Samen leven bindt verschillen. Integratie in (versnelde) transitie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samen leven bindt verschillen. Integratie in (versnelde) transitie"

Transcriptie

1 Samen leven bindt verschillen Integratie in (versnelde) transitie

2 Samen leven bindt verschillen Integratie in (versnelde) transitie

3 2 Samen leven bindt verschillen

4 inhoudsopgave Waarom deze handreiking 4 1. Een divers landschap 6 2. Toolbox Denken en handelen vanuit diversiteit Nieuwe financieringsstructuren creëren Netwerken tussen burgers, middenveld en gemeente Checklist gegevensverzameling aandachtsgroepen Toolkit inzet Wmo 48 6 Toolkit inburgering Toolkit jeugd en jongeren Communicatie met migrantengroepen Toolkit EU-arbeidsmigranten 66 De werkgroep 68 Samen leven bindt verschillen 3

5 Waarom deze handreiking Deze handreiking is bedoeld om overheden en maatschappelijke organisaties te ondersteunen bij de ontwikkeling en uitvoering van hedendaags integratiebeleid. Veel gemeenten en lokale uitvoeringsorganisaties doen dit niet meer door middel van specifiek doelgroepenbeleid, maar beogen door middel van algemeen beleid de diversiteit van burgers te bereiken. Ook bij het rijk is deze ontwikkeling gaande. In deze handreiking geven we de stand van zaken van de actuele trends op dit thema weer (deel I), gevolgd door een toolbox met voorbeelden en tips hoe overheden en instellingen via algemeen beleid kunnen werken (deel II). Deze handreiking is een vervolg op de handreiking Datgene wat ons bindt. Dat was het eerste product van de Gemeenschappelijke Integratieagenda (GIA), een samenwerkingsplatform van rijk en gemeenten, Forum en VNG om het integratiebeleid wederzijds af te stemmen. In de periode zijn tientallen GIA-bijeenkomsten gehouden om op regionaal niveau samenhang te krijgen in activiteiten. Vanaf 2012 heeft het ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in samenwerking met Forum de GIA voortgezet in een nieuw jasje: de Gemeenschappelijke Integrale Aanpak (GIA). Veel gemeenten kennen geen afzonderlijk integratiebeleid meer, maar beogen door middel van algemeen beleid de diversiteit van burgers te bedienen. Daarmee is de optiek enigszins gewijzigd, maar het doel blijft hetzelfde: versterken van lokaal en landelijk diversiteitsbeleid door middel van informatie-uitwisseling en onderlinge afstemming. Voor gemeenten die al meerdere decennia met diversiteitsbeleid werken, zal lang niet alle informatie in deze handreiking nieuw zijn. De meeste voorbeelden uit de toolbox zijn afkomstig van gemeenten die al werken met een algemene aanpak. Maar ongetwijfeld zal voor alle gemeenten de beleidspolitieke state of the art op het terrein van het huidige diversiteitsbeleid (deel I) informatief zijn en kunnen de voorbeelden uit de toolbox (deel II) inspiratie geven. 4 Samen leven bindt verschillen

6 De handreiking is gebaseerd op overlegbijeenkomsten van de Werkgroep GIA 2012, aangevuld met adviezen van deskundigen en recente literatuur. De namen van de werkgroepleden zijn achterin deze handreiking opgenomen. Ook deze nieuwe GIA-handreiking blijft in ontwikkeling. Data van regionale bijeenkomsten en nieuwe praktijkvoorbeelden voor gemeenten zijn te vinden op de GIA-website van Forum Den Haag/Utrecht, mei 2012 Samen leven bindt verschillen 5

7 1. Een divers landschap Hoe ga je om met diversiteit? De veelkleurigheid van onze samenleving is een gegeven. Bijna eenvijfde van onze bevolking is buiten Nederland geboren, of één van de ouders is van elders. Dit aandeel zal over de komende decennia verder groeien door voortgaande immigratie en geboorten van vervolggeneraties. Is de veelkleurigheid nu vooral zichtbaar in de grotere steden in sommige grootstedelijke wijken ligt het percentage allochtonen al boven de 50% over enkele decennia zal culturele diversiteit een vanzelfsprekendheid zijn in heel Nederland. In 2030 zullen volgens prognoses van het CBS drie van de tien burgers van Nederland allochtone wortels hebben (is nu ongeveer twee op de tien); deze demografische verschuiving zal in de verdere toekomst almaar toenemen. De voortgaande diversiteit wordt mede gevoed door de open grenzen van de Europese Unie waardoor migranten uit de landen van Oost- en Midden-Europa zich gemakkelijker tijdelijk of permanent in West-Europa kunnen vestigen. Deze ontwikkeling geeft aan dat op een andere manier naar het integratiebeleid gekeken moet worden. De steeds breder wordende diversiteit van de huidige samenleving vraagt om een beleid dat inspeelt op maatschappelijke uitdagingen, dat problemen weet om te buigen in kansen. De tijd dat het integratiebeleid merendeels gebaseerd was op het frame van etnische herkomst ligt achter ons. 6 Samen leven bindt verschillen

8 Prognose bevolkingsontwikkeling jaar totale bevolking van waarvan autochtoon % kolom 2 waarvan allochtoon % kolom 2 waarvan niet westers % kolom 5 waarvan westers % kolom 5 waarvan afkomstig uit % kolom 9 Nederland EU-land (26) Bron: CBS Statline Dit neemt niet weg dat er nog veel vraagstukken zijn met een migratiecontext. Jaarlijks komen nieuwe immigranten naar Nederland die een taalbarrière en soms een opleidingsachterstand of een culturele kloof moeten overwinnen. Immigranten doen het gemiddeld genomen slechter dan autochtonen in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Dat geldt ook voor vervolggeneraties, al nemen de verschillen langzaam maar zeker af. Er zijn ook grote gezondheidsverschillen tussen autochtonen en allochtonen. Veroorzakers van onveiligheid of plegers van grote/kleine criminaliteit zijn relatief vaak afkomstig uit migrantengroepen. Autochtone burgers hebben soms moeite met de geloofsbeleving van moslims, zeker wanneer dit gepaard gaat met culturele gebruiken die in Nederland als orthodox of discriminatoir worden ervaren. We zien de ontwikkeling van zwarte wijken en zwarte scholen, als voorbeelden van concentraties van bevolkingsgroepen die kunnen leiden tot sociaal isolement, of tot pockets van onveiligheid en armoede. En dan zijn er nog de problemen van ongelijke behandeling van burgers op grond van allochtone herkomst, uiterlijke kenmerken, culturele verschillen, of geloof. Dat kan samenhangen met raciale discriminatie, maar ook met gevestigde gebruiken en werkwijzen. Samen leven bindt verschillen 7

9 Integratiebrief minister Donner, 16 juni 2011 In een betrokken samenleving is bepalend wat ons bindt, niet wat ons scheidt. Het is derhalve van belang geen beleid te voeren op basis van herkomst, maar binnen het reguliere beleid maatwerk te kunnen bieden waar nodig. ( ) Specifieke problemen moeten via reguliere instanties en reguliere maatregelen worden aangepakt. Bron: Kamerstukken Tweede Kamer, , , nr 1. Dat immigratie een samenleving voor uitdagingen zet, zal niemand ontkennen. Integratiegericht beleid is daarom nog steeds nodig. De vraag is evenwel of een antwoord hierop een doelgroepgerichte c.q. probleemgerichte aanpak is. Het antwoord daarop is: in de meeste gevallen niet. Het besef is inmiddels gevestigd dat het beter werkt de gegroeide diversiteit in de samenleving als een gegeven te beschouwen en van daaruit te handelen. Voor doelgroepenbeleid zou alleen ruimte moeten blijven wanneer dat aantoonbaar meer effect oplevert dan een algemene aanpak. Veel gemeenten zitten al op dit algemene spoor. Gemeenten waar zich door de afgelopen decennia heen een aanzienlijke bevolking nieuwkomers heeft gevestigd, voeren inmiddels geen doelgroepenbeleid meer. In hun beleidsnota s is de term integratiebeleid vervangen door diversiteitsbeleid of inclusief beleid. Ook woorden als allochtoon en autochtoon hebben hun langste tijd gehad, en dat geldt in mindere mate ook voor etnisch/nationale aanduidingen als Turk, Surinamer etc. (of dat laatste hooguit gekoppeld aan een breder begrip, bijvoorbeeld Turks-Utrechtse jongeren ). Marcel Ham en Jelle van der Meer hebben deze ontwikkeling beschreven in het boekje De etnische bril 1. De schrijvers constateren dat gemeenten heel praktisch willen werken, problemen op willen lossen. Die zijn vaak breder dan de etnische context. Bovendien, zo schrijven zij, kan een doelgroepgerichte aanpak een etnische groep stigmatiseren, of kan een voorkeursbehandeling van nieuwkomers gevoelens van misdeeldheid oproepen bij de groep gevestigde burgers. Dan is het beter om beleid te voeren dat alle burgers bedient. 1 Marcel Ham en Jelle van der Meer (2012) De etnische bril, categorisering in het integratiebeleid. NIDI/KNAW 8 Samen leven bindt verschillen

10 Gemeente Utrecht: Uitgangspunt van het diversiteitsbeleid is dat iedere persoon uniek is en als individu moet worden benaderd. ( ) De essentie van het diversiteitsbeleid is niet dat wij de Utrechtse samenleving diverser willen maken: deze is al divers. Wij willen juist vanuit dat uitgangspunt en vanuit gelijkwaardigheid van alle burgers bekijken hoe en voor welke groepen wij drempels moeten slechten, zodat die volwaardige participatie en onderlinge gelijkwaardigheid en respect mogelijk worden. ( ) Diversiteit maakt onderdeel uit van alle gemeentelijke beleidsvelden, het zogenaamd inclusief denken oftewel inclusief beleid. Diversiteit wordt daarmee onderdeel van alle regulier beleid. Bron: Brief College B&W Utrecht d.d. 7 oktober 2011 aan de leden van de commissie Mens en Samenleving. Vereniging van Nederlandse gemeenten Integratie vraagt van gemeenten een beleid dat voortdurend en in alle onderdelen uitgaat van de diversiteit onder hun inwoners. Van de noodzaak dat alles wat de gemeente doet, op welk beleidsterrein dan ook diversiteitsproof hoort te zijn. Bron: VNG - visie Integratie Gemeente Tilburg In ons coalitieakkoord hebben we onze visie op integratie vastgelegd: We willen af van het onderscheid allochtoon-autochtoon. De afgelopen jaren hebben we laten zien dat dit eerder stigmatisering in de hand werkt dan bijdraagt aan de oplossing van de problemen. Wij willen dat iedere Tilburger een stapje vooruit komt. Als daarbij de achtergrond van een bepaalde groep een cruciale rol speelt, zullen we specifieke maatregelen nemen. Daarmee stappen wij uiteindelijk af van integratie als afzonderlijk beleidsterrein. De komende vier jaar richten we ons erop integratie in te bedden in diverse beleidsterreinen, zoals onderwijs, arbeidsmarkt en veiligheid. ( ) Conform de coalitieafspraken zullen wij de komende vier jaar toewerken naar afbouw van het programma integratie. Bron: Gemeente Tilburg (2010) Integratie: Een andere aanpak allemaal Tilburgers. Samen leven bindt verschillen 9

11 10 Samen leven bindt verschillen

12 Een andere burger, een andere overheid De beweging om het specifieke integratiebeleid af te bouwen komt sinds een aantal jaren samen met een grote bestuurlijke ontwikkeling die er op is gericht burgers zelf verantwoordelijk te houden voor het omgaan met samenlevingsvraagstukken. De actuele trend is dat de overheid wel partij kan zijn bij het oplossen van problemen in de samenleving, maar die oplossing niet ligt in het overnemen ervan. De samenleving van nu is een netwerkgemeenschap waarin burgers, maatschappelijke organisaties en overheden niet langer in een gezagsverhouding tot elkaar staan, maar als partners weten samen te werken. 2 Dat vraagt om een herordening van taken tussen overheid, markt en samenleving. Het succes van interventies is meestal ook groter wanneer degenen die het persoonlijk raakt daar zelf een rol in kunnen spelen. Deze kanteling van de overheidsrol wordt ook wel omschreven als van zorgen voor, naar zorgen dat. Het vraagt van alle partijen een andere houding, niet in de laatste plaats van de overheid zelf. Gemeenten zullen veel meer vraaggericht gaan werken. Burgers zullen zich assertiever naar de overheid gaan opstellen, maar zich ook afvragen wat zij zelf zonder overheid kunnen doen. Dat vraagt tijd. Ingesleten gewoonten, georganiseerde geldstromen en toegewezen verantwoordelijkheden veranderen niet van de ene op de andere dag. Het vraagt durf en visie, ook van het rijk en van de gemeenten, om maatschappelijke initiatieven ruimte te geven, zelfs wanneer deze niet de voorkeur van de overheid zouden hebben. Ik wil debat over: wie doet wat binnen onze samenleving? Veel Nederlanders voelen zich betrokken bij hun wijk, hun vereniging, hun buurt, hun gemeente, ze willen meedoen. De overheid moet zich daarin misschien wel anders opstellen dan de afgelopen decennia. De overheid nam dingen over, uit handen, dacht dat ze het zelf beter kon. Terwijl de overheid misschien juist volgend moet worden, op initiatieven uit de samenleving moet ingaan. Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie, Liesbeth Spies, in NRC Weekend 10/11 maart Zie o.a. Nicis (2011) Rethinking maakbaarheid, van maken voor naar maken met. Samen leven bindt verschillen 11

