Centre of Expertise Leren met ict Recht doen aan verschillen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Centre of Expertise Leren met ict Recht doen aan verschillen"

Transcriptie

1 Centre of Expertise Leren met ict Recht doen aan verschillen

2 Centre of Expertise Leren met ict Recht doen aan verschillen Auteurs Dr. Marijke Kral lector Leren met ict Drs. Marie-José Kuypers programmamanager Centre of Expertise Leren met ict

3 Inhoudsopgave 1 voorwoord 3 2 Inleiding 4 3 het centre of expertise leren met ict Ict-geletterdheid Recht doen aan verschillen en inzet van ict Onderwijs anders organiseren Praktijkgericht onderzoek Nationale Agenda Hoger Pedagogisch Onderwijs 7 4 visie 8 5 missie 9 6 kernwaarden 10 7 strategie 10 9 doelgroepen activiteitenplan Onderzoeksprogramma ixperium-ontwikkelkring Promotieonderzoeken Opdrachtonderzoek, internationaal onderzoek ixperium Arnhem en ixperium Nijmegen Lerarenopleidingen voor de 21ste eeuw Minor Ontwerpen van ict-rijke leerarrangementen Honoursprogramma Professionalisering programmamanagement 19 intellectueel en fysiek eigendom 20 meer weten? 20 8 programmalijnen en doelstellingen 13 2

4 1 Voorwoord c e n t r e o f e x p e r t i s e l e r e n m e t i c t Voor u ligt de samenvatting van het businessplan van het Centre of Expertise Leren met ict Recht doen aan verschillen. Het is tot stand gekomen in samenwerking met ons werkveld, het Kenniscentrum Kwaliteit van Leren en de lerarenopleidingen voor primair onderwijs (po), voortgezet onderwijs (vo) en middelbaar beroepsonderwijs (mbo) van de HAN. Met trots maken wij u deelgenoot van dit plan, waarmee wij in onze regio leraren en lerarenopleiders willen opleiden die beschikken over de 21 ste eeuwse competenties. Zij dragen actief bij aan het realiseren van ict-rijk onderwijs waarin recht doen aan verschillen uitgangspunt is en waar ict-geletterde leerders en werkers worden opgeleid. We bereiken samen dat de regio Gelderland en omstreken een nieuwe generatie leraren, studenten en lerarenopleiders kent die inhoudelijk samenwerken, op elkaar bouwen en innovatie voortdurend borgen in het leerproces. Als we dit realiseren in de komende jaren dan is het onderwijs toekomstbestendig. Buiten onze regio zijn partners inhoudelijk betrokken bij ons Centre of Expertise vanuit hun vakgebied of interesse. Ook zij bouwen mee aan deze inhoudelijke vernieuwing. Van een uitvinderscollectief tot een applicatieleverancier en van een universiteit tot een internationaal consortium over leren met ict. We hebben hun kennis nodig en geven onze kennis door. Titia Bredée Directeur Faculteit Educatie 3

5 2 Inleiding De Nederlandse overheid investeert de komende jaren in het zogenaamde topsectorenbeleid, met als doel deze sectoren voor de toekomst blijvend op topniveau te laten functioneren. Aan de economische topsectoren heeft het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap twee maatschappelijke topsectoren toegevoegd: zorg en onderwijs. Universiteiten en hogescholen sluiten aan bij de topsectoren om de kenniswerkers van de toekomst goed voor te bereiden. De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) kiest voor Centres of Expertise in relatie tot deze topsectoren, die zorgen voor regionale verankering en een wezenlijke bijdrage leveren aan de regionale maatschappelijke uitdagingen. Eén van de Centres of Expertise waar de HAN voor kiest binnen de maatschappelijke topsector onderwijs, is het Centre of Expertise Leren met ict, als enabler van de human capital agenda van de regio. Het Centre of Expertise sluit direct aan bij deze maatschappelijke en onderwijskundige ontwikkelingen. In het volgende hoofdstuk lichten we dit verder toe. Achtereenvolgens wordt nader ingegaan op: de behoefte aan ict-geletterde leerders en werkers, de noodzaak van onderwijs dat recht doet aan verschillen, onderwijsorganisatiemodellen die dit faciliteren, de vraag naar in de praktijk bruikbare kennis op het terrein van leren met ict en de implementatie ervan. Ten slotte gaan we in op relevante ontwikkelingen in het Hoger Pedagogisch Onderwijs (HPO). De aanleiding voor het Centre of Expertise Leren met ict is in de eerste plaats de snel veranderende maatschappij die het nodig maakt om jongeren op te leiden die beschikken over de zogeheten 21 ste eeuwse competenties. Ict-geletterdheid is hiervan de onderlegger. Lerarenopleiders, leraren, maar ook jongeren blijken niet vanzelfsprekend over deze competenties te beschikken. Op de tweede plaats neemt de diversiteit tussen leerlingen in het onderwijs steeds verder toe en is de noodzaak om binnen het onderwijs maatwerk te realiseren in flexibele onderwijstrajecten groot. Inzet van ict is onmisbaar voor het bieden van maatwerk, echter de digitale leermiddelen zijn nog onvoldoende adaptief, leraren voelen zich niet competent en/of zijn onvoldoende ictgeletterd. Ook is de organisatie van het onderwijs onvoldoende ingericht voor onderwijs dat recht doet aan verschillen met behulp van ict. Er is nog relatief weinig bekend over hoe leerlingen leren met ict en hoe ict zo kan worden ingezet dat optimaal recht wordt gedaan aan verschillen tussen leerlingen. 4

6 3 Centre of Expertise Leren met ict c e n t r e o f e x p e r t i s e l e r e n m e t i c t 3.1 Ict-geletterdheid De maatschappij verandert in een hoog tempo in een kennismaatschappij c.q. kenniseconomie. Kennis wordt de grondstof van onze samenleving. We hebben in toenemende mate behoefte aan kenniswerkers en mensen werkers en een afnemende behoefte aan routinematige functies, zoals productiewerk. Om jongeren goed voor te bereiden op deze arbeidsmarkt moeten zij zich de zogenaamde 21 st century skills eigen maken (zie onder meer Voogt & Pareja Roblin, 2010). 1 Ict-geletterdheid is voorwaarde voor jongeren om zich te kunnen ontwikkelen tot netwerkers in deze kennismaatschappij. Uit onderzoek blijkt dat jongeren niet als vanzelf over de 21 ste eeuwse competenties beschikken en dat op het terrein van ict-geletterdheid grote verschillen tussen jongeren bestaan (Beemt, van den, 2010). 2 Het onderwijs heeft daarmee een nieuwe opdracht: jongeren ict-geletterd maken. En daartoe heeft het onderwijs leraren nodig die zélf ict-geletterd zijn. De realiteit is echter dat leraren en lerarenopleiders veelal onvoldoende over de digitale competenties beschikken om deze opdracht op zich te nemen. 3 Ook internationaal is er aandacht voor de ict-geletterdheid van leraren en lerarenopleiders. Tijdens de International Summit on ICT in Education (EDUsummIT) van 2011 is de scholing van leraren en opleiders in ict-geletterdheid en leren met ict tot speerpunt benoemd. 4 De Europese Commissie heeft in het Lifelong Learning Programme (LLP) ict in het onderwijs eveneens als één van de prioriteiten benoemd. There is a pressing need to understand and foster the new skills required to make education and training better suited to the needs of the knowledge society, to better equip citizens with key competences and, as such, put in place a 21e century lifelong learning and skills policy.. More needs to be done to realize the full potential of ict for supporting innovative pedagogical developments, generalized access to lifelong learning, and the acquisition of key competences Promotion of ict for learning is an objective of the programme as a whole. It focuses on the potential of ict as a catalyst of social and educational innovation and change. It is not about technology but about how learning can be enhanced through ict (e.g. innovation in pedagogy and approaches to learning). European Commission>programmes and actions> lifelong learning programme (http://eacea.ec.europa.eu/llp/ index_en.php) 3.2 Recht doen aan verschillen en inzet van ict De diversiteit in het onderwijs neemt toe, de instroom wordt heterogener zowel wat betreft culturele achtergronden als wat betreft leerbehoeften en leerpotenties. In het kader van het nieuwe stelsel voor passend onderwijs dat in augustus 2014 wordt ingevoerd, waarbij reguliere scholen voor po en vo verplicht worden een passende onderwijsplek te bieden aan leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, zal deze diversiteit nog meer toenemen. Tegelijkertijd neemt de druk op talentontwikkeling en rendement toe. 1 Voogt, J. & N. Pareja Roblin (2010). 21st century skills. Discussienota. Enschede: Universiteit Twente 2 Beemt, A. van den (2010). Interactive media practices of young people: Origins, Background, Motives and Patterns. Oisterwijk: Boxnet publishing. 3 Kennisnet (2012). Vier in Balansmonitor Stand van zaken over ict in het onderwijs. Zoetermeer: Kennisnet. 4 International Call to Action on the Future of ict in Education 2009 & 2011, zie 5

7 Scholen en leraren voelen de noodzaak het onderwijs meer gedifferentieerd in te richten. Uit een analyse van de beleidsplannen van 66 basisscholen in de regio Arnhem bleek dit het belangrijkste ontwikkelthema van alle scholen. 5 Ook in de grotere regio, inclusief het vo en mbo, blijkt recht doen aan verschillen met behulp van ict een speerpunt in de educatieve innovatie- en onderzoeksagenda. 6 Het onderwijs wil de individuele lerende met zijn eigen specifieke leerbehoeften centraal stellen in plaats van groepen lerenden die op hetzelfde moment, op dezelfde plaats, op vastgestelde niveaus en overwegend in dezelfde volgorde/leerweg en in dezelfde vorm les krijgen. Inzet van ict is hierbij onmisbaar, in termen van bijvoorbeeld adaptieve leermiddelen, alternatieve leer- en werkvormen, gepersonaliseerde leeromgevingen, leerlingvolgsystemen/learning analytics. De vraag is echter hoe dit vorm moet krijgen. De nieuwe technologische mogelijkheden worden in het onderwijs sterk onderbenut. Technologie wordt vaak aangepast aan bestaande routines in plaats van ingezet voor nieuwe leer- en werkvormen, één van de redenen waardoor innovaties met ict mislukken. 7 De beschikbare digitale leermiddelen zijn nog onvoldoende adaptief en leraren en opleiders voelen zich nog niet competent om zelf ict-rijke leerarrangementen in te richten. 8 9 Het arrangeren en ontwerpen van digitale leermiddelen is een nieuwe taak waarvoor professionalisering nodig is. 5 Uerz, D. & M. Kral (2011). De ontwikkeling van een regionale innovatie- en onderzoeksagende op basis van schoolplannen Nijmegen: Hogeschool van Arnhem en Nijmegen / Zoetermeer: Kennisnet 6 Gennip, H. van, & J. Winkels (2011). Verbonden door onderzoek: Naar strategisch onderzoeksbeleid van de onderzoekseenheid Kwaliteit van Leren. Nijmegen: Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Kenniscentrum Kwaliteit van Leren. 7 Christensen, C. M., Horn, M. B. & C. W. Johnson (2011). Disrupting class. How disrupting innovation will change the way the World learns. New York: McGraw-Hill. 8 Kennisnet (2012). Vier in Balansmonitor Stand van zaken over ict in het onderwijs. Zoetermeer: Kennisnet. 9 Kral, M., Coetsier, N. & D. Uerz (2009). Hoezo tekort: Over het belang van vraagarticulatie. In: Brummelhuis, A. ten & Amerongen, M. van (eds.) (2009) Hier heb ik niets aan. Essays over bruikbaar digitaal leermateriaal (p ). Kennisnet Onderzoeksreeks nr. 18. Zoetermeer: Kennisnet. 3.3 Onderwijs anders organiseren Het meest gangbare, internationale onderwijsmodel dateert uit het tijdperk van de industriële revolutie. Homogene groepen lerenden (naar leeftijd, ontwikkelingsniveau, cognitief niveau etc.) krijgen dezelfde leerstof op hetzelfde moment en in dezelfde vorm aangeboden en worden volgens dezelfde principes getoetst en geëxamineerd. Dit onderwijsmodel voldoet steeds minder, zoals de Britse onderwijshoogleraar Sir Ken Robinson in 2010 zo beeldend tot uitdrukking bracht in zijn beroemde animatie Changing Education Paradigms. 10 Onderwijs dat uitgaat van verschillen tussen leerlingen en talentontwikkeling stimuleert, vraagt om andere organisatievormen waarin niet de op een bepaald moment te beheersen leerstof centraal staat, maar de lerende en diens ontwikkelbehoefte. Dit vraagt niet alleen om andersoortige leermiddelen en een andere organisatie van de lessen door de leraar, maar ook om andere organisatorische en beleidsmatige condities in de school en op bestuurlijk niveau. Micro-mesoconsistentie is hierbij een belangrijk concept: samenhang tussen de onderwijsconcepten en uitwerking daarvan in de klas (micro-niveau) en de organisatie van dat onderwijs (mesoniveau). 11 Waar maatwerk ofwel vraagsturing een uitgangspunt is, zal de organisatie mee moeten kantelen, anders zal de innovatie op micro-niveau mislukken. Voor flexibele inzet van digitale leermiddelen in de les is leermiddelenbeleid nodig, een nieuw domein voor veel scholen. Het ontwerpen van digitaal materiaal, maar ook bijvoorbeeld het bieden van maatwerk in grote groepen vraagt om andere rollen en zelfs functies in het team. 10 of 11 VO-raad (2011). De gedigitaliseerde wereld in de school, een succesvolle invoering. Kwestie nummer 3. Utrecht: VO-raad. 6

8 c e n t r e o f e x p e r t i s e l e r e n m e t i c t In veel onderwijsorganisaties is het anders organiseren een hot topic, ingegeven door onderwijsinhoudelijke ambities (recht doen aan verschillen en onderwijseffectiviteit), maar ook vanuit de noodzaak efficiënter te werken (minder middelen, druk op verhogen arbeidsproductiviteit). Er wordt daarbij ook een groot beroep gedaan op de mogelijkheden/opbrengsten van ict in de secundaire processen: leerlingvolgsystemen, administratie, organisatie en verantwoording van onderwijs. 3.4 Praktijkgericht onderzoek (Inter)nationaal komt steeds meer kennis over de meerwaarde van ict voor leren beschikbaar en in 2008 is het eerste internationale handboek voor ict in het onderwijs verschenen (Voogt & Knezek, 2008) 12. Deze kennis landt moeizaam in de praktijk, zowel vanwege de aard van de publicaties als vanwege de inhoud. Zo blijven de praktische implicaties van de onderzoeksgegevens veelal onderbelicht. Daarnaast is er weinig generiek geldende kennis: de meerwaarde en opbrengsten van ict voor het leren zijn in hoge mate afhankelijk van andere factoren in de context van de klas en de school (onderwijsconcept, didactiek, handelen leraar et cetera). De ict-toepassing staat niet op zichzelf. De praktijk heeft behoefte aan concrete handreikingen: wat werkt, voor welke doelstellingen en welke leerlingen en onder welke condities. Dergelijke kennis moet in en met de praktijk worden ontwikkeld. Op de EDUsummIT 13 werd door de aanwezigen het belang van praktijkgericht onderzoek en het verzamelen van practice-based evidence benadrukt. 3.5 Nationale Agenda Hoger Pedagogisch Onderwijs Het Centre of Expertise Leren met ict sluit naadloos aan bij de Agenda voor de sector hoger pedagogisch onderwijs In deze agenda wordt gesproken over een eigen systeem van benchmarking, waarin specifiek gekeken wordt naar de volgende thema s: opbrengstgericht werken, passend onderwijs, ict in het onderwijs en onderzoek. Deze thema s staan ook in het Centre of Expertise Leren met ict centraal en worden onderling verbonden: recht doen aan verschillen met ict en ict-geletterdheid als onderwijsdoel zijn de inhoudelijke kernpunten, waaraan op een onderzoeksmatige en opbrengstgerichte manier wordt gewerkt door de lerarenopleidingen in en met de onderwijspraktijk en met onderzoekers. 12 Voogt, J. & Knezek, G. (Eds.) (2008). International Handbook of Information Technology in Primary and Secondary Education. New York: Springer. 13 International Call to Action on the Future of ict in Education 2009 & 2011, zie 14 SAC HPO (2012). Agenda voor de sector hoger pedagogisch onderwijs Advies aan bestuur HBO-raad, derde concept, maart

9 4 Visie De visie van het Centre of Expertise Leren met ict is als volgt geformuleerd: Het leren van morgen is een leven lang gepersonaliseerd leren in een door technologie ondersteunde sociale leerwerkomgeving. Het Centre of Expertise Leren met ict draagt bij aan de ontwikkeling van de innovatieve onderwijsregio in Gelderland en omstreken 15. In deze innovatieve onderwijsregio zien wij scholen die multidisciplinaire teams met een onderzoekende houding klaar hebben staan om elke leerling op maat te bedienen, daarbij als vanzelfsprekend gebruikmakend van de nieuwste ictmogelijkheden. Verschillen tussen leerlingen worden gewaardeerd en zijn uitgangspunt van het onderwijs. Leerlingen worden opgeleid tot creatieve, ondernemende, ict-geletterde leerders, werkers en netwerkers. Lerarenopleidingen, onderzoekers en scholen werken nauw samen aan het beste onderwijs voor iedere leerling en de grenzen tussen de onderwijsinstellingen zijn langzaam aan het vervagen. Door de kennisinfrastructuur en samenwerking is de regio in staat zich voortdurend te vernieuwen en toegerust voor toekomstige uitdagingen. 15 Met regio wordt bedoeld het voedingsgebied van de lerarenopleidingen van de HAN: de provincie Gelderland, het oosten van Noord-Brabant en het noorden van Limburg. 8

10 5 Missie c e n t r e o f e x p e r t i s e l e r e n m e t i c t Leraren en lerarenteams vervullen een spilfunctie in deze missie; zij bepalen immers in hoge mate de kwaliteit, inhoud en vorm van het onderwijs. De belangrijkste aangrijpingspunten van het Centre of Expertise Leren met ict zijn leraren en leraren-in-opleiding, alsmede de wijze waarop de leraren via (digitale) middelen en organisatie (structuur en cultuur) kunnen worden gefaciliteerd om bovengenoemde missie te realiseren. Het Centre of Expertise Leren met ict is een regionale netwerkorganisatie van po-, vo- en mbo-scholen, lerarenopleidingen en onderzoekers die in gezamenlijke verantwoordelijkheid nauw samenwerken aan het realiseren van een regionaal onderwijsaanbod: dat recht doet aan verschillen in talenten en ontwikkelingsbehoeften van leerlingen door de inzet van ict dat ict-geletterde leerders en werkers opleidt voor de 21 ste eeuwse kennismaatschappij Daartoe leiden we leraren en opleiders op; ontwikkelen, onderzoeken en implementeren we nieuwe leerarrangementen met en over ict en nieuwe organisatiemodellen die recht doen aan verschillen als uitgangspunt hebben. Het Centre of Expertise Leren met ict wil de missie bereiken door lerarenopleiders, toekomstige en zittende leraren po, vo en mbo te ontwikkelen tot ict-geletterde, leerling- en opbrengstgericht werkende professionals die ict in willen en kunnen zetten ten behoeve van effectieve en efficiënte leerprocessen voor zowel de individuele leerlingen als het collectief in de groep en die hun onderwijs voortdurend willen verbeteren onder andere met behulp van nieuwe technologische mogelijkheden. Het Centre of Expertise richt zich voorts op het faciliteren van leraren en teams via het realiseren van schoolorganisatiemodellen waarin het recht doen aan verschillen tussen leerlingen met behulp van ict centraal staat. Daarmee richt het Centre of Expertise zich nadrukkelijk ook op coördinatoren en leidinggevenden. Het Centre of Expertise beoogt het innovatieve vermogen van de onderwijsregio duurzaam te versterken door de samenwerking en bundeling van expertise en middelen én door het innovatieve vermogen van alle betrokken onderwijsorganisaties zelf te vergroten, zodat zij zelf beter in staat zijn hun onderwijs en de organisatie ervan opbrengstgericht en onderzoeksmatig te vernieuwen. De regionale kennisinfrastructuur die wordt gerealiseerd heeft een nationale en internationale uitstraling en de ontwikkelde kennis en producten worden actief en in een open access benadering verspreid. 9

11 6 7 Kernwaarden Strategie De kernwaarden van het Centre of Expertise zijn: We waarderen verschillen: verschillen tussen leerlingen zijn ons uitgangspunt We waarderen ook verschillen tussen leraren en scholen We innoveren onderzoeksmatig (creatief en opbrengstgericht) en in cocreatie We werken in een multidisciplinair partnerschap tussen onderwijs, onderzoek, opleiding en experts We stellen de uitgangspositie en ontwikkelvragen van onderwijsteams centraal De strategie van het Centre of Expertise is gebaseerd op inzichten uit onderzoek naar de implementatie van ict in het onderwijs en bevat de volgende elementen: We werken in de driehoek werkveld opleiding onderzoek Vanuit een gedeelde innovatie- en onderzoeksagenda en een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor goed onderwijs in de regio werken in alle programmalijnen van het Centre of Expertise opleiding, scholen en onderzoekers nauw samen, in alle activiteiten gericht op opleiding, werkveld en valorisatie. Niet de techniek staat centraal, maar onderwijsontwikkeling De technologiegedreven aanpak waarmee de implementatie van ict in het onderwijs nationaal en internationaal is opgepakt in de beginperiode heeft onvoldoende geleid tot de beoogde duurzame innovatie 16. De nieuwe tools en middelen worden niet daadwerkelijk geïntegreerd in de onderwijsvisie, maar blijven in de praktijk vaak een doel op zich. Momenteel constateren we bijvoorbeeld bij de invoering van ipad-klassen op veel scholen dat niet voldoende is nagedacht over de bijdrage die deze middelen kunnen leveren aan effectief onderwijs in de context van de betreffende onderwijssituatie en wat daarvoor nodig is aan digitale leermiddelen, werkwijzen en professionalisering. De afgelopen jaren zijn, onder meer in het Cumulusproject 17, ervaringen opgedaan met een conceptgedreven invoering van ict: de ontwikkelwensen vanuit het bestaande onderwijsconcept worden geëxpliciteerd en daarbij wordt gezocht naar mogelijkheden van ondersteuning door ict. Deze aanpak blijkt 16 Kral. M. (2009). 15 jaar onderwijs en ict in vogelvlucht. In: Het kind, de leerkracht en het onderwijs; terugblikken en vooruitzien (G. Geerdink, red.), Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Het Cumulusproject is een onderzoeksproject van de VU Amsterdam in samenwerking met het lectoraat Leren met ict van de HAN, in opdracht van APS en Kennisnet, waarin drie jaar lang zes basisscholen zijn gevolgd bij conceptgeleide invoering van ict in het primaire proces. Zie onder meer: Kennisnet (2009). Eerst onderwijsvisie, dan techniek, Kennisnet Onderzoeksreeks nr

12 c e n t r e o f e x p e r t i s e l e r e n m e t i c t te leiden tot een betere en duurzame integratie van ict en draagt direct bij aan professionalisering en visieontwikkeling van de betrokken teams. We ontwikkelen in en met praktijk Bovenstaande leidt ertoe dat we kiezen voor een aanpak waarin we in en met de onderwijspraktijk, met leraren c.q. teams, aan de slag gaan en vanuit de onderwijsontwikkelvragen stapsgewijs innoveren door ict-leerarrangementen te ontwerpen en in te zetten passend bij specifieke pedagogisch-didactische doelstellingen. De context is een essentieel kenmerk in het ontwerp. We leiden de leraar als ontwerper op Het gebruik van digitale leer- en hulpmiddelen doet een beroep op de ontwerpkwaliteiten van leraren. Dit verdient meer aandacht in de lerarenopleidingen en in nascholing. Voor dit aspect in de strategie en het programma is de verbinding gelegd met het lectoraat Ontwerpen van Innovatieve Leerarrangementen van het Kenniscentrum Kwaliteit van Leren. We werken onderzoeksmatig en opbrengstgericht Het ontwerpen en implementeren van ict-leerarrangementen pakken we onderzoeksmatig aan, zodat steeds getoetst wordt of de leerarrangementen tot de verwachte opbrengsten leiden, bij welke leerlingen en onder welke condities, en in een cyclisch proces kunnen worden bijgesteld en doorontwikkeld. Dit leidt tot systematisch opbrengstgericht werken en draagt bij aan de onderzoekende houding van de leraar. 11

13 c e n t r e o f e x p e r t i s e l e r e n m e t i c t We werken in multidisciplinaire teams Het onderzoeksmatig ontwerpen van kwalitatief goede ictleerarrangementen vraagt om een multidisciplinaire aanpak; in elk geval onderwijskundige en vakdidactische expertise, onderzoeksexpertise en ict- en mediaexpertise zijn nodig. Niet al deze expertise is zonder meer aanwezig in een school- of opleidingsteam. We brengen deze expertise bijeen door leraren, vakspecialisten vanuit de lerarenopleiding, onderzoekers van het kenniscentrum en ict-experts vanuit werkveld en opleidingen samen te brengen in ontwikkelgroepen. Tevens worden studenten en opleiders van de ict- en mediaopleidingen van de HAN (ICA) ingezet en wordt de verbinding gelegd met het lectoraat Networked Applications van het Kenniscentrum Technologie en Samenleving. Een buitenkring van specialisten van andere organisaties wordt ingericht om specifieke expertise binnen te halen. We zetten de leraar-in-opleiding in een spilfunctie Uit onderzoek blijkt dat ook jonge, aankomende leraren zich niet voldoende toegerust vinden om ict op een goede manier in hun onderwijs te integreren 18. Leraren-in-opleiding moeten worden uitgedaagd te experimenteren met ict en hebben daarvoor een uitdagende en onderzoekende leeromgeving nodig, in de opleiding en op de stageplek. Toekomstige leraren hebben wel voorsprong op zittende leraren 18 en kunnen een bijdrage leveren aan onderwijs- en teamontwikkeling door de rol van changeagent te vervullen 19. We werken aan consistentie tussen micro- en mesoniveau In de klas (microniveau) wordt vaak ingezet op bijvoorbeeld differentiatie en onderwijs op maat, terwijl de bredere organisatie (mesoniveau; school- en bestuursniveau) daarop 18 Marx, T., Gennip, H. van, & M. Kral (2007). Onderwijs en ict: studenten lerarenopleiding. Zoetermeer: Kennisnet. 19 Kral, M., Woude, J. van der, Coetsier, N. & B. van Lanen (2007). De leraar in opleiding als ict-expert. Een praktijkonderzoek. Zoetermeer: Kennisnet. niet is ingericht. We nemen daarom in alle ontwikkelprojecten de context van de organisatie mee. We zetten gericht in op het ontwikkelen van schoolorganisatiemodellen die recht doen aan verschillen op microniveau faciliteren. Het lectoraat Innovatie van Leren in Organisaties en het lectoraat Goed Bestuur en Innovatiedynamiek in Maatschappelijke Organisaties ondersteunen ons. We richten een changelab in waarin over de grenzen van organisaties heen wordt samengewerkt aan het gezamenlijke doel Uit onderzoek blijkt dat onderwijsvernieuwingen een complex en multidimensioneel karakter hebben. Het gaat bijvoorbeeld niet alleen om competentieontwikkeling bij leraren, maar vraagt ook om een fundamentele verandering van rol en professioneel handelen 20. In veel literatuur wordt inmiddels het belang van sociaal en collectief leren en het leren aan de hand van concrete praktijkvraagstukken benadrukt. 21 Om te voorkomen dat innovaties worden aangepast aan bestaande routines zouden professionals uit hun systeem en routines moeten worden gehaald 22 en bijvoorbeeld grensoverstijgend met professionals uit andere systemen aan een gezamenlijk doel moeten werken in een zogeheten changelab 23. De leerwerkomgeving die het Centre of Expertise inricht (ixperium) waarin leraren, opleiders en onderzoekers samen worden gebracht in een ontwikkelkring, heeft de vorm van een changelab. 20 Hargreaves, A. & M. Fullan (2012). Professional Capital. Transforming teaching in every school. London: Taylor & Francis. 21 Bergen, Th. & Veen, K. Van (2004). Het leren van leraren in een context van onderwijsvernieuwingen: waarom is het zo moeilijk. VELON Tijdschrift voor lerarenopleiders 12(2), Christensen, C. M., Horn, M. B. & C. W. Johnson (2011). Disrupting class. How disrupting innovation will change the way the World learns. New York: McGraw-Hill. 23 Kerosuo, H. Kajamaa, A. & Engeström, Y. (2010). Expansive development through the Change Laboratory-method: Example from Finnish Health care. In: Social Dimension of Innovation, pp (Muller, K., Roth, S. & Z. Milan (Eds)), Center for Economic Studies, College of Economics and Management, Prague: Linde nakladatelstvi, s.r.o. 12

14 8 Programmalijnen en doelstellingen Drie basisschoolbesturen in Arnhem (Delta, de Basis en Fluvius), pabo Arnhem en het lectoraat Leren met ict vormen samen het Community Learning Center Arnhem (CLC Arnhem) en hebben in 2011 het ixperium in Arnhem ingericht. Het ixperium heeft al veel bezoekers gehad en we zien dat het die inspirerende plek is die we beoogden: leraren komen er met hun leerlingen, pabostudenten en opleiders ontmoeten er elkaar en onderzoekers en ict-experts hebben er hun werkplek. De eerste multidisciplinaire ontwikkelteams van leraren, opleiders, pabostudenten, ICAstudenten, ict-experts en onderzoekers zijn er met ondersteuning van een Raak-subsidie aan de slag gegaan om samen ictleerarrangementen te ontwerpen en onderzoeken. Ook vinden er professionaliseringsactiviteiten plaats. De eerste ervaringen zijn positief en er is veel belangstelling van andere schoolbesturen om aan te haken. Het Centre of Expertise Leren met ict bouwt voort op dit fundament en breidt het verder uit. Het Centre of Expertise Leren met ict onderscheidt drie programmalijnen, die elkaar onderling beïnvloeden en die elk een aantal specifieke doelstellingen kennen: 1. Leren met ict als middel: onderwijs dat recht doet aan verschillen tussen leerlingen door de inzet van ict en leraren en opleiders die dit kunnen vormgeven. We (her)ontwerpen de leerlijn ict en een leerlijn ict-geletterdheid in de major van de lerarenopleidingen en ontwikkelen een verdiepend en specialiserend programma via een minor en honoursprogramma Valorisatie is bij alle activiteiten een belangrijk thema Kennisontwikkeling en het ontwikkelen van bruikbare producten is niet voldoende, het gaat om de implementatie en verspreiding van deze kennis en producten via het eigen netwerk van het Centre of Expertise, via integratie in curricula, via een professionaliseringsaanbod, dienstverlening- en advies, gerichte communicatie en een (multimediale) publicatiereeks. Doelstellingen: Een leerlijn voor de major van de lerarenopleidingen: recht doen aan verschillen met behulp van ict, waarin de leraar als ontwerper een belangrijke rol speelt Een nascholingsprogramma recht doen aan verschillen met behulp van ict voor lerarenopleiders en het werkveld Beproefde ict-leerarrangementen voor po, vo en mbo Kennisontwikkeling en praktische handreikingen over het rendement van ict voor leren Een minor ontwerpen van ict-leerarrangementen met behulp van ict Een honoursprogramma Praktijktheorie over hoe ict recht doen aan verschillen kan ondersteunen en welke professionalisering hiervoor nodig is bij leraren en lerarenopleiders 13

15 c e n t r e o f e x p e r t i s e l e r e n m e t i c t 2. Leren met ict als doel: onderwijs dat leerlingen opleidt tot ict-geletterde leerders en werkers in het licht van de kennismaatschappij. 3. Bijbehorende organisatievraagstukken: onderwijsorganisaties die het recht doen aan verschillen tussen leerlingen met behulp van ict mogelijk maken (anders organiseren). Doelstellingen: Doelstellingen: Een leerlijn voor de major van de lerarenopleidingen met open educational resources (leermaterialen) over ict-geletterdheid Een nascholingsprogramma voor lerarenopleiders en werkveld over ict-geletterdheid Beproefde ict-leerarrangementen voor het po, vo en mbo over ict-geletterdheid Praktijktheorie over ict-geletterdheid als onderwijsdoel en de wijze waarop dit bereikt kan worden bij leerlingen, studenten, leraren en lerarenopleiders Organisatiemodellen en -scenario s voor een schoolorganisatie die recht doet aan verschillen met behulp van ict Verandertrajecten met scholen in het kader van anders organiseren Kennisontwikkeling over efficiënte en effectieve organisatiemodellen voor onderwijs die recht doen aan verschillen met behulp van technologie, in de vorm van onder meer een promotietraject Overkoepelende doelstellingen We voegen aan deze programmalijnen doelstellingen toe die de regionale kennisinfrastructuur betreffen: Twee ontdek- en onderzoeksruimtes voor leren met ict (ixperium) op de HAN campus in Arnhem én in Nijmegen Kennisontwikkeling op het gebied van innovatieve netwerken (changelab, community of practice) voor leraren, toekomstige leraren en lerarenopleiders, onder meer in de vorm van een promotietraject Een regionale kennisinfrastructuur waarin valorisatie van de ontwikkelde kennis en producten structureel is belegd 14

16 9 10 Doelgroepen Activiteitenplan De doelgroepen waar wij ons in het Centre of Expertise op zullen richten, zijn: Leraren in het po, vo en mbo in het voedingsgebied van de Faculteit Educatie van de HAN Studenten van de lerarenopleidingen po en vo/mbo van de HAN Lerarenopleiders van de lerarenopleidingen van de HAN Directieleden, middenmanagers en bestuurders van po, vo en mbo in het voedingsgebied van de Faculteit Educatie van de HAN Directie en middenmanagers van de lerarenopleidingen van de HAN De activiteiten van het Centre of Expertise Leren met ict zijn geclusterd rond de volgende onderwerpen: Onderzoeksprogramma, met daarbinnen de ixperiumontwikkelkring, promotieonderzoeken en opdrachtonderzoeken ixperium in Arnhem én in Nijmegen Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Minor Ontwerpen van ict-rijke leerarrangementen Honoursprogramma Professionalisering Hieronder volgt een korte toelichting op elk van deze onderwerpen Onderzoeksprogramma De centrale onderzoeksvraag van het Centre of Expertise Leren met ict is: Hoe kunnen we onderwijs op micro- en mesoniveau zodanig vormgeven dat leraren(teams) duurzaam recht kunnen doen aan verschillen tussen leerlingen met behulp van ict en ict-geletterde jongeren opleiden? En wat is daarvoor nodig in termen van middelen, professionalisering en organisatieontwikkeling? Het lectoraat Leren met ict heeft een centrale en leidende rol in het onderzoeksprogramma. De programmalijnen van het onderzoek komen overeen met de programmalijnen van het Centre of Expertise: 1. a. Hoe kan ict zodanig worden ingezet dat recht wordt gedaan aan verschillen tussen leerlingen (microniveau)? b. Welke competenties hebben leraren en opleiders nodig om dit te kunnen vormgeven? c. Hoe kunnen ze die competenties ontwikkelen? 15

17 2. Wat zijn goede onderwijsorganisatiemodellen die het recht doen aan verschillen tussen leerlingen met behulp van ict mogelijk maken (anders organiseren, structuur) en welke veranderkundige processen zijn daarvoor nodig (vooral lerende organisatie en cultuur)? 3. Ict-geletterdheid als onderlegger voor de 21 ste eeuwse competenties: over welke competenties gaat het op de verschillende onderwijsniveaus, hoe kunnen ze worden aangebracht (didactiek) en wat betekent dat voor het professionaliseren van leraren en lerarenopleiders? Het onderzoeksprogramma bestaat uit: praktijkgericht onderzoek in de ixperium-ontwikkelkring promotieonderzoeken waarin verdieping op specifieke thema s wordt gerealiseerd en dat theorievormend van aard is praktijkgericht onderzoek in opdracht van derden ixperium-ontwikkelkring Onderwijsvraagstukken uit de praktijk vormen het vertrekpunt binnen de ixperium-ontwikkelkring. Leraren, studenten en lerarenopleiders werken samen met onderzoekers, ict- en andere experts om ict-leerarrangementen te ontwerpen, uit te proberen en te onderzoeken. De opbrengsten ervan worden inzichtelijk en toegankelijk gemaakt zodat deze gedeeld kunnen worden met de andere leden uit de ontwikkelkring en met de netwerken daarbuiten. De projectgroep wordt versterkt met relevante experts op het vakgebied of de specifieke doelgroep(en). De ixperiumontwikkelkring levert beproefde ict-leerarrangementen op. De ict-leerarrangementen worden voor een breder publiek toegankelijk gemaakt via Wikiwijs. In de ixperium-ontwikkelkring gaan we op zoek naar bruikbare effectieve en efficiënte organisatiemodellen voor een ict-rijke onderwijsomgeving die recht doet aan verschillen tussen leerlingen op verschillende manieren: naar vorm en inhoud, naar plaats en tijd, naar leerbehoefte, leerstijl en ontwikkelingsfase en naar ictcompetenties en -voorkeuren Promotieonderzoeken Een eerste promotieonderzoek draait om de werkzaamheid en opbrengsten van de ixperium-ontwikkelkring voor leraren, lerarenin-opleiding en lerarenopleiders. De volgende vragen worden onderzocht: Welke opbrengsten heeft het werken in een changelab voor het innovatief vermogen en de ict-competenties van de professionals (leraren, leraren-in-opleiding en opleiders)? Welke effecten worden bereikt voor de onderwijsontwikkeling en het gebruik van technologie op de betrokken scholen en lerarenopleiding? In hoeverre wordt de samenwerkingsrelatie tussen de betrokken onderwijspartijen versterkt en is er sprake van een duurzame community of practice? Een tweede promotieonderzoek gaat in 2014 van start en zal zich richten op het organisatievraagstuk: welke organisatiemodellen zijn effectief en efficiënt voor onderwijs dat recht doet aan verschillen met behulp van technologie? Aan het Centre of Expertise zijn nog twee andere promotieonderzoeken verbonden: een onderzoek in samenwerking met LOOK OU en de Universiteit Utrecht, dat zich richt op het in kaart brengen en verbeteren van de kwaliteit van e-peerfeedback 16

18 c e n t r e o f e x p e r t i s e l e r e n m e t i c t (peerfeedback in een online leeromgeving) en de mogelijkheden om de vakinhoudelijke competenties van studenten te beoordelen op basis van e-peerfeedback. Daarnaast is een promotietraject met ILS-HAN (lerarenopleidingen vo/mbo) in voorbereiding naar veranderend leesgedrag van jongeren in de digitale samenleving en de effecten daarvan voor de didactiek van tweede taalverwerving in het vo en voor de lerarenopleidingen Opdrachtonderzoek, internationaal onderzoek Het Centre of Expertise voert tevens opdrachtonderzoek uit voor derden, al dan niet in internationaal verband. Dit onderzoek kan betrekking hebben op leren met ict als middel, leren met ict als doel of onderwijs anders organiseren ixperium Arnhem en ixperium Nijmegen Het ixperium is een ontdek- en onderzoeksruimte waar bezoekers verrast en verbaasd worden over de mogelijkheden van leren met ict en de nieuwste ict-toepassingen kunnen uitproberen. Studenten, leraren uit het werkveld, directies, bestuurders, onderzoekers, lerarenopleiders en leerlingen zijn de frequente bezoekers van het ixperium. Hier worden, in de ixperiumontwikkelkring, ict-leerarrangementen ontwikkeld die op hun werkzaamheid worden onderzocht. Vier middagen in de week zijn gereserveerd voor het bezoek van leraren met hun leerlingen, ter inspiratie en scholing. Regelmatig worden ixpiratiemiddagen georganiseerd rondom specifieke thema s waarvoor het werkveld, pabodocenten en onderzoekers worden uitgenodigd. Het ixperium heeft een professionaliseringsprogramma en het ict-onderwijs van de pabo vindt plaats in het ixperium. In Arnhem is het ixperium al opgezet, in nauwe samenwerking met het po-werkveld. Verbreding naar vo en mbo staat op de rol. In Nijmegen is de opzet van het ixperium met het werkveld, zowel vo als mbo, in voorbereiding Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Leren met ict wordt structureel ingebed in de curricula van de lerarenopleidingen. We ontwerpen c.q. herijken een leerlijn ict die gericht is op drie aspecten: 1. de ontwikkeling van de benodigde didactische ict-competenties 2. veranderbekwaamheid en onderzoeksmatige houding van toekomstige leraren 3. de ontwikkeling en verdieping van de ict-geletterdheid als basis voor 21 ste eeuwse competenties. De leerlijn bouwt voort op de landelijke kennisbasis ict voor lerarenopleidingen 24 en verdiept deze. In de leerlijn wordt een plek ingeruimd voor het experimenteren met nieuwe technologieën en onderzoeksmatig ontwerpen van ict-leerarrangementen in en met de praktijk. Het werkveld wordt nauw betrokken bij de ontwikkeling van de leerlijn. We delen de ervaringen en opbrengsten met de lerarenopleidingen aan andere hogescholen via bestaande netwerken en congressen als het Velon. 24 Begin 2013 wordt de herziene versie van de landelijke kennisbasis vastgesteld door ADEF. 17

19 c e n t r e o f e x p e r t i s e l e r e n m e t i c t 10.4 Minor Ontwerpen van ict-rijke leerarrangementen In samenwerking met de Informatica Communicatie Academie van de HAN (ICA) en met het werkveld ontwikkelen we de minor Ontwerpen van ict-rijke leerarrangementen. Deze minor is een verdiepingsprogramma op Leren met ict en heeft aandacht voor leerrrangementen die rekening houden met verschillen in ictgeletterdheid en -voorkeuren van jongeren. In de minor wordt samengewerkt met WAAG Society Honoursprogramma Voor excellente studenten biedt het Centre of Expertise Leren met ict een honoursprogramma aan. Dit programma is een verbreding op de major. Studenten werken in dit programma aan multidisciplinaire, complexe vraagstukken in het kader van leren met ict. Wat betreft vorm en inhoud spreekt het programma alle 21 ste eeuwse competenties direct aan. In het honoursprogramma wordt samengewerkt met ICA en met WAAG Society Professionalisering Professionele ontwikkeling van leraren op het terrein van leren met ict is cruciaal om de integratie van technologie in het onderwijs te kunnen bewerkstelligen en zo jongeren met 21 ste eeuwse vaardigheden te kunnen opleiden. Leraren, van po tot hbo, zullen in staat moeten zijn om verschillende didactische methoden in te zetten om recht te doen aan de verschillen tussen leerlingen, met oog voor individuele talenten en voorkeuren. Zij zullen vaardigheden moeten ontwikkelen in het gebruik van ict-tools en applicaties om het leren van individuele leerlingen te ondersteunen. Een essentieel aandachtspunt daarin is de houding en beliefs ten aanzien van ict, dit is immers één van de belangrijkste belemmeringen voor de integratie van ict in het onderwijs. Het is in dit opzicht relevant om professionaliseringstrajecten te realiseren waarin leraren en lerarenopleiders een mindset ontwikkelen dat onderwijs niet effectief kan zijn zonder ict (Ertmer & Ottenbreit- Leftwich, 2010) 25 en dat e-skills behoren tot ieders basisbagage. We ontwikkelen daarom een professionaliseringsprogramma over ict-geletterdheid en over recht doen aan verschillen met behulp van ict voor lerarenopleiders en het werkveld (zittende leraren). Professionalisering van onderwijsmanagers en bestuurders maakt ook deel uit van het programma. Dit programma ontwikkelen we samen met het werkveld, de lerarenopleidingen en het Kenniscentrum Kwaliteit van Leren en is afgestemd op de gezamenlijke innovatieagenda. In het ixperium Arnhem is een eerste gezamenlijk professionaliseringsaanbod ontwikkeld, vastgelegd in de ixperium wijzer. Zowel opleiders van de pabo als ict-onderwijsbegeleiders van het werkveld en onderzoekers voeren het programma uit in het ixperium en waar nuttig op locatie. Kennis en producten uit de ixperiumontwikkelkring worden ingebracht in het programma. De belangstelling en deelname uit het werkveld is groot. Het professionaliseringsprogramma zal steeds verder worden geëvalueerd en verfijnd en worden uitgebreid naar vo en mbo. We werken hierin nauw samen met de academies van de pabo en ILS- HAN. In het Centre of Expertise geven we de professionalisering zodanig vorm dat we tot certificering over kunnen gaan met als doel dit in te zetten in het lerarenregister. 25 Ertmer, P. A., & Ottenbreit-Leftwich, A. T. (2010). Teacher technology change: How knowledge, confidence, beliefs, and culture intersect. Journal of Research on Technology in Education, 42(3),

20 11Programmamanagement De directeur van de Faculteit Educatie, drs. Titia Bredée, is eindverantwoordelijk voor het Centre of Expertise Leren met ict. Het Centre of Expertise is ondergebracht bij het Kenniscentrum Kwaliteit van Leren van de Faculteit Educatie en wordt geleid door de lector Leren met ict, dr. Marijke Kral, in samenwerking met de programmamanager, drs. Marie-José Kuypers. Het Centre of Expertise kent een stuurgroep, bestaande uit: Naast de raad van advies starten we een studentenraad Leren met ict. De studentenraad heeft dezelfde taken als de raad van advies. In de studentenraad nemen studenten plaats van HAN Faculteit Educatie. Directeur Faculteit Educatie (voorzitter) Programmamanager Leren met ict (secretaris) Lector Leren met ict Directie HAN Pabo Directie ILS-HAN Vertegenwoordiger po-veld Vertegenwoordiger vo-veld Vertegenwoordiger mbo-veld Daarnaast stellen we een raad van advies samen, die op afstand de ontwikkelingen binnen het Centre of Expertise volgt en inhoudelijk adviseert aan de projectleiding. Hiermee wordt inbreng van relevante wetenschappelijke kennis en koppeling aan actuele, internationale ontwikkelingen geborgd. Deze raad bestaat uit: Prof. dr. Monique Volman, hoogleraar Onderwijskunde Universiteit van Amsterdam Prof. dr. Rob Martens, programmaleider Onderzoek, LOOK OU Dr. Ruben Vanderlinde, vakgroep Onderwijskunde, Universiteit van Gent Drs. Simone Walvisch, bestuurder PO-Raad Drs. Annemarie Sipkes, directeur directie Kennis, ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Nader te bepalen vertegenwoordiger VO-raad Nader te bepalen vertegenwoordiger MBO Raad 19

Het ontwerpen van ict-rijk onderwijs dat recht doet aan verschillen. Werkwijze ixperium-ontwikkelkring

Het ontwerpen van ict-rijk onderwijs dat recht doet aan verschillen. Werkwijze ixperium-ontwikkelkring CENTRE OF EXPERTISE Het ontwerpen van ict-rijk onderwijs dat recht doet aan verschillen Werkwijze ixperium-ontwikkelkring Marijke van Vijfeijken Marijke Kral Marie-José Kuypers 2 Leren met ict is een speerpunt

Nadere informatie

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict ACADEMIE Professionalisering Leren en lesgeven Professionalisering Leren en lesgeven Leren en lesgeven met behulp van ict is in het onderwijs steeds belangrijker. Leraren moeten minimaal over dezelfde

Nadere informatie

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict ACADEMIE Professionalisering Leren en lesgeven met ict Professionalisering Leren en lesgeven met ict Leren en lesgeven met behulp van ict is in het onderwijs steeds belangrijker. Leraren moeten minimaal

Nadere informatie

Leren en lesgeven met ict: wie is het rolmodel? Dana Uerz Senior onderzoeker Leren met ict Marijke Kral Lector Leren met ict

Leren en lesgeven met ict: wie is het rolmodel? Dana Uerz Senior onderzoeker Leren met ict Marijke Kral Lector Leren met ict Leren en lesgeven met ict: wie is het rolmodel? Dana Uerz Senior onderzoeker Leren met ict Marijke Kral Lector Leren met ict Leren en lesgeven met ict Wat moet een leraar daarvoor kunnen? Wat kunnen en

Nadere informatie

Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw

Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Eindkwalificaties Leren en lesgeven met ict en beginmeting Anne-Marieke van Loon Dana Uerz Aanleiding Lerarenopleiding voor de 21e eeuw; Stand van zaken / beginmeting;

Nadere informatie

Projectdefinitie. Plan van aanpak

Projectdefinitie. Plan van aanpak Projectplan DOT2 Projectdefinitie ICT is niet meer weg te denken uit ons onderwijs (Hasselt, 2014). Als (toekomstige) leerkracht is het belangrijk dat je daar op inspeelt en kennis hebt van de laatste

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Onderbouwing leerlijn Leren en lesgeven met ict voor de lerarenopleiding

Onderbouwing leerlijn Leren en lesgeven met ict voor de lerarenopleiding CENTRE OF EXPERTISE Onderbouwing leerlijn Leren en lesgeven met ict voor de lerarenopleiding Dana Uerz Anne-Marieke van Loon Marijke Kral In samenwerking met de facultaire werkgroep Lerarenopleiding 21

Nadere informatie

Professionaliseringsaanpak Leren en lesgeven met ict

Professionaliseringsaanpak Leren en lesgeven met ict Professionaliseringsaanpak Leren en lesgeven met ict Juli 2014 Anne-Marieke van Loon (red.) Dit document is opgesteld door de werkgroep Lerarenopleiding 21 ste eeuw en in mei-juni 2014 besproken met de

Nadere informatie

Samen leren innoveren met ICT

Samen leren innoveren met ICT Samen leren innoveren met ICT Ervaringen met grensoverschrijdende multidisciplinaire leergemeenschappen bestaande uit basisonderwijs, lerarenopleiding en onderzoek Marijke van Vijfeijken, Irma van der

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO Masterclass ICT-docentprofessionalisering 12 september 2011 Anna Tomson, Erwin Faasse, Peter J. Dekker 1 OPZET 1. Startpunt: HvA-beleid vanaf 2007 Peter 2. Inhoud: Voorbeeld

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

De lerarenopleider als rolmodel voor leren en lesgeven met ICT: nog een weg te gaan

De lerarenopleider als rolmodel voor leren en lesgeven met ICT: nog een weg te gaan De lerarenopleider als rolmodel voor leren en lesgeven met ICT: nog een weg te gaan Dana Uerz & Marijke Kral ixperium/centre of Expertise Leren met ICT, Faculteit Educatie, HAN Samenvatting Onder invloed

Nadere informatie

Onderbouwing eindkwalificaties Leren en lesgeven met ict voor de lerarenopleiding

Onderbouwing eindkwalificaties Leren en lesgeven met ict voor de lerarenopleiding CENTRE OF EXPERTISE Onderbouwing eindkwalificaties Leren en lesgeven met ict voor de lerarenopleiding Dana Uerz Nieske Coetsier Anne-Marieke van Loon Marijke Kral In samenwerking met de facultaire werkgroep

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

PostHBO CultuurBegeleider

PostHBO CultuurBegeleider PostHBO CultuurBegeleider Vervolg op ICC en CQ / ICQ; Functiemix: 2014: 40% LB schaal; Doorlopende lijn professionalisering leraren: bachelor Post HBO master Verbinding kunst- en cultuurinstellingen en

Nadere informatie

Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school.

Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school. 88 Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school. Er bestaat geen vaste innovatieformule, elke school heeft te

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Specialist Digitale Didactiek 2016-2017 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Specialist Digitale Didactiek 2016-2017 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Specialist Digitale Didactiek 2016-2017 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo If we teach today s students as we taught yesterday we rob them of tomorrow Specialist Digitale Didactiek Leiding

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw SKO Flevoland en Veluwe Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018 Strategisch beleidsplan SKO Flevoland en Veluwe 1 KINDEREN LATEN LEREN Onze droomschool

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het

Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het bedrijfsleven. 3 Excellenties, De wereld digitaliseert in hoog

Nadere informatie

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek - Staat talentherkenning en ontwikkeling bij u op school de komende jaren op de agenda? - Wilt u een rijke

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Informatiepakket Leerlabs

Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs De vraag naar gepersonaliseerd onderwijs en het gebruik van ict in de klas groeit. Veel scholen werken aan initiatieven gericht op gepersonaliseerd leren

Nadere informatie

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Professionalisering van docenten Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Opbouw presentatie Welke docenten hebben we nodig? Professionalisering binnen de HAN Resultaten onderzoek naar vier

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld reageren bijlagen attenderen printversie Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld Datum 01/02/2007 Auteur publicatie Guus Wijngaards, Jos Fransen, Pieter Swager (INHOLLAND) Titel

Nadere informatie

Regioleren. Op weg naar de duurzame student? Carla Oonk, 8 december 2015

Regioleren. Op weg naar de duurzame student? Carla Oonk, 8 december 2015 Regioleren Op weg naar de duurzame student? Carla Oonk, 8 december 2015 Regioleren de Wat s 1.Wat is regioleren? 2.Wat levert regioleren op? 3.Wat vraagt de implementatie van regioleren? 2 Regioleren in

Nadere informatie

Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio. Strategisch Beleidsplan 2012-2014

Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio. Strategisch Beleidsplan 2012-2014 Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio Strategisch Beleidsplan 2012-2014 De school is er voor ons allemaal. Wat hebben wij nodig om straks te kunnen leven en werken? Daar gaan wij met elkaar vorm en inhoud

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Coördinator Wetenschap en Techniek

Coördinator Wetenschap en Techniek Coördinator Wetenschap en Techniek De post-hbo opleiding Coördinator Wetenschap en Techniek heeft tot doel leraren en middenkaderfunctionarissen toe te rusten met inzichten en vaardigheden op het gebied

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Helga Bongers & Kim van Dooijeweert Tricht, 2013 'Mediawijsheid is niet gewoon belangrijk. Het is absoluut cruciaal. Mediawijsheid bepaalt of kinderen een instrument

Nadere informatie

Visie onderwijs en huisvesting SPOZ. Visie op onderwijs en huisvesting

Visie onderwijs en huisvesting SPOZ. Visie op onderwijs en huisvesting Visie op onderwijs en huisvesting Stichting Primair Onderwijs Zundert November 2015 0 Visie op onderwijs en huisvesting Aanleiding: Het onderwerp onderwijshuisvesting staat al geruime tijd op de Zundertse

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

Strategisch beleid 2015-2019 Het proces

Strategisch beleid 2015-2019 Het proces Strategisch beleid 2015-2019 Het proces Beleidsjaar 14-15 we maken de balans op Missie en kernwaarden/uitgangspunten Dit zijn wij, hier staan we voor Nadere analyse Wat gaat goed, wat pakken we aan Wat

Nadere informatie

Project Initiatie Document Leerwerkbedrijf KOMPAS

Project Initiatie Document Leerwerkbedrijf KOMPAS De geaccrediteerde Stichting Kompas Nederland en ROC Leeuwenborgh Opleidingen hebben samen het initiatief genbomen om te komen tot een gemeenschappelijk leerwerkbedrijf concept. Dit leerwerkbedrijf wil

Nadere informatie

TPACK-NL vragenlijst een toelichting

TPACK-NL vragenlijst een toelichting TPACK-NL vragenlijst een toelichting Petra Fisser & Joke Voogt Universiteit Twente Curriculumontwerp & Onderwijsinnovatie http://www.tpack.nl In dit document is de Nederlandse versie van de TPACK vragenlijst

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie thomas more hogeschool Leiderschapsacademie Colofon 2015 Rotterdam, mei 2015 Thomas More Hogeschool, Rotterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Opleiden in de school Catent/KPZ

Opleiden in de school Catent/KPZ Opleiden in de school Catent/KPZ Startbijeenkomst Steunpunt (Academische) Opleidingsscholen PO-VO 10 juni 2014 Samen sparren, samen bedenken, samen doen 1 Agenda 1. Toelichting op Opleiden in de School:

Nadere informatie

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Werkplekleren Werkplekleren: het han Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Miranda Timmermans en Bas van Lanen Beide auteurs zijn verbonden aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen, Faculteit

Nadere informatie

Leergang Hoger Management

Leergang Hoger Management Leergang Hoger Management Ontwikkelen van leiderschap in het voortgezet onderwijs 1 Een samenwerking tussen Marant Interstudie en Kennisland. 2 De samenwerking tussen Marant Interstudie en Kennisland verbindt

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING. Stichting Talent Leraar basisonderwijs LB

FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING. Stichting Talent Leraar basisonderwijs LB FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING Leraar basisonderwijs LB januari 2013 Opdrachtgever Nieuwstraat 23 A 1621 EA Hoorn Auteur Paul Janssen Project 5POBA4560 FUNCTIE INFORMATIE Functienaam Leraar basisonderwijs

Nadere informatie

Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door:

Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door: Frank Smid Welkom Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door: Aanwezig namens het Organisatiecomité: Namens RBO : Tineke Arends Namens Afier Namens Stenden Namens Rietplas Namens OSGMetrium

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Professionaliseringsaanpak Leren en lesgeven met ict voor lerarenopleiders

Professionaliseringsaanpak Leren en lesgeven met ict voor lerarenopleiders CENTRE OF EXPERTISE Professionaliseringsaanpak Leren en lesgeven met ict voor lerarenopleiders Anne-Marieke van Loon (red.) Dit document is opgesteld door de werkgroep Lerarenopleiding 21 ste eeuw. Deze

Nadere informatie

Bouwen aan excellentie. vroeg beginnen!

Bouwen aan excellentie. vroeg beginnen! WELKOM Bouwen aan excellentie vroeg beginnen! First LEGO League Bouwen aan excellentie een tussenstand Sturingsprincipe Deltion ruimte leegte RUST kaders versus ON RUS T chaos Verbinden van trots en besef

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren.

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Basisschool De Buitenburcht Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Dit is de beknopte versie van het schoolplan 2015-2019 van PCB de Buitenburcht in Almere. In het schoolplan

Nadere informatie

Kwaliteitstandaarden opleidingsschool en academische opleidingsschool

Kwaliteitstandaarden opleidingsschool en academische opleidingsschool Kwaliteitstandaarden opleidingsschool en academische opleidingsschool Als advies (aan de HBO-RAAD) vastgesteld door het SAC (Sector Adviescollege Hoger Pedagogisch Onderwijs). Met instemming besproken

Nadere informatie

Nieuwe media. Ander onderwijs?

Nieuwe media. Ander onderwijs? Nieuwe media. Ander onderwijs? Joke Voogt Typ hier de footer 1 Wij streven ernaar dat over vijf tot tien jaar alle leerlingen voor hun toekomstig beroep, voor het deelnemen aan het maatschappelijk leven

Nadere informatie

Excellente leraar van de 21e eeuw

Excellente leraar van de 21e eeuw Excellente leraar van de 21e eeuw De post-hbo opleiding Excellente leraar van de 21e eeuw heeft tot doel leraren toe te rusten met kennis, inzichten en vaardigheden op het gebied van verbetering van onderwijs

Nadere informatie

MEDIAPACT 2020 Hilversum, 26 juni 2014

MEDIAPACT 2020 Hilversum, 26 juni 2014 Hilversum, 26 juni 2014 Mediapact MEDIAPACT De Nederlandse mediasector heeft een naam hoog te houden. Niet voor niets is Media & ICT een apart netwerk binnen de Nederlandse topsector creatieve industrie.

Nadere informatie

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Vier jaar onderzoek naar onderzoeksmatig leiderschap: welke inzichten levert het op? Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Inhoud lezing

Nadere informatie

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten HAALT MEER UIT ONDERWIJS Uw partner in Brede School activiteiten Dit is WIJS! WIJS vindt dat leren vooral leuk moet zijn. Vanuit deze gedachte verbinden we educatie en entertainment aan elkaar. Door een

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LD Type 1 Salarisschaal 12 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

ICT-starterskit voor (aspirant-)leraren (ENW SoE-project 2011/5) VELOV-conferentie. (26 maart 2014)

ICT-starterskit voor (aspirant-)leraren (ENW SoE-project 2011/5) VELOV-conferentie. (26 maart 2014) ICT-starterskit voor (aspirant-)leraren (ENW SoE-project 2011/5) VELOV-conferentie (26 maart 2014) Verloop presentatie (1) Toelichting project Partners Kerndoel/ Legitimatie Werkwijze Resultaat: demonstratie

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Acadin voor talenten in uw klas!

Acadin voor talenten in uw klas! Acadin voor talenten in uw klas! Dé digitale leeromgeving met uitdagend onderwijsaanbod voor talentvolle leerlingen. Acadin voor talenten in uw klas! In het Bestuursakkoord primair onderwijs (2014) staat

Nadere informatie

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Professionaliseringsaanbod Pabo 2010 2011 OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Inleiding Nieuw in ons aanbod! Een vervolg op de Post-HBO Coach en opleider in de school!

Nadere informatie

Vroeg vreemdetalenonderwijs. Visiedocument

Vroeg vreemdetalenonderwijs. Visiedocument Vroeg vreemdetalenonderwijs Engels Visiedocument Inhoudsopgave Inleiding 3 Van good naar great vroeg vreemdetalenonderwijs 4 Taskforce vroeg vreemdetalenonderwijs 5 Vroeg vreemdetalenonderwijs in 2025

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Overzicht curriculum VU

Overzicht curriculum VU Overzicht curriculum VU Opbouw van de opleiding Ter realisatie van de gedefinieerde eindkwalificaties biedt de VU een daarbij passend samenhangend onderwijsprogramma aan. Het onderwijsprogramma bestaat

Nadere informatie

Montessori Professionalisering Zuid-Nederland 2014-2015 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Montessori Professionalisering Zuid-Nederland 2014-2015 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Montessori Professionalisering Zuid-Nederland 2014-2015 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Montessori Zuid-Nederland Professionele ontwikkeling 2014-2015 Het menselijke individu kan zich zonder

Nadere informatie

Iedereen heeft talent!

Iedereen heeft talent! Iedereen heeft talent! Innovatie-agenda De gezamenlijke ambities van onderwijs, kinderopvang en de gemeente Nijmegen om jonge mensen optimale ontwikkelingskansen te bieden. Inhoudsopgave Voorwoord 2 Speerpunt

Nadere informatie

Doorkijkjes W&T in de Pabo

Doorkijkjes W&T in de Pabo Doorkijkjes W&T in de Pabo Pabo Hogeschool Rotterdam mei 2015 Algemeen De pabo van de Hogeschool van Rotterdam kent een voltijd, deeltijd en een academische variant en verzorgt daarmee onderwijs voor circa

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS

STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS Netwerk SIG Open Education 9 oktober 2015 1 SPEERPUNTEN 1. Kleinschalige leergemeenschappen 2. Rijke leeromgeving 3. Kwalitatief goede en inspirerende

Nadere informatie

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Expertisecentrum Onderwijs & ICT Suriname UTSN Twinning Project 2008/1/E/K/005 Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Bijlage C bij het Rapport Haalbaarheidsstudie Wim de Boer (SLO), Pieter van der Hijden (Sofos

Nadere informatie

Leraar basisonderwijs LB

Leraar basisonderwijs LB Leraar basisonderwijs LB Functiewaardering: 43343 43333 43 33 Salarisschaal: LB Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en bedrijfsvoeringsondersteunende werkzaamheden, overdragen

Nadere informatie

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Stef Weijers, Lector Logistiek en Allianties, HAN 31 januari 2013 Anno 2012 In Logistiek is 15% van de bedrijven wel

Nadere informatie

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD ILS Nijmegen Mei 2009 Voorwoord: Dit voorstel voor een competentieprofiel van de spd is ontworpen op verzoek van de directies van ILS- HAN en ILS-RU door de productgroep

Nadere informatie

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master het zorgonderwijs Modules leergangen master Kies je eigen professionaliseringstraject Ben je docent of (praktijk)opleider in het zorgonderwijs? Of ben je werkzaam in de zorg en wil je toekomstige zorgprofessionals

Nadere informatie

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste 1. Inleiding De koers voor de komende jaren, zoals beschreven in het strategisch beleidsplan 2011-2014 heeft consequenties voor gewenste managementstijl van de school. In de managementvisie 2011-2014 heeft

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan: penvoerders opleidingsscholen en contactpersonen lerarenopleidingen Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze

Nadere informatie

ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013,

ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013, ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013, Projectcontext & voorstelling De sneltrein van technologische evolutie, 21 STE EEUW! Een totaalaanpak

Nadere informatie

INNOVATIEPROGRAMMA ONDERWIJS OP MAAT PROJECT: COMMUNITY MANAGEMENT

INNOVATIEPROGRAMMA ONDERWIJS OP MAAT PROJECT: COMMUNITY MANAGEMENT INNOVATIEPROGRAMMA ONDERWIJS OP MAAT PROJECT: COMMUNITY MANAGEMENT ACTIVITEITENPLAN 2015 WWW.SURF.NL/ONDERWIJS Innovatieprogramma Onderwijs op Maat Project: Communitymanagement 2 INHOUD 1. Community management

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Organisatiestructuur... 4 2.1 Rollen binnen de Netwerkschool (zie bijlage)... 4 2.2 Het kernteam... 5 2.3 De Interne flexibele

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Opleiden: samen ervoor staan (en gaan)

Opleiden: samen ervoor staan (en gaan) Ontwikkelingen Food in het Noorden Opleiden: samen ervoor staan (en gaan) Peet Ferwerda 4 november 2014 Friesland College en Nordwin College Food MBO Food HBO In Leeuwarden 2x groen en grijs Friesland

Nadere informatie

Uit: Jaarplan en Begroting 2014 Het Hogeland College Schoolbestuur Lauwers & Eems, Voortgezet Onderwijs

Uit: Jaarplan en Begroting 2014 Het Hogeland College Schoolbestuur Lauwers & Eems, Voortgezet Onderwijs Uit: Jaarplan en Begroting 2014 Het Hogeland College Schoolbestuur Lauwers & Eems, Voortgezet Onderwijs Inleiding In 2014 gaan wij voor het eerst werken op basis van het nieuwe Koersplan van schoolbestuur

Nadere informatie

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Bernard Teunis & Nienke van der Steeg b.teunis@poraad.nl n.vandersteeg@poraad.nl Opzet workshop 1. Voorstellen 2. Answergarden

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie