Het techniek onderwijs is dood; leven het techniek onderwijs.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het techniek onderwijs is dood; leven het techniek onderwijs."

Transcriptie

1 Versie 2 doc mvo.01 Het techniek onderwijs is dood; leven het techniek onderwijs. Nieuwe manier van werken nieuwe manier van leren Het technisch onderwijs is aan een opknapbeurt toe, Het is een degelijk oud bouwwerk dat nog wel overeind staat, maar geen bewoners meer trekt. De gestaag dalende instroom in de techniek vormt een fors probleem voor de scholen, maar ook voor het bedrijfsleven. Bovendien sluit ook de uitstroom niet meer aan op de moderne beroepspraktijk in de technische bedrijven. Hoog tijd dus voor verandering. Tijd voor het anders leren van het project Revival Technische Onderwijs (RTO), dat het leren compleet op z n kop zet en focust op de nieuwe manier van werken: integraal ontwerpen. Is de techniek hiermee gered? Anders werken vraagt om anders leren Het initiatief dat uitmondde in het project Revival Technisch Onderwijs kwam uit ongebruikelijke hoek: het bedrijfsleven. Bijna twee jaar geleden kwam de directeur van IHC Holland, Joop Hylkema, naar mij toe, vertelt Max Hoefijzers, lid van het college van bestuur van het DaVinci College in Dordrecht. Hij vroeg of we samen iets konden doen aan twee grote problemen waarmee zijn bedrijf en meer algemeen het technische bedrijfsleven geconfronteerd wordt. Het belangrijkste probleem, met name in zijn bedrijf, is dat het technische bulkwerk, het recht-toe-recht-aan-werk, naar de lagelonenlanden verdwijnt. Alleen hoogwaardige technologie blijft in Nederland, want deze kennis hebben die landen niet in huis. Zo laat IHC casco s van schepen in Roemenië of in Korea maken en transporteert deze vervolgens naar Nederland om er hier hoogwaardige technologie in te bouwen. Mijn bedrijf moet nu omschakelen van dat recht-toe-recht-aan-werk naar deze hele nieuwe werkwijze. Kunnen jullie mij als onderwijsinstelling daarbij helpen?, vroeg Hylkema, die direct het tweede probleem aansneed: de opdrogende instroom in de techniek. Want er moeten natuurlijk ook nog mensen zijn om dat werk uit te voeren. Dus moest ook wat gebeuren om het technisch onderwijs aantrekkelijker te maken. Scholen en bedrijven samen in het diepe Hylkema stelde voor om beide problemen te combineren en samen te werken aan een nieuwe, betere invulling van zowel de onderwijsvorm als inhoud: het hoe en het wat. Wij hebben toen als ROC gezegd: we doen het, al wist Hoefijzers nog helemaal niet hoe, want zo n vraag uit het bedrijfsleven was nooit eerder voorgekomen. Wel bogen wij ons in die tijd net over nieuwe onderwijsconcepten. Dus die twee dingen kwamen heel goed samen. Een sterk punt was dat we niet de gebruikelijke behoedzame weg bewandelden, maar zeiden: laten we gewoon beginnen, we zien wel. Je leert dit alleen door gewoon in het diepe te springen, anders gebeurt er in nog geen 100 jaar iets. Dat in het diepe springen deed het DaVinci echter niet alleen. Hoefijzers benaderde een paar VMBO scholen in de regio waarvan hij wist dat ze niet alleen maar op de winkel willen passen, zoals het Gemini College uit Ridderkerk en Merewade College te Gorinchem. Die hebben we bij elkaar geroepen en gevraagd of we ons door dit bedrijf kunnen laten triggeren om het technisch onderwijs nu eens echt heel anders 1

2 aan te pakken. De uitkomst was dat we ermee aan de slag zouden gaan, beginnend met de mbo-opleiding technodesign en integraal ontwerpen in het vmbo. De scholen pakten de zaak meteen breed aan. Een peiler van de nieuwe aanpak is de intensieve kennisuitwisseling tussen onderwijs en bedrijfsleven, ofwel tussen theorie en praktijk het zogenaamde anders circuleren. Daarvoor is een consortium gevormd tussen de drie scholen, de bedrijven IHC Holland, Bakker Sliedrecht en Nedstaal Staal en de kennisbureaus TLO Holland Controls en Prospectief Advies. Dit consortium vormt de kern van onderwijsproject Revival Technisch Onderwijs (RTO). Daarnaast bestaan er samenwerkingsverbanden met enige koepels uit het onderwijs en bedrijfsleven en met de scheepsbouwopleiding van de HTS Rotterdam. Anders leren: student centraal Hamvraag bij de opzet van het project was natuurlijk hoe dat anders leren in te richten zodat het jongeren boeit en tegelijkertijd die nieuwe werkwijze aanleert. De klassieke structuur leent zich daar niet voor, want de technische opleidingen zijn veel te smal en te versnipperd. Die zijn voor jongelui niet aantrekkelijk en niet inzichtelijk. Nu kruip je al op jonge leeftijd in een smal kokertje en daarna kun je geen kant meer op. Als je het dan niet meer leuk vindt, is er maar één manier om te ontsnappen en dat is uitstappen. En dus stapt 60% van de leerlingen in de techniek uit de opleiding! Alleen maar omdat hun keuze niet blijkt te zijn wat ze willen, legt Hoefijzers uit. Wij gaan in dit project van een heel ander paradigma uit, namelijk van het gegeven dat elke mens zijn eigen carrière wil bepalen, dus ook zijn onderwijscarrière. Net als bij een baan moet je gewoon ergens beginnen en maar zien wat je leuk vindt. Dus weg met die schuttingen en smalle kokers. Treed die fantastische wereld gewoon maar eens binnen en ontdek maar wat er te koop is. Dat ontdekken gebeurt via realistische groepsopdrachten, bij het DaVinci prestaties geheten, die door mensen van buiten de school zijn ontworpen. Daarin krijgen ze met allerlei praktische aspecten te maken, moeten ze samenwerken en problemen zelf zien op te lossen. De leerlingen kunnen kiezen uit een groot reservoir aan beschikbare prestaties en die prestatie uitzoeken die past bij wat zij op dat moment graag willen. Anders leren: omgekeerde kam Deze vrijheid van keuze en oriëntatie is het spiegelbeeld van het klassieke onderwijs: eerst veel theorie leren, dan wat praktijk doen en tot slot nog even in de echte wereld kijken. Wij sturen de leerling meteen de praktijk in. Niet om dingen na te doen, maar om zélf te ontdekken wat hem interesseert en vandaaruit verder te gaan naar een punt waarvan hij zegt: ja, dat is wat ik wil. Het is het beeld van de omgekeerde trechter: je begint met jezelf breed te oriënteren en naarmate je verdergaat werk je steeds gerichter naar het vak van je keuze. Hoefijzers onderstreept dat de leerling zo niet alleen een goede vakkeuze leert maken. Hij leert ook beter, want het betreft een terrein dat hem echt interesseert. Deze interesse en de concrete problemen waar de leerling tijdens prestaties tegenaan loopt, roepen vragen en een zekere leergierigheid op. De vakdocenten en de theorie zijn er dan om in die behoefte te voorzien. De theorie is dus volgend, waardoor die op een veel vruchtbaarder bodem valt dan in het klassieke onderwijs. De theorie wordt ook niet op schoolse wijze volgens een vast rooster gedoceerd, maar in workshops die een praktische of theoretische leervraag behandelen. Het DaVinci laat de leerling zelf, al naar gelang zijn leerbehoefte, kiezen wanneer hij welke workshops volgt. Leerlingen kunnen ook onderwerpen voor workshops aandragen. Het komt, kortom, neer op eigen initiatief tonen. Leerlingen én leraren zijn zeer enthousiast over de RTO-aanpak, ook al doen zich uiteraard enkele kinderziekten en 2

