Hieronder geven we informatie over gangbare normen die we vonden via literatuuronderzoek, en passen we enkele even toe in een kleine rekenoefening.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hieronder geven we informatie over gangbare normen die we vonden via literatuuronderzoek, en passen we enkele even toe in een kleine rekenoefening."

Transcriptie

1 Literatuurstudie Kwantitatieve benadering Datum: ktber Algemeen: visie p het nrmeren van ruimte vr jeugd Jan Van Gils, vrmalig directeur van Kind en Samenleving, in De Bnd (22 ktber 2010) verwrdt dit als vlgt: In verschillende landen zekt men naar nrmen vr speelruimte. Vaak zie je dan een richtlijn als: drie prcent van de wnmgeving is speelruimte, f er meten zveel speelterreinen zijn vr zveel kinderen in een bepaalde buurt. Er zijn heel wat pgingen gedaan m de ndige speelruimte vr kinderen te mschrijven in vierkante meters. Maar het is meilijk m tt algemene kwantificeerbare nrmen te kmen. Allerlei factren spelen daarin mee, zals bevlkingsdichtheid en leeftijd van bewners. Ik vermed dat een nrm het best vr een krte tijd uitgewerkt wrdt, gericht p een bepaalde wijk f buurt. Zeker grte steden kunnen dit in hun beleidsplannen pnemen m zichzelf een del te stellen. Z heeft Lnden vastgelegd dat bij alle nieuwe wnprjecten tenminste 10 vierkante meter per kind vrzien zu wrden vr gede en tegankelijke speel- en recreatieruimte. De Nederlandse gemeente Rtterdam heeft gekzen vr een spreidingsnrm: een nrm die aangeeft heveel penbare ruimte er p welke afstand in een wijk aanwezig met zijn. Het uitgangspunt is: vldende ruimte p de juiste lcatie. Kinderen spelen niet alleen p plekken die vr hen ingericht zijn. Wij pleiten vr een speelweefsel, waarbij het publieke dmein veel avntuurlijker wrdt aangelegd. Kinderen spelen waar ze dingen tegenkmen die hun fantasie prikkelen. Een speeltuin is iets waar je bewust naarte gaat. Maar een straat waar kinderen liefst veilig kunnen spelen, daar blijven ze rndhangen, praten ze met elkaar, wisselen ze verzamelkaarten uit, zeken ze kastanjes enzvrt. Z is de beleving van heel wat kinderen als het m spelen gaat. En daar meten beleidsmakers zich bewust van zijn. Leg je dus ergens een speelpleintje aan, besef dan dat je tien jaar later die plek misschien beter anders inricht." Het nrmeren van (grene) speelruimte zu kunnen leiden tt een verenging van de aandacht vr ruimte vr kinderen en jngeren. Tt pakweg 3% speelruimte expliciet vr kinderen ingericht. Deze frmele ruimte m te spelen is ged, maar ng belangrijker is het in feite m in het algemeen bij de inrichting van de publieke ruimte en de wnmgeving aandacht te hebben vr kinderen en jngeren. Hiernder geven we infrmatie ver gangbare nrmen die we vnden via literatuurnderzek, en passen we enkele even te in een kleine rekenefening. 2 Rtterdamse nrm vr bespeelbare publieke buitenruimte Brn: Kind en Samenleving nieuwsbrief 23 (Gemeente Rtterdam, Eindrapprtage Rtterdamse nrm vr buitenspeelruimte, 2 ktber 2008) [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 1 > 18

2 De nrm mschrijft waar en he grt ruimtes vr buiten spelen in de wnmgeving dienen te zijn, zwel wat betreft lcaties als vetpaden zdat kinderen en jngeren dichtbij huis ruimte hebben m te spelen en te sprten. De ntwikkeling van de nrm is ged vrbereid en mvatte een aantal deelnderzeken: Fase 1: Literatuurnderzek Begin 2004 kwam de eerste cnceptnrm tt stand p basis van 3 nderzekslijnen: - Analyse en evaluatie van de bestaande speelruimtenrmen - Analyse van sprt- en spelgedrag en ruimtelijke beheften van kinderen in de verschillende ntwikkelingsfasen - Onderzek naar verkeersvaardigheden van kinderen p diverse leeftijden Fase 2: Opmaak van een cnceptnrm Het vrbereidend nderzek leidde tt een vrstel vr een cnceptnrm, die verder verfijnd werd in een ruime klankbrdgrep van gemeentediensten. Daarna is dit k in bestuurlijk verleg besprken en ter advies aan de deelgemeenten vrgelegd. Fase 3: Onderzek naar planlgische haalbaarheid: tetsing van de cnceptnrm In 2005 en 2006 is de cnceptnrm in 9 verschillende wijken getest. Om na te gaan f de nrm haalbaar was in verschillende wnmgevingen, zijn 9 types wijken geselecteerd, waar k ruimtelijke plannen werden ntwikkeld. De nrm bleek tepasbaar vr elke wnmgeving indien p tijd ingebracht in het planningsprces, dus kn verder wrden gewerkt aan de juridische verankering. Fase 4: Onderzek naar juridische haalbaarheid Na grndig nderzek en verleg kreeg de Rtterdamse nrm vr buitenspeelruimte het statuut van vaste gedragslijn. Dit is geen harde nrm, maar wel de lichtste vrm van vaststelling. Wat dit precies betekent, wrdt veder uiteengezet. Dit lange prces en de grndige nderbuwing wrdt dr de makers als een belangrijke factr beschuwd die uiteindelijk heeft kunnen leiden tt de gedkeuring dr de Gemeente Rtterdam. De ntwikkeling kwam in een strmversnelling terecht dr de recente beleidslijn en actieprgramma s rnd kindvriendelijke wijken. Zelfs het gemeentelijk ntwikkelingsbedrijf steunde de nrm vanuit het idee dat gezinnen met kinderen belangrijk zijn vr de ecnmische ntwikkeling van Rtterdam. Kenmerken en impact van de nrm In het werkveld bestaan verschillende nrmen vr buitenspeelruimte: spreidingsnrmen (cfr. actieradii), demgrafische nrmen, ppervlaktenrmen (bijv. 3% van wnmgeving is speelruimte), vrzieningennrmen (bijv. x aantal types speelterreinen per x aantal kinderen), Uiteindelijk is gekzen vr een spreidingsnrm, bepaald aan de hand van barrières, gecmbineerd met een aantal kwalitatieve vereisten. De Rtterdamse nrm vr buitenspeelruimte heeft vlgende kenmerken: - Het is in essentie een spreidingsnrm. Dat wil zeggen: de nrm geeft aan heveel penbare ruimte er p welke afstand in een wijk aanwezig dient te zijn. Een spreidingsnrm is vr stedenbuwkundigen (die de nrm vral zullen gebruiken) relatief eenvudig in te passen, namelijk verenigbaar met meeteenheden waar ze mee werken. - In de nrm is alle penbare buitenruimte ptentiële buitenspeelruimte. Het gaat dus m frmele en infrmele speelplekken. Hierin wijkt de Rtterdamse nrm vr buitenspeelruimte af van de gebruikelijke speelruimtenrmen. De nrm leidt evenmin tt een speelruimteplan. Hij garandeert alleen dat vldende ruimte wrdt vrzien, legt niets vast ver de inrichting daarvan. uitgangspunt is: vldende ruimte p de juiste lcatie. - De nrm vr buitenspeelruimte vervangt de grennrm niet. Hiervr is het uitgangspunt (kinderen en jngeren) te specifiek. Wel kan de nrm vr buitenspeelruimte deel uitmaken van een meer mvattende grennrm en/f een bestaande grennrm versterken. - Juridisch kreeg de nrm het statuut van vaste gedragslijn. Een vaste gedragslijn heeft vlgende kenmerken: [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 2 > 18

