrelen in de wildernis. Of daarbij wel of geen hulpmiddelen zijn toegestaan hangt nog af van de stroming. Misschien mag je uitsluitend eten wat er in het Hof van Eden op het menu stond. Of alleen sap van groene groenten en fruit. Als rechtvaardiging voor het specifieke dieet worden argumenten aangehaald die iedereen op de middelbare school MISSCHIEN MAG JE UITSLUITEND ETEN WAT ER IN HET HOF VAN EDEN OP HET MENU STOND. OF ALLEEN SAP VAN GROENE GROENTEN EN FRUIT. heeft leren herkennen als ongeldig. Zet een baby een wortel en een konijn voor. Als hij het konijn eet en met de wortel speelt zouden mensen vlees moeten eten. Zijn natuurlijk en feitelijk plotseling synoniemen voor goed en wenselijk? Reductionisme! Maar eveneens tenenkrommend zijn de argumenten van de vleeseters. Primaten zijn per definitie opportune eters! en De mens eet al duizenden jaren vlees! zijn veelgehoorde argumenten. Sinds wanneer is beroep op traditie juiste argumentatie? En zo voort. Toch is het alleen de tafelgast die zich niet op het kaasplateau stort die om een verklaring wordt gevraagd. Alsof de voorwaarde voor anders leven onfeilbaarheid is, iets waar per definitie niemand aan kan voldoen. Precies in dat feit zit het probleem. Door conventies te doorbreken stel je een daad die de ander dwingt positie in te nemen. Om dat te doen moet de ander eerst zijn eigen positie rechtvaardigen nu deze niet langer vanzelfsprekend is. Hoe meer mensen hun vanzelfsprekendheden aangetast zien, hoe meer weerstand het alternatief kan verwachten. Onder het mom van bezorgdheid kraakt de meerderheid je net zo lang tot je opgeeft en weer braaf wordt zoals zij. Toegeven dat het verschil tussen mij en de meerderheid eigenlijk heel klein is zou mijn escape zijn uit de verdediging en mij terugbrengen op een acceptabele positie aan de rand van de mainstream. Ik trek met mijn dieet immers de egocentrische fundamenten van de status quo niet in twijfel, alleen de uitkomst ervan. Toch houd ik wel degelijk de schijn op. Wanneer een veganist mij aan de tand voelt over mijn kleding begin ik direct over de moeite die ik mij getroost alles tweedehands te kopen. Wanneer een vleeseter mij ondervraagt, zal ik net doen of het niet eten van dierlijke producten een ingewikkelde filosofische kwestie is, om een moreel rookgordijn op te trekken. Eigenlijk ben ik vooral bang dat men, mainstream of niet, mij ziet zoals ik ben: iemand die zich in wezen alleen bekommert om zichzelf. Iemand die het goede uitsluitend doet om de verkeerde redenen. Iemand die opportuun is, als een echte primaat, en daarmee feitelijk geen haar beter dan de rest. Of misschien toch een klein tikkeltje beter, alleen om het besef. Andrea Speijer-Beek (1988) behaalde in 2011 haar bachelor Filosofie aan de UvA. Dit academisch jaar neemt zij een sabbatical van de onderzoeksmaster Wijsbegeerte om zich volledig op het schrijven te concentreren. Tuschinski, donderdagavond, grote zaal. Uitverkocht. In de hal werd er champagne geschonken, er waren Hematompoezen met Queer Amsterdam erop geschreven. En een roze loper. Tout gay Amsterdam paradeerde er rond. Jongens op hoge hakken en met oogschaduw, vrouwenstellen van veertig plus, young and beautiful lesbische vriendengroepen. Terug naar de zaal. Over een paar minuten zal op het doek de pilot-aflevering van Queer Amsterdam geprojecteerd worden een mozaïekvertelling over negen personages die zich als queer identificeren. Gemaakt door vier jonge filmmakers die zich ook als queer identificeren, las ik op de website. Gefinancierd door sponsors uit de gay wereld en hoe kan het ook anders door crowdfunding. Een mooi initiatief. Twee van de jonge filmmakers klimmen het podium op. De regisseur neemt het woord. Jullie kennen mij als Sanne, zegt hij. Maar vanavond sta ik hier als Bart. Ik ben in transformatie naar man. De zaal juicht en klapt. De voorstelling kan beginnen. De pont naar Noord of het NDSM-veer naar het festivalterrein en de IJ-Hallen zul je vaak genoeg bevaren. Maar aan bakboort van deze blauwwitte ferry s legt aan steiger 14 achter de fietsenboot nog een heel ander vaartuig aan. Deze gifgroene en razendsnelle draagvleugelboot is de UFO onder de veerponten. Hij vaart onder de naam Fast Flying Ferry (FFF) elke veertig minuten binnen een half uur over het Noordzeekanaal naar Velzen (IJmuiden). Je dagje strand begint met een raketsnelheid. Jammer is wel dat je bij de aanmeerplaats je zeebenen nog moet overhevelen op bus 82 richting zee. De FFF is van het type fast boat, dat veel gebruikt wordt in eilandrijke gebieden in Azië: aerodynamisch en volledig afgesloten tegen het opspattende water. De trauma s die veelal gepaard gaan met de Aziatische snelle boot blijven je echter bespaard: het Hollandse model heeft de uitzondering wél zeewaardig te zijn en reist vlug en comfortabel als een bus. Je koopt een ticket bij de automaat op de steiger ( 8,60 dagretour, boter bij de vis) of checkt in met je OV-chipkaart en strijkt neer op een groene busstoel met gordel. Vlak voordat de trossen van de FFF worden losgegooid, start een veiligheidsfilm en kun je rustig de noodhandleiding doornemen met uitzicht op De pilot blijkt een introductie van alle negen queer personages te zijn. Denk: hoofdpersoon Toni (v) heeft liefdesverdriet om vriendin Kai gespeeld door Aynouk Tan die het uitgemaakt heeft. Ex-vriendin Kai voelt zich de laatste tijd meer man dan vrouw. Flamboyante kunsthomomet-zwarte-bril en twintig jaar jongere vriend. Een vrouwenstel dat in scheiding ligt maar nog steeds bij elkaar woont, en een mannenstel dat een seksshop runt, van wie één Hiv-positief is. Het camera- en acteerwerk zijn goed: het is in handen van professionals en dat kun je merken. De acteurs komen nagenoeg allemaal van de Toneelschool en de crew van de Filmacademie. De montage is strak, snel en mooie shots van Amsterdam wisselen af met de scènes. Maar helaas: het scenario is tenenkrommend. Hoeveel getroebleerde personages die op hun fixies door Amsterdam fietsen, kunnen we aan? Clichématige, vlakke karakters die overduidelijk een bepaald (ongeloofwaardig) type moeten uitdragen bevolken het script. En dat terwijl de serie gemaakt is Fast Flying Fun op naar IJmuiden de overvloedige voorraad zwemvesten. Je zou verwachten dat na afloop van de film het aftellen begint en de FFF zich op zijn minst naar een andere dimensie zou begeven. Qua comfort zit je bij de FFF in hetzelfde schuitje als bij het reguliere OV. Toch is het mogelijk je gedachten er, met uitzicht op een dagje zilte zeelucht, te laten varen. Je kaartje wordt geknipt door een schipper met zeeblauwe ogen en een golvende snor. Door de buitengewoon vuile ruiten heb je gelukkig wel nog net zicht op de bijna buitenaardse havenschuiten. Stel je dagje strand per boot echter niet te lang uit: het is mogelijk dat door bezuinigingen het anker van de FFF per januari 2014 definitief wordt uitgegooid. Wat: Fast Flying Ferry naar Velzen/strand IJmuiden met de bedoeling om stereotypen te doorbreken. Deze dramaserie is bedoeld voor de televisie en heeft de allure van een arthousefilm. Een mooi ideaal en een goede eerste poging. Maar alsjeblieft, iets minder GTST, iets meer geloofwaardige diepgang. Wat: Queer Amsterdam, een dramaserie over negen queer personages. Waar: voorlopig alleen op nl. De makers zijn in gesprek met verschillende omroepen. BEOORDELING: Tekst /// Francisca Wals Waar: achter het CS op steiger 14, links naast de reguliere veren Toegang: 5,30 enkel, 8,60 retour, geen studentenkorting Wanneer: dagelijks, elke 40 minuten BEOORDELING: Tekst /// Kim Schoof Beeld /// Wouter Alberts 22 April