3 gewenningsproblemen voor. Dat deze ook echt scoort als het gaat om het aantrekkelijker maken van het technisch onderwijs, bewijst het feit dat de uitval van leerlingen, die landelijk in het technisch beroepsonderwijs maar liefst 60% bedraagt, bij DaVinci tijdens het eerste pilotjaar is gedaald tot 12%! Anders werken: nieuwe competenties Behalve dat we het technisch onderwijs voor de leerlingen aantrekkelijker moeten maken, moeten we hen iets anders leren zodat ze met die nieuwe manier van werken uit de voeten kunnen, vervolgt Hoefijzers. Dan gaat het om de inhoud. Die stond, ingegeven door de praktijk in het bedrijfsleven, al vast: integraal ontwerpen. Integraal ontwerpen is bij IHC Holland en andere productiebedrijven het antwoord op de snelle veranderingen in de bedrijven, de beroepspraktijk en de markt. Hun bedrijfsprocessen worden steeds complexer omdat zij zich meer op hoogwaardige technologie toeleggen en toenemend klantgestuurd zijn. Aan hun producten worden steeds hogere eisen gesteld. Deze eisen gelden de hele productlevenscyclus, van verkoop, ontwerp, productie, gebruik tot en met het vraagstuk van afval en recycling. Tegelijkertijd moeten die bedrijven steeds sneller, beter en goedkoper werken omdat hun markt transparanter, internationaler en dus competitiever wordt. Dit alles vraagt om een andere werkwijze en andere kwaliteiten dan voorheen, zowel van bedrijven als van hun werknemers. Een nieuwe generatie technici moet voor deze omslag zorgen - niet meer de vertrouwde specialist, die één kunstje heel goed beheerst maar daarbuiten nauwelijks uit de voeten kan, doch een veelzijdig opgeleid iemand die de kennis en vooral de competenties bezit om probleemoplossend om te gaan met complexe zaken. Daarvoor moet die persoon multidisciplinair, multifunctioneel en klantgericht kunnen opereren en goed met ICT weten om te gaan stuk voor stuk kwaliteiten die juist in praktijkopdrachten optimaal worden ontwikkeld. Kortom, de RTO-aanpak is ook de beste weg voor het aanleren van de vaardigheden die de nieuwe manier van werken in het moderne bedrijfsleven vereist. Anders circuleren: de doorlopenenden leerweg Het ontwikkelen van creativiteit, zelfredzaamheid en samenwerking zijn zaken die in het RTO-project bij uitstek uit de verf komen. De onderwijsopzet is van hbo tot vmbo daarop gericht en dus in grote trekken dezelfde, met veel praktijk, daarop toegespitste lessen of workshops en veel ruimte voor de zelfsturende leerling. Er zijn natuurlijk ook verschillen tussen de niveaus. Die zitten vooral in de duur en complexiteit van de praktijkopdrachten en de mate van zelfsturing. In het algemeen geldt dat hoe hoger het onderwijsniveau, des te complexer zijn de opdrachten en des te groter is de invloed van de leerling op het wat (de inhoud) en het hoe (vorm, volgorde, tijdstip) van het onderwijs. Aan de hand van de hoe- en wat-matrix laat Hoefijzers ook zien waarin de RTO-aanpak zich onderscheidt van andere onderwijsconcepten. Dat geldt in mindere mate voor het hoe; de leervorm is in andere onderwijsprojecten ook enigszins aanwezig. Uniek is de RTO-aanpak wel in wát de leerling leert; het bepalen van de leerinhoud is namelijk veel meer leerlinggestuurd dan in enig ander onderwijsconcept. Daarvoor heeft het consortium toestemming van de minister van onderwijs, die volgens Hoefijzers na een oriënterend bezoek aangaf het fantastisch te vinden wat hier gebeurt. Zodoende kan iedereen die dit traject met goed gevolg aflegt, een algemeen erkend beroep vervullen. Dit was de theorie van de RTO-onderwijspraktijk, nu de praktijk zelf aan de hand van voorbeelden uit het hbo, mbo en vmbo. 3

4 Best practus: Hogeschool Utrecht/IHC Holland: Digitale brug scholen en bedrijven In een vergaderruimte bij IHC Holland in Kinderdijk zitten drie bij deze offshore- en baggervaartuigenbouwer werkzame ingenieurs. De drie hebben werktuigbouwkunde gestudeerd aan de Hogeschool Utrecht, waar in hun laatste jaar integraal ontwerpen zijn debuut maakt. Giedo Lankhorst volgde alleen de lessen, Wijnand van Heerd en Erwin Schalkx zijn afgestudeerd via het IO-brugproject, een soortgelijk project als RTO, maar dan voor het hbo. Studiebegeleider Gerwin Schinkel, die bij het gesprek aanwezig is, licht het onderwijsconcept van IO-brug toe zoals dat nu bijna geheel is uitgekristalliseerd. In IO-brug, de naam zegt het al, gaat het om het koppelen van scholen en bedrijven, om de kenniscirculatie tussen die twee. Het project beslaat twee studiejaren en omvat vier onderdelen. In het eerste halfjaar voeren de studenten projecten uit bij bedrijven en vervolgens kapitaliseren zij hun ervaringen in leidraden en dergelijke. In het tweede jaar studeren ze een half jaar om daarna hun ervaringen om te zetten in producten die opgeleverd kunnen worden. Om deze duale leervorm in goede banen te leiden zijn met hulp van kennisbureaus diverse instrumenten ontwikkeld, zoals een docentenhandleiding voor het werven en selecteren van bedrijven, verzorgen van workshops, begeleiden van studenten op de werkvloer en het organiseren van knowlegde exchange conferences bijeenkomsten waarin studenten ervaringen kunnen uitwisselen. Zo vindt een deel van de begeleiding, vertelt Schinkel, plaats via een zogeheten Blackboard, een elektronisch leerplatform waar studenten en docenten vragen, kennis en tips kunnen uitwisselen. Tot slot is er een speciale handleiding voor het uitvoeren van bedrijfsprojecten, over de do s en don ts en wat daar allemaal bij komt kijken. Schinkel geeft aan dat dit hele instrumentarium beschikbaar is voor geïnteresseerde hbo-instellingen, inclusief docententrainingen. Bredere kijk is een duidelijke meerwaarde Uit de reactie van de drie ex-io-studenten blijkt hoe ver de bedrijven vooruitlopen op de scholen als het gaat om integraal ontwerpen. Tijdens hun laatste jaar stond dat vak op school nog duidelijk in de kinderschoenen en waren veel docenten zoekende. Dus leerden ze het meeste in de praktijk en raakten zij daar enthousiast over deze nieuwe manier van werken en denken. Op zich is daar niets mis mee, want dat ontdekkende leren is juist typerend voor integraal ontwerpen. Deze leermethode heeft ook duidelijk meerwaarde boven de reguliere werktuigbouwkundige opleiding, vindt Giedo: Ik denk dat het echt verschil maakt. Niet zozeer qua kennisniveau, want je hebt allebei HTS gedaan, maar wel omdat je dankzij je bredere kijk het geheel beter kunt overzien en meer oplossend kunt denken. Vergeleken met een gewone werktuigbouwkundige weten wij meer van bedrijfskunde, ICT en andere zaken die een belangrijke rol spelen in bedrijfsprocessen. Daardoor kunnen wij dat soort zaken veel beter koppelen. Dat is onze meerwaarde. Erwin ervaart regelmatig dat de helicopterview van de integraal ontwerper een belangrijke toegevoegdewaarde is. Zo verstaan wij de ICT-mensen en omgekeerd. Als wij iets van ze willen, kunnen wij dat dankzij onze integrale denkwijze duidelijk maken. Als je niets van ICT weet en wat je daarmee kunt, krijg je misschien wel een perfect programma, alleen niet voor de functionaliteiten die je zo graag wilt hebben. Wijnand ziet ook de voordelen in. Onze opleiding is breder en minder diep. Daarmee kun je beter uit de voeten dan met een smallere blik en kennis van een klein veld. Je bent daarmee echter niet per se beter. Ik zie twee verschillende mensen die je allebei nodig hebt. Als je een project doet, moeten er ook mensen zijn aan wie je technische, wiskundige en ICT-zaken kunt uitbesteden. 4

5 Guido vindt de bredere bagage die je meekrijgt belangrijker en onderscheidender dan vakinhoudelijke verschillen: Integraal ontwerpen is heel duidelijk een totaal andere richting. Het grootste verschil is de aanpak en methode die wij hebben gekregen. Die is veel interessanter dan klassikaal les krijgen en achter de computer sommetjes zitten maken. Nu doe je brede ervaring op in bedrijven en zie je hoe integraal ontwerpen bij verschillende bedrijven wordt aangepakt. Dat was voor mij het meest interessante. In het diepe gegooid worden vindt hij een prima leerschool: Je krijgt een probleem voorgeschoteld, krijgt daar theorie over van hoe je dat zou kunnen oplossen en daarna pak je het probleem in de groep zelf aan. Zo leer je zelfstandig je weg te zoeken en waar je de kennis en tools kunt vinden. Ik denk ook dat je daar beter van leert, want je bent daar heel enthousiast mee bezig. Hun goede ervaringen waren aanleiding om de tweejarige masteropleiding integraal ontwerpen aan de hogeschool van utrecht te volgen, maar ook in hun huidige betrekking plukken zij de vruchten van hun opleiding. Daardoor konden wij ons presenteren als iets extra s en kregen we extra mogelijkheden binnen het bedrijf, vertelt Wijnand. Ik ben persoonlijk heel weinig met orderwerk bezig. Ik kan mij 40 uur per week richten op ontwikkeling en optimalisatie. Studiebegeleider Schinkel beaamt deze voorkeursbehandeling. Nu komen ze meteen op een afdeling terecht waar ze ontwikkelwerk doen, wat veel leuker en interessanter is. Normaliter krijg je dat soort werk pas veel later aangeboden. Dus als je naar hun carrière kijkt, denk ik dat ze een goede keuze hebben gemaakt. Best practus ROC DaVinci College Van vakdocent naar leer- en werkmeester Het DaVinci College in Dordrecht is de school waar het allemaal begon. Op dit ROC startten ze na een jaar van voorbereiden in 2001 met de RTO-opleiding technodesign op niveau 3/4, gevolgd door de lagere niveaus in Leermeester Nicolette Groenhart licht de aanpak toe. Bij technodesign kunnen de leerlingen ervoor kiezen om zich eerst breed te oriënteren en gaandeweg een bepaalde afstudeerrichting in te slaan. De opleiding bestrijkt drie afstudeerrichtingen: bouwen en wonen, mobiliteit en transport plus energie en constructie. Andere richtingen vallen nog niet onder het RTO-concept, zoals ICT, maar dat zit wel in de pen. Het vak ICT is natuurlijk wel onderdeel van de RTO-opleidingen. Een belangrijk onderdeel van de RTO-opleiding zijn de prestaties, praktijkopdrachten buiten school die leerlingen groepsgewijs voor kortere of langere tijd verrichten en passen in een bepaalde richting. Leerlingen moeten deze prestaties samen van a tot z uitvoeren en in principe alles zelf regelen en uitvogelen. Natuurlijk krijgen ze daarbij wel begeleiding. Leermeesters als Groenhart zijn er voor coaching en persoonlijke begeleiding, werkmeesters vervullen de oude rol van de vakdocent. Sommigen combineren beide rollen. Leer- en werkmeesters voeren veel gesprekken met de leerlingen. Vaste items zijn verder het begin en het einde van de week: elke maandag wisselen de leerlingen in groepen uit wat ze die week gaan doen en elke donderdag vertellen ze wat ze gedaan en geleerd hebben. Vrij, maar niet vrijblijvend Naast de prestaties buiten school zijn er workshops op school. Het is verplicht om die te volgen, maar de leerlingen zijn vrij om te kiezen welke workshops ze volgen. Daarbij heb je de keuze tussen brede workshops, als je nog niet weet wat je wil, en vakgerichte workshops, die je volgt als je weet welke kant je opgaat. Elke dag is er 5

6 wel een workshop op school. Daar is ook vraag naar, de leerlingen willen houvast, was de ervaring uit het eerste jaar. Toch is het niet zo dat je louter verkennend bezig kunt zijn. Daar heb je in principe anderhalf jaar de tijd voor, aldus Groenhart. Zo kun je een tijdje prestaties doen in de bouw, op een tractor zitten bij een wegaanleg, lassen bij IHC, noem maar op. Dat is echt uniek, dat kan nergens anders. Ook wordt er op gezette tijden beoordeeld. Het DaVinci hanteert twee soorten beoordeling. De portfoliobeoordeling is gericht op de ontwikkelingslijnen, het hoe. Daarbij gaat het om de persoonlijke kwaliteiten en sociale vaardigheden. Daar staat geen tijdlimiet voor, als het aan het eind van de rit maar goed zit. Daarnaast worden de leerlijnen beoordeeld, het wat. Daarbij gaat het om de vakvaardigheden. Met deze beoordeling sluit je elke fase af. Hoelang de leerling over een bepaalde fase doet, bepaalt die zelf, maar hij of zij kan pas naar een volgende fase als de vorige fase is afgerond via een examen. Daarvan zijn er drie soorten, vertelt Groenhart. De eerste fase sluit af met soort assessment, een kritische beroepssituatie waarin de leerling in een halve dag een probleem alleen moet oplossen, zoals het verzorgen van een onderhoudsbeurt aan een auto. Een panel, een soort jury, beoordeelt hem daarbij. Aan het eind van de derde fase volgt ook weer zo n kritische beroepssituatie, maar die is nog wat moeilijker. De leerling studeert ten slotte af met een meesterproef, een complexe, gespecialiseerde taak binnen een bedrijf in de richting waarin die afstudeert. Voor alle proeven geldt dat de leerling die zelf aanvraagt als die denkt dat die daar klaar voor is. Je leert onwijs veel van je fouten In het Centrum voor Oriëntatie en Beroep vlakbij school zijn Monique van Noord, Janine Dokter en Linda de Wolf bezig met hun prestatie: het bouwen van een huis. Geen echt huis, maar een flink model waar alle denkbare materialen en technieken aan te pas komen. Ze zijn met niets begonnen en hebben alles helemaal zelf moeten doen. Aanvankelijk kwam hun prestatie moeilijk van de grond. We hadden al die voorbereidingen nog nooit gedaan en kwamen maar niet over de drempel om echt te gaan bouwen, vertelt Monique. Vakmensen die ernaar keken zeiden steeds dat we het niet goed deden. Nu hebben we de fouten in het ontwerp verbeterd en zijn we een heel eind op weg met de bouw. Juist van hun fouten leren ze veel, erkennen ze. Je leert zo veel meer dan in de klas, zegt Linda. Ik heb hiervoor MTS gedaan en wat ik daar in twee jaar heb geleerd, leer ik hier in twee weken. Daar zit je op school en met boeken. Als je goed bent, moet je op de rest van de klas wachten. Hier werk je in je eigen tempo. En je leert onwijs veel van je fouten. Die maak je maar één keer. Net als voor de anderen gaat voor Janine, die van plan is om architectuur te gaan doen, een wereld open: Voor kinderen uit het basisonderwijs maken wij een huis om te laten zien hoe dat wordt gebouwd. We weten dat wel, maar toch kom je dingen tegen van: goh, hoort dat er ook bij? Nu we zelf een huis hebben gebouwd, weten we heel goed wat wel en niet kan. Je kent de problemen en dat komt later weer van pas als je met aannemers te maken krijgt. Hoewel dat niet altijd meevalt, vinden ze het wel mooi dat ze met heel veel aspecten van het werk te maken hebben, zoals het inhuren van metselaars, die zelf ook in opleiding zijn. Daardoor doen ze allerlei vaardigheden op. Samenwerken is heel belangrijk. Heb ik nooit gehad, maar dat heb ik hier in no-time geleerd, zegt Linda, die net als de anderen vindt dat ze hier echt iets leren. Monique: Niet alles ligt voor je klaar of is voorgekauwd. Je moet alles zelf uitzoeken. Dat kan wel eens tot frustraties leiden, maar als het eenmaal klaar is, heb je echt iets van: yes! Dat hebben we toch maar helemaal zelf voor elkaar gekregen. Daar leer je veel van, ook vakkennis. 6

7 Bestpractus Vmbo Bedrijf in de school Dat integraal ontwerpen ook op vmbo-niveau tot tevreden reacties en positieve resultaten leidt, bewijst het Gemini College in Ridderkerk. Het Gemini college was samen met het Merewade college in Gorcum een van de twee VMBO scholen waar in september is gestart met een praktijk pilot. Na een voorbereidingsperiode van een jaar besloot deze school een pilot te starten met een bepaalde klas. Daarvoor namen ze leerlingen van de derde klas die aan metaalkunde begonnen. De klas bestond uit een mix van basisberoepsgerichte en leerwegondersteunende leerlingen. Docent metaaltechniek Rien de Winter, die in de pilot ook als tutor optrad, splitste de 17 leerlingen tellende klas zeven weken lang in vier werkgroepen. Elke groep, die telkens uit vier à vijf leerlingen bestond, moest op basis van zelfwerkzaamheid een tastbare opdracht uit het bedrijfsleven uitvoeren, variërend van het maken van een duwkar voor een kinderdagverblijf tot en met een hondenkar voor achter de fiets. Zo n opdracht is een simulatie van de werkwijze in het bedrijfsleven, waarbij elke groep het hele bedrijfsproces van klantvraag tot productaflevering moest doorlopen, vertelt De Winter. Dat betekent dat zij voor deze opdracht in groepsverband alle fasen van het proces moesten afhandelen, zoals het klantcontact, het informeren naar productgegevens, een stukje metaalkunde, calculeren, ontwerpen, inkopen, lassen, schilderen, presenteren en afleveren. Voor het maken van offertes en brieven, het vergaren van kennis en met elkaar communiceren konden de leerlingen gebruikmaken van Blackboard [een electronische leerplatform via internet voor kennisuitwisseling]. Zo kwamen zij ook in aanraking met ICT. Bovendien konden ze altijd vragen stellen, direct aan mij of via het blackboard. Hoewel de leerlingen dus wel enige begeleiding en feedback van de docenten kregen, lieten zij de groepen wel zo veel mogelijk zelf uitzoeken. Voor de grootte van de wielen van de fietskar hebben we ze gezegd dat ze maar op internet moesten kijken. Toen zijn ook nog naar de fietsenmaker gegaan. Ook komen ze met lesvragen bij je, bijvoorbeeld of ze een les lassen kunnen volgen. Dus zorg er ervoor dat vier man kunnen komen lassen. Een andere ploeg wilde buigen. Daar moet je als docent op inspelen. Het realiteitsgehalte van de opdrachten zorgt duidelijk voor een boeiende leeromgeving. De leerlingen raken echt enthousiast en krijgen alle gelegenheid om voor hun latere werk belangrijke competenties te ontwikkelen. Bijna spelenderwijs doen zij vakkennis op, zij vragen er zelfs om, maar niet alles in het IO-lessysteem is praktijkgericht. Zo krijgen de vmbo-leerlingen binnen de projecten ook gewoon AVO-vakken als Engels, Nederlands en wiskunde. Deze lessen geven mij weer zin om te leren De Winter kan terugkijken op een vruchtbaar pilotproject dat ook voor hem als docent zeer leerzaam was. Vroeger had je een lesmethode die de leerling gewoon volgde. In deze aanpak daarentegen staat de leervraag van de leerlingen centraal. De grote truc is nu hoe je als tutor de leervraag bij de leerling naar boven haalt en hoe je ervoor zorgt dat ze met die vraag op de goede plaats komen. Deze rol is nieuw en daar moet ik nog in groeien. De Winter heeft meer dingen ontdekt die voor verbetering vatbaar zijn. Ik heb de indruk dat vooral leerwegondersteunende leerlingen moeite hebben met dit lessysteem. Dat zijn nogal primair reagerende leerlingen, die in paniek raken wanneer hun vraag niet meteen met een oplossing wordt beantwoord. Andere verbeterpunten zijn de iets te gecompliceerde opdrachten en de wellicht iets te lange projectperiode. Ook is de groep wat aan de grote kant, zeker omdat ze vanuit het reguliere onderwijs ineens in een situatie belanden met veel meer vrijheden waar niet meer klassikaal les wordt gegeven. Toch ben ik over het algemeen tevreden. Ik zie zulke leuke dingen en 7