3 Het bestuursrgaan dient er zich in principe aan te huden, maar gemtiveerde afwijkingen zijn tegestaan Vr elk afznderlijk besluit dient gemtiveerd te wrden f de gedragsregel al dan niet wrdt nageleefd De vaste gedragslijn wrdt niet gepubliceerd. De burger kan zich hier frmeel niet p berepen. Uiteraard kan een burger zich wel berepen p een vaste gedragslijn in het kader van behrlijk bestuur. Een vaste gedragslijn is de meest lichte vrm van vaststelling. De nrm vr buitenspeelruimte kan p twee verschillende wijzen tegepast wrden. Hij is in eerste instantie bedeld vr nieuwe wnntwikkelingen en dient beschuwd te wrden als garantie vr het in rekening brengen van één van de belangen(grepen) in nieuwe ruimtelijke plannen. Dit is het hfddel van de nrm. In situaties waarbij geen plannen aan de rde zijn, kan met behulp van het instrument van de nrm tch pst factum getetst wrden f in een gebied vldende buitenspeelruimte aanwezig is. Orsprnkelijk was dit bedeld als een ptinele keuze. Het Cllege van Burgemeester en Wethuders vindt het echter belangrijk dat de buitenspeelruimte in kaart wrdt gebracht en heeft de ndige middelen vrzien m de hele stad aan de nrm te tetsen. Indien er geen plannen aan de rde zijn, heft de nrm vr buitenspeelruimte dus niet direct nageleefd te wrden. Wel is het gewenst dat in beeld wrdt gebracht welke gebieden in Rtterdam vldende ruimte vr sprt en spel hebben en waar een tekrt bestaat. Als vervlg p de vaststelling van de nrm vr buitenspeelruimte zullen per deelgemeente spreidingsplannen wrden pgesteld m deze analyse te maken. Aan de hand van deze spreidingsplannen zullen met de deelgemeenten de resultaten en mgelijke aanbevelingen en plssingsrichtingen wrden besprken. Het functineren van de nrm vr buitenspeelruimte zal 3 jaar na vaststelling wrden geëvalueerd. Een (kwantitatieve) spreidingsnrm met kwalitatieve vereisten De Rtterdamse nrm vr buitenspeelruimte is dus een spreidingsnrm, bepaald aan de hand van barrières, gecmbineerd met een aantal kwalitatieve vereisten. De Rtterdamse nrm vr buitenspeelruimte mvat drie kwalitatieve kernpunten. Deze drie kernpunten dienen tegelijk aanwezig te zijn. 1. Een centrale sprt- en spelplek van minimaal m² binnen elk grt barrièreblk grter dan 15 ha. In kleine barrièreblkken (minder dan 15 ha) vlstaat één grte sprt- en spelplek van minimaal m². vr deze plekken geldt de vlgende stedenbuwkundige inpassing.: - centrale ligging - in het zicht van wningen - p niet-milieubelaste plekken - parkeerverbd aan speelzijde van de wegb - zn en schaduw Barrièreblkken zijn gebieden binnen barrières van 50 km/u wegen (f wegen met hgere tegestane snelheid), water (rivier, singel, waterplas, meer, vijvers), railinfrastructuur (tram- en sprlijnen) en/f bedrijventerreinen. 2. Grtere sprt- en spelplekken (minimaal m²) p maximaal 300 meter te pzichte van de centrale sprt- en spelplek; in dichtbebuwde wijken (dwz. vanaf 75 wningen per ha) p maximaal 200 meter en verder van de centrale sprt- en spelplek vlgens hetzelfde principe: elke 300 meter respectievelijk 200 meter dient er ruimte vr buiten spelen te zijn. Ok vr deze plekken geldt vlgende stedenbuwkundige inpassing: - centrale ligging - in het zicht van wningen - p niet-milieubelaste plekken - parkeerverbd aan speelzijde van de weg - zn en schaduw 3. Een bespeelbare step (3-5 meter breed) aan tenminste één straatzijde van de weg, bij vrkeur de znzijde. [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 3 > 18

4 Telichting bij enkele elementen uit de nrm: Barrièreblk Barrièreblkken zijn gebieden binnen barrières van 50 km/u-wegen (f met hgere tegestane snelheid), water (rivier, singel, waterplas, meer) en railinfrastructuur (tram- en sprlijnen) en/f bedrijventerreinen. Het nderzek naar de verkeersvaardigheden van kinderen bepaalde de keuze vr 50 km/u-wegen als barrières. Uit literatuurnderzek is gebleken dat kinderen vanaf ngeveer 8 jaar zich vrij en zelfstandig kunnen bewegen in 30 km/u-znes maar ng geen 50 km/u-wegen zelfstandig kunnen versteken. Vanaf ngeveer 11 jaar kunnen kinderen deze wegen wel zelfstandig versteken met behulp van versteekplaatsen f stplichten. Niettemin vrmen 50 km/u-wegen in het spelgedrag van kinderen vanaf 11 jaar tch psychlgische barrières. Ze bepalen vaak de rand van hun buurt en van hun speeldmein. Aan de verkant begint die andere buurt. In de Rtterdamse nrm vr buitenspeelruimte wrdt de bendigde speelruimte per zgenaamd barrièreblk aangegeven (in plaats van een buurt f wijk te gebruiken als afbakening). Binnen z n barrièreblk dient vldende buitenspeelruimte vlgens de nrm aanwezig te zijn. Sprt- en spelplekken Een centrale sprt- en spelplek is een sprt- en spelplek die ruimte biedt aan kinderen en jngeren van 0 tt 18 jaar. deze plekken vervullen tevens een belangrijke functie als ntmetingsplekken vr de buurt. Ze meten minimaal 5000 m² grt zijn. Deze maat is gekzen p basis van een analyse van de functies vr alle leeftijdsgrepen. Veel sprt- en spelvrmen (met name bewegingsspel is in alle leeftijdsgrepen zeer belangrijk) vereisen een bepaalde maat. Daarnaast dient ervr gezrgd te wrden dat kinderen die relatief ver van de grte sprt- en spelplek wnen k binnen een redelijke afstand een sprt- en/f speelplek hebben. Daarm is in de nrm pgenmen m k dergelijke plekken van minimaal 1000 m² te creëren p een afstand van 300 meter te pzichte van de centrale sprt- en spelplek. In gebieden kleiner dan 15 ha kan de centrale sprt- en spelplek wat kleiner zijn, maar tch minimaal 1000 m². In de dichtbebuwde (vrrlgse) wijken van Rtterdam is bvenstaande nrm nvldende. Gezien de hge bebuwingsdichtheid gecmbineerd met het grt aantal kinderen in deze buurten, zijn meer speelplekken ndig. Naast de centrale sprt- en spelplek per barrièreblk is elke 200 meter in plaats van 300 meter een speelplek van minimaal 1000 m² ndzakelijk. Het is verig wenselijk dat de speellcaties nderling verschillen. Vaak lijken de sprt- en spellcaties erg p elkaar, zdat er vr kinderen weinig keuzemgelijkheden bestaan. Versterking van de identiteit van een spel- en/f sprtlcatie biedt meer ntwikkelingsmgelijkheden en zal de aantrekkingskracht vergrten. Brede stepen Met de term bespeelbare wnmgeving wrdt bedeld dat kinderen veilig kunnen spelen in het zicht van hun wning. Dit betreft niet alleen de grte speelplekken in het zicht van wningen, maar k de kleine speelplekjes (minder dan 1000 m²) en alle plekjes, die niet specifiek zijn ingericht m te spelen, maar wel geschikte veilige ruimtes zijn zals bijvrbeeld brede bstakelvrije stepen, brede achterpaden, hfjes, schne grasveldjes, restruimtes. Deze infrmele speelplekjes zijn meilijk vast te leggen in een nrm. Vandaar dat er vr gekzen is tenminste bespeelbare stepen p te nemen in de Rtterdamse nrm. Brede stepen zijn tevens prettig in het kader van veilige rutes, k vr andere vetgangers. In de nrm vr buitenspeelruimte is de eis van een brede step (3-5 meter) pgenmen. In elke straat dient een brede step aanwezig te zijn, bij vrkeur aan de znzijde van de weg. Aanvullende dcumenten bij de nrm Zals aangegeven regelt de Rtterdamse nrm vr buitenspeelruimte alleen de bendigde heveelheid ruimte p de juiste lcatie. Uiteraard is k de inrichting van belang vr een ged gebruik. De Gemeente Rtterdam zal in 2008/2009 een dcument pmaken waarin de kwalitatieve vrwaarden vr buiten spelen wrden ntwikkeld. Uit de tetsing in wnmilieus is bvendien gebleken dat de nrm duidelijker wrdt dr enkele praktische richtlijnen vr stedenbuwkundigen en ntwerpers te te vegen. Aanvullende stedenbuwkundige uitgangspunten p de nrm [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 4 > 18

5 1. Speelplekken hebben bij vrkeur een minimale breedte van 25 meter, smallere plekken zijn niet functineel vr sprt en spel. 2. Speeltuinen zijn nderwrpen aan de nrm. Speeltuinen zijn vr kinderen (en uders) belangrijke, veilige plaatsen m te spelen. in Rtterdam ligt de tegangsprijs vaak zeer laag f wrdt geen geld gevraagd. Speeltuinen functineren dan k nageneg als penbare speelgelegenheid. Ok semipenbare binnenterreinen en andere pengestelde terreinen, bijvrbeeld pengestelde schlpleinen, tellen mee m de nrm te halen. 3. De minimale maat van 1000 m² dient vrij geïnterpreteerd te wrden en niet pgevat als de maat vr speelplekken. Uit de tetsing kmt bijvrbeeld naar vr dat plekken van m² vr meerdere leeftijdsgrepen meer kansen bieden dan die van 1000 m². 4. Bij smalle, langgerekte wngebieden vlden k meerdere kleinere plekken van ca m² elke meter in plaats van plekken van 1000 m². Bijvrbeeld het zuidwestelijk deel van de wijk Feijenrd. 5. Parkeerverbd langs de speelzijde van een sprt- en spelgelegenheid is niet ndig als er vldende ruimte is tussen speelgelegenheid en straat, bijvrbeeld d.m.v. een extra brede step van minimaal 5 meter. 6. In plaats van 1 centrale plek van 5000 m² bij een barrièreblk grter dan 15 ha kan k gekzen wrden vr minimaal 2 centrale plekken van 3000 m². 7. Binnen elk gebied vanaf 10 ha zijn twee sprtplekken het abslute minimum. Dit is ndig vanwege de verschillende subculturen van jngeren die een gebied altijd kent. 8. In dichtbebuwde wijken is de bebuwingsdichtheid z grt dat er k meer zuurstf in de wijk dient gebracht te wrden m² is dan vaak niet geneg. Indien er nieuwe ruimte gecreëerd wrdt, kan beter uitgegaan wrden van een minimale grtte van 2000 m². Dit bleek bijvrbeeld in het Oude Westen: die wijk telt veel plekken, maar alle te klein, waardr ze tch ervaren wrdt als een wijk met weinig buitenspeelruimte. 9. In het rapprt ver de cnceptnrm van 2004 was aangegeven dat kleinere speelplekken kunnen wrden ntruimd / ntdaan van speeltestellen. Dit is in het verdere prces geschrapt. Speelplekken kleiner dan 1000 m² tellen echter niet mee m te bepalen f een gebied aan de nrm vldet. Ze wrden beschuwd als bespeelbare wnmgeving en hebben een belangrijke functie. Overigens wrdt terughudendheid geadviseerd ten aanzien van plaatsing van testellen p stepen en kleine infrmele speelplekken mdat hiermee de algemene bespeelbaarheid juist afneemt (bijvrbeeld vr hinkelen, knikkeren, tuwtjespringen, enz.). 10. In de nrm vr buitenspeelruimte lijkt de kleinere speelgelegenheid vr kinderen van 0-8 jaar (<1000 m²) er bekaaid van af te kmen. Vr de grep 0-8 jarigen zijn echter de vlgende mgelijkheden vr sprt en spel pgenmen in de nrm: a. Spelen p de step met uders in de buurt die een gje in het zeil kunnen huden b. Onder begeleiding van een uder kunnen kinderen van 0-8 jaar spelen p de ruimten > 1000 m² c. Plekken kleiner dan 1000 m² ressrteren zals aangegeven niet nder de nrm. Dit wil niet zeggen dat ze niet relevant zijn. Deze plekken kunnen d.m.v. de ndergrnd (materiaal en hgteverschillen) multifunctineel wrden ingericht, waarbij speeltestellen zelden ndig zijn. 3 Jantje Betn Jantje Betn liet de Onderzekerij een inventarisatie den naar de stand van zaken met schlpleinen in Nederland. Hieruit blijkt dat er geen wettelijke nrm is vr de mvang van schlpleinen. Gemeentelijke richtlijnen schrijven 3m² per kind vr (bij nieuwe schlen). Dat zijn 2380 kinderen p een vetbalveld (5000 m² / 3 = 1666,6 kinderen per ha nvdr). Hewel het vrzieningenniveau relatief hg is, zijn veel kinderen ntevreden ver hun schlplein: 43 prcent vindt zijn schlplein saai en 60 [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 5 > 18

6 prcent wil meer ruimte vr sprt en spel. Daarnaast wil 71 prcent van de kinderen meehelpen met de inrichting en nderhud van het schlplein. Tensltte is een derde van de Nederlandse schlpleinen na schltijd niet tegankelijk. In het zuiden van het land is dit zelfs bijna de helft van de schlpleinen. (september 2011) wensdag 24 augustus :51 Buitenspelen: niet alleen heveel, maar k he leuk? Jantje Betn vindt dat er te weinig buitenspeelruimte is. Te weinig vierkante meters, maar k ntbreekt het aan leuke, avntuurlijke en veilige speelplekken. Alleen: he bereken je nu f er geneg leuke speelruimte is? Lees ns standpunt en denk mee! Buitenspelen: Niet alleen heveel, maar k he leuk? De zmervakantie is een peride m heerlijk buiten te spelen. Weer f geen weer. De zmer is blijkbaar k een ged mment m de discussie ver de 3-prcentsnrm weer te veren. De NUSO en Jantje Betn bepleitten jaren geleden m 3% van de penbare buitenruimte te bestemmen vr buitenspelen en Agnes Kant (SP) bracht dit pleidi als initiatiefwet in de Tweede Kamer. Beleidsbrief Na discussie in de Kamer werd het initiatief geen wet maar een beleidsbrief van (tenmalig) Minister Dekker aan alle gemeenten. Ze schreef hierin nder andere: Als richtgetal geef ik u mee dat de deskundigen p dit terrein uitgaan van 3% van de vr wnen bestemde gebieden. Het rijk rekent erp dat gemeenten bij de pzet van nieuwe uitleglcaties dit richtgetal van 3% hanteren. In bestaande situaties ndig ik u uit m z mgelijk naar dit percentage te te greien als hieraan nu niet wrdt vldaan. Stepen en vergelijkbare penbare ruimte wrden hierin niet meegeteld. Grenvrzieningen bijvrbeeld kunnen hierin wel wrden meegeteld, mits deze hiervr geschikt zijn en de mschrijving in het bestemmingsplan duidelijk maakt dat de gebieden met deze bestemming als speelruimte kunnen fungeren. Ik verzek gemeenten daarbij tevens aandacht te besteden aan de kwaliteit en bereikbaarheid van de buitenspeelruimte." Veel gemeenten hebben de prep ter harte genmen. In de meeste gemeentelijke beleidsvisies vr speelruimte wrdt inmiddels de 3-prcentsnrm genemd. Geregeld dus? Is de ruimte m buiten te spelen, bewegen en te sprten nu dan geregeld? Nee, er zijn ng steeds meer dan geneg redenen vr Jantje Betn m te zrgen vr meer, avntuurlijke en veilige buitenspeelruimte. Er is te weinig geschikte ruimte vr kinderen m buiten te spelen. En de ruimte die er is, is vaak afgebakend met hekken, slecht bereikbaar en prikkelt de creativiteit niet. Stepranden wrdt langzaamaan een spel uit de categrie uit ma s tijd ; zveel aut s staan er vr. Wie kent ng het verschil tussen slangentikkertje en tvtikkertje? En als 8-jarige zelf naar schl kunnen en mgen fietsen, is steeds minder nrmaal. Meer en leuker Jantje Betn werkt aan buitenspelen mdat het geznd is, leuk is, je er vriendjes ntmet en er p alle vlakken van leert. We nemen een actieve psitie in bij het plssen van het maatschappelijke prbleem dat kinderen nauwelijks meer vrij buiten kunnen spelen. Samen met nder andere uders, gemeenten, welzijnswerkers zrgen we vr meer én leuker buitenspelen. En dan bedelen we plekken waar leuke, avntuurlijke en veilige testellen staan. Maar k natuurspeelplaatsen waar je kunt spelen met de natuur. En plekken die niet speciaal zijn ingericht m te spelen maar wel z gebruikt kunnen wrden. Om te vetballen is een del van jassen p een pleintje f een grasveld, net z ged. En skelteren kan k p een brede step. Het gaat dus niet alleen m de heveelheid (fysieke) buitenruimte. Het gaat k m de vraag f je er mág spelen, mag schreeuwen en rennen. En f de buitenruimte schn en veilig is. Speelbaar maken Gelukkig is er nu meer aandacht vr een leefmgeving waar je kunt sprten en bewegen. Z spreekt het huidige kabinet, in haar beleidsbrief van afgelpen mei,ver bewegen en sprten in de buurt. Er was k sprake van een rijksinventarisatie naar de mgelijkheid vr sprten en bewegen in de Nederlandse gemeenten. We hebben die ng niet gezien. Ondertussen gaat Jantje Betn gewn dr en biedt gemeenten, crpraties, schlen enz. graag hulp bij het speelbaar maken van buurten. Zwel fysiek als sciaal. [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 6 > 18

7 Nieuwe meetlat De 3-prcentsnrm vr gemeenten is dus ng steeds actueel. Vlgens een nderzek van Rig uit 2008 werd een gemiddelde gemeten van 1,4%. Dat zu betekenen dat er te weinig buitenspeelruimte is. Echter, we hren regelmatig dat de nrm te vaag is. De manier waarp gerekend wrdt, is niet veral hetzelfde. De nrm is blijkbaar verwarrend. Dat én het pleidi van Jantje Betn dat je er met fysieke ruimte alleen niet bent, pleit vr een ander meetinstrument. Wij pakken zelf die handschen p. We willen een nieuwe meetlat maken vr de speelbare buitenruimte. Een meetlat vr he veel en he leuk. Wie wil meedenken, is van harte welkm. Je kunt je reacties nderaan het bericht kwijt. 4 Uit de expertisegrep Jeugdlkalen (nta 12 april 2011) De nta beperkt zich tt vlgende twee invalsheken: - Cijfermatige nrmen (ppervlakte, aantal,..) m.a.w. meetbaar f berekenbaar en uit te drukken in cijfers - Nrmen die niet cijfermatig zijn maar ergens wel een link hebben met ruimtelijke planning (met wat kneedwerk mgelijk p te nemen in bijvrbeeld bestemmingsvrschriften f stedenbuwkundige verrdeningen) De nta det geen uitspraak ver de zin f nzin van het inveren van (ppervlakte)nrmen vr jeugdlkalen, en geeft enkel een psmming van diverse nrmen in verschillende publicaties. 4.1 Lkalenvisum Scuts en Gidsen Vlaanderen (2009) (www.jeugdlkalen.be/prduct/lkalenvisum) - Binnenruimte: 3m² spel- en bewegingsruimte per lid en 0.5m² materiaalruimte per lid - Buitenruimte Ligging en accmmdatie: Makkelijk en veilig te bereiken (te vet en met de fiets) en te vinden vanuit de wnkernen Terrein en gebuw zijn vlt tegankelijk vr rlstelgebruikers In- en uitgang liggen veilig tv verkeerssituatie Aut s kunnen veilig aan- en afrijden Er is een fietsenrek aanwezig Beschikbare speelruimte rnd de lkalen Twee bruikbare speelruimtes verbnden aan het gebuw zdat twee takken ngestrd tegelijk buiten kunnen spelen. Eén grte ruimte die in twee gesplitst kan wrden telt vr twee ruimtes. Oppervlakte: 5m² per lid (f mgerekend1000 kinderen / vetbalveld) Kwaliteit van de speelruimte rnd de lkalen Speelsituatie afgeslten van de straat Degelijke ndergrnd (niet te veel mdder, scherpe stenen, netels, lsliggende tegels, ) Vldende grt verdekt gedeelte Veilige speelruimte (znder rmmel f gevaarlijke speeltuigen) Prikkelend vr kinderen, de ruimte ndigt uit tt spelen Speel- en ntspanningsmgelijkheden in de mgeving Bs, park f duinen p wandelafstand Extra sprt- f speelmgelijkheden p wandelafstand? Autvrije, autluwe f aut-arme speel- f wandelstraten in de naaste mgeving? Tcht- en wandelmgelijkheden in de verdere mgeving? [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 7 > 18