13 DE KOELKAST VAN ELISA, FLEUR, NOOR, STEPHANIE, ISA, JET, CHARLOTTE, EN TANJA Wie je bent is wat je eet, en liefde gaat door de maag wat er in je koelkast ligt is geen triviale zaak. Babel inspecteert iedere maand de koelkast van een student. Deze maand de twee koelkasten (huisvocabulaire: ijskasten ) van student Nederlands Elisa Harderwijk (1992), die ze deelt met dispuut- en huisgenoten Fleur, Noor, Stephanie, Charlotte, Isa, Jet en Tanja van het Amsterdamse studentencorps A.V.S.V. Tekst /// Ties Brock Beeld /// Wouter Alberts KOELKAST Elisa: Na een huisdiner waren de ijskasten helemaal leeg. Er lag alleen nog een biertje dat iemand half had leeggedronken en weer had teruggelegd. Het leek net een fles waar een schip in zat. Het stonk enorm. Noor: Ik weet niet meer wie het biertje zo heeft teruggezet. Elisa: Ik denk dat het een gast was. Stephanie: Laten we dat voor het verhaal maar zeggen. KIP Elisa: Dit is echt heel vies. Gadver er zit schimmel op. Stephanie: Die kip ligt er al sinds ik mijn eerste werkgroep had meer dan drie weken geleden. Noor: Er ligt hier wel vaker beschimmelde shit. Elisa: Komkommers die helemaal zacht zijn bijvoorbeeld. Niemand let erop en niemand weet van wie het is. Noor: De huisjaars moet de ijskast schoonmaken. Charlotte: Dat ben ik. RAUWE HAM Elisa: Als we brak zijn, wordt er flink uitgepakt. We maken broodjes met Coburger ham en Philadelphia of met geitenkaas, honing en walnoten. CRÈME FRAÎCHE Fleur: Of we maken guacamole. Avocado, een zakje, crème fraîche en dan gewoon gaan. We eten het samen op. Noor: We eten alles samen op. Elisa: Sharing is caring. KAAS Elisa: Kaas is hier een primaire levensbehoefte. Er liggen meer kazen in de ijskast CHAMPAGNE dan er mensen wonen. Soms wordt je Elisa: Met mijn groepje heb ik de eerste prijs gewonnen bij het kaas gestolen. vak taalontwikkeling. We deden een maand onderzoek naar Stephanie: Als je s ochtends je kaas theory of mind bij autistische kinderen. Het was een moeilijke pakt, en er zitten bobbels in, weet je dat er onderzoeksgroep. Als beloning kregen we alle drie een fles s nachts iemand aan heeft gezeten. 24 champagne. Hij ligt koud voor als het moment daar Babel is.