8 voldoende aangrijpingspunten om dit project verder uit te bouwen. De kinderen zijn veel gemotiveerder, leren in groepsverband werken en waarderen de zelfstandigheid en verantwoordelijkheid. Dat onderschrijven ook Brian van der Heuvel en Carland Lopez, twee leerlingen die aan de pilot deelnamen. Het is veel leuker en leerzamer. Anders maak je altijd maar kleine dingen, nu moet je echt een product maken. Zo leer je alles rondom een product kennen. Je hebt ook meer verantwoordelijkheid omdat je voor een klant werkt. Je bent daardoor oplettender, omdat je dat product goed wilt afleveren. Als ik straks naar het mbo ga, hoop ik dat ik op dezelfde manier les krijg, meent Brian. Daarop inhakend zegt Carland: De theorielessen zijn ook anders. Je krijgt nu lessen over wat je nodig hebt. En je bent allround bezig. Dat is veel leuker. In die zeven weken heb ik geen moment gedacht van: Ik ga vandaag maar eens niet naar school. Deze lessen geven mij weer zin om te leren. Ook van buiten ontvangt het Gemini College veel positieve reacties, zegt De Winter tot besluit. Onlangs kregen we bezoek van enkele docenten van het DaVinci College. Ik moet zeggen, ze waren redelijk onder de indruk wat hier op onze school gebeurde. Verbeter punten hoe verder De voorbeelden maken duidelijk dat het RTO-concept in het onderwijs brengt wat velen ervan hopen: aantrekkelijker onderwijs en nuttige vaardigheden. Natuurlijk zijn er de nodige kinderziektes en verbeterpunten, maar vele klinken niet onbekend in de oren: gebrek aan lokalen, leermiddelen, docenten en praktijkopdrachten. Er is wel kritiek, erkent Hoefijzers ook, maar we geloven er heilig in dat dit oplevert wat we nodig hebben. Dat vind ik een groot verschil met de kritiek op het verleden. Hij voelt zich gesterkt door toonaangevende bedrijven, het ministerie van OC&W en stichting Axis, ingesteld om het technisch onderwijs in Nederland te herontwerpen. Axis heeft alle herontwerpen bekeken en ons concept van RTO uitgeroepen tot het mooiste meisje van het bal. Er zitten doorleefde concepten achter. Dat moet wel, want als je dit niet doet vanuit een duidelijke visie, gaat het wellicht naar de knoppen. Hoe blijf je anders consistent?! Want je krijgt kritiek. Als die ertoe leidt dat je gaat zwabberen en terugkeert naar het oude vertrouwde, dan komt er geen nieuw onderwijs. Kun je die daarentegen pareren met visie en incorporeren in verbeteringen van het concept, komt het wel goed. Hoefijzers gelooft heilig in het laatste: We zijn in het stadium beland dat we voor het vmbo en het mbo een goed concept hebben. Daarmee treden we ook naar buiten. We hebben met andere ROC s in de regio gesproken over technodesign. Ze mogen het concept zo overnemen en we willen ze zelfs daarbij helpen. Ook kijken we hoe we meer vmbo-scholen in de regio met dit concept kunnen laten werken. En omdat je voor het praktijkgedeelte veel bedrijven nodig hebt, proberen we ook meer bedrijven bij het initiatief te betrekken. Het mag duidelijk zijn dat onderwijzend en ondernemend Nederland nog het nodige over Revival Technisch Onderwijs zal horen. 8

VMBO-Select: een menu voor jezelf Vrije keuze in het vmbo

VMBO-Select: een menu voor jezelf Vrije keuze in het vmbo : een menu voor jezelf Vrije keuze in het vmbo In deze folder maakt u kennis met VMBO-Select, TalentStad-in-aanbouw, een nieuwe visie op het vmbo. TalentStad is een samenwerkingsverband van het Agnieten

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

presentatie Hans Meinders 10 jaar VMBO 9 november 2009 Twents Carmel College

presentatie Hans Meinders 10 jaar VMBO 9 november 2009 Twents Carmel College Commerciele Technologie, een intersectoraal programma op het Twents Carmel College presentatie Hans Meinders 10 jaar VMBO 9 november 2009 Twents Carmel College Een voorbeeld, ComTech op het Twents Carmelcollege

Nadere informatie

Maatschappelijke zorg

Maatschappelijke zorg Deze Digitale Nieuwsbrief is een uitgave van: 2008, nummer 1 Maatschappelijke zorg De brug ligt er Wat is het allemaal snel gegaan. In juni 2006 zetten twaalf zorgaanbieders en negen mbo- en hbo-instellingen

Nadere informatie

Gouden handjes? Gouden toekomst!

Gouden handjes? Gouden toekomst! De missie van het Vakcollege Technisch talent al jong stimuleren en hen via een excellente leergang effectief opleiden voor een baan als gekwalificeerd vakman of vakvrouw in het bedrijfsleven. Gouden handjes?

Nadere informatie

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route!

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Ben jij dit? ' Ik kan de theoretische leerweg aan, maar ik wil ook graag iets doen met gezond

Nadere informatie

2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier

2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier 2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier Naam docent: Onderwerp van de les/training/ workshop: Aantal deelnemende studenten: Datum: Presenteren Beginsituatie: Groep kent elkaar nu al redelijk goed. Er

Nadere informatie

EEN WERELD SCHOOL. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen.

EEN WERELD SCHOOL. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo EEN WERELD SCHOOL vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen Gemini (H)TL Gemini (H)TL, iets voor jou! De HTL- route Je hebt advies

Nadere informatie

DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO

DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO 2014-2015 1 Inhoudsopgave 1 Het onderwijs verandert blz 3 2 Kiezen in VMBO-2 blz 4 3 De opleidingen binnen het Minkema College blz 5 Basis- en kaderberoepsgerichte leerweg

Nadere informatie

Hybride leeromgeving in het beroepsonderwijs

Hybride leeromgeving in het beroepsonderwijs Erica Aalsma(a) & Tonnie van Dijk(b) (a) De Leermeesters, Wijk bij Duurstede (b) Koning Willem I College, s-hertogenbosch Contact: Erica.aalsma@deleermeesters.nl t.vandijk@kw1c.nl Hybride leeromgeving

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Erkend leerbedrijf dáár wordt het vak geleerd horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Waarom erkend leerbedrijf? Jonge mensen wegwijs maken in de sector: dat is de taak van een leerbedrijf.

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl

De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl 1 De nieuwe Havo voorbereidend HBO Wat is De nieuwe Havo? De nieuwe Havo biedt Havo onderwijs

Nadere informatie

EEN WERELD SCHOOL. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. Gemini (H)TL

EEN WERELD SCHOOL. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. Gemini (H)TL EEN WERELD SCHOOL vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen Gemini (H)TL Gemini (H)TL is iets voor jou! Je hebt advies vmbo theoretische leerweg Vmbo theoretische leerweg

Nadere informatie

INFORMATIE V M B 2015 B

INFORMATIE V M B 2015 B INFORMATIE VMBO 2015 BORNEGO COLLEGE GOED VOOR ELKAAR! WWW.BORNEGO.NL Ik ben geen type om met mijn neus in de boeken te zitten. Daarom doe ik basis. We hebben bij Bornego Beugel gelukkig veel praktijklessen.

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Xcellent. in performance ontwikkeling van mens en organisatie

Xcellent. in performance ontwikkeling van mens en organisatie Xcellent in performance ontwikkeling van mens en organisatie Xpertise Xpert Xact Xcellent + Xpertise Een geslaagd opleidingstraject begint met kennis. Onze kennis, maar ook die van u. P3transfer heeft

Nadere informatie

EEN WERELD SCHOOL. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo. zorg en welzijn techniek business en office. Gemini Vakcolleges

EEN WERELD SCHOOL. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo. zorg en welzijn techniek business en office. Gemini Vakcolleges lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo EEN WERELD SCHOOL zorg en welzijn techniek business en office Gemini Vakcolleges Welk vakcollege past bij jou? Het vakcollege, iets voor jou! Je hebt advies vmbo basis

Nadere informatie

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs . Competentieleren Hajer, M. & T. Meestringa (2004). Handboek taalgericht vakonderwijs. Bussum: Coutinho. Ministerie van OC&W (2004). Van A tot Z betrokken. Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-2010 (http://taalinmbo.kennisnet.nl/bronnen/aanvalsplan).

Nadere informatie

Visie in de praktijk

Visie in de praktijk Gastlessen voor studenten 2 e leerjaar PW 3 en 4 Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar - Docentenhandleiding Visie in de praktijk Gastles visie in de praktijk - Docentenhandleiding Theorie over dit onderwerp:

Nadere informatie

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Oefening van mbo-er naar succesvolle hbo-student Toelichting Als docent aan de opleiding voor apothekersassistent

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

EEN WERELD SCHOOL. zorg en welzijn techniek business en office. Gemini Vakcolleges

EEN WERELD SCHOOL. zorg en welzijn techniek business en office. Gemini Vakcolleges EEN WERELD SCHOOL zorg en welzijn techniek business en office Gemini Vakcolleges Welk vakcollege past bij jou? Het vakcollege, iets voor jou! Je hebt advies vmbo basis of kader Het vakcollege is voor leerlingen

Nadere informatie

Signmaker Desktop Publishing (DTP)

Signmaker Desktop Publishing (DTP) Signmaker Desktop Publishing (DTP) Voor grafische opleidingen in Zeeland moet je op het ROC Westerschelde zijn! In Zeeland kun je voor grafische opleidingen alleen terecht op het ROC Westerschelde in Terneuzen.

Nadere informatie

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL Kom naar het groene lyceum WWW.GROENEWELLE.NL SCHOOLJAAR 15/16 DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO Ondernemend onderwijs voor slimme doeners in een groene omgeving. Dat is Het Groene Lyceum van De Groene Welle.

Nadere informatie

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag Bijlage 1. Opening door Gelbrich Feenstra. Zij werkt als onderwijsadviseur bij APS in Utrecht en sinds ruim een jaar is zij projectleider Engels bij het VLC. Wat was de aanleiding voor deze conferentie?

Nadere informatie

MELANCHTHON MATHENESSE

MELANCHTHON MATHENESSE MELANCHTHON MATHENESSE christelijke school voor vmbo hristelijke school voor MATHENESSE, DAT BEN JIJ! Op Melanchthon Mathenesse: Vind je alle leerwegen en alle sectoren. Werk je op je eigen manier. Ga

Nadere informatie

Over. stappen. naarprisma

Over. stappen. naarprisma Over stappen naarprisma Welkom opprisma In een totaal nieuwe school met afwisselende, actuele leerstof die aansluit bij de interesses van de leerlingen. Wij dagen leerlingen uit om te laten zien wat ze

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Doorloop je eigen Traject!

Doorloop je eigen Traject! Traject en VakTraject brengen Zakelijke Communicatie/Nederlands op het gewenste niveau Doorloop je eigen Traject! Blijvend in prijs verlaagd! Traject is al 12,5 jaar hét lesmateriaal Zakelijke Communicatie/

Nadere informatie

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Colofon: Dit is een uitgave van het ministerie van OCW, directie Voortgezet Onderwijs Coordinatie: Muriel Cluitmans

Nadere informatie

Leerwerktraject. Je leert het pas ècht goed, als je het zelf doet.

Leerwerktraject. Je leert het pas ècht goed, als je het zelf doet. Leerwerktraject Je leert het pas ècht goed, als je het zelf doet. in vogelvlucht Leerwerktraject: leren terwijl je werkt Vmbo staat voor voorbereidend middel baar beroepsonderwijs. Het is de perfecte start

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen wellantcollege ll Informatie voor leerkrachten basisscholen De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Wellant vmbo 2 De leerwegen op een rijtje Het vmbo

Nadere informatie

Doelomschrijving vier deelnemende scholen

Doelomschrijving vier deelnemende scholen Doelomschrijving vier deelnemende scholen 1 doelgroepomschrijvingen Leerbedrijf BAVA (ROC-AKA) Het leerbedrijf Basisvaardigheden (BAVA) is onderdeel van de school voor AKA van het ROC Midden Brabant. Bij

Nadere informatie

dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden

dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden SAMIRA KIEST ICT 1 ICT is continu in ontwikkeling. Vraagt om mensen die goed kunnen samenwerken En die dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden naar hbo. Veel banen. Nu en in de toekomst. 2

Nadere informatie

Wat maak jij. morgen mee MBO. Loonwerk

Wat maak jij. morgen mee MBO. Loonwerk Wat maak jij morgen mee MBO Loonwerk Morgen is groen bij AOC Oost Morgen is groen bij AOC Oost. En dat is maar goed ook. We hebben een groene wereld nodig, waarin jij en je omgeving goed kunnen leven.

Nadere informatie

Dennis Boot. ondersteund door Web 2.0. Samenwerken en begeleiden

Dennis Boot. ondersteund door Web 2.0. Samenwerken en begeleiden Samenwerken en begeleiden ondersteund door Web 2.0 Dennis Boot Evaluatie van Google Sites en Google Apps tijdens stages en projecten in het onderwijs. Inhoud Inleiding... 1 Google Sites i.c.m. Google Apps

Nadere informatie

De missie van het Vakcollege

De missie van het Vakcollege De missie van het Vakcollege Technisch talent al jong stimuleren en hen via een excellente leergang effectief opleiden voor een baan als gekwalificeerd vakman of vakvrouw in het bedrijfsleven. stempel

Nadere informatie

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011 Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze oktober 2011 Hoog percentage studie uitvallers Uit cijfers van de HBO-raad blijkt dat gemiddeld 15,8% van de HBO studenten afvalt

Nadere informatie

A. Persoonlijke gegevens

A. Persoonlijke gegevens Windesheim, Gesprek op afstand Zelfevalutie/feedbackformulier Beste (aankomende) student, Hartelijk dank voor het invullen en versturen van het Intakeformulier Afstandsleren School of Education. Per e-mail

Nadere informatie

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat Starters-enquête 9 september 2014 Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat 1 EEN STROEVE START Een fantastische baan, maar heel erg zwaar. De Groene Golf de jongerenafdeling

Nadere informatie

Internationale beroepspraktijkvorming

Internationale beroepspraktijkvorming Internationale beroepspraktijkvorming Uw leerlingen over de grens: tips en spelregels Mbo-leerlingen kiezen steeds vaker voor een stage in het buitenland. Maar hoe regelt u die internationale BPV (i-bpv)?

Nadere informatie

zorg en welzijn Voorbeeld van een grote opdracht:

zorg en welzijn Voorbeeld van een grote opdracht: zorg en welzijn vmbo sport & dienstverlening mogelijkheden binnen de sector zorg en welzijn is de leerroute sport & dienstverlening. In de directe omgeving is Kollum de enige vmbo- sportief en sociaal

Nadere informatie

Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo. Betaonderwijs

Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo. Betaonderwijs Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo Betaonderwijs 'Als je doet wat je altijd gedaan hebt, krijg je wat je altijd kreeg' Albert Einstein Wat is betaonderwijs? De bètarichting

Nadere informatie

Business College Notenboom & Business School Notenboom

Business College Notenboom & Business School Notenboom University of Applied Sciences Business College Notenboom & Business School Notenboom Ondernemend Inspirerend Ambitieus MBO 4 in 2 jaar HBO-Ad in 2 jaar HBo in 3 of 4 jaar Transparant Persoonlijk Notenboom

Nadere informatie

Leren Leren en ExcelLeren

Leren Leren en ExcelLeren Leren Leren en ExcelLeren www.mindsetlearnandgrow.nl Wat is MindSet? MindSet is een groep studenten die leerlingen leert effectief te leren. Wij helpen leerlingen betere schoolresultaten te behalen door

Nadere informatie

Wat maak jij. morgen mee MBO. Veehouderij

Wat maak jij. morgen mee MBO. Veehouderij Wat maak jij morgen mee MBO Morgen is groen bij AOC Oost Morgen is groen bij AOC Oost. En dat is maar goed ook. We hebben een groene wereld nodig, waarin jij en je omgeving goed kunnen leven. Daar zijn

Nadere informatie

Peer review in de praktijk

Peer review in de praktijk Rotterdam, maart 2013 Gwen de Bruin Susan van Geel Karel Kans Inhoudsopgave Inleiding Vormen van peer review Wat is er nodig om te starten met peer review? Wat levert peer review op? Succesfactoren Inleiding

Nadere informatie

Dit artikel en onderzoek zijn onderdeel van mijn afstudeeropdracht bij de eerstegraadsopleiding wiskunde bij het IVLOS in Utrecht.