8 4.2 Het Schietld meetinstrument vr jeugdhuizen (Lcmtief 2001) - Binnenruimte 2m² bewegingsruimte (ntmetingsruimte) per persn bij een gemiddelde maximale bezetting per avnd, grtte van de ntmetingsruimte aanpasbaar aan de bezetting (aparte ruimtes, scheidingswand, ) Bijkmend: vldende stckeringsruimte, vergaderruimte, extra ruimte vr bijvrbeeld repeteren/films/ (per bijkmende functie die het jeugdhuis vervult een aangepaste aparte ruimte) Sanitair - Buitenruimte Ligging en bereikbaarheid Accmmdatie De ligging verrzaakt geen hinder f verlast vr de buurtbewners. Het jeugdhuis is makkelijk te bereiken en te vinden vanuit de wnkernen Terrein en gebuw zijn vlt tegankelijk vr rlstelgebruikers Het jeugdhuis is veilig te bereiken, zwel te vet als met de fiets Er is vldende ruimte tussen in/uitgang en de straat Er is een fietsenrek aanwezig Er is vldende parkeerplaats vr mtrvertuigen Er is mgelijkheid tt buiten zitten (terras) In de gemeente is sprtaccmmdatie tegankelijk. 4.3 Checklist jeugdlkalen prvincie Antwerpen (2004) - Binnenruimte Lkalen minstens 3m² per lid - Buitenruimte Ligging en accmmdatie Het lkaal is vr kinderen en jngeren veilig te bereiken Er is een buffer tussen het lkaal, de nmiddellijke mgeving en de straat Aut s kunnen veilig af- en aanrijden Er zijn vldende fietsenstallingen beschikbaar bij het lkaal De lkalen liggen afgeschermd van de penbare weg De afrastering is in gede staat en minstens een meter hg Beschikbare speelruimte rnd de lkalen Het terrein is dr zijn inrichting makkelijk te verdelen in verschillende speelplekken Er is vldende vrije ruimte in de nmiddellijke mgeving van het lkaal m veilig en ngestrd te kunnen spelen De beschikbare ruimte is vldende aangepast aan de verscheidenheid van de beheften Zwel individueel spel als grepsspel is mgelijk p de vrije ruimte rnd het lkaal De buitenruimte rnd het lkaal is vldende ruim m alle leeftijdsgrepen tegelijk rnd het lkaal te laten spelen Kwaliteit van de speelruimte rnd de lkalen Het terrein is geschikt vr verschillende srten spel Het terrein is z ingericht dat het kinderen en jngeren uitndigt tt spelen 4.4 Blkhutwijzer Scuting Nederland (2008) [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 8 > 18

9 Binnenruimte: [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 9 > 18

10 [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 10 > 18

11 [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 11 > 18

12 5 Speel ruim! Een hulpmiddel vr jeugddiensten bij de pmaak van een speelruimteplan) (2011) Bijlage 6: nrmen vr speelruimte (ude nrmen en bruikbare vrbeelden) Mmenteel bestaan er in Vlaanderen geen wettelijk afdwingbare nrmen in verband met de heveelheid speelruimte er vr kinderen met wrden vrzien. Het recht m bijvrbeeld een minimum % penbare ruimte als speelruimte p te eisen bij een nieuwe verkaveling is dus nbestaande. Wel kan er getracht wrden m samen met de verkavelaar en de gemeente een gede vereenkmst uit te werken. Ok nderstaande nrmen kunnen hiervr wrden gehanteerd. Indeling vlgens actieradius (JANSEN D., Landje Pik. speel-inclusieve inrichting en planning van wngebieden. Blz. 8) Leeftijd waar spelen ze Ruimteclaim 1-3 jaar In het zicht van thuis, p krte afstand van de wning 4-6 jaar Idem 1-3 jaar en uitbreiding tt 'in de buurt' 6-12 jaar Idem 4-6 jaar en uitbreiding tt 'in de wijk', tt hnderden meters van de wning Vanaf 8 à 10 jaar: grtere actieradius De eigen buurt blijft de uitvalsbasis jaar Idem 6-12 jaar De spelactiviteiten verplaatsen zich naar meer gerganiseerde mgevingen zals sprtclubs. Pleintjes in de eigen buurt blijven wel een ntmetingspunt: rndhangen, skaten, basketballen. Breed trttir, mgelijkheid m een 'rndje te fietsen' znder ver te steken Vrije ruimte van m² Minder dan 100m van de wning Vrije ruimte van m² Minder dan 300m van de wning Aandacht vr fietsrutes naar centrale vrzieningen en fietsvrzieningen bij versteekplaatsen Grennrmen Vlaanderen per verstedelijkingsklasse (VANDROMME D., Nrmen vr grenvrzieningen in de stedebuwkundige planvrming Grenkntakt, 1997, jaargang 2, Blz. 27 en 29) [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 12 > 18

13 In de Lange termijnplanning grenvrziening (1993), wrdt elke Vlaamse gemeente in een bepaalde klasse ingedeeld, telkens gekppeld aan een grennrm. Men gaat er van uit dat, naarmate de verstedelijking daalt, k de behefte aan penbaar gren daalt. Verstedelijkingsniveau Omschrijving Grennrm in m²/inw. Klasse 1 Agglmeraties 30 Klasse 2 Uitgebreide agglmeratie 25 Klasse 3 Randgebieden 20 Klasse 4 Intermediaire zne 15 Klasse 5 Landelijke zne 10 De richtlijnen Akkermans³ Deze richtlijnen zijn afkmstig uit de beleidsnta van tenmalig staatssecretaris vr ruimtelijke rdening Paul Akkermans (1980). Grtte inwners Grenbehefte Agglmeratie Agglmeratiepark Stad Netwerk van wandelpaden Stadsdeel f drp Wandelpark 3-8 ha p max. 1 km afstand Buurt Buurtpark 3000m² Wninggrep Rusthek 300m² p max 400 meter afstand Grennrmen Amsterdam (ude nrm, eind jaren 60) Naam Lpafstand Grtte Aantal Speelplaats kleintjes max. 100m m² 1 per 100 wningen Jeugdspeelplaatsen max. 400m m² 1 per 2560 wningen Ruige speelterreinen min. 1,5 ha 1 per inw. Buurtparken 400m Variabel Wijkparken 800m Trapveldjes 175m 30 x 50m 1 per 500 inw. Vlley- en basketveldjes 450m² 1 per 750 wningen Rlschaatsbaantjes Variabel 1 per 500 wningen Schlspeelplaatsen Variabel Schlwerktuinen Variabel Vlkstuinen Sprtparken Alg. ntspanningsgebied Afstand max. 6 km max. 6 km van wning Stad Mechelen In Mechelen is er een cllegebesluit dat de verplichting plegt m de jeugdraad m advies te vragen bij elke verkaveling f nieuwbuwprject en dat enkele nrmen aangeeft i.v.m. speelruimte: Verkavelingen Bij 150 à 200 wningen Bij 30 à 50 wningen Gebuwencmplexen min 30 are ppervlakte speelruimte min 300 m² ppervlakte speelruimte [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 13 > 18

14 Bij 30 wningen: min 10 m² per wning met een minimum van 200 m² ppervlakte speelruimte Meer dan 40 wningen Minimum 15 m² per wning met een minimum van 1200 m² ppervlakte speelruimte Er is tevens een algemene richtlijn dat er gestreefd wrdt naar 1m² speelruimte per jnge inwner buiten de parken. (Cntactpersn: Benny Bs 015/ ) 6 Nrmen m.b.t. de bereikbaarheid van penbaar gren in Vlaanderen (Grencntact 1997/2) grenelement afstand (in vgelvlucht) type gren gren (vlakke, lijn- en puntvrmige elementen) binnen m wngren grene ruimte (min. 2 3 ha) binnen m buurtgren grene ruimte (min. 10 ha) binnen m wijkgren Gent Nederland nrm 30m² penbaar gren per inwner algemene grennrm 75m² per wning 7 Grene ruimte vr jeugdwerkinitiatieven vlgens speelkringen (Steunpunt Jeugd, nderzek publieke speelruimte in Vlaams-Brabant, 2006) speelkring grtte afstand type speelruimte eerste speelkring tweede speelkring 0,4-0,6 ha directe mgeving jeugdlkaal jeugdlkaal speelweide/grasveld derde speelkring 2-4 ha binnen 1,5 km speelzne in bs (avnt. gren speelterrein) vierde speelkring drtrekgebied (tchten) 8 RUIMTELIJKE NORM VOOR JEUGLOKALEN (Steunpunt Jeugd, enig pzekwerk Pat Rseleers, januari 1999, check Katrijn Gijsel 2011) Buitenschlse kinderpvang (telefnische infrmatie kind en gezin ) - richtnrm van 4 vierkante meter/kind - wrdt niet expliciet gebruikt, eerder een srt richtsner - Check ktber 2011: Kind en Gezin hanteert ng steeds een richtnrm van 4m² per kind (binnenruimte vr buitenschlse pvang) Vr kinderdagverblijven met min. 2m² rustruimte per kind en min. 3m² bespeelbare ruimte vrzien zijn (binnenruimte) en er met een bespeelbare buitenruimte zijn die aansluit bij de binnenruimte. Vr buitenruimte zijn er geen ppervlaktenrmen. CJT: centrum vr jeugdterisme [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 14 > 18

15 (uit de publicatie buwen aan een bivakhuis ) pties vr het "nul-huis": - slaapruimte: minimum 3 vierkante meter/persn - dagruimte: minimum 1,5 vierkante meter/persn - ruimte vr keuken en sanitair: nbepaald - TOTAAL: minimum ngeveer 5 bruikbare vierkante meter/persn Speelpleinen: NDO en Dn Bsc Er bestaan geen wettelijke nrmen, nch duidelijke criteria f streefdelen. Onderwijs De ruimtenrmen wrden uitgedrukt in maximale brut-vlerppervlakten. Gangen, trappen, liften e.d. wrden hierbij ingerekend. Echt nbruikbare ruimtes en buitentrappen wrden niet meegerekend. Op basis van deze maximale brut-ppervlakten kan een schl fndsen verwerven m infrastructuurwerken uit te veren. Er is een verschillende nrm vr lager en secundair nderwijs. Deze nrm is gebaseerd p het aantal leerlingen. Oefening leert ns dat men gemiddeld maximaal mag uitkmen p de vlgende nrmen: - vr basisnderwijs: 9 vierkante meter/leerling - vr secundair nderwijs: 11 vierkante meter/leerling Eigenlijk is het een stuk ingewikkelder. Bij beiden kan er, afhankelijk ven het aantal lesuren, ng bijkmende ruimte pgevraagd wrden vr lichamelijke pveding en vr levensbeschuwelijke lessen. In het secundair nderwijs bestaan er dan ng aangepaste berekeningssleutels vr lespakketten die bv. een grtere praktijkruimte ndzaken. Check ktber 2011: Over buitenruimte schlen zijn p vlgende fysische nrmen te vinden: Vr parkeer- en maneuvreerruimte wrdt een maximale ppervlakte tegekend van 24m² per persneelslid dat minstens een halve pdracht vervult. Vr het stallen van fietsen en brmfietsen wrdt een maximale ppervlakte tegekend van 1,20 m² per leerling f persneelslid dat met de fiets f brmfiets de schl bezekt. De maximale tegelaten verharde ppervlakte van de speelplaats wrdt vastgesteld p: 10 m² per leerling van het buitengewn basis- en buitengewn secundair nderwijs, met een minimum van 300 m² 8 m² per leerling van het gewn basisnderwijs, met een minimum van 250 m² 4 m² per leerling van het secundair nderwijs waarvan maximum 1,20 m² per leerling verdekt mag zijn, met een minimum van 50 ², vr het gewn nderwijs en 1,80 m², met een minimum van 75 m², vr het buitengewn nderwijs. In deze ppervlakte zijn alle ppervlakten inbegrepen die deel uitmaken van de verharde ppervlakte van de pen speelplaats, zals nder meer wegenis- en buitensprtinfrastructuren. Deze fysische nrmen zijn gebaseerd p maximale waarden, een benadering die z n rsprng heeft in de buwwede van de jaren 70 en 80. Schlen zijn uiteraard vrij m grtere buitenruimtes aan te leggen, maar zullen enkel vr de maximale ppervlakte vlgens het nrmenbesluit (5 ktber 2007) wrden gesubsidieerd. VVKSM Brussel en Chir Brussel (uit het nderzeksrapprt "het stenen strijdperk") De algemene qutering van het aspect ruimte is de samentelling van twee deelgegevens (samen gequteerd p maximum van 100 punten): - de beschikbare ppervlakte (met maximum van 50 punten) - het aantal bruikbare ruimtes (met maximum van 50 punten). - Een ttale scre van 100 punten (met 50 punten p elk nderdeel) is een uitstekende scre en de na te streven ideale situatie. [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 15 > 18

16 - 70% (met scre van 35 p elk nderdeel) hiervan is aanvaardbaar en is net vldende. de beschikbare ppervlakte: - 4 vierkante meter/aangeslten lid - 1 vierkante meter bergruimte/lid - TOTAAL: 5 vierkante meter/lid (gerelateerd aan ttale ppervlakte van het gebuw) - puntensysteem p 50: werkelijk aantal vierk. meter X 50 aantal leden X 5 - DUS: de ttale ppervlakte van het gebuw is minimum 3,5 en liefst 5 vierkante meter per aangeslten lid. het aantal bruikbare ruimtes - 1 ruimte per leeftijdsgrep (afdeling, tak,...) - 1 leidingslkaal - 1 materiaalruimte - 1 ruimte met tegevegde waarde (binnenspeelruimte, keuken, vertel- f knutsellkaal,...) - puntensysteem p 50 punten: aantal bruikbare ruimtes X 50 aantal leeftijdsgrepen + 3 VVKSM natinaal (uit de brchure Scuting wil iets meer dan een dak ) Vergelijkbaar puntensysteem als hierbven (VVKSM en Chir van Brussel), met enkel een gewijzigde nrm qua vereiste ppervlakte, t.t.z.: - 3 vierkante meter effectieve speel- en bewegingsruimte per lid (qutering p 40 punten) vierkante meter materiaalruimte per lid (qutering p 10 punten) Jeugdraad Gent (vrbereiding van een brchure handleiding nderhuden jeugdlkaal ) - 2,5 à 3 vierkante meter/jngere - De initiatiefnemers stellen dat dit een absluut minimum is en dat het streefdel best hger mag liggen. 9 Repetitieruimtes Een drsnee repetitieruimte: minimum 20m² (30m² is meestal kee ) Geluid van drsnee repetitie: ngeveer 120 db 10 Rekenefening jeugdwerkruimte in Vlaanderen aantal partic. jeugdwerk 5146 aantal gemeent. jeugdwerk ttaal aantal jeugdgrepen gemiddeld ngeveer 100 leden te rekenen per lkale grep aan 3m² binnenruimte en 5m² buitenruimte per lid, geeft dat: aantal leden binnenruimte ttaal m² 508,74 hectare buitenruimte ttaal m² 847,9 hectare [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 16 > 18

17 ruimte ttaal m² 1356,64 hectare Dus: vlgens de teruggevnden nrmen (minimale ppervlaktes ruimte vr jeugdlkalen en bijhrende buitenruimte) kmt deze minimale ruimtevraag mgerekend naar Vlaanderen neer p ngeveer hectare. Let wel: de nrm van 5 m² buitenruimte per lid is een richtnrm, vr veel jeugdgrepen in de (binnen)stad zal deze minimale ruimte al utpisch zijn terwijl grepen in het buitengebied (nu ng) vaak meer ruimte ter beschikking hebben. Ter vergelijking: hectare landbuw, hectare recreatie,... in Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen. Een belrndje naar enkele jeugdwerkers die puur vanuit hun uit eigen ervaring en hun specifieke cntext inschatten heveel ruimte ndig is m in grep te spelen, leverde het vlgende p. gemeente terreintype pp. speltype aantal kinderen leeftijd Jette Bs in stad 5 ha Verstppertje 35 8 tt 11 Pleinspel +praatspel 5 grepen (van 12-tal leden) zittend + tegelijk een verschillend spel grasplein met bebste ca. hindernissenparcurs in lukt ng ged, meer wrdt tss. 6 en Lchristi randen 5000m² bsrand + meilijk 16j. Recreatiedmein de plein, bs, water, mdder, 5 tt 17 Ostkamp Valkaart m² estafette,... spelen 4 grepen +/- 50 tal kinderen jaar 2 grepen tegelijk, ngeveer Grasplein en stenen 100 kinderen lukt, anderen De Pinte - rnd ker ter grtte van 2 meten uitwijken naar tss. 5 en eigen jeugdlkaal basketbalvelden ca 1500m² Alle srten speelveld (zie hiernder) 17 De Pinte - speelveld 10 min wandelafstand Grasveld en bsje ca Opmerkingen van deze jeugdwerkers: 37500m² Alle srten, p gras 5 grepen tegelijk, ngeveer 350 kinderen Jette: We speelden verstppertje in het bs, maar kregen van de bswachter een berisping. We mchten ns enkel p de paden begeven. Daar verstppertje spelen is natuurlijk rnduit debiel. Dit terwijl wij al jaren in het bs spelen, en plts werd nze speelruimte tt de paden beperkt. Lchristi: Baseball met 25-tal pers. neemt nageneg heel het plein in, een minivetbaltrni idem (3 pleintjes) Ostkamp: 3 jeugdverenigingen p één dmein (één ervan slechts m de twee weken activiteit) tss. 5 en 17 Dit geeft ng eens de cmplexiteit aan, het lijkt nmgelijk m hier algemene nrmen uit af te leiden. Er zijn grte verschillen tussen grepen in de stad en p het platteland. Jeugdgrepen gebruiken de ruimte die zij ter beschikking hebben, en als die te klein is, meten zij creatieve plssingen zeken. Bijvrbeeld gaan stadsgrepen vaak p dagtcht (buiten de stad), zijn er heel wat grepen met een drschuifsysteem (wie speelt p het eigen plein, wie gaat spelen p lcatie, naar het zwembad, p tcht, ), zijn er grepen met een vereenkmst f afspraak ver een bs waarin zij mgen spelen, enzvrt. In Brussel maakte het BIM enkele jaren geleden een verzichtskaart BIM vr grentjes in verleg met het platfrm Jeunesnatuurlijk, m k de minder bekende grene speelruimten in Brussel aan jeugdgrepen bekend te maken met het g p een betere spreiding en een beter gebruik van de ruimte. 11 Rekenefeningen tegankelijk (speel)gren in Vlaanderen We passen even een paar ppervlakte nrmen te p de vier piltgemeenten van het prject Spelen en ravtten in gren Limburg, m de gedachten te vestigen. Deze nrmen zijn echter ntwikkeld vr stedelijke cntext. gemeente aantal inwners < 17 jaar (testand 2007) nbebuwde pp. (ha) (testand 2011) speelruimte (ha) vlgens tek. Eur. nrm steden (10 m² /kind) penbaar gren (ha) vlgens nrm Gent (30m²/inw.) Riemst [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 17 > 18

18 Bilzen Hechtel-Eksel Genk [ klik hier vr de titel van de nta ] I [ klik hier vr de datum van de nta ] I pagina 18 > 18

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

UITVOERINGSPROGRAMMA SPEELRUIMTE 2013-2020

UITVOERINGSPROGRAMMA SPEELRUIMTE 2013-2020 UITVOERINGSPROGRAMMA SPEELRUIMTE 2013-2020 In Kinderspel, de Nta Speelruimte 2013 2020 nderkent de gemeente Bussum het belang van speel- en ntmetingsruimten. Kinderen hebben immers recht p (buiten) spelen.

Nadere informatie

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau Cllege vr schljaar 2014-2015 Plaatsingsrichtlijnen p het Dr. Nassau Cllege In de kmende jaren zal de Cit eindtets in het basisnderwijs niet meer afgenmen wrden in februari,

Nadere informatie

Procesdocument Klankbordgroep Schakenbosch

Procesdocument Klankbordgroep Schakenbosch Prcesdcument Klankbrdgrep Schakenbsch Tijdens de klankbrdgrepvergadering van 23 juni 2010 is de afspraak gemaakt met de leden van de klankbrdgrep m duidelijkheid te geven ver het prces, de kaders, de verschillende

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie

TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND

TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER SCAN TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND BESCHRIJVING De ksten mzaïekbeheer zijn een vergeding vr de ksten die p bedrijfsniveau gemaakt wrden vr het

Nadere informatie

Godsdienstige stellingname collega

Godsdienstige stellingname collega Gdsdienstige stellingname cllega Je werkt p een penbare basisschl en hebt kinderen van verschillende natinaliteiten in je grep. Een van je cllega's draagt een hfddek. De kinderen uit haar grep scren ged

Nadere informatie

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden?

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden? Omgevingsscan Achtergrnd prject De gemeente Drdrecht heeft het plan pgevat de prblematiek rndm (merendeels verslaafde) dak- en thuislze mensen in haar stad aan te pakken. In dit kader heeft de gemeente

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Wij verzoeken u de toelichting voor het invullen van het formulier goed te lezen.

Wij verzoeken u de toelichting voor het invullen van het formulier goed te lezen. Wij verzeken u de telichting vr het invullen van het frmulier ged te lezen. Op basis van de dr u aangegeven reismgelijkheden van de leerling en p basis van het verversadvies van schl en eventuele andere

Nadere informatie

VGSO Nieuwsbrief extra editie over komende gemeenteraadsverkiezingen

VGSO Nieuwsbrief extra editie over komende gemeenteraadsverkiezingen VGSO Nieuwsbrief extra editie ver kmende gemeenteraadsverkiezingen Hierbij ntvangt u een extra nieuwsbrief van de VGSO. Deze nieuwsbrief staat vrijwel geheel in het teken van de gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie

WERKBLAD FUNDA.NL. Je kan met funda heel veel gegevens over je woonbuurt te weten komen!

WERKBLAD FUNDA.NL. Je kan met funda heel veel gegevens over je woonbuurt te weten komen! WERKBLAD FUNDA.NL Inleiding De mdule leefbaar Nederland gaat ver de verschillen in sciale mstandigheden tussen mensen. Het gaat ver verschillen in gezndheid, verschillen tussen stad en platteland en ver

Nadere informatie

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER 1 JUNI 2015 HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER SEYS VEERLE PROVINCIEBESTUUR WEST-VLAANDEREN Hug Verriesstraat 22 8800 ROESELARE Vrwrd Sinds 1971 ndersteunt de prvincie

Nadere informatie

Goed nieuws; kinderopvangtoeslag omhoog!

Goed nieuws; kinderopvangtoeslag omhoog! Data m te nthuden December 2015 04-12 Sinterklaas p schl. Grepen 5 t/m 8 een cntinurster tt 14.00 uur. Neem je eigen lunch mee p 4 december! 13-12 Kerstmarkt vanaf 12.00 tt 18.00 uur, kinderen van De Meeander

Nadere informatie

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE Begeleiding van leerlingen met ernstige rekenprblemen en/f dyscalculie Delen en uitgangspunten Binnen het Veluws Cllege Crtenbsch hanteren wij het Prtcl Ernstige

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Aan de hand van deze 3 lessen ontdekken de leerlingen dat er techniek in en om de Schelde, dus in onze regio, een erg belangrijke rol speelt.

Aan de hand van deze 3 lessen ontdekken de leerlingen dat er techniek in en om de Schelde, dus in onze regio, een erg belangrijke rol speelt. Techniek & de Schelde Aan de hand van deze 3 lessen ntdekken de leerlingen dat er techniek in en m de Schelde, dus in nze regi, een erg belangrijke rl speelt. Gerelateerde kerndelen Vlaanderen, Primair

Nadere informatie

Projectomschrijvingen van het Uitvoeringsprogramma 2012-2015 Visie Openbaar Vervoer 2020

Projectomschrijvingen van het Uitvoeringsprogramma 2012-2015 Visie Openbaar Vervoer 2020 Vrdracht Prvinciale Staten van Nrd-Hlland Vrdracht Haarlem, juli 2012 Onderwerp: Uitveringsprgramma 2012-2015 Visie Openbaar Verver 2020 Bijlage: Prjectmschrijvingen van het Uitveringsprgramma 2012-2015

Nadere informatie

Leidraad voor het aantonen van de modules als landelijk georganiseerde jeugdvereniging

Leidraad voor het aantonen van de modules als landelijk georganiseerde jeugdvereniging Departement Cultuur, Jeugd, Sprt en Media Afdeling Jeugd Arenbergstraat 9 1000 Brussel subsidiedssierjeugd@cjsm.vlaanderen.be Leidraad vr het aantnen van de mdules als landelijk gerganiseerde jeugdvereniging

Nadere informatie

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 Resultaten penbare marktcnsultatie Verkp klster Grt Bijstervelt Gemeente Oirscht BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Oirscht is sinds nvember 2009 eigenaar

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Stand van zaken ontwerp gebruiksovereenkomst stedelijke infrastructuur - niet-commerciële organisaties

Stand van zaken ontwerp gebruiksovereenkomst stedelijke infrastructuur - niet-commerciële organisaties Verslag algemene vergadering jeugdraad 26 juni 2014 Aanwezig: Sisse Verstappen (vrzitter), Charltte De Decker (penningmeester), Gedele Vermeiren (schepen van jeugd), Rb Smits (dagelijks bestuur), Céline

Nadere informatie

Ruimtelijke toekomstvisie dorp (discussiestuk)

Ruimtelijke toekomstvisie dorp (discussiestuk) Ruimtelijke tekmstvisie drp (discussiestuk) Waarm dit vrstel De behefte aan een tekmstvisie vr de verdere ruimtelijke ntwikkeling van ns drp is ntstaan naar aanleiding van de bijeenkmsten met bewners ver

Nadere informatie

Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderopvang

Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderopvang Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderpvang KOM Kinderpvang verzrgt kinderpvang vr kinderen in de leeftijdsgrep 0 tt en met 12 jaar. Alle medewerkers van de stichting zetten zich vlledig in m kwalitatief

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

De gastouder schept een vertrouwde en familiare opvang omgeving voor het gastkind

De gastouder schept een vertrouwde en familiare opvang omgeving voor het gastkind Gastuderbureau Kindvriendelijk PEDAGOGISCH BELEID Inleiding Kinderpvang is een kwestie van vertruwen. Vraaguders vertruwen de gastuders en het gastuderbureau hun allerliefste bezit te. Zij meten de zekerheid

Nadere informatie

Alleen m.b.t. vergoedingen pedagogisch Instemming. medewerkers (hoofdstuk 1 uit de regeling) Advies

Alleen m.b.t. vergoedingen pedagogisch Instemming. medewerkers (hoofdstuk 1 uit de regeling) Advies Satusverzicht. Cnsultatie Unitmanagers/Lcatiemanagers mei 2011 evaluatie Cnsultatie cliëntenraad Besluit Bestuursgrep 22 april 2003 OR Alleen m.b.t. vergedingen pedaggisch Instemming medewerkers (hfdstuk

Nadere informatie

Geluidsnormering Activiteiten besluit De geluidsnormen voor scholen en kinderdagverblijven zijn sinds 1 januari 2010 aangepast. art. 2.

Geluidsnormering Activiteiten besluit De geluidsnormen voor scholen en kinderdagverblijven zijn sinds 1 januari 2010 aangepast. art. 2. Briefrapprtage Wardeel Glimmen Milieuznering akestisch nderzek Interegin Grep B.V. Past. van de Plaatstraat 17a 2375 AE Rijpwetering T. (071) 341 79 79 F. (071) 341 79 70 www.interegin.nl Rijpwetering,

Nadere informatie

Inspectie Leefomgeving en Transport Ministerie var\ Infrastructuur en Milieu

Inspectie Leefomgeving en Transport Ministerie var\ Infrastructuur en Milieu [DATUM, ^TVANGST_. /ADVOOOR_Lf!:^ -! itkn/, \ Inspectie Leefmgeving en Transprt Ministerie var\ Infrastructuur en Milieu > Returadres Pstbus 16191 2500 BD Den Haag Het cllege van burgemeester en wethuders

Nadere informatie

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers Oprep erkenning en subsidiëring van grepsgericht aanbd pvedingsndersteuning dr vrijwilligers In het kader van het versterken van aanbd pvedingsndersteuning in de Huizen van het Kind lanceert Kind en Gezin

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN EISEN BUITENTERREIN KAZERNETERREIN KLARENDAL. v.1 juni 2009

PROGRAMMA VAN EISEN BUITENTERREIN KAZERNETERREIN KLARENDAL. v.1 juni 2009 PROGRAMMA VAN EISEN BUITENTERREIN KAZERNETERREIN KLARENDAL v.1 juni 2009 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 3 2. Prgramma Buitenruimte Kazerneterrein Klarendal... 4 1. Inleiding De wijk Klarendal is gebuwd

Nadere informatie

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR!

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR! Ontwikkeling van kinderen, stagnatie van de ntwikkeling en drverwijzen Wij prberen er vr te zrgen dat kinderen zich bij nze pvang plezierig velen en zich kunnen ntwikkelen. Om te kunnen berdelen f dit

Nadere informatie

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019 Bschveld n Tur Herijking Sciale Visie Bschveld 2015-2019 Inleiding Vr u ligt het verslag van de herijking van de sciale visie van Bschveld vr de peride 2015 2019. In 2007 is de sciale visie van Bschveld

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Gemeente Ede. Memo. Bijlage 2 (behoort bij 663983)

Gemeente Ede. Memo. Bijlage 2 (behoort bij 663983) Gemeente Ede Bijlage 2 (behrt bij 663983) Mem Aan : De gemeenteraad van Ede Van : Cllege van burgemeester en wethuders Datum : 12 april 2011 Registratienummer : 663981 Onderwerp : Discussienta vr uitwerking

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Hebben woningcorporaties de plicht om maatschappelijk vastgoed boven een bepaalde drempel Europees aan te besteden?

Hebben woningcorporaties de plicht om maatschappelijk vastgoed boven een bepaalde drempel Europees aan te besteden? Tijdelijke regeling diensten van algemeen ecnmisch belang tegelaten instellingen vlkshuisvesting Q and A s: update d.d. December 2011 Aanbesteding Hebben wningcrpraties de plicht m maatschappelijk vastged

Nadere informatie

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kp van Nrd-Hlland Er is sprake van hgbegaafdheid, blijkens uit: Een ttale intelligentie gelijk f hger dan 130 N.B.: bij een intelligentienderzek wrdt nrmaliter

Nadere informatie

Tijdelijke regeling diensten van algemeen economisch belang toegelaten instellingen volkshuisvesting. Q and A s: update d.d.

Tijdelijke regeling diensten van algemeen economisch belang toegelaten instellingen volkshuisvesting. Q and A s: update d.d. Tijdelijke regeling diensten van algemeen ecnmisch belang tegelaten instellingen vlkshuisvesting Q and A s: update d.d. februari 2013 Aanbesteding Hebben wningcrpraties de plicht m maatschappelijk vastged

Nadere informatie

6 Verordenende stedenbouwkundige voorschriften

6 Verordenende stedenbouwkundige voorschriften 6 Verrdenende stedenbuwkundige vrschriften Het grafische bestemmingsplan wrdt weergegeven in figuur 8: verrdenend grafisch plan. 6.1 Artikel 1. Lkaal wngebied met lage dichtheid en gren karakter Telichting

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 Vr- en Vregschlse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 1. Inleiding Vr- en Vregschlse Educatie, als nderdeel van het bredere beleidsterrein nderwijsachterstandbeleid, wrdt sinds 2002 in Winterswijk vrmgegeven.

Nadere informatie

Beleidsregels verrekenen inkomsten uit commerciële (onder) verhuur en commerciële kostgeverschap 2015

Beleidsregels verrekenen inkomsten uit commerciële (onder) verhuur en commerciële kostgeverschap 2015 Beleidsregels verrekenen inkmsten uit cmmerciële (nder) verhuur en cmmerciële kstgeverschap 2015 Inhud Beleidsregels verrekenen inkmsten uit cmmerciële (nder) verhuur en cmmerciële kstgeverschap 2015...

Nadere informatie

Reglement betreffende een Provinciale herkenbaarheid bij elke vorm van provinciale subsidie.

Reglement betreffende een Provinciale herkenbaarheid bij elke vorm van provinciale subsidie. Reglement betreffende een Prvinciale herkenbaarheid bij elke vrm van prvinciale subsidie. DE PROVINCIERAAD VAN WEST - VLAANDEREN, Overwegende dat het belang van de prvinciale herkenbaarheid, naar aanleiding

Nadere informatie

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van Gouda van 29 november 2011;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van Gouda van 29 november 2011; I 00007777 besluit van de gemeenteraad vrstelnummer 723668 nderwerp Teslagenverrdening Wet werk en bijstand Guda 2012 de raad van de gemeente guda 29 nvember 2011 Gezien het vrstel van burgemeester en

Nadere informatie

Kwaliteitsaspecten van onderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van opleiders

Kwaliteitsaspecten van onderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van opleiders Kwaliteitsaspecten van nderwijs Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van pleiders Clfn Titel Kwaliteitsaspecten van nderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van pleiders. Auteur

Nadere informatie

PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0)

PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0) PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0) hetergene grepen: kinderen uit diverse sciale milieus, een grte verscheidenheid aan rts. De schl gaat adequaat m met verschillen tussen leerlingen: gezien deze verschillen

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Vergadering: 10 januari 2011

Aan de gemeenteraad Vergadering: 10 januari 2011 Aan de gemeenteraad Vergadering: 10 januari 2011 Nummer: 8A Tubbergen, 22 december 2011 Onderwerp: Afwijzen verzek bestemmingsplanherziening Autbedrijf Krezen, Reutummerweg 35 Tubbergen. Samenvatting raadsvrstel:

Nadere informatie

WETSTECHNISCHE INFORMATIE GEGEVENS VAN DE REGELING

WETSTECHNISCHE INFORMATIE GEGEVENS VAN DE REGELING WETSTECHNISCHE INFORMATIE GEGEVENS VAN DE REGELING Overheidsrganisatie gemeente Heusden Officiële naam regeling Beleidsregels vergunning parkeren Citeertitel Beleidsregels vergunning parkeren Beslten dr

Nadere informatie

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn Infrmatiebrief ver deelname aan het nderzek Fd2Learn Beste leerlingen, uders en/f wettelijk vertegenwrdigers, Dat het eten van vis (rijk aan mega- 3 vetzuren) ged is vr het functineren van de hersenen

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

.1-4- gemeente Eindhouen

.1-4- gemeente Eindhouen .1-4- gemeente Eindhuen Inleiding 3 3 Vr u ligt het Jaarverslag Leerplicht en Straks.nu 2008-2009. Qua vrm en pmaakeen ander jaarverslag dan u gewend bent. De vrij uitgebreide weergave van allerlei zaken

Nadere informatie

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563 Inspectie Werk en Inkmen Tezicht Gemeentelijk Dmein De Gemeenteraad Pstbus 11563 2502 AN Den Haag Prinses Beatrixlaan 82 2595 AL Den Haag Telefn (070) 304 44 44 Fax (070) 304 44 45 www.lwiweb.nl Cntactpersn

Nadere informatie

Analytische boekhouding

Analytische boekhouding Analytische Bekhuding Analytische bekhuding 1 Vrbereiding... 2 1.1 Dssier instellingen... 2 1.2 Analytische rekeningen maken... 3 2 Analytisch beken... 4 2.1 Kppeling... 5 2.2 Bekingsvrstellen (mdellen)...

Nadere informatie

Grote practische opdracht klas 3 1

Grote practische opdracht klas 3 1 1 Aardrijkskunde Praktische pdracht Aardrijkskunde. Dit schljaar met je een praktische pdracht maken vr het vak aardrijkskunde. Hiermee met je tenminste 10 klkuren bezig zijn geweest, ftewel 14 lesuren.

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017 Bertrand Russell Cllege hav en vw Overstap vmb naar 4-hav infrmatie 2016-2017 Waarm drstrmen naar 4hav? Stel, je zit in 4 VMBO-t. Je haalt gede resultaten, het ziet ernaar

Nadere informatie

Huurdersvereniging In De Goede Woning ACTIVITEITENPLAN

Huurdersvereniging In De Goede Woning ACTIVITEITENPLAN ACTIVITEITENPLAN 2014 Activiteitenplan 2014 : INLEIDING In 1997 werd de in Zetermeer pgericht met als del het behartigen van de belangen van huurders van de cmplexen van R.K. Wningbuwstichting De Gede

Nadere informatie

IKZ DEEL II : De informatieronde

IKZ DEEL II : De informatieronde Vanuit het standpunt van de zn is de schaduw nzichtbaar (Gethe) IKZ DEEL II : De infrmatiernde Het is méér dan een cliché f butade: m aan een breed kwaliteitsbeleid te werken, heb je écht steun, inbreng

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

Aan de directies, intern begeleiders en leerkrachten grep 8 van de basisschlen in Schiedam, Vlaardingen, Maassluis en Maasland. Schiedam, 23 september 2015 Betreft: Ondersteuningsaanbd bij de vergang primair

Nadere informatie

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie en dyscalculie en spellingsbegeleiding p het Carlus Clusius Cllege Zwlle Signalering en Begeleiding dyslectische / dyscalculische leerlingen Dyslexie:

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

Inschrijven van leerlingen

Inschrijven van leerlingen Inschrijven van leerlingen 1 Telatingsvrwaarden Een inschrijving kan pas ingaan na instemming met het schlreglement en het pedaggische prject van de schl. Bij de inschrijving dient een fficieel dcument

Nadere informatie

Algemene afspraken Gemeente Zwolle/ sportvereniging gemeentelijke buitensportaccommodaties

Algemene afspraken Gemeente Zwolle/ sportvereniging gemeentelijke buitensportaccommodaties vr elkaar Algemene afspraken Gemeente Zwlle/ sprtvereniging gemeentelijke buitensprtaccmmdaties Algemene afspraken In dit dcument wrden alle afspraken tussen de gemeente Zwlle en de sprtverenigingen beschreven.

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Inhudspgave Hfdstuk

Nadere informatie

EXPERTISESTEEKKAART. 1) Naam van de school/dienst/voorziening: Windekind Leuven. Adresgegevens: Schapenstraat 98 3000 Leuven

EXPERTISESTEEKKAART. 1) Naam van de school/dienst/voorziening: Windekind Leuven. Adresgegevens: Schapenstraat 98 3000 Leuven EXPERTISESTEEKKAART 1) Naam van de schl/dienst/vrziening: Windekind Leuven Adresgegevens: Schapenstraat 98 3000 Leuven 2) Dmein van expertise: Cmmunicatie 3) Beschrijving expertise: Alle kindjes met EMB

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

Aan: de gemeenteraad Vergadering: 06 oktober 2014

Aan: de gemeenteraad Vergadering: 06 oktober 2014 Aan: de gemeenteraad Vergadering: 06 ktber 2014 Onderwerp: Vaststelling: gemeente ntwikkelt zelf kpwningen Agendapunt: STATUS RAADSVOORSTEL 1. Beslten werkvergadering van de gemeenteraad en gemeenteraad.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 2. Leerdoelen 3. Samenwerken, hypotheses & onderzoeksonderwerpen 5. Wat wordt ervan jullie verwacht? 6.

Inhoudsopgave. Inleiding 2. Leerdoelen 3. Samenwerken, hypotheses & onderzoeksonderwerpen 5. Wat wordt ervan jullie verwacht? 6. Inhudspgave Pagina Inleiding 2 Leerdelen 3 Samenwerken, hyptheses & nderzeksnderwerpen 5 Wat wrdt ervan jullie verwacht? 6 Berdeling 8 Prjectrster 2012 11 Afspraken 13 Werkgrepen 2012 14 Onderzeksplan

Nadere informatie

Zo doen wij het op de Koningin Julianaschool

Zo doen wij het op de Koningin Julianaschool Regels en afspraken Eén van de uitgangspunten van nze schl is dat kinderen met plezier naar schl gaan. Vr een gede sfeer zijn er regels ndig en maken we afspraken met de kinderen en hun uders. Als we samen

Nadere informatie

dat u gemakkelijker het huurcontract kunt opzeggen als u een koper voor de woning heeft gevonden.

dat u gemakkelijker het huurcontract kunt opzeggen als u een koper voor de woning heeft gevonden. Telichting huurcntract Tijdelijke verhuur p basis Leegstandwet behrende bij het huurcntract p de website van Vereniging Eigen Huis datum van pstellen telichting: 14 december 2012 Inleiding Het verhuren

Nadere informatie

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om?

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om? Het Grte Geldnderzek: he ga je met je geld m? Natinaal Instituut vr Budgetvrlichting (Nibud) Tijdsduur: één les Werkvrm: individueel met een discussie in de klas Niveau: bedeld vr alle leerlingen van klas

Nadere informatie

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan Handleiding Het pstellen van een diacnaal beleidsplan Versie 1.0 Generale diacnale cmmissie Datum: augustus 2015 Generale diacnale cmmissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefn (0318) 505541 Website:

Nadere informatie

Handleiding bij het voorbereiden van een activiteit met of bij een partner

Handleiding bij het voorbereiden van een activiteit met of bij een partner Handleiding bij het vrbereiden van een activiteit met f bij een partner Deze handleiding is.a. ndzakelijk mdat wij (het regiteam) geen rechtspersn zijn en derhalve niet namens De Hart&Vaatgrep kunnen pereren

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7 Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 2 van 7 Vergaderen Elke vergadering kent een vaste structuur en een vaste vlgrde. Deze structuur

Nadere informatie

Subsidietoetsingskader VVE gemeente Raalte 2015. Doelstelling subsidie:

Subsidietoetsingskader VVE gemeente Raalte 2015. Doelstelling subsidie: Subsidietetsingskader VVE gemeente Raalte 2015 Delstelling subsidie: Op grnd van de Wet OKE (Ontwikkelingskansen dr kwaliteit en educatie zijn gemeenten verantwrdelijk vr de Vrschlse educatie. Gemeenten

Nadere informatie

/k*je/i v. Voorstel: 1. De werkingsduur van de 'Verordening Starterslening' met (terugwerkende kracht) 1 jaarte verlengen tot 01-01-2010.

/k*je/i v. Voorstel: 1. De werkingsduur van de 'Verordening Starterslening' met (terugwerkende kracht) 1 jaarte verlengen tot 01-01-2010. 1 M c» r* K 5,- * > l.- ^ V r>!lus gemeente QSterllOUt /k*je/i v loatum: 20 februari 2009 Nummer raadsnta: Qnderwerp: Verlengen werkingsduur 'Verrdening Starterslening'. NOTA VOOR DE RAAD Prtefeuillehuder:

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

ONTWERPBESLUIT. Omgevingsvergunning. Besluit

ONTWERPBESLUIT. Omgevingsvergunning. Besluit ONTWERPBESLUIT Datum : Ons kenmerk : 2013.0. Zaaknummer : 130201236 Cntactpersn : mw. J. Elbrecht Telefnnummer : (026) 377 31 39 Omgevingsvergunning Burgemeester en wethuders hebben p 18 februari 2013

Nadere informatie

Getallen 1 is een programma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip).

Getallen 1 is een programma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Getallen 1 Getallen 1 is een prgramma vr het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Delgrep Rekenen en Wiskunde Getallen 1 Getallen 1 is geschikt vr grep 7 en 8 van de basisschl en de eerste

Nadere informatie

Jeugdkatern www.kapelle-op-den-bos.be. Vakantieaanbod jeugd zomer 2015. Kleuter- en sportweek, Speelpleinwerking en inclusieve, BKO t Klawieterke

Jeugdkatern www.kapelle-op-den-bos.be. Vakantieaanbod jeugd zomer 2015. Kleuter- en sportweek, Speelpleinwerking en inclusieve, BKO t Klawieterke bijlage bij infkanaal mei 2015 zmervakantie 2015 Vakantieaanbd jeugd zmer 2015 Kleuter- en sprtweek, Speelpleinwerking en inclusieve, BKO t Klawieterke Jeugdkatern www.kapelle-p-den-bs.be Sprt Kleutersprtweek

Nadere informatie

Wegwijzer. Dagbehandeling in Behandelcentrum Heideheuvel Informatie voor kinderen en ouders

Wegwijzer. Dagbehandeling in Behandelcentrum Heideheuvel Informatie voor kinderen en ouders Wegwijzer Dagbehandeling in Behandelcentrum Heideheuvel Infrmatie vr kinderen en uders WELKOM! De kmende tijd kmen jij en je uders een dagbehandeling vlgen in Heideheuvel. In Heideheuvel werken we in een

Nadere informatie

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen Effectenberdeling inzake parkeerplaatsen Basisstructuur van het dcument vr de parkings die 3 tt 10 'vertllige' parkeerplaatsen bevatten ten pzichte van de vrschriften van art. 2.3.54, 1 en 2 van het BWLKE

Nadere informatie

Scenario Onderwijstijd. Thuisles

Scenario Onderwijstijd. Thuisles Scenari Onderwijstijd Thuisles Erik Mndriaan en JaapJan Vrm ROC Deltin Cllege, Zwlle ktber 2013 Scenari: Thuisles Algemeen Dit scenari is ntwikkeld mdat er gedacht wrdt dat het elementen bevat die ervr

Nadere informatie

SPREEKBEURT KERKUIL VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT KERKUIL VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT KERKUIL l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE KERKUIL BIJ ELKAAR

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep.

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep. PROTOCOL ROUWVERWERKING Het stappenplan A. Het bericht kmt binnen Bericht van een ngeluk f verlijden van een leerling - Tezeggen dat er iemand zal terugbellen. Vragen p welk nummer men bereikbaar is en

Nadere informatie

Ekelmans & Meijer Advocaten (Rechten)

Ekelmans & Meijer Advocaten (Rechten) Evaluatie-rapprt STEP In-husedag bij Ekelmans & Meijer Advcaten (Rechten) -- INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE. WOORD VOORAF. RESULTATEN VAN DE ATTITUDE-METING VÓÓR DE IN-HOUSEDAG. RESULTATEN VAN DE ATTITUDE-METING

Nadere informatie

Bijlage IVa Sjabloon voor de verdeling van werkzaamheden voor onderwijzend personeel in de kunsteducatie

Bijlage IVa Sjabloon voor de verdeling van werkzaamheden voor onderwijzend personeel in de kunsteducatie Bijlage IVa Sjabln vr de verdeling van werkzaamheden vr nderwijzend persneel in de kunsteducatie Sjabln vr de verdeling van werkzaamheden vr nderwijzend persneel in de kunsteducatie LOGA-partijen vinden

Nadere informatie

Rietschans College Overgangsnormen 2013-2014

Rietschans College Overgangsnormen 2013-2014 Rietschans Cllege Overgangsnrmen 2013-2014 Deel 1 vmb Deel 2 hav/vw 1 Inhudspgave Inhudspgave... 2 Deel 1 Overgangsnrmen 2013-2014 vmb... 3 ALGEMEEN BEVORDERING PER LEERJAAR... 3 Bevrdering van vmb-tl

Nadere informatie

OUDERBLIK. Een rugzak vol ideeën voor ouders en school SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS

OUDERBLIK. Een rugzak vol ideeën voor ouders en school SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS OUDERBLIK Een rugzak vl ideeën vr uders en schl SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS 2012 1. Schriftelijke cmmunicatie met anderstalige uders Schriftelijke cmmunicatie gaat ver alle cmmunicatie naar uders

Nadere informatie