leven in de brouwerij. A dam-e.v.a.-scenarist post-postmoderne sores Filmmuseum EYE bestaat één jaar. Directeur Sandra den Hamer: Er is hier

leven in de brouwerij. A dam-e.v.a.-scenarist post-postmoderne sores Filmmuseum EYE bestaat één jaar. Directeur Sandra den Hamer: Er is hier Maandblad voor de Faculteit der Geesteswetenschappen UvA jaargang 21 nummer 7 april 2013 student.uva.nl/babel A dam-e.v.a.-scenarist Robert Alberdingk Thijm: Ik heb Eva gebaseerd op Carice van Houten.

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0 INHOUDSOPGAVE Voorwoord Inhoudsopgave Docentenhandleiding Leerlingenbladen: Jonge Harten Theaterfestival FILMmmmmmmmm Wie werkt er mee aan een voorstelling? Opdracht Papagaaienjas Kijkwijzer LESBRIEF HARTENJAGERS

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel Lesbrief Zat Annie van Gansewinkel Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen Haar autobiografische roman Om adem te kunnen halen is onlangs verschenen en speelt zich grotendeels af in Deventer, waar zij tot haar 18de woonde. Vanaf maart

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Prediker 2:24-25 - Hoe word ik gelukkig?

Prediker 2:24-25 - Hoe word ik gelukkig? Prediker 2:24-25 - Hoe word ik gelukkig? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

Wat een mensenkennis, grijnst vader. Van je tweelingbroer weet je toch alles? Ook al denkt hij van niet. Vera steekt haar neus in de lucht.

Wat een mensenkennis, grijnst vader. Van je tweelingbroer weet je toch alles? Ook al denkt hij van niet. Vera steekt haar neus in de lucht. 1. Vakantieplannen Yeeesss! roept Vera. Had ik wel verwacht, bromt Edwin. Vader kijkt hem met opgetrokken wenkbrauwen aan. Wel verwacht? Natuurlijk, reageert Edwin. We hebben nog een rondvlucht met de

Nadere informatie

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal LESBRIEF Informatie VOOR DOCENTEN De lesbrief is te gebruiken voor het VMBO en de onderbouw van HAVO/VWO. De lesbrief is bedoeld om leerlingen kennis te laten maken mét en in te gaan óp de verschillende

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als

Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als fotograaf. Hoe maak je zulke foto s? Stap 1 is leren kijken.

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk!

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Hoe werk je met een spreekbeurtwerkplan? Het eerste deel bestaat uit vragen. Met een moeilijk woord noemen we dat theoretisch onderzoek. In het tweede deel vind

Nadere informatie

Mijn loverboy Verloren onschuld

Mijn loverboy Verloren onschuld Mijn loverboy Verloren onschuld in makkelijke taal simone schoemaker 8 Het verhaal van Lisa De dag begint goed. Ik word wakker met een blij gevoel. Yes, ik ben jarig! Ik ben zestien! Mijn moeder feliciteert

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Rianne haalt haar hand door Jochems haar terwijl ze naar de kamer loopt. Kijk eens wie we daar hebben? roept ze als ze uit het raam kijkt.

Rianne haalt haar hand door Jochems haar terwijl ze naar de kamer loopt. Kijk eens wie we daar hebben? roept ze als ze uit het raam kijkt. Hoofdstuk 1 Zullen we deze ballonnen nog aan de lamp hangen? Vragend kijkt Rianne Jochem aan. Is goed, mompelt haar stiefbroertje zacht. Hé, wat is er? vraagt Rianne verbaasd. Vind je de slingers niet

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

workshop bij Rodica en Dodica

workshop bij Rodica en Dodica workshop bij Rodica en Dodica vier gedichten van Paul van Ostaijen met tekeningen van Paul Verrept taijen, met bij elk zins morgens de dingen, de que nègre, en Rodica en r al met groot succes ansee. Nu

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet?

Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet? Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet? Iedereen wordt geconfronteerd met de dood. Moeilijk is dat. Maar volgens Prediker is het mooi om op een begrafenis te zijn. Want verdriet om de dood zet je stil,

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Mijn leven veranderde zo n drie jaar geleden. Juist de dag voor mijn mama s verjaardag kreeg ze van mijn vader een kogel door het hoofd. Wonder boven wonder overleefde

Nadere informatie

maak zelf een filmpje

maak zelf een filmpje maak zelf een filmpje 1 Zelf een filmpje maken is nog nooit zo makkelijk geweest. Iedereen kan een IPAD met camera oppakken en aan de slag gaan. Maar bij het maken van een goed filmpje (dat veel kijkers

Nadere informatie

Stel: je wordt op een ochtend wakker en je merkt dat je onzichtbaar bent geworden. Wat ga je doen? Hoe voel je je? Schrijf er een verhaaltje over.

Stel: je wordt op een ochtend wakker en je merkt dat je onzichtbaar bent geworden. Wat ga je doen? Hoe voel je je? Schrijf er een verhaaltje over. Stel: je komt een fee tegen en je mag één wens doen. Wat zou je wensen? Wat zou er daarna gebeuren? Hoe zou je je voelen? Schrijf hier een kort verhaaltje over. Stel: je wordt op een ochtend wakker en

Nadere informatie

Er wordt een envelop onder de deur door naar binnen geschoven. Jake rent ernaartoe om die te pakken. Jake draait de envelop om en er staat Finn op.

Er wordt een envelop onder de deur door naar binnen geschoven. Jake rent ernaartoe om die te pakken. Jake draait de envelop om en er staat Finn op. BINNEN IN DE BOOMHUT, WOONKAMER DAG Er wordt een envelop onder de deur door naar binnen geschoven. rent ernaartoe om die te pakken. draait de envelop om en er staat op. Ooo, post! Hé, hij is voor jou!

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Stomme trutten. Qatar, Qatar!, giechelen de meisjes voor het huis aan de overkant. Kelly heeft gelijk. Nu zijn ze op de fiets.

Stomme trutten. Qatar, Qatar!, giechelen de meisjes voor het huis aan de overkant. Kelly heeft gelijk. Nu zijn ze op de fiets. Stomme trutten Kijk, die stomme trutjes zijn er weer. Kelly wijst naar buiten. Sanne kijkt nieuwsgierig uit het raam. Voor het huis aan de overkant staan twee meisjes. Meisjes met blonde paardenstaartjes.

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig.

Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig. Verliefd Savannah (11) Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig. Massimo (11) Dat je iemand ziet die je heel mooi vindt. Dan wil je gewoon bij haar zijn. Misschien

Nadere informatie

Jeugdschrijfster Floortje Zwigtman in Brugge

Jeugdschrijfster Floortje Zwigtman in Brugge Jeugdschrijfster Floortje Zwigtman in Brugge Jeugdauteurs uit Vlaanderen en Nederland komen vertellen voor het Out! holebi film- en literatuurfestival van Jong & HiB, over hun eigen werk en dat van anderen.

Nadere informatie

Lesbrief. Bij ons in het dorp Jan Terlouw

Lesbrief. Bij ons in het dorp Jan Terlouw Lesbrief Bij ons in het dorp Jan Terlouw Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

Maak samen een glossy groep 8

Maak samen een glossy groep 8 Maak samen een glossy groep 8 Er zijn hieronder werkbladen voor: brainstorm & mindmap om inhoud te bepalen voor het tijdschrift persoonlijke pagina maken interview meester, juf of klasgenoten een echte

Nadere informatie

Vragenkaartjes voor kinderen van 4 t/m 6 jaar

Vragenkaartjes voor kinderen van 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar Hoe vraag je aan iemand om met je te spelen? Wat speel je graag op het schoolplein? Jij kan al goed helpen hè. Wie help jij graag? Wat doe je dan? van 4 t/m 6 jaar

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel REALITY REEKS Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP marian hoefnagel Een gekke naam Rudsel?? Jims mond valt open van verbazing. Is dat een naam? Hij kijkt met grote ogen naar de jongen die naast hem zit.