Dit artikel en onderzoek zijn onderdeel van mijn afstudeeropdracht bij de eerstegraadsopleiding wiskunde bij het IVLOS in Utrecht. Han Bäumer han.baumer@xs4all.nl Vaardigheden inzichtelijk UniC en!mpulse zijn twee scholen die naast de cognitieve vaardigheden ook (persoonlijke) vaardigheden trainen. Om deze vaardigheden te concretiseren

Nadere informatie

WELKOM OP HET GROENE LYCEUM!

WELKOM OP HET GROENE LYCEUM! De andere route naar het hbo! WELKOM OP HET GROENE LYCEUM! Binnenkort ga jij naar het voortgezet onderwijs. Een grote stap! Kun je goed leren, maar ben je ook praktisch ingesteld? Dan past het Groene Lyceum

Nadere informatie

Individueel procesverslag

Individueel procesverslag Individueel procesverslag Een weergave van mijn werkzaamheden binnen het G-Blok. Afdeling : Academie voor ICT & Media, Informatica Schooljaar : 2009 Blok : G Datum : 30 10-2009 Plaats : Honselersdijk Naam:

Nadere informatie

Vakopleidingen. MBO² opleiding Chauffeur Goederenvervoer. CCV Gecertificeerde opleidingen. Onze kennis en ervaring is de kracht achter ons verhaal.

Vakopleidingen. MBO² opleiding Chauffeur Goederenvervoer. CCV Gecertificeerde opleidingen. Onze kennis en ervaring is de kracht achter ons verhaal. Vakopleidingen MBO² opleiding Chauffeur Goederenvervoer CCV Gecertificeerde opleidingen Gecertificeerd opleider Transport en Logistiek MBO erkend opleider Ministerie van OC&W Brinnr. 30NY Vakopleidingen

Nadere informatie

Vakkundig in Actief leren. Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs. Oud-Beijerland

Vakkundig in Actief leren. Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs. Oud-Beijerland Vakkundig in Actief leren Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs Oud-Beijerland Het Actief College Het Actief College is een openbare scholengemeenschap voor beroepsgerichte opleidingen. Op het Actief

Nadere informatie

Tekst: Gofrie van Lieshout Foto's: Ken Wong

Tekst: Gofrie van Lieshout Foto's: Ken Wong Bij onderzoeken die de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt en de samenwerking in kaart brengen, komt steevast de zorgsector als beste uit de bus. Sinds het bestaan van KBB, nu vier jaar, pakken

Nadere informatie

Onderwijsassistent (niveau 4 BOL, 3 jaar) Wat zijn mijn taken als onderwijsassistent?

Onderwijsassistent (niveau 4 BOL, 3 jaar) Wat zijn mijn taken als onderwijsassistent? Onderwijsassistent Onderwijsassistent (niveau 4 BOL, 3 jaar) Een school, een groepsleraar en een lokaal met vaak 25 of meer kinderen. Dat kan heel gezellig zijn voor de leerlingen, maar voor de leraar

Nadere informatie

alfa-college.nl drenthecollege.nl mensoaltinggroningen.nl noorderpoort.nl

alfa-college.nl drenthecollege.nl mensoaltinggroningen.nl noorderpoort.nl alfa-college.nl drenthecollege.nl mboterra.nl mensoaltinggroningen.nl noorderpoort.nl Inleiding Er zijn ontzettend veel opleidingen in het mbo, wat het moeilijk maakt om te kiezen. Om jou te helpen bij

Nadere informatie

Meer jonge mensen in de techniek. Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf!

Meer jonge mensen in de techniek. Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf! Meer jonge mensen in de techniek Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf! Over TechniekTalent.nu TechniekTalent.nu is een samenwerkingsverband van acht technische sectoren met één doel: meer instroom

Nadere informatie

Hoge school van Amsterdam. Jeroen Zonneveld [POP VERSLAG] BU Keuzen verslag Jeroen Zonneveld. Publieke versie

Hoge school van Amsterdam. Jeroen Zonneveld [POP VERSLAG] BU Keuzen verslag Jeroen Zonneveld. Publieke versie 2013 Hoge school van Amsterdam Jeroen Zonneveld [POP VERSLAG] BU Keuzen verslag Jeroen Zonneveld Publieke versie Contents Inleiding... 3 Zelfportret... 4 Persoonlijke doelstellingen... 5 Korte termijn....

Nadere informatie

studenten tegen verzuim

studenten tegen verzuim studenten tegen verzuim de oplossingen van 6 studentenraden Colofon Dit is een eenmalige uitgave voor project Verzuim 18+, voortgekomen uit een samenwerking tussen de Jongerenorganisatie Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

EEN LEVEN LANG LEREN

EEN LEVEN LANG LEREN EEN LEVEN LANG LEREN Martin van der Dong, 48 allround operator mengvoeder Agrifirm, Meppel Waarom ben je een EVC-traject gaan volgen? Wat was je motivatie? Mijn werkgever Agrifirm besloot om voor alle

Nadere informatie

Informatie over gastlessen en bedrijfsbezoeken

Informatie over gastlessen en bedrijfsbezoeken Informatie over gastlessen en bedrijfsbezoeken Carrosseriebouw en het vmbo Carrosseriebouw en het vmbo Waarom dit informatiepakket? Carrosseriebouwbedrijven zijn hard op zoek naar gemotiveerde leerlingen

Nadere informatie

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie

www.toptechnieknob.nl

www.toptechnieknob.nl www.toptechnieknob.nl LOB Macrodoelmatigheid, specialisatie Professionalisering Samenwerking onderwijs en bedrijfsleven Vmbo structuur -, -, programma KEUZE 4 delen Schoolexamen PROFIEL 4 delen Centraal

Nadere informatie

Kies voor meer! kies voor meer

Kies voor meer! kies voor meer kies voor meer Kies voor meer! Je staat op het punt om een heel belangrijke beslissing te nemen: je kiest de school waar je de komende jaren naartoe gaat. Spannend! Want je wilt natuurlijk naar een plek

Nadere informatie

Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica

Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica Auteur: Marco Kleine Deters Opleiding: Bedrijfskundige Informatica Klas: BIEV2B Studentcode: 1550275 Datum: 8-6-2009 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Sectorwerkstuk. Zinvol LOB a. Grenservaring b. Reflectie c. Keuzevrijheid. Algemeen Verplicht? Plaats binnen LOB?

Sectorwerkstuk. Zinvol LOB a. Grenservaring b. Reflectie c. Keuzevrijheid. Algemeen Verplicht? Plaats binnen LOB? Sectorwerkstuk Algemeen Verplicht? Plaats binnen LOB? Doelen LOB a. Verkennen b. Oriënteren c. Verdiepen d. Knoop doorhakken Zinvol LOB a. Grenservaring b. Reflectie c. Keuzevrijheid Van globaal, virtueel

Nadere informatie

Dames en heren, 1 DVHN, 9 september 2015.

Dames en heren, 1 DVHN, 9 september 2015. Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, opening bijeenkomst Klantengroep Samenwerking Noord (Holland Web Week), Groningen, 16 september 2015 Dames en heren, Goed nieuws is geen nieuws, zeggen

Nadere informatie

Inleiding. Wat is het Vakcollege Techniek?