13 Dat ook burgers behoefte hebben aan een heroriëntatie van taken en verantwoordelijkheden mag blijken uit het boekje van Jos van der Lans Loslaten, vertrouwen, verbinden 3. Het is het verslag van het project Binding, een intensieve consultatie onder actieve burgers hoe er weer maatschappelijke binding kan komen tussen alle inwoners van Nederland. Eén van de aanbevelingen van het project is dat burgers weer eigenaar van hun eigen levens zouden moeten worden, op terreinen als wonen, zorg, opvoeden, etc. Dat lukt volgens Van der Lans alleen als de systeemwereld meer vertrouwen heeft in de leefwereld, dat wil zeggen het organiserend vermogen van burgers. Ze zijn met velen. Professionals en burgers die het in de vingers hebben. Ze zijn vaak lastig en eigenwijs. Ze hebben eigenlijk niet zo heel veel nodig. Ze willen vooral hun gang kunnen gaan. Citaat uit Loslaten, vertrouwen en verbinden Met de financiële crisis die begon in 2008 en de daaropvolgende overheidsbezuinigingen is deze nieuwe duiding van taken en verantwoordelijkheden in een stroomversnelling geraakt. Zowel op landelijk als op lokaal niveau dienen overheidsorganisaties (en met overheidsmiddelen gefinancierde instellingen) hun ambities bij te stellen en hun taken anders te organiseren. De kosten moeten omlaag, en overheden zullen scherper gaan duiden waar zij wel aanspreekbaar op willen zijn en waarop niet. Vanwege vermindering van rijksmiddelen hebben gemeenten bijvoorbeeld tweederde op hun integratie- en participatiebudgetten moeten bezuinigen. 4 Maar ook andere potjes raken op, of er moeten meer of andersoortige arrangementen uit gefinancierd worden. Gemeenten worden in de toekomst organisatorisch én financieel verantwoordelijk voor de uitvoering van nieuwe wetten. Het zijn dit soort grote ontwikkelingen die het omslagproces naar een andere organisatie en financiering van het lokale 3 Zie Jos van der Lans (2012) Loslaten, vertrouwen verbinden; over burgers en binding ; over burgers & binding, verslag van een startconferentie en 8 workshops. De digitale versie van het boekje is te downloaden via www. doen/nl/binding of 4 Bron: Eindevaluatie Gemeenschappelijke Integratieagenda, 28 maart 2012, Twynstra Gudde adviseurs en managers. 12 Samen leven bindt verschillen

14 integratiebeleid dringend en dwingend maken en noodzaken tot een andere financiële en voorzieningenstructuur. Gemeente Dordrecht Vanuit de visie geen categoraal beleid te willen voeren voor allochtone Dordtenaren en vanuit de kernwaarden vertrouwen en verantwoordelijkheid, heeft het college kritisch gekeken naar de waarde en noodzaak van categoraal beleid, de rol van de gemeente, van instellingen en van burgers voor wat betreft de groep allochtone Dordtenaren. Ook leidt het huidig economisch klimaat tot heroverwegingen van beleid en de doelmatige financiering hiervan. We staan voor een omvangrijke financiële opgave om de lokale overheidsfinanciën op langere termijn gezond te houden. Het college stelt een kanteling van het huidige integratiebeleid voor: van categoraal beleid naar regulier beleid gericht op participatie. Bron: Brief van college B&W Dordrecht naar gemeenteraad, 16 november 2010 Anno 2012 kan nog niet helemaal worden geduid waar die heroriëntatie op uitkomt, maar ongetwijfeld wordt dit zichtbaar in de komende jaren. Wat kan de overheid overlaten aan de markt en wat niet? Hoeveel eigen verantwoordelijkheid kan en wil de burger dragen? Wat is de beste mix van vrijwilliger en professional? Hoe gaan we om met problemen van overlast die van niemand zijn? Impliceert een overheid die loslaat dat er in de samenleving meer ruimte komt voor variatie in culturele opvattingen? Hoe ontwikkelt zich de inburgering van nieuwkomers nu zij daar zelf financieel en organisatorisch verantwoordelijk voor worden? Welke voorzieningenstructuur is nodig om meerwaarde te halen uit de ombouw van specifiek naar algemeen beleid? Gemeente Rotterdam Het burgerschapsbeleid ( ) richt zich op het ontwikkelen van talenten, het bieden van ruimte voor zelfontplooiing en het wegnemen van belemmeringen. ( ) Het burgerschap is inclusief beleid. Het richt zich nadrukkelijk op alle burgers van Rotterdam. De meeste Rotterdamse burgers zijn goed in staat zichzelf te redden. Jezelf kunnen redden is echter niet hetzelfde als het volledig kunnen benutten van je talenten. De inspanningen binnen het Burgerschapsbeleid zijn gericht op het vormgeven van hulpstructuren voor alle Rotterdammers om hun talenten volledig te kunnen ontplooien op het moment dat er sprake is van tekortschietende vaardigheden of uitsluitingsmechanismen (discriminatie). Samen leven bindt verschillen 13

15 Bron: Gemeente Rotterdam (2011) Burgerschapsbeleid. Participatie: Kiezen voor talent, de invulling van het Burgerschapsbeleid voor de jaren 2012 tot 2015 Een generieke aanpak, hoe doe je dat? Waar de politieke keuze om het integratiebeleid in te ruilen voor een integrale aanpak relatief snel kan worden gemaakt, blijken er in de praktijk nog veel vragen te liggen die om een oplossing vragen. Bijvoorbeeld: Wat kun je politiek en bestuurlijk doen om de gewenste kanteling voor elkaar te krijgen? Moet je een vorm van doelgroepenbeleid behouden voor groepen die overheidsaandacht nodig hebben? Hoe ga je om met verschillen? Hoe anticipeer je op veranderingen? Zoals al eerder is aangegeven zijn veel gemeenten al ver met een andere aanpak, gericht op inclusief beleid voor alle burgers. Dat wil niet zeggen dat de positie van bevolkingsgroepen met een migratiegeschiedenis daarmee uit beeld is, maar eerder dat deze is opgenomen in een brede benadering. Gemeenten duiden dat inclusieve beleid in termen als meedoen, diversiteit, participatie enzovoorts; open begrippen die ruimte laten voor verdere invulling op basis van concrete situaties en politieke voorkeuren. Het gaat om wat praktisch werkt, en dat moet in het dagelijkse doen ontdekt worden. Visies op bijvoorbeeld burgerschap kunnen helpen het debat op te rakelen, maar lopen ook het risico ideologisch of normatief te blijven. Een visie vraagt uiteindelijk toch om een uitwerking in de context van concrete voorzieningen. Gemeente Amsterdam Het Programakkoord is duidelijk: We versterken de sociale structuren van de stad door iedereen te betrekken en aan te spreken op zijn mogelijkheden. Wij willen nieuwe coalities sluiten met bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties; om vele Amsterdammers te betrekken en te bereiken. ( ) Om deze ambitie waar te maken is meer nodig dan traditionele beleidsmaatregelen. Dat meer is volgens het College te vinden in het begrip burgerschap. Uiteindelijk is het doel van burgerschap: verbondenheid te versterken en verruwing tegen te gaan. Amsterdammers doen mee en nemen verantwoordelijkheid voor zichzelf en voor de stad. Bron: Beleidsbrief Geen burgerschap zonder hoffelijkheid, College van B&W Amsterdam, 17 maart Samen leven bindt verschillen

16 Gemeente Leeuwarden: De gemeente wil het gedeeld en verantwoord burgerschap voor alle inwoners van de stad centraal stellen en waar mogelijk mensen activeren. Integratie betekent werken aan actief burgerschap. Hiertoe biedt de gemeente Leeuwarden ruimte aan divers talent, bevordert zij de participatie van alle burgers en spreekt zij alle inwoners zowel huidige stadsgenoten als nieuwe stadsgenoten op hun bijdrage aan, zodat elke burger een eigen plaats in de samenleving kan innemen. Bron: Buiten de lijntjes kleuren; Herijking visie op integratie van de gemeente Leeuwarden, 15 mei 2008 Hoe algemener het beleid des te belangrijker dat de frontlinieprofessionals die het werk moeten doen daar ook uitvoering aan kunnen geven. Een algemene aanpak vereist dat instellingen er voor álle burgers zijn, óók de moeilijk bereikbaren. De lakmoesproef ligt in de vraag of het voorzieningenaanbod is gericht op het diverse publiek en dat iedereen die dat wil daarvan ook daadwerkelijk gebruik maakt. Veel gemeenten zijn bezig met het trainen van medewerkers in werken binnen een multiculturele context, gaan na of producten of diensten aansluiten bij de vraag van de huidige bevolking, knopen duurzame relaties aan met migrantengroepen om te weten wat er speelt, spreken subsidiepartners erop aan dat zij zich richten op een divers klantenbestand. Gemeenten maken ook meer en meer afspraken met private partijen (scholen, woningcorporaties, werkgevers, etc) om samen doelen te bereiken. Gemeenten waar de gemixte instroom relatief kort geleden is gestart, kunnen daarbij leren van gemeenten die er al meerdere decennia ervaring mee hebben opgedaan. De omslag naar multicultureel werken vraagt tijd en continuïteit. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Van instellingen mag verwacht worden dat zij in staat zijn maatwerk te leveren. Of het nu gaat om maatregelen op het gebied van onderwijs, arbeid, veiligheid of zorg, zoals onderwijs voor achterstandsleerlingen via de voor- en vroegschoolse educatie, een integrale aanpak gericht op de meeste kwetsbaren op de arbeidsmarkt via de Wet werken naar vermogen, samenwerking in opsporing, vervolging, berechting en hulpverlening via Veiligheidshuizen of opvoedondersteuning via de Centra voor Jeugd en Gezin. Bron: Minister voor immigratie, integratie en asiel, Gerd Leers, in een brief aan de Tweede Kamer van 16 februari Samen leven bindt verschillen 15

17 16 Samen leven bindt verschillen

18 Gemeente Den Haag Burgers mogen ons aanspreken op effectieve, vraaggerichte voorzieningen. Instellingen en organisaties die werken met subsidie of faciliteiten van de gemeenten worden de komende jaren meer dan tot nog toe aangesproken op de kwaliteit en het rendement van hun inspanningen voor de integratie. Dat geldt ook voor de gemeentelijke diensten. ( ) Na ruim 30 jaar integratiebeleid mag het niet meer voorkomen dat professionals migranten niet adequaat kunnen bedienen, of zelfs niet eens kunnen bereiken. Inspanning alleen is niet meer genoeg. We willen dat instellingen en diensten verantwoordelijkheid nemen voor het bereiken van concrete, meetbare resultaten. Bron: Gemeente Den Haag (2011) Integratienota Verschillend verleden, één toekomst. Is er dan nog ruimte voor specifiek beleid? Dat steeds meer gemeenten en maatschappelijke organisaties over gaan van een doelgroepenbeleid naar een algemeen beleid betekent niet dat het specifieke beleid daarmee voorbij is. Opvoedingsproblemen, taalachterstand, overlast van groepen jongeren staan vaak overduidelijk binnen een cultuurspecifieke context. Negeren van die context zou dan contraproductief kunnen zijn. De keuze voor een algemene aanpak impliceert niet dat het specifieke beleid geheel en al kan verdwijnen. Wel dat het beperkt zou moeten blijven tot die groepen of terreinen waar het algemene beleid aantoonbaar minder resultaat boekt. Het belangrijkste van de algemene aanpak is dat een gemeente principieel afstapt van een doelgroepenbeleid met gespecialiseerde ambtenaren of geïsoleerde projecten, en ertoe over gaat medewerkers en middelen te bundelen in een algemene inzet voor alle burgers. Flankerend daaraan zou specifiek beleid zich dan kunnen beperken tot een omschreven groep burgers met een maatschappelijk probleem waarbij een gerichte beleidsinterventie aantoonbaar relevant en effectief is. Specifiek beleid is niet langer doelgroepenbeleid maar probleemgericht beleid. Het codewoord is maatwerk. De legitimering van een specifieke aanpak moet overtuigend zijn, gebaseerd op feiten en cijfers waar dat kan, voorzien van een motivatie waarom een probleemgroep niet langs de lijnen van het algemene beleid zou kunnen worden bediend. En dan nog zou het moeten gaan om een in tijd gelimiteerde interventie, met voortdurend het oog gericht op de vraag of de specifieke interventie in kan dalen in het generieke beleid. Samen leven bindt verschillen 17