Nadere informatie

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI AVI E4* Alcoholisme, ruzie, bang zijn Midden in de nacht rinkelt de telefoon. Anna weet wat dat betekent. Ze moet vluchten, alweer. Ze rent de donkere nacht in. De volgende dag valt Anna in de klas in

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

15. eten moet je toch

15. eten moet je toch GRATIS voorproefje 15. eten moet je toch Uitnodigen Ik zal zorgen dat ik honger heb. Hou het eenvoudig, hoor! Ik eet alles. Ik ben niet zo n moeilijke eter. Maar verder eet ik alles! Je ziet me wel verschijnen.

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

LESMAP VINKENSLAG. opdracht: help de vogels op de speelplaats en maak voor hen een voederplaats.

LESMAP VINKENSLAG. opdracht: help de vogels op de speelplaats en maak voor hen een voederplaats. LESMAP VINKENSLAG Welkom op de voorstelling 'Vinkenslag'. Op de volgende bladzijden vind je, en en over de voorstelling om rechtstreeks in de klas te gebruiken. Paragrafen voorzien van een groen bolletje

Nadere informatie

Bij u schuil ik, u bent mijn schild,

Bij u schuil ik, u bent mijn schild, Bij u schuil ik, u bent mijn schild, in uw woord stel ik mijn hoop. Psalm 119:114 inleiding Laten we eerlijk zijn: het is niet zo eenvoudig om regelmatig uit de Bijbel te lezen en te bidden. Onze volle

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Hoofdstuk 5: Hoe Je De Kans Op Success Verruïneerd De Vijf Dodelijke Misvattingen Eén van de manieren om je kansen op succes gegarandeerd te verruïneren

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Lieke. redt de dieren

Lieke. redt de dieren Lieke redt de dieren met tekeningen van ivan & ilia Uitgeverij Ploegsma Amsterdam Kijk ook op: www.ploegsma.nl www.wijzijnvriendinnen.nl AVI 7 / E5/M6 ISBN 978 90 216 7436 0 / NUR 282 Tekst: Jette Schröder

Nadere informatie

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 12/11/14 1 LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 1. (lezen) Ik.... een lange tekst. 2 Hij.... een moeilijk boek. 3. Zij.... een gemakkelijk tekstje. 4..... jullie veel? Ja, wij.... graag kinderboeken.

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

EINSTEIN. Weet je wat, ik neem mijn neef mee naar het laboratorium. Daar werken mijn assistenten met stikstof. Dat vindt hij vast mooi.

EINSTEIN. Weet je wat, ik neem mijn neef mee naar het laboratorium. Daar werken mijn assistenten met stikstof. Dat vindt hij vast mooi. EINSTEIN ballon weer opblaast. Maar mijn assistenten vertellen dat het komt doordat de stikstof heel erg koud is en dat de lucht in de ballon dan kleiner wordt. Later warmt de lucht weer op en wordt weer

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Carla van Lent. De Droom

Carla van Lent. De Droom Carla van Lent De Droom Het stond altijd op zijn lijstje iedere keer ieder jaar; een hond een echte levende hond daar verlangde hij naar. Zijn ouders zagen de bui al hangen en zeiden telkens nee jij moet

Nadere informatie

STILL: workshop fotobewerking

STILL: workshop fotobewerking Dit werkblad is van: klas: STILL: workshop fotobewerking Ontwerp en maak je eigen digitale flyer, poster of fotocollage met zelfgemaakt foto s! Je kent ze wel: coole flyers voor een feest, bewerkte foto

Nadere informatie

Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart

Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart Over het boek Bekijk en lees de voorkant, de achterkant en de inhoud.. Hoe heet het boek?.2 Hoe heet de schrijver van het boek?. Hoeveel verhalen staan er

Nadere informatie

gedragen. Een belangrijke factor daarbij is de functie van ons verstand.

gedragen. Een belangrijke factor daarbij is de functie van ons verstand. inleiding Soms zijn we als mensen zo sterk met onze gedachten bezig,dat we bijna vergeten om in het hier en nu te leven.als ik op een stralendedagdoorde stad loop zie ik toch veel mensen in gedachten eigenlijk

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

Je bent uniek. Plak hier een baby foto. van jezelf.. Mijn vinger afdrukken:

Je bent uniek. Plak hier een baby foto. van jezelf.. Mijn vinger afdrukken: Je bent uniek Jij bent uniek. Er is niemand die precies is zoals jij! Ook al lijk je als 2 druppels water op een tweeling broer of zus. Iedereen is uniek.. Plak hier een baby foto van jezelf.. Mijn vinger

Nadere informatie

Projectlijn D Blik op de weg Hellig Hart

Projectlijn D Blik op de weg Hellig Hart Informatieblad 2D Toneelstuk: Arme Jan en de perenboom Personen: Arme Jan, een beetje rare snuiter De koopman Mevrouw Goedhart, een van de omstanders Meneer Bovenbaas, een andere kijker Meneer Galeo, ook

Nadere informatie

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus Zondag 27 september Markus 9, 30-37 Overdenking Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus 1) Ongemakkelijk gevoel Ik kreeg een beetje een ongemakkelijk gevoel toen ik dat gedeelte

Nadere informatie

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het Werkbladen Uitdaging! Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het één ten koste van het ander? Waar word jij gelukkig van? De uitdaging van deze tool is dat je je eigen antwoorden bepaalt. We raden

Nadere informatie

Onderzoek Stress. 5 Juni 2014. Over het 1V Jongerenpanel

Onderzoek Stress. 5 Juni 2014. Over het 1V Jongerenpanel Onderzoek Stress 5 Juni 2014 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 20 mei tot en met 5 juni 2014 in samenwerking met 7Days, deden 2.415 jongeren mee. Hiervan zijn er 949 scholier en

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Wat? Ambers mond valt open. Krijg ik dertigduizend euro? De notaris knikt. Dat klopt. Gefeliciteerd. Liz weet ook niet wat ze hoort.

Wat? Ambers mond valt open. Krijg ik dertigduizend euro? De notaris knikt. Dat klopt. Gefeliciteerd. Liz weet ook niet wat ze hoort. Een erfenis Dag dames, kan ik iets voor u doen? Amber kijkt Liz even aan en zegt dan: Ik heb hier een afspraak met de notaris. Mijn naam is Amber Overgauw. De vrouw kijkt op haar beeldscherm. Ik zie het,

Nadere informatie

OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010

OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010 OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010 Ik arriveer op een zon overgoten Wijkpark. Nog geen kwartier later wordt het park in de schaduw gelegd door donkere wolken. Die trokken gelukkig weg en wederom

Nadere informatie

Nehemia 8:10b - Feest met de wet

Nehemia 8:10b - Feest met de wet Nehemia 8:10b - Feest met de wet Je moet al zo veel, en dan moet je je van God ook nog aan zijn wetten houden? Hoe kun je nu blij zijn met de wet? Toch wordt in Jeruzalem feest gevierd als de wet gelezen

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Introducties telefonisch interview

Introducties telefonisch interview Introducties telefonisch interview Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins

Nadere informatie

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je.

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je. Oud wit Prins de Vos Ik wil je. Het is het eerste berichtje dat ik vandaag van hem ontvang. De uren waarin het stil blijf zijn ondragelijk. Pas als ik de trilling in mijn broekzak voel begint mijn hart

Nadere informatie

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten 2015 Annie Massop Hart en Ziel Marketing - Alle rechten voorbehouden - 1 Inleiding Dit stappenplan sluit aan op de workshop Hoe je intuïtief

Nadere informatie

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training 1 Inhoudsopgave 1. Introductie... 3 2. Je goed voelen om niets... 5 2.1 Gevoel trainen... 6 2.2 Strategie goed voelen... 7 3. Goede beslissingen nemen... 9 3.1 Strategie goede beslissingen nemen... 10

Nadere informatie