Inleiding. Wat is het Vakcollege Techniek? Inleiding Wat is het Vakcollege Techniek? Het Vakcollege Techniek als speciale leergang binnen het VMBO/MBO is een opleiding tot vakman of vakvrouw met veel aandacht voor beroepstrots, respectvolle relatie

Nadere informatie

Vliegtuigtechniek. Markiezaat College, het échte werk

Vliegtuigtechniek. Markiezaat College, het échte werk 2016 2017 Vliegtuigtechniek Markiezaat College, het échte werk Vliegtuigtechniek: The sky is the limit Vliegtuigtechniek is een wereld op zich. Techniek voor hoogvliegers. De wereld van professionals die

Nadere informatie

WELKOM OP HET FLORACOLLEGE VOOR VMBO

WELKOM OP HET FLORACOLLEGE VOOR VMBO HET P O M O K L E W E G E L L O C FLORA VOOR VMBO FLORACOLLEGE Ondernemend Betrokken Eigenzinnig Resultaatgericht CHECK WWW.LENTIZ.NL/ FLORACOLLEGE VOOR MEER INFO Ondernemend Het Lentiz Floracollege is

Nadere informatie

Je maakt het op het Vakcollege Noordoostpolder Schooljaar 15/16

Je maakt het op het Vakcollege Noordoostpolder Schooljaar 15/16 Je maakt het op het Vakcollege Noordoostpolder Schooljaar 15/16 Onderwijs voor jongeren met gouden handen die aan een gouden toekomst willen werken. Dat is het Vakcollege Noordoostpolder. Leerlingen die

Nadere informatie

Sociaal-maatschappelijk dienstverlener BOL

Sociaal-maatschappelijk dienstverlener BOL Wettelijke toelatingseisen Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25489 3 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Veluwestraat, Arnhem DIT KUN JE DOEN NA JE STUDIE In Nederland is er

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

WAT VERWACHTEN BEDRIJVEN van mij als stagiair(e)?

WAT VERWACHTEN BEDRIJVEN van mij als stagiair(e)? WAT VERWACHTEN BEDRIJVEN van mij als stagiair(e)? WAT VERWACHTEN ONTWERPBUREAUS VAN EEN CMD er DIE EEN MEELOOPSTAGE BINNEN HUN BEDRIJF GAAT VOLGEN? MIJN LOOPBAAN op de hogeschool Patiënten met pre diabetes

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Handleiding voor docenten

Handleiding voor docenten LEREN PROGRAMMEREN MET Spelenderwijs leren programmeren voor kinderen LEREN PROGRAMMEREN MET Ron Ford Ron Ford Spelenderwijs leren programmeren voor kinderen 11-03-13 11:11 Handleiding voor docenten Scratch

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

(Gedeeltelijk) afstandsonderwijs in SLO.

(Gedeeltelijk) afstandsonderwijs in SLO. (Gedeeltelijk) afstandsonderwijs in SLO. 05 doelgroep BaKO BaLO BaSO SLO tijdperspectief : week maand semester opleiding traject regulier werk opleidingsonderdeel: vak p e d stage Uitdaging Doel Aanpak/oplossing

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KEUZE VAN LEERLINGEN! VMBO-BASIS/KADER VOOR DE RICHTING BWI/BOUW!

ONDERZOEK NAAR KEUZE VAN LEERLINGEN! VMBO-BASIS/KADER VOOR DE RICHTING BWI/BOUW! ONDERZOEK NAAR KEUZE VAN LEERLINGEN VMBO-BASIS/KADER VOOR DE RICHTING BWI/BOUW 2 november 2015 Inleiding De instroom in de bouwopleidingen is de afgelopen jaren sterk afgenomen. De moeilijke tijden waarmee

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de VMBO derde klas TL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het

Nadere informatie

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een vakcollege techniek vakcollege zorg en welzijn vakcollege economie en ondernemen vakcollege media, vormgeving en ICT mavo mavo + havo vwo gymnasium vwo + entreprenasium technasium Volgend schooljaar naar

Nadere informatie

Aanval op de uitval. perspectief en actie

Aanval op de uitval. perspectief en actie Aanval op de uitval perspectief en actie Fatma wil fysiotherapeut worden. En dat kan ze ook. Maar ze heeft nog een wel een lange leerloopbaan te gaan. Er kan in die leerloopbaan van alles misgaan waardoor

Nadere informatie

Slim huiswerk maken, tips om huiswerk maken te begeleiden

Slim huiswerk maken, tips om huiswerk maken te begeleiden Slim huiswerk maken, tips om huiswerk maken te begeleiden Werkplek - De spullen binnen handbereik o Houd spullen die nuttig zijn bij het maken van huiswerk dicht bij de hand. o Handige spullen bij het

Nadere informatie

Vormgeving van SLB in de praktijk

Vormgeving van SLB in de praktijk Vormgeving van SLB in de praktijk Inhoudsopgave Inleiding...2 Het eerste leerjaar...2 Voorbeeld Programmering Studieloopbaanbegeleiding (SLB) niveau 3-4...3 POP en Portfolio...8 Vervolg...10 Eisma-Edumedia

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Zeeland, West Brabant, die op basis van de resultaten van het

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

Met meer dan dertig basisscholen in den Bosch e.o.

Met meer dan dertig basisscholen in den Bosch e.o. Talentontwikkeling voor en door jongeren www.oho-t.nl Onderwijs helpt Onderwijs bij talentontwikkeling (OhO-t) bestaat alleen in een krachtig, regionaal onderwijsnetwerk, liefst met betrokkenheid van bedrijfsleven

Nadere informatie

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer:

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer: Diplomawaardering Met een diploma dat niet-nederlands is, krijgt uw kind soms moeilijk toegang tot het hoger onderwijs in Nederland. Daarvoor verschillen de onderwijssystemen van de diverse landen te veel.

Nadere informatie

Aan: College van Bestuur Van: Lijst Calimero Dagtekening: 29 oktober 2014 Betreft: Notitie Student-assistenten. Inhoudsopgave

Aan: College van Bestuur Van: Lijst Calimero Dagtekening: 29 oktober 2014 Betreft: Notitie Student-assistenten. Inhoudsopgave Adresgegevens Oude Kijk in t Jatstraat 39 9712 EB GRONINGEN E: contact@lijstcalimero.nl I: www.lijstcalimero.nl KvK Groningen 50004271 ING Bank NV 5061564 Aan: College van Bestuur Van: Lijst Calimero Dagtekening:

Nadere informatie

HANDEL & VERKOOP. creatief en commercieel HANDEL & VERKOOP. creatief en commercieel. Handel en Verkoop

HANDEL & VERKOOP. creatief en commercieel HANDEL & VERKOOP. creatief en commercieel. Handel en Verkoop HANDEL & VERKOOP creatief en commercieel HANDEL & VERKOOP creatief en commercieel Handel en Verkoop 20e jaargang nummer 2 november 2012 informatiebrochure 2014-2015 Handel en Verkoop Een goed verkoopgesprek

Nadere informatie

Keuzevoorlichting mavo-3. Decaan: I.C. de Vries. Welkom

Keuzevoorlichting mavo-3. Decaan: I.C. de Vries. Welkom Keuzevoorlichting mavo-3 Decaan: I.C. de Vries Welkom Informatie door de decaan in de aula 20.00-20.45 uur: Quiz Uitleg keuze/ sectoren Mogelijkheid tot vragen stellen Vakvoorlichting door bovenbouw docenten

Nadere informatie