Hoogtepunten van het Rotterdamse stadhuis. Het stadhuis van Rotterdam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoogtepunten van het Rotterdamse stadhuis. Het stadhuis van Rotterdam"

Transcriptie

1 Hoogtepunten van het Rotterdamse stadhuis Het stadhuis van Rotterdam

2 2 Toegangsdeuren De toegangsdeuren van het stadhuis zijn van hout met bronzen platen.

3 Inhoud Geschiedenis 5 Gevels 9 Voorgevel 10 Johan van Oldenbarnevelt 16 Hugo de Groot 17 Zijgevel noord Doelwater 19 Achtergevel Raam, Rodezand 20 Zijgevel zuid Stadhuisstraat 20 Binnenterrein 21 Grote hal 23 Trouwkamers 27 Staatsietrap 28 Eerste klas trouwzaal 29 Burgerzaal kamer Collegekamer kamer Antichambre burgemeester 35 Wachtruimte burgemeester 36 Galerijen 38 Raadzaal kamer Vervolg Galerijen 42 Balustrade 44 Bordes 46 Voorhal 46 Rotterdam van Jan Prins 48 Burgemeesters van Rotterdam (sinds bouw stadhuis) 50 Colofon 50 3

4 4 < Namen der schenkers Eerste steenlegging > De eerste steen werd gelegd op 15 juli 1915, door H.M. Koningin Wilhelmina.

5 5 Geschiedenis In 1909 besloot de toenmalige gemeenteraad tot de bouw van een nieuw stadhuis en een nieuw PTT kantoor. Dat was hard nodig; de ambtenaren konden niet allemaal in het oude stadhuis werken en huisden her en der in de stad in gebrekkige onderkomens. Men koos voor de huidige locatie aan de Coolsingel - indertijd de polder geheten omdat hier de rosse buurt gevestigd was -, een stadsdeel met een wat duister karakter. Voor het nieuwe stadhuis zou deze gehele buurt gesloopt moeten worden en zo hoopte de gemeenteraad ook de bijbehorende overlast op te lossen. Koos Speenhoff componeerde een lied, waarvan het laatste couplet op deze ontruiming sloeg: Zeg Rooie, wat zul jij verschrikken Als jij thuis gevaren ben, Dan zul je zien en ondervinden Dat jij de polder niet meer ken. De hele keet wordt afgebroken De heren krijgen nou d r zin De meiden motten uit d r zakies De burgemeester trekt er in. Prof. dr. Henri Evers Het stadhuis is ontworpen door prof. dr. Henri Evers. In augustus 1913 was de sloop van deze wijk (waarin circa 2400 mensen woonden) een feit. Ontwerp Het stadhuis is ontworpen door prof. dr Henri Evers, architect en hoogleraar te Delft. Zijn ontwerp was één van de vijf inzendingen op een door het gemeentebestuur uitgeschreven besloten prijsvraag. De Rotterdamse gemeenteraad wilde een ouderwets gebouw. Vandaar dat het ontwerp in Beaux- Arts stijl van prof. dr Evers werd verkozen boven enkele vooruitstrevender inzendingen. De leiding van de bouw berustte bij A.J.Th. Kok, architect bij de Dienst Plaatselijke Werken van Rotterdam. De eerste paal werd geslagen op 12 augustus De eerste steen werd gelegd op 15 juli 1915, door H.M. Koningin Wilhelmina. Op 15 juni 1918 was de bouw van het stadhuis zo ver gevorderd dat de eerste afdeling (de Woningdienst) kon verhuizen naar de Coolsingel.

6 6 Na 5 jaar, op 10 augustus 1920, was het stadhuis voltooid en op 17 augustus vond de eerste vergadering van burgemeester en wethouders (B en W) plaats. Op 1 september 1920 opende burgemeester Zimmerman met een toespraak de eerste gemeenteraadsvergadering in de nieuwe Raadzaal. Tijdens de bouw hebben een aantal gemeenten, besturen van gewest en land, vele vooraanstaande Rotterdamse bedrijven, verenigingen en families vrijwel alle onderdelen van het interieur en de verfraaiingen aan het in- en exterieur van het stadhuis geschonken. Hiervan bestaat een zeer gedetailleerde lijst. De glas-in-lood ramen, banken, mozaïeken, gevelbeelden e.d. werden bij de bouw ingepast en de overige geschenken, zoals schilderijen, beelden, kandelabers, luchters enz. konden direct na voltooiing van het gebouw worden geplaatst. Aan materiaal is in het stadhuis verwerkt: kg. ijzer, m 3 beton, houten heipalen, m 3 natuursteen, waaronder zeldzame marmersoorten uit Italië. Inhoud stadhuis: m 3. Totale kosten ƒ

7 7 Restauratie In september 2000 is een begin gemaakt met een groot restauratieproject aan het stadhuis. Dit restauratieproject is er op gericht om de historische luister van het pand te conserveren en te bewaren voor de toekomst en om het gebouw, rekeninghoudend met het monumentale karakter (Rijksmonument sinds april 2000), aan te passen aan de normen en eisen van deze tijd. Publiekszaken De ruimte waar de stadswinkel gevestigd is, is teruggebracht in de oorspronkelijke vorm. De restauratie aan het exterieur richtte zich op: het inspecteren, reinigen en herstellen van de gevels en de toren, waarbij de oorlogsschade, gelet op het historische karakter hiervan, niet is hersteld; herstelwerkzaamheden aan de daken, glazen kappen, goten en hemelwaterafvoeren, waarbij de oorspronkelijke materialen zijn toegepast; herstelwerkzaamheden aan de ramen, deuren, kozijnen en hekwerken, waarbij het geheel in de oorspronkelijke kleuren is geschilderd. reinigen van de gevels, toren en Binnenhof (zandsteen en tufsteen) met behulp van lasertechniek, waardoor de natuurlijke

8 8 beschermlaag van de zandsteen en tufsteen, in tegenstelling tot de traditionele reinigingstechnieken, niet is aangetast. De onderhoudswerkzaamheden aan het interieur besteedden aandacht aan: Installatietechniek (verwarming, koeling en ventilatie); Sanitaire installaties (toiletgroepen, rioleringen); Elektrische installaties (noodstroomvoorziening, elektrische energievoorziening); Lifttechniek (invalidenlift bij de ingang van dienst Publiekszaken). Beter toegankelijk In 2005 zijn twee projecten gestart om het stadhuis beter toegankelijk te maken voor bezoekers. Het eerste project is de herinrichting van het achterhuis, waar de dienst Publiekszaken is gevestigd. De ruimte is rustgevender gemaakt en in de oorspronkelijke vorm teruggebracht. Daarnaast zijn voor privacygevoelige zaken spreekcabines aangebracht. Begin 2006 is de ruimte in gebruik genomen. Het tweede project is gestart om het stadhuis beter bereikbaar te maken voor mensen met een handicap. Hiervoor zijn in het gebouw twee liften aangebracht, zodat alle verdiepingen bereikbaar zijn binnen het stadhuis, inclusief de zolder. Een complexe ingreep in een historisch gebouw. De restauratie van het stadhuis is eind 2008 afgerond. Het stadskantoor aan de Rodezand is gesloopt. In 2015 komt hiervoor een nieuw pand (het Timmerhuis) in de plaats. Het personeelsrestaurant en de keukenfaciliteiten zijn daarom ondergebracht naar de voorzijde van de zolderverdieping van het stadhuis. De zolderverdieping aan de zijde van de Stadhuisstraat en het Doelwater is verbouwd tot vergaderruimte. In de kapruimte van de zolderverdieping zijn afzonderlijke vergaderunits gemaakt. Op de tweede en derde verdieping van het stadhuis bevinden zich kantoorruimten met flexplekken voor de medewerkers. Kantoorruimten Vernieuwde kantoorruimten voor medewerkers van het stadhuis.

9 Start Dit bezoek aan een deel van het stadhuis begint op de Coolsingel, met een beschrijving van de voorgevel. Daarna worden achtereenvolgens de gehele buitengevel, het binnenterrein, de centrale hal, de trouwafdeling, de Burgerzaal, de B en W-kamer en de Raadzaal beschreven. Gevels Grondpatroon Het stadhuis heeft als grondpatroon een rechthoek met een voor- en een achtergebouw, die met elkaar verbonden zijn door smalle vleugels. In de vleugels bevinden zich poorten die via een inrit toegang geven tot een binnenplaats. Het gebouwencomplex heeft boven de begane grond drie verdiepingen plus een zolderverdieping. Boven het midden van het voorgebouw verrijst de toren, die wordt bekroond door een gouden Vredesengel. Het uiterste puntje van dit beeldhouwwerk reikt tot een hoogte van 75 meter. De middenbouw van dit voorgebouw omvat de hoofdingang en op de eerste verdieping de Burgerzaal, de officiële ontvangstzaal van de gemeente. Voor de Burgerzaal bevindt zich een balkon, dat uitzicht geeft op de Coolsingel en het Stadhuisplein. De afmetingen van het stadhuis zijn: lengte voorgevel Coolsingel 86 m., lengte zijgevels 106 m., hoogte 32 m., hoogte toren 71,5 m. Het stadhuis heeft en het voormalige postkantoor, de HBU en de oude Bijenkorf hebben als enige gebouwen aan de Coolsingel het bombardement van 14 mei 1940 doorstaan. 9 Voorgevel De 86 meter lange voorgevel van het stadhuis.

10 10 Voorgevel De stijl van het gebouw is Beaux-Arts, laat 19e eeuwse architectuur waarin stijlen uit verschillende periodes worden gecombineerd. Over de functionele, moderne structuur wordt een kleed geworpen van decoraties die verwijzen naar het verleden, zonder daarvan een exacte kopie te zijn. De gebouwen hebben een heldere geleding en regelmatige plattegrond. Het Rotterdamse stadhuis is naast het Vredespaleis in Den Haag een van de weinige Beaux- Artsgebouwen in Nederland. De gevelopbouw is klassiek. Dit komt tot uitdrukking in de symmetrie: de linker- en rechterhelft van de voorgevel zijn elkaars spiegelbeeld, waarbij de hoekpartijen en het middendeel iets vooruit steken. Andere renaissance kenmerken zijn o.a. het trapgevelelement boven de ingangspartij en de koepeltjes. De gevel is opgetrokken uit zandsteen, een steensoort die vrij makkelijk te bewerken is. De sculptuur aan de voorgevel moest vooral de roemrijke geschiedenis van de stad verbeelden en de deugdzaamheid van haar bestuur. In het oorspronkelijke gevel-ontwerp waren drie kleine balkonnetjes opgenomen. Na een opmerking van Koningin Wilhelmina < Laurenskerk De heropbouw van de Laurenskerk na het bombardement van 14 mei Het stadhuis, postkantoor en de Bijenkorf overleefden de aanval. Toegang > De toegangsdeuren, geschonken door de familie Chabot.

11 11 zijn deze veranderd in één breed balkon. Onder het balkon wordt de Scheepvaart belicht; de bedrijfstak die het meest heeft bijgedragen tot de ontwikkeling van de stad door vier zittende figuren (beeldhouwer A. Leeflang). Zij stellen de ontwikkeling van de scheepvaart voor met (v.l.n.r.) de Scheepstimmerman, de Zeilmaker, de Stoomwerker en de Electriciën. De toegangsdeuren tot het stadhuis zijn van hout met bronzen platen, een geschenk van de familie Chabot. Op elke deur staan vier zeeduivels afgebeeld; de handgrepen hebben steeds het gemeentewapen. Links en rechts van het bordes, boven de twee parterreramen bevinden zich basreliëfs: links de Portier (waakzaamheid) en rechts de Fiscus (belasting). Zij zijn vervaardigd door de beeldhouwer S. Miedema. De letters U.P.N.O. bij de fiscus staan voor: Ultra Posse Nemo Obligatur, wat betekent Tot meer dan hij kan wordt niemand gedwongen. Rond het portiersraam en verder links op de gevel ziet u vele kogelinslagen die herinneren aan de strijd om Rotterdam in de meidagen van De subtropische phoenixpalmen links en rechts van de stadhuisingang staan hier alleen s zomers. Zij worden s winters verzorgd in de kassen van de Gemeentekwekerij in Kralingen. De figuren direct boven het balkon stellen van links naar rechts overheidsdeugden voor: Ondernemingsgeest, Beleid, Betrouwbaarheid en Volharding (beeldhouwer prof. A.W.M. Odé). Hierboven zijn drie koppen van historische personen aangebracht (beeldhouwer E. van der Tuuk), die belangrijk zijn geweest voor de ontwikkeling van verschillende gebieden van het culturele leven in Rotterdam: Johannes van der Veeken, bewindhebber van de Oost-lndische Compagnie (ca. 1600) op het gebied van de Handel en Scheepvaart; Erasmus, humanist en meest vooraanstaande intellectueel van zijn tijd (ca. 1500) op het gebied van de Wetenschap; Pieter de Hooch, kunstschilder die lange tijd in Rotterdam heeft gewerkt (ca. 1650) op het gebied van de Kunst. Voorgevel Figuren boven het balkon.

12 12 Ertussen staan de emblemen van deze cultuurgebieden afgebeeld: Mercatura en Ars Scientia. Onder de kroonlijsten van de voor- en zijgevels zijn de bouwambachten herdacht door koppen in medaillons (beeldhouwer L.P.M. Wensing). In de trapgevel, boven de zittende Stedenmaagd staat de spreuk: S(enatus) P(opulus) Q(ue) R(oterodamus). Aedificari Coeptum A(nno) D(omini) MIMXIV. Perfectum Ao Di MIMXX. Vertaald: Het Gemeentebestuur en de Burgerij van Rotterdam. De bouw is begonnen in het Jaar des Heeren 1914, voltooid in Boven deze spreuk staat het Gemeentewapen afgebeeld (beeldhouwer S. Miedema). Tevens staan hier de wapens van de zes gemeenten die bij Rotterdam zijn gevoegd: Charlois, Delfshaven, s-gravesande (Hoek van Holland, dat bij Rotterdam werd gevoegd, maakte vroeger deel uit van deze gemeente) Cool, Kralingen en Katendrecht. Linksonder het Provinciewapen, vastgehouden door twee figuren met emblemen van Tuinbouw en Veeteelt; rechts het Rijkswapen met emblemen van Handel en Scheepvaart. De bekroning van de topgevel is een bronzen genius met lichtfakkel (beeldhouwer Toon Dupuis), als symbool van vooruitgang en ontwikkeling. In het linkerdeel van de middenpartij symboliseren de boogvelden van de drie grote ramen (Trouwzaal 1e klas) het huwelijk. Boven het linkerraam is een jonge man Fortitudo (Kracht) afgebeeld, boven het rechterraam een jonge vrouw met kind Maternitas (Moederschap), terwijl boven het middelste raam het huwelijksaltaar met opschrift Mutua Fides (Wederkerige trouw) de onderlinge band aangeeft. < Vredesengel Regelmatig slaat de bliksem in de gouden Vredesengel, de bliksemafleiders werken uitstekend en de engel blijft onbeschadigd. Vooruitgang > Bronzen genius met lichtfakkel als symbool van de vooruitgang.

13 13 Achter de trapgevel ziet u de vlaggentoren en daarachter de klokkentoren met koperen bedekking. Deze toren wordt bekroond door een gouden Vredesengel (beeldhouwer Joh. Keller). Het beeld is 3,5 meter hoog en komt tot een hoogte van 75 meter. Een gemeentelijke memorie van toelichting uit 1916 vermeldt waarom gekozen is voor een engel: Vredesfiguur ter herinnering aan den vrede die in dezen oorlogstijd, dankzij het Regeringsbeleid, voor Nederland mocht behouden blijven. Een subcommissie tekende hierbij aan dat men in 1916 hoopte dat bij de opening van het stadhuis de vrede op aarde hersteld zal zijn, daarom verdient een engel aanbeveling. De engel is een geschenk van de heer en mevrouw W. Rueb. Rueb was een fabrikant die rond 1916 aan de Mauritsweg 65 woonde. In 1979 is het beeld drastisch opgeknapt en via een ingewikkeld procédé bedekt met een nieuw laagje goud. Hiervoor werden 70 boekjes dubbeltoren goud (10 bij 10 cm.) gebruikt. Regelmatig slaat de bliksem in de engel, maar dat geeft niks want de bliksemafleiders werken uitstekend: de engel wordt er niet door beschadigd. Maternitas Maternitas, jonge vrouw met kind.

14 14 Carillon Tweemaal in de week, elke dinsdag en vrijdag (koopavond), zijn de prachtige klanken van dit machtige instrument te horen. Carillon In de klokkentoren bevindt zich het carillon. Het oorspronkelijke carillon was geschonken door de heren P.J. van Ommeren en Phs. van Ommeren Jr. en werd voor het eerst bespeeld op 1 januari Het bestond uit 48 klokken, met een totaalgewicht van kg. In de zomer van 1943 werd dit carillon door de bezetters naar Duitsland gevoerd; er is nooit meer iets van teruggevonden. Het huidige carillon is een geschenk van het gemeentepersoneel en de erven van de heren Van Ommeren en werd op 27 augustus 1948 geïnstalleerd. Het is gegoten door de klokkengieterij Petit & Fritsen te Aarle Rixtel. De drie grootste klokken hebben als opschrift Welvaart, Arbeid en Vrede. De Vredeklok is de zwaarste. Het carillon van het stadhuis is één van de grootste carillons van Nederland. Maar ook binnen Europa behoort hij tot de grootste in zijn soort. Tweemaal in de week, elke dinsdag en vrijdag, zijn de prachtige klanken van dit machtige instrument te horen. Het carillon wordt dan bespeeld door stadsbeiaardiers Geert Bierling of Richard de Waardt. In 1996 is het carillon grondig gerestaureerd, de restauratiewerkzaamheden

15 15 duurden 4 maanden. Niet alleen werd het carillon schoongemaakt en opnieuw gestemd, maar kreeg ook twee extra klokken. Het totaal aantal klokken bedraagt nu 63. Verder kreeg het carillon een computergestuurd mechanisme. Hierdoor is het mogelijk het carillon ook te laten spelen, wanneer de stadsbeiaardier niet achter het klavier zit. De beiaardier kan een bepaald lied programmeren, zodat dit op een later tijdstip kan worden gehoord. Dit gebeurt met name bij speciale gelegenheden, bijvoorbeeld met kerst. Carillon De Vredeklok is de zwaarste klok. Stadsbeiaardiers waren achtereenvolgens: Ferdinand Timmermans, van 1924 tot 1956; Leen t Hart, van 1957 tot 1975; Cor Don, van 1975 tot 1978; Addie de Jong, van 1978 tot 1997; Gerard de Waardt, van 1978 tot 2014; Geert Bierling, van 1997 tot nu; Richard de Waardt, van 2012 tot nu. Rechts van het balkon, boven de drie grote ramen van de vergaderkamer van Burgemeester en Wethouders, zijn de hoofden te zien van Salomo en Pericles. Salomo was koning van Israël in de 10e eeuw voor Christus en was vermaard om zijn wijsheid en internationale handel. Pericles was een beroemd Atheens staatsman uit de 5e eeuw voor Christus, ook beroemd als redenaar en veldheer. Hij wilde de staat tot een zo zuiver mogelijke democratie maken. Tussen de hoofden in bevindt zich een voorstelling van de wet, met de tekst Servi legis simus, wat betekent: Slaafse navolging van de wet is onverstandig.

16 16 Johan van Oldenbarnevelt In het rechter hoekpaviljoen staat het bronzen standbeeld van Johan van Oldenbarnevelt, van de beeldhouwers Ch. van Wijk en prof. A.W.M. Odé. Van Oldenbarnevelt ( ) was telg uit een regentenfamilie en staatsman. Hij studeerde onder meer in Leuven, Keulen en Heidelberg en vestigde zich in 1570 als advocaat in Den Haag. Hij sloot zich na 1572 (de slag bij Den Briel) aan bij de opstand tegen de Geuzen. Hij probeerde samen met Willem van Oranje een Geuzendictatuur te voorkomen en de regering terug te brengen aan de regentenfamilies. In 1576 werd hij benoemd tot raadspensionaris van Rotterdam. Een pensionaris was advocaat van de stad, penvoerder in de vergaderingen en afgevaardigde namens de gewestelijke staten. Het permanente karakter van zijn ambt gaf hem veel invloed. Hij bekleedde dit ambt tot 1586, toen hij raadspensionaris van Holland en West-Friesland werd. Hij voorkwam dat het stadhouderschap uitgroeide tot een monarchenfunctie en wist in 1609 het Twaalfjarig Bestand te sluiten (tegen de zin van prins Maurits). Na een hoog opgelopen kerkelijk conflict waarbij prins Maurits de zijde van zijn tegenstanders koos, werd Van Oldenbarnevelt voor een speciale rechtbank gedaagd, ter dood veroordeeld en onthoofd. Aan weerszijden van het beeld zijn het Gemeentewapen en het familiewapen van de Van Oldenbarnevelts afgebeeld. Onder de erker van de Burgemeesterskamer (boven het standbeeld) staat de spreuk Sera parsimonia in fundo (Te laat begint de spaarzaamheid, wanneer ze begint op de bodem). Op de hoekpijlers van deze kamer staan adelaars. De zittende figuur der Gerechtigheid (van de beeldhouwer prof. Bronzen standbeeld Johan van Oldenbarnevelt.

17 17 Odé), die de Wet (Lex) vasthoudt, vult de vlakke nis boven het erkerdak, met de spreuk Lex dura sed lex (De Wet is hard, doch het is de Wet). Hugo de Groot Op de pijlers van het zijbalkon van de Burgemeesterskamer (in de Stadhuisstraat) beelden de twee figuren Beleid en Toewijding uit (beeldhouwer E. Jacobs). De figuren zijn geïnspireerd door de twee gelijkenissen in Mattheus 25, n.l. De Wijze Maagd en De Trouwe Dienstknecht. Boven het raam staat de spreuk Sciam ommia augusta esse mensus Deum (Moge ik er mij van bewust zijn dat alles klein is, gemeten naar de maatstaf van God). De twee kleine figuren (van A. Leeflang) onder het balkon stellen het geestelijke en het stoffelijke belang voor. Onder het raam van de voormalige kamer van de wethouder van Financiën wordt in een kleine sculptuur een toespeling gemaakt op diens functie. Tussen het stadhuis en het voormalig postkantoor ziet u de uitgangen van de ontluchtingsinstallatie van de atoomvrije schuilkelders die tussen deze twee gebouwen aangelegd zijn. De wandeling begint bij het linker (= het noorder) hoekpaviljoen. Hier is in 1970 een bronzen standbeeld van Hugo Grotius, de Latijnse naam van Hugo de Groot ( ), geplaatst. Het is vervaardigd door de kunstenaar Auke Hettema. In de 16e eeuw was het de gewoonte om namen in het Latijn te vertalen. Hugo Grotius was rechtsgeleerde, staatsman en diplomaat. Hij groeide op als een wetenschappelijk Ontluchting Tussen het stadhuis en het voormalig Postkantoor ziet u de uitgangen van de ontluchtingsinstallatie van de atoomvrije schuilkelders. wonderkind en werd reeds op 16-jarige leeftijd advocaat. In 1607 werd hij benoemd tot advocaat fiscaal van het Hof van Holland, en in 1613 tot Pensionaris van Rotterdam. Hij heeft als eerste het zeerecht gecodificeerd (als wetboek opgesteld). Daarbij ging hij er van uit dat de volle zee aan niemand onderhorig kon zijn. Zijn opvatting wordt tot de dag van vandaag aangehouden als richtlijn voor het moderne zeerecht. Hij was een aanhanger van de Remonstranten en van Van Oldenbarnevelt. In 1618 werd hij op slot Loevestein gevangen gezet. Hij ontsnapte in 1621 in een boekenkist en vestigde zich in Parijs. Daar schreef hij onder meer Over het recht van oorlog en vrede (De iure belli ac pacis, 1625). Van was hij Zweeds gezant in Frankrijk. Hugo de Groot was de grondlegger van het Volkenrecht. Op het voetstuk staat aan de linkerkant de tekst Dat men voor al de waerheyd hebbe en de behoude: want sonder de waerheyd en is

18 18 Bronzen standbeeld Hugo de groot. het geen vrede en is het geen liefde. Aan de rechterkant staat Omnia fort Batavis coelum aut mare: quicquid in orbe est huc venit, Hollandum nomen ubique patet (Alles wordt de Bataven gebracht door de hemel of door de zee: al wat ter wereld is komt hier, de naam Holland is overal bekend). Het bronzen beeld is een waardig pendant van (vormt een paar met) het beeld van Johan van Oldenbarnevelt dat voor het rechter hoekpaviljoen staat. Beide pensionarissen dienden de stad in een tijd dat de grote bloei van Rotterdam als havenstad begon. Aan het hoekpaviljoen achter Hugo de Groot, duiden de twee grote figuren de deugden aan welke het bestuur eigen moeten zijn; Verdraagzaamheid en Onafhankelijkheid (beeldhouwer J. Keller). Boven het raam staat de spreuk In legibus libertas (In de wetten is de vrijheid). De kleine figuren onder het balkon stellen de ontwikkeling van het Politiekorps voor. De Armenzorg is herdacht door een kleine sculptuur onder het parterreraam, voorstellende Weldadigheid op de grondslag der wet.

19 19 Zijgevel noord Doelwater Hoog boven het raam van het noorder hoekpaviljoen staat de spreuk Quid leges sine moribus et fides sine operibus (Wat zijn wetten zonder zeden en trouw zonder daden). De twee figuren naast het raam duiden wederom deugden aan die het bestuur eigen moeten zijn, hier Waakzaamheid en Arbeidzaamheid (beeldhouwer A. Hesselink). Onder het < De leerplicht Tussen de deuren van de voormalige ingang Burgerlijke Stand is een jongetje afgebeeld, voorstellende de Leerplicht. Pelikaan > De pelikaan met een nest jongen heeft betrekking op de Armenzorg. raam in de parterre staat een pelikaan met een nest jongen afgebeeld, wederom een voorstelling die betrekking heeft op de Armenzorg. Aan de zijgevels is het figurale beeldhouwwerk tot de ingangen beperkt. Boven de ingang naar het binnenterrein ziet u het Gemeentewapen. U loopt verder langs de gevel en ziet tussen de deuren van de voormalige ingang Burgerlijke Stand/ Bevolking/Onderwijs enz. een jongetje afgebeeld, voorstellende de Leerplicht. De beeltenis daarboven is er een uit de serie bouwambachten (beeldhouwer L.P.M. Wensing). Daarboven is weer het Gemeentewapen aangebracht.

20 20 Achtergevel Raam, Rodezand U gaat nu de hoek om en loopt onder de oude loopbrug door die het stadhuis met het politiebureau verbindt. Deze straat heet Raam. Op het dak boven de leveranciersingangen staat boven het Gemeentewapen een haan afgebeeld. Verder bevinden zich in de dakramen enkele figurale voorstellingen die betrekking hebben op de (voormalige) gemeentelijke diensten Bevolking en Burgerlijke Stand, nu dienst Publiekszaken Rotterdam. In het perk op het Raamplein keert na de bouw van het Timmerhuis het monument terug. Dit monument (door M. Ficheroux) heeft de vorm van een langspeelplaat, ter nagedachtenis aan de Rotterdamse zanger en cabaretier Louis Davids ( ). Davids werd op deze plek geboren, in de Zandstraat, één van de straten van de rosse buurt die moest wijken voor de bouw van het stadhuis. Raamplein Ter nagedachtenis aan Louis Davids ( ). Zijgevel zuid Stadhuisstraat Tussen de deuren van de voormalige tweede ingang van de dienst Publiekszaken Rotterdam staat een beeld van een jongetje met cape en zandloper dat Tijd uitbeeldt (beeldhouwer F.E. Jeltesma). De kop erboven is er weer een uit de serie bouwambachten. Onder het balkon boven de toegang tot de voormalige politiepost stellen de vier hoofden de ontwikkeling in het politiewezen voor. Van links naar rechts de nachtwacht, de politie met handboeien, de politie in de vorige eeuw en de havenpolitie. Onder de portiek ziet men rechts de heilige Hermandad en links de Medusakop (beeldhouwer A. Leeflang). Boven de doorgang naar het binnenterrein staat een figuurtje dat Plicht voorstelt (beeldhouwer J. Keller).

21 Binnenterrein U gaat nu door de poort naar het binnenterrein. Direct rechts aan de muur ziet u een bronzen plaquette voorstellende Maria de la Queillerie, huisvrouw van Jan van Riebeeck (koloniaal pionier, ), ter herinnering aan de landing op de Kaap in Zuid-Afrika op 6 april Deze plaquette werd in april 1952 onthuld. Boven de koepelingang staat een tekst die betrekking heeft op de bouw van het < Koepel Beelden van Loekie Metz herinneren aan de jodenvervolging. stadhuis. Op de muren van de koepel staan beeldgroepen, uitgevoerd in brons, van de kunstenares Loekie Metz. Zij herinneren aan de jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Onder in de linkergroep staat de tekst Verberg de verdrevenen, verraad vluchtelingen niet. Jes.16:5 met daaronder Indachtig joodse inwoners van Rotterdam. Aan de pilaren zijn reliëfs van dezelfde kunstenares bevestigd, die de verschrikkingen van de jodenvervolging uitbeelden. De kunstwerken werden op 27 oktober 1981 onthuld door Hare Majesteit Koningin Beatrix. 21 Midden in de stadhuistuin staat een hardstenen fontein met een bronzen kindergroep (door S. Miedema, 1920). Het kunstwerk herinnert aan Handel, Visserij en Techniek, de voornaamste bronnen van bestaan in Rotterdam. De fontein is een geschenk van de Maassteden Schiedam, Vlaardingen en Maassluis. De wapens van deze steden zijn ook rondom het waterbassin afgebeeld. Links van de fontein staat een

22 22 bronzen beeld van Neptunus, rechts van de fontein staat een beeld van Mercurius met slang. Beide beelden zijn gemaakt door de beeldhouwer B. Ingen Housz. In 1997 is de stadhuistuin grondig onder handen genomen. Niet alleen is gekozen voor een ander patroon, ook de beplanting van de tuin is danig gewijzigd. Zo groeien er nu rozen, leibomen en hortensia s. De tuin wordt omzoomd door buxushaagjes, ook zijn iedere zomer weer enkele phoenixpalmen te bewonderen. De tuin is tevens voorzien van nieuwe bestrating. Boven de boogvormige toegangen tot de galerij onder de Raadzaal, symboliseert het grote terracottafries de vijf hoofdafdelingen van de gemeentelijke administratie van weleer: Onderwijs, Financiën, Armenzorg, Openbare Werken en Bedrijven (beeldhouwer J. Keller). De beide stenen hoekfiguren zijn herauten met het Gemeentewapen. Binnenterrein De hardstenen fontein.

23 23 Grote hal U gaat nu het stadhuis binnen. In dit omvangrijke centrum van het stadhuis, uit architectonisch oogpunt één der belangrijkste gedeelten van het inwendige, wilde de ontwerper vooral de betekenis van Rotterdam als havenstad en als centrum van transitoverkeer uitbeelden. De afmetingen van de hal zijn: m. lang, 20 m. breed en m. hoog. Grote hal Centrum van het stadhuis. In de koepel zijn landen van Europa uitgebeeld. De koepel met daarboven de 71,5 m. hoge toren, steunt op vier hoofdpijlers waarin beelden (van Johan Keller) de andere vier werelddelen voorstellen: Afrika, Azië, Amerika en Oceanië. In de kruin van de koepel hangt een deksel waarop rond het Gemeentewapen de spreuk Navigare necessare est (Er moet gevaren worden) staat. Dit deksel kan verwijderd worden om doorgang te verschaffen voor de klokken. Dit bleek reeds tweemaal nodig te zijn: na extreme vorst was het geluid dermate veranderd dat de klokken in Aarle Rixtel moesten worden gestemd. Bij de gemeentespreuk ontbreekt de wapenspreuk Sterker door strijd. Deze spreuk werd pas later aan het officiële Rotterdamse stadswapen toegevoegd, nadat Koningin Wilhelmina op 19 januari 1948 het besluit hiertoe had getekend. De Kroon nam dit besluit om voor het nageslacht de herinnering te bewaren aan de moed en de kracht waarmee de bevolking van Rotterdam alle beproevingen van de oorlog heeft gedragen en aan het belangrijke aandeel, dat zij genomen heeft in de bevrijding van het vaderland. Het was echter niet mogelijk de spreuk aan te brengen op het stadswapen in de koepel.

24 24 Midden in de hal staat het beeld Sterker door strijd, een geschenk van Koningin Wilhelmina. Het is op 30 november 1951 onthuld door Koningin Juliana (het beeld stelt David voor met een gevelde adelaar: de adelaar, die Duitsland voorstelt, is vertrapt en verslagen). Het voetstuk is 1 meter hoog, de figuur 2,5 m. Het beeld is uit één blok Carara marmer gehouwen, door mej. J.H. Hans. Om de nodige tegenstelling te krijgen met de vloer van de hal, die uit hetzelfde marmer bestaat, is het beeld niet gepolijst. Het weegt 5 à kilo. Om het te kunnen dragen moest de vloer met een pilaar van beton in de kelder verstevigd worden. In de centrale hal staat een zwartmarmeren klok op een hoge zuil. Het is een geschenk van Amsterdam, aangeboden op 27 juli 1921 ter gelegenheid van de opening van het Stadhuis (beeldhouwer Hildo Krop). De zuil bestaat uit Pavonazzo marmer en de klokbol uit brons. Het geheel is 3 m. hoog en weegt ca kilo. Langs de marmeren zuil zijn in opgaande lijn reliëfvoorstellingen aangebracht, die aangeven hoe in verschillende tijden de mensheid tegenover de natuur en het bovenzinnelijke stond. Vanaf de voet is Hildo Krop Beeldhouwer Hildo Krop. Sterker door strijd Het beeld van David met een gevelde adelaar is uit één blok Carrara marmer gehouwen.

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal:

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Bouwstijlen Bouwstijlen van kerken in Nederland De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Oudste stenen gebouw Romaans Gotiek Neogotiek Renaissance Neorenaissance Classicisme

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland

Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland De Pastoor en de Parochianen van de parochie van de H. Aartsengel Michael in Mieścisko verzoeken om hulp bij de renovatie van een plaatselijke

Nadere informatie

1 ste OPDRACHT - Maquette

1 ste OPDRACHT - Maquette Naam... Klas... 1 ste OPDRACHT - Maquette 1a Zet de maquette van de Domkerk voorzichtig in elkaar, zoals hij te zien is op de plattegrond hieronder. 1b Zet de nummers op de juiste plaats in de tekening

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

VAN SYNAGOGE VIA PAKHUIS NAAR SJOELBRIELLE Riet de Leeuw van Weenen-van der Hoek

VAN SYNAGOGE VIA PAKHUIS NAAR SJOELBRIELLE Riet de Leeuw van Weenen-van der Hoek VAN SYNAGOGE VIA PAKHUIS NAAR SJOELBRIELLE Riet de Leeuw van Weenen-van der Hoek 15 JAAR STICHTING BEHOUD SYNAGOGE BRIELLE 10 JAAR SJOEL BRIELLE Het jaar 5775/5776 (2015/2016) is een bijzonder jaar. Honderdvierenveertig

Nadere informatie

SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN

SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN Deze speurtocht is geschikt voor kinderen van 8 t/m 11 jaar. Dit jaar is door het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen uitgeroepen tot het jaar van Architectuur

Nadere informatie

Koningsstraat 20. Brussel

Koningsstraat 20. Brussel Koningsstraat 20 Brussel De Koningsstraat nr. 20 is gelegen in de nabijheid van het Koninklijk Paleis en het Parlement in Brussel. Hier zijn de Directie en enkele afdelingen van de bank gevestigd en op

Nadere informatie

Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl

Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl Loop naar de eerste verdieping van het museum. Wat zie je daar? Het Gorcums Museum verzamelt alles over de stad Gorinchem.

Nadere informatie

Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl

Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl speurtocht basisonderwijs gr.7/8 2014 tekst: MaritaVerlaan tekeningen:roel Mulder Loop naar de eerste verdieping van het

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

e jaargetijden 4Herengracht 498. Amsterdam.

e jaargetijden 4Herengracht 498. Amsterdam. e jaargetijden 4Herengracht 498. Amsterdam. 4 es Saisons Herengracht 498. Amsterdam. 4 keer een foto van de ornamenten 4 jaargetijden FOTOGRAFEREN! L es4saisons Herengracht 498. Kantoor met charisma in

Nadere informatie

Krullenlaan 3. Oorspronkelijke functie : Dienstwoning en schuur. Datum foto : 23-10-2010

Krullenlaan 3. Oorspronkelijke functie : Dienstwoning en schuur. Datum foto : 23-10-2010 Krullenlaan 3 Straat en huisnummer : Krullenlaan 3 Postcode en plaats : 2061 HT Bloemendaal Kadastrale aanduiding : F746 Complexonderdeel : Schapenduinen Naam object : Bouwjaar : Eind 19 de eeuw (hoofdmassa),

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN Deel 2, Sint Pieter In mei 2004 heeft ondergetekende met echtgenote, zus en zwager enorm van een fijne vakantie van vier weken Italië genoten. Van deze reis heb ik een

Nadere informatie

Het Vlaardingse klokkenspel

Het Vlaardingse klokkenspel Het Vlaardingse klokkenspel door Laura J. Meilink-Hoedemaker Met dank aan het Gemeentearchief van Vlaardingen Pagina 1 van 6 Het Vlaardings klokkenspel Dit artikel op mijn website gaat over het klokkenspel

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

Historisch Archief Westland. Historisch Archief Westland

Historisch Archief Westland. Historisch Archief Westland ( 4 0 ) D E W A P E N S O P D E V O O R G E V E L. D e t h a n s a a n we zi g e wa p e n s d a t e r e n a l l e v a n a f d e g e v e l r e s t a u r a t i e va n 1 9 3 4 e n vo r m e n s i n d s d i

Nadere informatie

KAMPER ALMANAK VOOR HET JAAR

KAMPER ALMANAK VOOR HET JAAR KAMPER ALMANAK VOOR HET JAAR 1929 Drukkerij Ph. Zalsman...Kampen. r DOORGANGBROEDERPOORT VANAF HET PLANTSOEN. DE BOOG MET SLUITSTEEN IN HET MIDDEN, DAG TEEKENT VAN 1714, TOEN MEN WELLICHT OOK DE GEVELTOP

Nadere informatie

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen.

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VMBO-GL en TL 2015 tijdvak 1 woensdag 13 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift

Nadere informatie

Theodoor van Thulden ('s-hertogenbosch 1606 - 's-hertogenbosch 1669)

Theodoor van Thulden ('s-hertogenbosch 1606 - 's-hertogenbosch 1669) De barok (1600 1720) In de noordelijke Nederlanden vormde de rijke stedelijke burgerij de belangrijkste groep opdrachtgevers. Zij schilderden vooral onderwerpen uit het dagelijks leven en de natuur: landschappen,

Nadere informatie

Naam: IK WOON IN NEDERLAND

Naam: IK WOON IN NEDERLAND Naam: IK WOON IN NEDERLAND Nederland is een land in Europa. Het land ligt aan de Noordzee, naast Duitsland en België. Nederland is niet erg groot. Toch wonen er ruim 16 miljoen mensen, waardoor Nederland

Nadere informatie

Bakenessergracht 84. wijk: Burgwal

Bakenessergracht 84. wijk: Burgwal Bakenessergracht 84 wijk: Burgwal Soort : Gevelsteen 2 stenen Naam : DE PASSER EN DE VALK Datering : 1726 Perceel : Rijksmonument RM/18960 - hoofdgebouw Oorspronkelijke gevel : Ja Herschilderd / Herplaatst

Nadere informatie

De evolutie van de Generaal J.B. van Heutszkazerne vanaf de vroege 19de eeuw. Plattegrond: Gemeentearchief Kampen; Fotobewerking: Ernst Hupkes.

De evolutie van de Generaal J.B. van Heutszkazerne vanaf de vroege 19de eeuw. Plattegrond: Gemeentearchief Kampen; Fotobewerking: Ernst Hupkes. De evolutie van de Generaal J.B. van Heutszkazerne vanaf de vroege 19de eeuw. Plattegrond: Gemeentearchief Kampen; Fotobewerking: Ernst Hupkes. 276 De Generaal J.B. van Heutszkazerne in beeld door Ernst

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4.

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Vraagstelling. Wat zijn de maten, versieringen en vorm van de van de kerk van Drempt (kaart afb. 1) gerapporteerde grafplaat uit de (ruim te nemen) 12 e eeuw? Wat is zijn

Nadere informatie

Rijksmonument. St. Antoniusstraat 5-7-9. Korte omschrijving. Redengevende omschrijving Complex

Rijksmonument. St. Antoniusstraat 5-7-9. Korte omschrijving. Redengevende omschrijving Complex St. Antoniusstraat 5-7-9 (Foto: Maarten van Loosbroek ) Korte omschrijving De STEENTJESKERK is gebouwd als KERK van de H. Antonius van Padua met PASTORIE EN KOSTERSWONING. Het ontwerp was ontleend aan

Nadere informatie

Bennebroekerlaan 10. Bouwjaar : Circa 1890 Architect : : Neorenaissance-trant met invloed van de Chaletstijl Oorspronkelijke functie : Woonhuis

Bennebroekerlaan 10. Bouwjaar : Circa 1890 Architect : : Neorenaissance-trant met invloed van de Chaletstijl Oorspronkelijke functie : Woonhuis Bennebroekerlaan 10 Straat en huisnummer : Bennebroekerlaan 10 Postcode en plaats : 2121 GR Bennebroek Kadastrale aanduiding : A4647 Complexonderdeel : Naam object : De Lijsterhof Bouwjaar : Circa 1890

Nadere informatie

Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw

Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw 1 zaal 3 2 zaal 4 zaal 5 Liefde ik heb je zo lief! zaal 2 zaal 1 Ingang Uitgang begane grond Als je verliefd bent wil je er over

Nadere informatie

Restauratie exterieur en interieur rijksmonument

Restauratie exterieur en interieur rijksmonument Projectnaam: Omschrijving: Klooster Walenburg Restauratie exterieur en interieur rijksmonument Villa en Klooster Walenburg thema: restauratie exterieur en interieur Klooster Walenburg Factsheet Opdrachtgever:

Nadere informatie

TE KOOP Kapel Nieuw Vredenhof Van Oldenbarneveltlaan 15, Haarlem

TE KOOP Kapel Nieuw Vredenhof Van Oldenbarneveltlaan 15, Haarlem TE KOOP Kapel Nieuw Vredenhof Van Oldenbarneveltlaan 15, Haarlem Kerkgebouw + dienstwoning met ruime bestemming herontwikkeling tot woningbouw mogelijk Omschrijving Het object betreft een vrijstaand voormalige

Nadere informatie

Den Haag Scheveningen Delft

Den Haag Scheveningen Delft Den Haag Scheveningen Delft Zaterdag en zondag 21 en 22 juni 2008 met bezoek aan Mauritshuis Museum Beelden aan zee Vermeercentrum V.V.A. afdeling Brussel G. Gilsonstraat 55, 1090 Brussel tel. 02-479.32.32

Nadere informatie

beschouwd als afstammelingen van Aäron. Deze was hogepriester. Koheen betekent priester. Onder meer de achternaam Cohen is hiervan afgeleid.

beschouwd als afstammelingen van Aäron. Deze was hogepriester. Koheen betekent priester. Onder meer de achternaam Cohen is hiervan afgeleid. Juni 2016 De Werkgroep Liturgie denkt na over de vorm van de eredienst. Deze kijkt hierbij ook naar andere kerken en gezindten. Deze keer wil ik graag samen met u kijken naar liturgie en menora en de volgende

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart.

Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart. Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart. Via de Nederlandse Genealogische Vereniging, afd. Kennemerland zijn we in de gelegenheid gesteld om een rondleiding in de Sint Bavo Basiliek bij te

Nadere informatie

Collectie Museum De Lakenhal Leiden. Kunstenaar: Johan Coenraad Altorf

Collectie Museum De Lakenhal Leiden. Kunstenaar: Johan Coenraad Altorf Collectie Museum De Lakenhal Leiden Kunstenaar: Johan Coenraad Altorf 28-12-2010 Museum De Lakenhal Leiden 4416 Objectnaam: Beschrijvende Titel: Maker: Afgebeeld: Datumlabel: Materiaal: Afmetingen: Opm:

Nadere informatie

Donkerelaan 20. Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel :

Donkerelaan 20. Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel : Donkerelaan 20 Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel : Naam object : Oude Dorpshuis Bouwjaar : 1929 Architect : H.W.

Nadere informatie

Oorspronkelijke functie : paardenstalling (begane grond) en feestzaal (verdieping)

Oorspronkelijke functie : paardenstalling (begane grond) en feestzaal (verdieping) Kerngegevens gemeentelijk monument: Monumentnummer : GM015 Naam monument : Phillokaal Adres : Gats 1a Postcode en plaats : 6131 EM Sittard Kadastrale aanduiding : STD00 sectie F nr(s) 2291 Coördinaten

Nadere informatie

Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal

Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal Vandaag is het precies 70 jaar geleden dat ons land werd bevrijd. Generaties Nederlanders zijn opgegroeid in een

Nadere informatie

Routebeschrijving Door de Stad - Oost

Routebeschrijving Door de Stad - Oost Routebeschrijving Door de Stad - Oost Deze kunstroute van 1,5 km lang, voert u vanaf het Centraal Station door de binnenstad van Nijmegen. Ze eindigt midden in het centrum van Nijmegen, op de Grote Markt.

Nadere informatie

VOORONTWERP FLORIS VERSTERSTRAAT 10. 25 april 2012

VOORONTWERP FLORIS VERSTERSTRAAT 10. 25 april 2012 VOORONTWERP FLORIS VERSTERSTRAAT 10 25 april 2012 5 Floris Versterstraat 10 Bestaande situatie 1:200 BEGANE GROND EERSTE VERDIEPING 6 TWEEDE VERDIEPING DERDE VERDIEPING ACHTERGEVEL VOORGEVEL 7 Floris Versterstraat

Nadere informatie

1De Schuttersmaaltijd in de Voetboog (detail), 1648, Bartholomeus van der Helst, Rijksmuseum

1De Schuttersmaaltijd in de Voetboog (detail), 1648, Bartholomeus van der Helst, Rijksmuseum 1De Schuttersmaaltijd in de Voetboog (detail), 1648, Bartholomeus van der Helst, Rijksmuseum Welkom in uw Rijksmuseum Op 13 april 2013 opent het nieuwe Rijksmuseum zijn deuren voor het publiek met een

Nadere informatie

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1 35 Oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1. De Tweede Wereldoorlog dankt zijn naam aan: a. Het aantal landen dat erbij betrokken was b. Het feit dat de oorlog in meerdere werelddelen werd uitgevochten

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten WSV Zelden Rust ( Aktivia nr 261) organiseert: Zaterdag mei 20?? Omloop Vestingstad Hulst Start: Reynaertcollege Gildenstraat 1 Hulst ( Zeeuws-Vlaanderen) Afstanden: 7,15,21 en 28 km. Starturen: 07.30

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen.

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Beschrijving schaal van Oegstgeest Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Figure 2: Onderaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. De schaal heeft een diameter van 21 centimeter

Nadere informatie

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Palazzo Medici Riccardi > Medici-paleis Gedurende meer dan een eeuw was het Palazzo Medici Riccardi de hoofdverblijfplaats van de machtige Medici familie die over

Nadere informatie

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde STIJL GEBOUW LOCATIE Romaans Oude Kerk (toren) Naaldwijk Gotisch Oude Kerk (kerkgebouw) Naaldwijk Renaissance Oude Raadhuis Naaldwijk Classicisme Nederhof

Nadere informatie

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Embargo tot 7 juni 2015 Onderwerp Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Programma Cultuur & Cultuurhistorie & Citymarketing Portefeuillehouder B. van Hees Samenvatting Op 27 januari 2010 heeft de

Nadere informatie

Romeinen. Romeinen. Germanen

Romeinen. Romeinen. Germanen Romeinen Romeinen Grieken en Romeinen lijken op elkaar qua levensstijl. Het Romeinse rijk is ontstaan in Rome (753 v. Chr.). De Romeinen kwamen 50 v. Chr. naar Nederland. De Romeinen hebben het Latijns

Nadere informatie

Expertmeeting 2015. Inventarisatie gebouwen voor UNESCO traject Optie 1- Spaarndammerbuurt

Expertmeeting 2015. Inventarisatie gebouwen voor UNESCO traject Optie 1- Spaarndammerbuurt Expertmeeting 2015 Inventarisatie gebouwen voor UNESCO traject Optie 1- Spaarndammerbuurt INHOUDSOPGAVE 1. Het Schip 2. Spaarndammerplantsoen 33 3. Spaarndammerplantsoen 68 4. Spaarndammercarré 5. Verdere

Nadere informatie

HUGO DE GROOT (1583-1645) EEN GROOT MAN?

HUGO DE GROOT (1583-1645) EEN GROOT MAN? HUGO DE GROOT (1583-1645) EEN GROOT MAN? Hugo de Groot, in 1631 geschilderd door Michiel Jansz van Mierevelt (Rijksmuseum Amsterdam en Museum Prinsenhof - Delft) Tijd van Regenten en Vorsten Hugo de Groot

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde.

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde. Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde. Dames en heren, Het is een mooie gewoonte om een boom te planten om een ingrijpende

Nadere informatie

Het bestaat uit een voorhuis dat gebouwd is in 1777, met een hardstenen gevel, en een dubbel

Het bestaat uit een voorhuis dat gebouwd is in 1777, met een hardstenen gevel, en een dubbel Over het Pand Het pand Prinsenstraat 61 is een Rijksmonument. Het bestaat uit een voorhuis dat gebouwd is in 1777, met een hardstenen gevel, en een dubbel achterhuis uit de 17e eeuw, deels verbouwd in

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

G R O U N D E D A R C H I T E C T U R E. Studio Rolf.fr i.s.m. Zecc Architecten. Zwarte Parel Rotterdam Zuid

G R O U N D E D A R C H I T E C T U R E. Studio Rolf.fr i.s.m. Zecc Architecten. Zwarte Parel Rotterdam Zuid zwarte parel rotterdam ZUID titel ontwerp voorgevel ontwerp interieur programma periode Zwarte Parel Rotterdam Zuid Studio Rolf.fr i.s.m. Zecc Architecten Studio Rolf.fr woning en atelier 2008-2010 Maatschappelijke

Nadere informatie

Stichting Johannes van den Bosch

Stichting Johannes van den Bosch Stichting Johannes van den Bosch Familiebrief, 4 e jaargang nr. 1 (maart 2016). Beste familieleden, Zoals in de vorige familiebrief al was aangekondigd, is deze familiebrief geheel gewijd aan het familiegraf

Nadere informatie

Verkoopbrochure Kerkstraat 57 te Lepelstraat 1

Verkoopbrochure Kerkstraat 57 te Lepelstraat 1 Verkoopbrochure Kerkstraat 57 te Lepelstraat 1 Inhoudsopgave 1. OMSCHRIJVING OBJECT... 3 2. VERKOOPPROCEDURE... 5 BIJLAGEN - Plattegronden - Kaart Lepelstraat - Kaart bestemmingsplan - Bestemmingsplanvoorschriften

Nadere informatie

RESTAURATIEPLAN REMONSTRANTSE KERK

RESTAURATIEPLAN REMONSTRANTSE KERK RESTAURATIEPLAN VAN HET ORGEL IN DE REMONSTRANTSE KERK IN WADDINXVEEN. Korte beschrijving van het orgel Het karakteristieke orgel in de Remonstrantse kerk aan de Zuidkade in Waddinxveen is een Rijksmonument.

Nadere informatie

kaviaarhuis dr lelykade 150 scheveningen

kaviaarhuis dr lelykade 150 scheveningen kaviaarhuis dr lelykade 150 scheveningen Tussen authentieke havengebouwen, eigentijdse horeca en smaakvolle nieuwbouw wordt het Kaviaarhuis gerealiseerd. Direct aan de gezellige kade kunt u wonen met

Nadere informatie

Monumentale interieurs. Hoorn

Monumentale interieurs. Hoorn 2011 Monumentale interieurs Hoorn Nieuwstraat 23, Statenlogement Van het middeleeuwse Ceciliaklooster resteert alleen de in 1453 gebouwde kapel aan de Nieuwsteeg. Deze werd in 1596 gedeeltelijk verbouwd

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 23 september 2014, met kenmerk AP020, raadsstuk 14bb4454;

Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 23 september 2014, met kenmerk AP020, raadsstuk 14bb4454; GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Rotterdam. Nr. 74 7 december 204 Verordening lijkbezorgingsrechten 205 De raad van de gemeente Rotterdam, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester

Nadere informatie

Samenvatting Kunst ABC

Samenvatting Kunst ABC Samenvatting Kunst ABC Week 1: Kunst algemeen + film, beeldhouwen en fotografie Info: Wat is kunst? Kunst kan verschillende soorten dans, muziek, schilderijen, toneel en beelden zijn. Beeldhouwkunst of

Nadere informatie

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl Onze Vader Onze Vader Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schuld,

Nadere informatie

Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014

Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014 Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014 Inhoud Inleiding Aanleiding Cornelis Elffers Vergelijkbare werken Historische betekenis van de school Het pand Kunstwerken Het

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

WELKOM OP PALEIS HET LOO

WELKOM OP PALEIS HET LOO ANTWOORDEN BIJ DE SPEURTOCHT: 1. De oranjeboom (sinaasappelboom) 2. Kroon en rijksappel 3. Kroon op tafel, appel in de hand 4. Aan de overkant aan de muur 5. Links en rechts van de open haard 6. Dan zat

Nadere informatie

Project 150 Voormalig woonhuis en kantoor architect van der Laan Gele Hoeve, Rosmalen

Project 150 Voormalig woonhuis en kantoor architect van der Laan Gele Hoeve, Rosmalen Project 150 Voormalig woonhuis en kantoor architect van der Laan Gele Hoeve, Rosmalen Opdrachtgever: Particulier januari 2010 - juni 2012 Tuinontwerp: P.A.M. Buijs, Vught, 1956 & 2012 Fotograaf: René de

Nadere informatie

Historie kerkhof Boekel 1832-2014 Stand van zaken kennis 11 november 2014, Archeologische werkgroep (HKK)

Historie kerkhof Boekel 1832-2014 Stand van zaken kennis 11 november 2014, Archeologische werkgroep (HKK) Historie kerkhof Boekel 1832-2014 Stand van zaken kennis 11 november 2014, Archeologische werkgroep (HKK) In het archeologisch beleidsplan van de gemeente Boekel wordt de begraafplaats beschreven als een

Nadere informatie

Baluster mal. Maak zelf uw Balusters concrete! Gelieve te excuseren de kwaliteit van de vertaling, die werd gedaan met internet

Baluster mal. Maak zelf uw Balusters concrete! Gelieve te excuseren de kwaliteit van de vertaling, die werd gedaan met internet Baluster mal Maak zelf uw Balusters concrete! Gelieve te excuseren de kwaliteit van de vertaling, die werd gedaan met internet Wij zijn fabrikanten en uitvinders van de mallen balustrade, leuning, zuil,

Nadere informatie

Portfolio. Architectenmarkt Capelle aan den IJssel

Portfolio. Architectenmarkt Capelle aan den IJssel Portfolio Architectenmarkt Capelle aan den IJssel Kavelwoning.nl de website met moderne zelfbouw woningen voor particulieren Kavelwoning.nl is opgezet door met als doel om het woningaanbod voor particulieren

Nadere informatie

Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken.

Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken. STADSWANDELING & BEZOEK AAN MUSEUM, HOORN, NOORD-HOLLAND Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken. Het Sint Pietershof In de 15 e eeuw werd hier het klooster der Kruisherenbroeders gesticht, dat in

Nadere informatie

Korte lesbrief Koningsbomen Ter gelegenheid van het planten van de Lindeboom voor Koning Willem Alexander Op 30 april 2013

Korte lesbrief Koningsbomen Ter gelegenheid van het planten van de Lindeboom voor Koning Willem Alexander Op 30 april 2013 Korte lesbrief Koningsbomen Ter gelegenheid van het planten van de Lindeboom voor Koning Willem Alexander Op 30 april 2013 Geschiedenis Op 30 april 2013 wordt de Prins van Oranje, beter bekend als Prins

Nadere informatie

Resideren in Haagsche Historie

Resideren in Haagsche Historie Resideren in Haagsche Historie Residence Wilshout Monumentaal wonen in s-gravenhage Wilshout Appartementengebouw Wilshout is een voormalig woonhotel. Wonen in Wilshout is wonen in een monumentaal pand

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 2 dinsdag 20 juni 9.00-11.00 uur BEELDENDE VAKKEN CSE GL EN TL Bij dit examen hoort een afbeeldingenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

HET RAADHUIS VAN HILVERSUM DOOR W.M. DUDOK

HET RAADHUIS VAN HILVERSUM DOOR W.M. DUDOK HET RAADHUIS VAN HILVERSUM DOOR W.M. DUDOK Joke Reichardt en Marion Konings. Werkstuk voor het vak Inleiding Architectuurgeschiedenis (2011-2012), bachelor kunstgeschiedenis, Universiteit Utrecht. Docent:

Nadere informatie

Bijzondere Vrijwillige Landstorm voor orde en veiligheid in Ommen

Bijzondere Vrijwillige Landstorm voor orde en veiligheid in Ommen Bijzondere Vrijwillige Landstorm voor orde en veiligheid in Ommen OMMEN Na het beëindigen van de eerste wereldoorlog (1914-1918) bleek dat Nederland weinig geoefende militairen had voor de verdediging

Nadere informatie

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

Museum De fundatie zwolle

Museum De fundatie zwolle 2013 Museum De fundatie zwolle Hal 13a Den Eikenhorst, Esch postbus 2126 nl-5260 cc Vught t +31 [0]411 601618 info@biermanhenket.nl www.biermanhenket.nl BiermanHenketarchitecten Ontwerp 2010 Oplevering

Nadere informatie

Wenen. Wenen. Belvedere

Wenen. Wenen. Belvedere Wenen Belvedere Het Belvedere is een prachtig paleiscomplex in Wenen. Twee barokke paleizen, het Unteres en Oberes Belvedere, staan tegenover elkaar aan weerzijden van een hellend park met formele Franse

Nadere informatie

De Griekse Bouwkunst

De Griekse Bouwkunst De Oude Grieken De Oude Grieken Het land Griekenland ligt in het zuidoosten van Europa. Het bestaat uit een groot stuk vastland en een heleboel kleine eilandjes. Griekenland bestond uit allerlei staatjes.

Nadere informatie

architocht vmbo ontdek de gebouwen van heerlen centrum

architocht vmbo ontdek de gebouwen van heerlen centrum architocht vmbo ontdek de gebouwen van heerlen centrum 0 Algemene informatie Met deze Architocht ga je de gebouwen en een stuk geschiedenis van Heerlen centrum ontdekken. Vergeet niet een camera of je

Nadere informatie

Gaudi Parc Guel Barcelona

Gaudi Parc Guel Barcelona voorkant Gaudi Parc Guell Barcelona 12 Gaudi De architectuur die te vinden is Architectuur in het park zegt veel over het werk van Antonio Gaudi. De architectuur is herkenbaar en opvallend. De architectuur

Nadere informatie

1911 2011 honderd jaar geleden De zomer van 1911 was een rampjaar voor Haaren. Uit Tilburgsche Courant, 8 Augustus 1911 Jos Schuurmans

1911 2011 honderd jaar geleden De zomer van 1911 was een rampjaar voor Haaren. Uit Tilburgsche Courant, 8 Augustus 1911 Jos Schuurmans 1911 2011 honderd jaar geleden. De zomer van 1911 was een rampjaar voor Haaren. Van woensdag 9 tot zondag 13 augustus 1911 was er een hete golf. Sint-Lambertus de parochiepatroon en heilige van kerk in

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal punten

Nadere informatie

Inhoud: Geschiedenis Bouw Toerisme Arco di Constantino Weetjes

Inhoud: Geschiedenis Bouw Toerisme Arco di Constantino Weetjes Inhoud: Geschiedenis Bouw Toerisme Arco di Constantino Weetjes geschiedenis Vespasianus' amfitheater was het beroemdste in de Romeinse wereld. Het werd bekend als Amphitheatrum Flavium - afgeleid van Flavius,

Nadere informatie