19 Prioriteiten van het rijk De directie Integratie & Samenleving (I&S) van het Ministerie van BZK coördineert het integratiebeleid op rijksniveau. I&S richt zich in het kader van de kanteling naar generiek beleid op de onderstaande onderwerpen, steeds in samenspraak met de betrokken vakdepartementen. Onderwijs en arbeidsmarkt (i.s.m. de ministeries van OCW en SZW) Verbetering van het bereik en de effectiviteit van generiek beleid, inlopen van achterstanden in het basisonderwijs, voorkomen voortijdige schooluitval, keuzegedrag allochtone jongeren voor beroepen/sectoren waar in de toekomst vraag naar komt. Zorg, leefomgeving en veiligheid (i.s.m. de ministeries van VWS, OCW, V&J en de directie Wijken en Leefomgeving van het ministerie van BZK) Relatie migrantenouders en reguliere zorginstellingen, terugdringen gezondheidsverschillen, bevorderen veiligheid, bevorderen sociale leefomgeving Migratie en integratie (i.s.m. directie Migratiebeleid van het ministerie van BZK, en het ministerie van SZW (remigratie)) Personen die voor permanent verblijf naar Nederland komen voldoende voorbereiden en toerusten op zelfstandige participatie, Wet inburgering buitenland, meerjarenaanpak huwelijksdwang, afbouw voorzieningen Remigratiewet. Netwerkbouw Ontwikkeling van een nieuwe vorm van dialoog met migrantengemeenschappen na beëindiging van de LOM-structuur (Landelijk Overleg Minderheden), voortzetting Gemeenschappelijke Integrale Aanpak, EU-beleid. Inburgering Invoering nieuw inburgeringsstelsel per 1 januari 2013 Sociale stabiliteit (i.s.m. het ministerie van V&J) Managen van maatschappelijke conflicten, bevorderen rechtsstaat en burgerschapscompetenties, bestrijden (rassen)discriminatie, voorkomen/beheersen van polarisatie. Strategie- en beleidsontwikkeling Verzameling kennis over integratieproces, (doen) uitvoeren van onderzoek 18 Samen leven bindt verschillen

20 Vereniging van Nederlandse Gemeenten Het besef dat integratie geen vakgebied is, maar een onderwerp dat vraagt om een integrale aanpak, leidt tot de keuze om geen vakwethouder integratie te benoemen, maar integratie als een gezamenlijke verantwoordelijkheid bij het hele college neer te leggen. Wel verdient het aanbeveling om één portefeuillehouder aan te wijzen als aanspreekpunt, hem/haar te belasten met de bewaking van het integratieproces en de bevoegdheid te geven om de collega s in de verschillende onderdelen van het gemeentelijk apparaat op hun verantwoordelijkheden ter zake aan te spreken. Bron: VNG (2007) VNG-visie integratie Een voorbeeld van een specifieke aanpak is het project om schoolverzuim onder Roma-meisjes tegen te gaan. Verschillende gemeenten hadden signalen over schoolverzuim bij meisjes, maar het reguliere instrumentarium om dit tegen te gaan bleek bij meisjes met een Roma-achtergrond niet te werken. Nader onderzoek wees uit dat dit in verband stond met de culturele achtergrond van de meisjes. De gemeenten hebben toen besloten maatwerk te ontwikkelen, met cultuurspecifieke training van leerplichtambtenaren en opbouw van contacten met de groep ten einde gedragsverandering te bewerkstelligen. 5 5 Zie Romagemeenten.pdf Samen leven bindt verschillen 19

21 Gemeente Roermond Het accent ligt ( ) op het bereiken van een specifieke doelgroep via de algemene beleidskaders. Het algemeen beleid dient ten slotte een inclusief beleid te zijn. Alleen daar waar het algemeen beleid voor bepaalde groepen kennelijk toch structureel belemmeringen oplevert om volwaardig en evenredig te participeren, zullen specifieke accenten in het regulier beleid worden gelegd om die achterstanden of belemmeringen te verminderen c.q. weg te nemen. De noodzaak van (tijdelijk) maatwerk voor specifieke doelgroepen wordt bepaald op basis van onderzoek, gestaafd met gegevens en op basis van vooraf te noemen resultaatsverwachtingen. ( ) De kracht van de aandacht voor integratie zit niet in grootse projecten middels een apart doelgroepenbeleid. Het gaat vooral om een proces waarbij in- en externe beleidsmakers of uitvoerders anders leren denken en acteren ten aanzien van integratie. Meer bewustwording over de vraag bereik ik met mijn algemeen beleid ook wel iedereen, of zijn er (onbewuste) drempels? Bron: Uitvoeringsnota integratie: afstanden overbruggen , Gemeente Roermond, Gemeente Utrecht Om focus aan te brengen kiezen wij ervoor deze collegeperiode vooral te stimuleren en bewaken dat binnen het reguliere beleid uitwerking wordt gegeven aan de tien aandachtspunten die in de monitor van het voormalig programma DI&I zijn opgenomen. Deze tien punten zijn: uitvoeren van diversiteitsbeleid van de gemeente Utrecht, bevorderen van deelname van Utrechters met een niet-westerse herkomst aan sport en cultuur, bereiken van niet-inburgeringsplichtigen, bevorderen van arbeidsparticipatie van (niet-westerse allochtone) vrouwen en mensen met een beperking, terugdringen van traditionele rolopvattingen over vrouwen, terugdringen van segregatie in het onderwijs, bestrijden van uitsluiting in het algemeen en in het bijzonder van mensen met een (ernstige)beperking, bestrijden van uitsluiting van Turkse Utrechtse jongeren, bestrijden van intolerantie ten aanzien van homoseksualiteit, terugdringen van eenzaamheid van ouderen, bevorderen van sociale cohesie. Bron: Gemeente Utrecht (2011) Doorlopend Divers, volstrekte gelijkwaardigheid, speerpuntennotitie diversiteitsbeleid , Dienst maatschappelijke Ontwikkeling, Afdeling ontwikkeling. 20 Samen leven bindt verschillen

Samen leven bindt verschillen. Integratie in (versnelde) transitie

Samen leven bindt verschillen. Integratie in (versnelde) transitie Samen leven bindt verschillen Integratie in (versnelde) transitie 2 Samen leven bindt verschillen inhoudsopgave Waarom deze handreiking 4 1. Een divers landschap 6 1. Hoe ga je om met diversiteit? 6 2.

Nadere informatie

Onverwachte en moeilijk beheersbare instroom van personen uit Midden- en Oost-Europa in steden van de Benelux en aangrenzende regio s

Onverwachte en moeilijk beheersbare instroom van personen uit Midden- en Oost-Europa in steden van de Benelux en aangrenzende regio s Onverwachte en moeilijk beheersbare instroom van personen uit Midden- en Oost-Europa in steden van de Benelux en aangrenzende regio s Memorandum of Understanding De Ministers, bevoegd voor het stedelijk

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen (pilot)

maatschappijwetenschappen (pilot) Examen HAVO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Het Bruggenbouwers project wordt in de Zweedse stad Linköping aangeboden en is één van de succesvolle onderdelen van een groter project in die regio. Dit project is opgezet

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Aanpak Marokkaanse risicogroepen 2010-2012. Inleiding

Aanpak Marokkaanse risicogroepen 2010-2012. Inleiding Aanpak Marokkaanse risicogroepen 2010-2012 Inleiding In deze notitie worden de hoofdlijnen van beleid voor in eerste instantie 2010 aangegeven. De aanpak richt zich, zoals IMAR 2006-2009, op Marokkaanse

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Workshop 3 e nationaal congres Opvoedingsondersteuning. Opvoedingsondersteuning. Kenniswerkplaats Tienplus

Workshop 3 e nationaal congres Opvoedingsondersteuning. Opvoedingsondersteuning. Kenniswerkplaats Tienplus Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning aan ouders met tieners in Amsterdam Pauline Naber, Hogeschool INHolland Marjan de Gruijter, Verwey-Jonker Instituut http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl/

Nadere informatie

Voorbeeldadvies Cijfers

Voorbeeldadvies Cijfers Voorbeeldadvies GGD Twente heeft de taak de gezondheid van de Twentse jeugd, volwassenen en ouderen in kaart te brengen. In dit kader worden diverse gezondheidsmonitoren afgenomen om inzicht te verkrijgen

Nadere informatie

Bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit

Bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit Bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit Informatie over het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) -1- Bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit 3 Bestuurlijke aanpak

Nadere informatie

Diversiteitswijzer Check je project op diversiteit

Diversiteitswijzer Check je project op diversiteit Diversiteitswijzer Check je project op diversiteit MOVISIE * Postbus 19129 * 3501 DC Utrecht * T 030 789 20 00 * F 030 789 21 11 www.movisie.nl * info@movisie.nl Is jouw project diversiteitsproof? Diversiteitsproof

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Beleidsregels nieuw subsidiebeleid Gemeente Oude IJsselstreek concept 26 mei 2015 1. Inleiding. Op initiatief van de gemeenteraad en het college van burgemeesters en wethouders zijn op 3 maart en 25 maart

Nadere informatie

Ontwikkeling Ketenaanpak Taal en Activering voor Allochtone Vrouwen. InterConnect

Ontwikkeling Ketenaanpak Taal en Activering voor Allochtone Vrouwen. InterConnect Ontwikkeling Ketenaanpak Taal en Activering voor Allochtone Vrouwen InterConnect OKTAAV De overheid heeft de wens dat inburgeraars, naast hun inburgeringtraject, duurzaam participeren in de samenleving

Nadere informatie

Nieuwe koers brede school

Nieuwe koers brede school bijlage bij beleidsvoorstel Brede Talentontwikkeling in de Kindcentra 28 mei 2013 Nieuwe koers brede school (november 2012) 1. Waarom een nieuwe koers? De gemeente Enschede wil investeren in de jeugd.

Nadere informatie

Datum 21 november 2014 Betreft Kamervragen over de integratie van vluchtelingen naar aanleiding van de Integratiebarometer van Vluchtelingenwerk

Datum 21 november 2014 Betreft Kamervragen over de integratie van vluchtelingen naar aanleiding van de Integratiebarometer van Vluchtelingenwerk > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Welkom / Swagatam. Stichting Vrouwen organisatie Sarita

Welkom / Swagatam. Stichting Vrouwen organisatie Sarita Welkom / Swagatam Stichting Vrouwen organisatie Sarita Stichting Sarita Vrouwenorganisatie Sarita opgericht 4 juni 1994 Nieuwe logo Betekenis De naam Sarita betekent letterlijk: een snel stromende rivier.

Nadere informatie

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016 Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020 Workshop 18 februari 2016 Programma 9.30 uur Welkom Toelichting VTV 2014 en Kamerbrief VWS landelijk gezondheidsbeleid Concept Positieve Gezondheid Wat is integraal gezondheidsbeleid?

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Samenleven > niet gelijk, maar gelijkwaardig > aantrekkelijke, ecologische woonstad > iedereen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt Samenleven Mensen zijn niet allemaal gelijk, maar wel gelijkwaardig.

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1249 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

In de Gemeente Marum

In de Gemeente Marum In de Gemeente Marum Gezamenlijk Plan van aanpak ondersteuning mantelzorg en vrijwillige thuishulp van de gemeenten Marum, Grootegast en Leek 27 april 2006 Projectbureau WWZ Mw. H.J. Vrijhof J.J. de Jong

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

1 december 2008 DE 79440

1 december 2008 DE 79440 De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Den Haag Ons kenmerk 1 december 2008 DE 79440 Onderwerp Emancipatie van vrouwen en mannen uit etnische minderheidsgroepen

Nadere informatie

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL RAADSVOORSTEL Registr.nr. 1423468 R.nr. 52.1 Datum besluit B&W 6juni 2016 Portefeuillehouder J. Versluijs Raadsvoorstel over de evaluatie van participatie Vlaardingen, 6juni 2016 Aan de gemeenteraad. Aanleiding

Nadere informatie

De krachtgerichte methodiek

De krachtgerichte methodiek Het Centrum Voor Dienstverlening is u graag van dienst met: De krachtgerichte methodiek Informatie voor samenwerkingspartners van het CVD Waar kunnen we u mee van dienst zijn? Centrum Voor Dienstverlening

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Beleidregels Sociaal Cultureel Werk 2005 (en verder)

Beleidregels Sociaal Cultureel Werk 2005 (en verder) Beleidregels Sociaal Cultureel Werk 2005 (en verder) 1. Beleidsterrein Beleidstaak: Sociaal Cultureel Werk Beheerstaak: Samenlevingsopbouwwerk, functienummer 630.00 Dit beleidsterrein omvat kinderwerk,

Nadere informatie

Integratievraagstuk is een actueel onderwerp

Integratievraagstuk is een actueel onderwerp POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Korte Hengelosestraat 1 Aan de Gemeenteraad TELEFOON 14 0 53 DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 21 december 2015 I. Stegeman UW BRIEF VAN UW KENMERK DOORKIESNUMMER

Nadere informatie

Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk.

Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk. Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk. Levens- / en zingevingvragen zijn op de achtergrond geraakt in onze samenleving, soms ook in het welzijnswerk. Toch zijn kwetsbaarheid en eenzaamheid

Nadere informatie

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat.

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat. Gemeentelijke regie bij integrale veiligheid Veel gemeenten hebben moeite met het vervullen van de regierol op het gebied van integrale veiligheid. AEF heeft onderzoek gedaan naar knelpunten bij de invulling

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) werd opgeheven op 26 juli 1950. In maart en

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Onderwijs Het aandeel in de bevolking van 15 tot 64 jaar dat het onderwijs reeds heeft verlaten en hun onderwijscarrière

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch 21 juni 2013 Onze samenwerking Vijftien organisaties doen de gemeente s-hertogenbosch op 28 juni 2013 tijdens de jaarlijkse Godshuizenlezing een aanbieding in het kader

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 10 december 2008. Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 10 december 2008. Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011 Aan de raad AGENDAPUNT 3 Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011 Voorstel: 1. De kaders uit het beleidsplan 'Werken werkt!' vaststellen, zijnde: a. als doelstellingen: - het bevorderen van de mogelijkheden

Nadere informatie

Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij

Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij Aanleiding Fonds NutsOhra heeft met het programma Gezonde Toekomst Dichterbij de ambitie om de gezondheidsachterstanden

Nadere informatie

Leren en werken voor álle kinderen en jongeren

Leren en werken voor álle kinderen en jongeren ONDERWIJS ARBEID SOCIAAL FINANCIËN ONDERSTEUNING SECTOR Hoe kunnen wij organiseren dat álle kinderen en jongeren kunnen leren en werken? ONDERWIJS ARBEID SOCIAAL FINANCIËN ONDERSTEUNING SECTOR Hoe kunnen

Nadere informatie

PROJECT ALLOCHTONE OUDEREN DEVENTER (PAOD)

PROJECT ALLOCHTONE OUDEREN DEVENTER (PAOD) PROJECT ALLOCHTONE OUDEREN DEVENTER (PAOD) WERKGEBIED 1 Deventer DOELSTELLING 2 integratie van allochtone ouderen te versterken, daarbij de verantwoordelijkheid te laten bij eerstverantwoordelijke uitvoerende

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg

Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg Juni 2014 Waarom een visie? Al sinds het bestaan van het vak jongerenwerk is er onduidelijkheid over wat jongerenwerk precies inhoudt. Hierover is doorgaans geen

Nadere informatie

Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd

Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd Een geslaagde transformatie & transitie? Vanaf januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor het preventieve en curatieve jeugdbeleid. Hieronder

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Voorbeeld Startnotitie Behorend bij Kernbeleid Veiligheid 3.0 d.d. september 2010

Voorbeeld Startnotitie Behorend bij Kernbeleid Veiligheid 3.0 d.d. september 2010 Voorbeeld Startnotitie Behorend bij Kernbeleid Veiligheid 3.0 d.d. september 2010 Ter toelichting: Deze startnotitie vormde het statschot voor integraal veiligheidsbeleid voor de periode 2011-2014 1 Startnotitie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 186 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan

Nadere informatie

Stichting Present Sneek 06-49 63 20 59 info@stichtingpresent-sneek.nl www.stichtingpresent.nl/sneek Rabobank 15.02.60.245.

Stichting Present Sneek 06-49 63 20 59 info@stichtingpresent-sneek.nl www.stichtingpresent.nl/sneek Rabobank 15.02.60.245. Stichting Present Sneek 06-49 63 20 59 info@stichtingpresent-sneek.nl www.stichtingpresent.nl/sneek Rabobank 15.02.60.245 Jaarplan 2014 INHOUD 1 KORTE BESCHRIJVING PRESENT 2 ALGEMENE DOELSTELLING 2 2

Nadere informatie

Project Taalcoaches. 1 januari 2009 31 december 2011. Locatie Moerdijk. Vluchtelingenwerk Brabant-West. Projectvoorstel taalcoaches.

Project Taalcoaches. 1 januari 2009 31 december 2011. Locatie Moerdijk. Vluchtelingenwerk Brabant-West. Projectvoorstel taalcoaches. Locatie Moerdijk VluchtelingenWerk Brabant-West Postbus 173 4250 DD Werkendam Telefoon (0183) 50 90 16 Fax (0183) 50 90 17 afdeling@vluchtelingenwerk.org Project Taalcoaches 1 januari 2009 31 december

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Gemeente Haarlem. Retouradres; Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem. Aan de leden van de commissie Samenleving

Gemeente Haarlem. Retouradres; Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem. Aan de leden van de commissie Samenleving Gemeente Haarlem Jack Chr. van der Hoek Wethouder Welzijn, Volksgezondheid, Sport, Dienstverlening & Communicatie Retouradres; Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem Aan de leden van de commissie Samenleving

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad

Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad n.v.t. W.F. Mulckhuijse (SP), R. Pet (GroenLinks), K.G. van Rijn (PvdA), K. Jongejan (VVD) In te vullen door Raadsgriffie Portefeuillehouder nvt nvt RV-nummer: RV-68/2008

Nadere informatie

B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015. Onderwerp

B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015. Onderwerp B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015 Onderwerp Beantwoording van schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van het raadslid A. Van den Boogaard (PvdA) inzake Arbeidsparticipatie

Nadere informatie

adviseurs voor intercultureel management Postbus 96044 1006 EA Amsterdam T +31(0)20 475 00 00 F +31(0)20 475 12 34 E info@mexit.nl www.mexit.

adviseurs voor intercultureel management Postbus 96044 1006 EA Amsterdam T +31(0)20 475 00 00 F +31(0)20 475 12 34 E info@mexit.nl www.mexit. Mexit helpt bedrijven en organisaties de kansen die de veelkleurige samenleving biedt ten volle te benutten. Onze bijna twintig medewerkers richten zich op beleidsontwikkeling, onderzoek, communicatie

Nadere informatie

Advies WMO raad Haarlem op nota. Welzijnswerk klaar voor toekomst.

Advies WMO raad Haarlem op nota. Welzijnswerk klaar voor toekomst. WMO raad Haarlem op nota Welzijnswerk klaar voor toekomst. Inleiding De Wmo-raad Haarlem heeft met belangstelling kennis genomen van de nota Welzijnswerk klaar voor de toekomst. De Wmo-raad adviseert positief

Nadere informatie

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen Introductie Business case en visie op inclusief ondernemen Communicatie en interne organisatie Analyse van processen, rollen en taken voor plaatsing Werving en contractering van kandidaten Administratie,

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 18 januari 2011 Nummer voorstel: 2011/7

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 18 januari 2011 Nummer voorstel: 2011/7 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 18 januari 2011 Nummer voorstel: 2011/7 Voor raadsvergadering d.d.: 08-02-2011 Agendapunt: Onderwerp:

Nadere informatie

Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid. Kom Erbij

Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid. Kom Erbij Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid Kom Erbij Meer dan een miljoen Nederlanders sterk eenzaam Meer dan een miljoen Nederlanders voelt zich sterk eenzaam. De invloed van eenzaamheid is groot en leidt

Nadere informatie

1. Inzet van de juiste mensen en middelen leidt tot betere resultaten tegen minder kosten

1. Inzet van de juiste mensen en middelen leidt tot betere resultaten tegen minder kosten Advies naar aanleiding van de visie op integratie van Minister Donner: Integratie, binding en burgerschap ; bijlage bij brief aan de Tweede Kamer der Staten- Generaal, d.d. 16 juni 2011. December 2011

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente

Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente In opdracht van: Versie: augustus 2008 Maatschappelijke Onderneming B+ Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente Inleiding Op 5 oktober

Nadere informatie

Arbeidstoeleiding van Jongeren in kwetsbare posities. Adviezen G4

Arbeidstoeleiding van Jongeren in kwetsbare posities. Adviezen G4 Adviezen G4 Arbeidstoeleiding van Jongeren in kwetsbare posities Op 3 februari was er een G4 bijeenkomst van onderwijs (samenwerkings verbanden, praktijk- en speciaal onderwijs, en MBO s) en vertegenwoordigers

Nadere informatie

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid Factsheet Thema Werkgelegenheid Inleiding Rotterdam wil dromers, denkers en doeners ondersteunen bij het realiseren van ideeën en initiatieven waarmee maatschappelijke vraagstukken in de stad worden aangepakt.

Nadere informatie

op een gebrek aan kennis berustende mening of afkeer

op een gebrek aan kennis berustende mening of afkeer op een gebrek aan kennis berustende mening of afkeer stellen: geef ik iedereen een gelijke kans of staan er misschien onbewust vooroordelen in de weg? Ook in Den Haag worden kansen gemist, waardoor bijvoorbeeld

Nadere informatie

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Datum 23-07- 2012 Versie: 1.0 Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Inleiding: De personal coach wordt ingezet om deelnemers van WelSlagen Diversiteit met een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

SAMEN DIGITAAL : de opgave

SAMEN DIGITAAL : de opgave SAMEN DIGITAAL : de opgave -> Bibliotheek Utrecht, Mariken van Meer Internetvaardigheden Utrechtse situatie De Utrechtse aanpak / Leven en Leren -> Stichting Digisterker, Piet Boekhoudt CBS typen internetvaardigheden

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Sport en bewegen binnen het Sociaal Domein Breng beweging in de drie D s!

Sport en bewegen binnen het Sociaal Domein Breng beweging in de drie D s! ACTIEF VOOR Sportorganisaties Maatschappelijke organisaties Onderwijs Overheden Sport en bewegen binnen het Sociaal Domein Breng beweging in de drie D s! De drie D s Drie transities in het sociale domein:

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man Actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Perihan Utlu en Wil Verschoor

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur Geachte lezer, Fijn dat u even tijd neemt om kortweg kennis te maken met het beleid van stichting Welcom. Door het beleid voor de komende vier jaren te omschrijven, laat Welcom zien wat ze in de samenleving

Nadere informatie

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente.

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 1. Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 2. De overheid moet niet achter de voordeur van mensen willen treden. Dat is privégebied en de eigen

Nadere informatie

Participatiewiel: een andere manier van kijken

Participatiewiel: een andere manier van kijken Participatiewiel: een andere manier van kijken Ideeën voor gebruik door activeerders en hun cliënten Participatiewiel: samenhang in beeld WWB Schuldhulpverlening Wajong / WIA / WW / WIJ AWBZ en zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Datum : 13 december 2005 Nummer PS : PS2006ZCW03 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2005MEC002130i Portefeuillehouder : Kamp

Datum : 13 december 2005 Nummer PS : PS2006ZCW03 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2005MEC002130i Portefeuillehouder : Kamp S T A T E N V O O R S T E L Datum : 13 december 2005 Nummer PS : PS2006ZCW03 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2005MEC002130i Portefeuillehouder : Kamp Titel : Overdracht functie

Nadere informatie

Startnotitie. Voorstelnummer RV/16/00658. Startnotitie leesstimulering en laaggeletterdheid

Startnotitie. Voorstelnummer RV/16/00658. Startnotitie leesstimulering en laaggeletterdheid Datum vergadering gemeenteraad 5 april 2016 Voorstelnummer RV/16/00658 Agendapunt 8 Voorstel ingebracht door Portefeuillehouder Begrotingsprogramma Beheerproduct Onderwerp J.G. Marringa S. van Alfen Samenlevingszaken

Nadere informatie

Plan van Aanpak Homo-emancipatie van Gemeente Deventer in Hoofdlijnen

Plan van Aanpak Homo-emancipatie van Gemeente Deventer in Hoofdlijnen Inleiding Plan van Aanpak Homo-emancipatie van Gemeente Deventer in Hoofdlijnen 2012 2014 De gemeente Deventer heeft afgelopen jaren een bijdrage geleverd aan de homoemancipatie i.h.k.v. de nota Plasterk

Nadere informatie

De ESF-scan laat de mogelijkheden zien.

De ESF-scan laat de mogelijkheden zien. Benieuwd naar de ESF-mogelijkheden voor uw gemeente? De ESF-scan laat de mogelijkheden zien. Radar en Raadgevend Bureau Het Grote Oost hebben een ESF-scan ontwikkeld. Middels deze ESF-scan wordt bepaald

Nadere informatie

Voorstel aan de raad. Nummer: B11-13592. Steller: S. Arab Afdeling: BLD Telefoon: 0320-278168 E-mail: s.arab@lelystad.nl

Voorstel aan de raad. Nummer: B11-13592. Steller: S. Arab Afdeling: BLD Telefoon: 0320-278168 E-mail: s.arab@lelystad.nl Voorstel aan de raad Nummer: B11-13592 Portefeuillehouder: Programma: Programmaonderdeel: M. Jacobs 2.1 Iedereen doet mee 2.1.1 Betrokkenheid en participatie Steller: S. Arab Afdeling: BLD Telefoon: 0320-278168

Nadere informatie

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Bouwstenen voor Burgerkracht Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Even voorstellen: Platform 31 Wie zijn we? Een kennis- en netwerkorganisatie voor stedelijke en regionale

Nadere informatie

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht.

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Vierde nationaal congres opvoedingsondersteuning Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Ede,1 juni 2012 1 Opbouw workshop Coach je kind Kort voorstellen, warming up Presentatie van

Nadere informatie

Rv. nr.: B&W-besluit d.d.: B&W-besluit nr.:

Rv. nr.: B&W-besluit d.d.: B&W-besluit nr.: RAADSVOORSTEL Rv. nr.: 13.0014 B&W-besluit d.d.: 5-2-2013 B&W-besluit nr.: 13.0048 Naam programma +onderdeel: Jeugd en onderwijs Onderwerp: Transitie zorg voor de jeugd: visie jeugdhulp en informatie Aanleiding:

Nadere informatie

ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam

ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam Sinds decennia is de stad Amsterdam één van de onbetwiste koplopers als het gaat om acceptatie en tolerantie van lesbiennes, homo s en biseksuelen en transgenders. Deze

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Een korte handleiding

Een korte handleiding Een korte handleiding Inleiding Je gaat deelnemen of bent in elk geval geïnteresseerd in deelname aan een kennisuitwisseling gefaciliteerd door E-motive. Zo n uitwisseling kan bestaan uit het bijwonen

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie