De verborgen stem van de

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De verborgen stem van de"

Transcriptie

1 STRATEGISCHE MARKETING De verborgen stem van de Tijdens de levering van zorg kijken veel ziekenhuizen in belangrijke mate naar hun eigen interne processen om efficiency verbeteringen vanuit min of meer technisch perspectief te halen. Een goede patiënt- of klantgerichtheid vereist echter ook inzicht van de zorgverlener in het zorgproces dat de patiënt beleeft van begin tot eind (figuur 1). Naast het maken van de juiste afwegingen op medisch, economisch, zorg en organisatorisch terrein dient bovenal ingespeeld te worden op de patiënt. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor het zorgpersoneel en hun denkbeelden en gevoelens over zorgverlening. Om nader inzicht te verschaffen in de aspecten die patiënten belangrijk vinden in ziekenhuiszorg, is een onderzoek gedaan naar de gedachte- en gevoelswereld van patiënten over dit onderwerp. Het onderbewustzijn speelt hierbij een grote rol. 90 tot 95% van ons denken en voelen vindt immers onbewust plaats en is daarmee uitermate belangrijk voor onze beleving en ons handelen. Om deze aspecten inzichtelijk te maken, is tijdens interviews onder andere gewerkt met beelden, is ingegaan op de verhalen en is ingegaan op de associaties die respondenten leggen. Onderzoekresultaten De gedachten en gevoelens zijn gecomprimeerd tot een mentaal model (zie figuur 2) dat de gezamenlijke beleving van patiënten over de Nederlandse ziekenhuiszorg weergeeft. De beleving van de respondenten in dit onderzoek is onderverdeeld naar hoe patiënten denken en voelen 1) over de emotionele consequenties van het ziek zijn, behandeling en mogelijk weer beter worden en 2) de kenmerken van ziekenhuiszorg. Ad 1. Emotionele consequenties van het ziek zijn, het zorgproces, het beter worden Blijdschap Je denkt dan het zit er weer op gelukkig, we hebben het gehad. Blijdschap ontstaat als het zorgtraject achter de rug is en de doktor heeft gezegd dat alles goed is. Het gaat vaak gepaard met een gevoel van ontlading en geruststelling. Een patiënt kan zeer gelukkige momenten ervaren in een ziekenhuis, zoals bij een bevalling. Dit is tegengesteld aan de associatie die vele patiënten hebben bij een ziekenhuis, namelijk ziekte en verdriet. Figuur 1: diverse ketens en connecties in de zorg

2 patiënt Ivo Cerfontaine (L) Ed Peelen (R) Angst Ik vind vaak als je in een ziekenhuis komt, dat het net is alsof je in een donker bos komt; je weet niet wat er op je afkomt. Angst zal een patiënt altijd hebben als deze ziek wordt, maar er zijn verschillende gradaties van je niet op je gemak voelen, onrust en bezorgdheid tot paniek. Angst neemt toe bij onduidelijkheid, als de doorlooptijd toeneemt en bij een gevoel van eenzaamheid. Ook verveling, het wachten en de drukte op een afdeling kunnen invloed hebben. Verdriet Op dat moment ben je al zwak en dan wil je toch wel een beetje aandacht hebben of verzorging of leiding. Dat voelt aan als een zielig persoontje in een hele grote cleane ruimte. Tijdens het ziek zijn voelen patiënten zich vaak ongelukkig, zwak en zielig. Verdriet kan worden verminderd door aandacht van medisch personeel voor de patiënt en door het bijzijn van familie, vrienden of kennissen. Maar ook een andere geur dan de bewuste ziekenhuislucht of een andere indeling van de ruimte kan leiden tot minder verdriet. Woede Je hebt een tijd zitten wachten en dan zegt iemand: Je kunt pas over twee maanden komen. Die agressie, die woede, die adrenaline en die komt los. Woede ontstaat als er iets ontbreekt in de service van het ziekenhuis. Zo voelt de patiënt zich geïrriteerd en gespannen als deze moet wachten en het gevoel heeft niet als mens behandeld te worden. Woede kan ook voortkomen uit de machteloosheid van een patiënt als deze een ernstige ziekte heeft. Wachten Wachten doet pijn. Als je om 12:30 uur een afspraak hebt en je hebt er om 13:30 uur nog eentje en je bent pas om 13:00 uur aan de beurt, dan is dat storend. Dit behelst onder andere het wachten in de wachtkamer, op de afspraak, op de uitslag, etc. Wachten brengt allerlei emoties teweeg. Het vergroot niet alleen de onduidelijkheid bij de patiënt, maar kan ook leiden tot verveling waardoor de patiënt zich dingen in het hoofd haalt, en zich onrustig en zenuwachtig gaat voelen. Dit kan weer leiden tot angst en woede. Op zich zijn patiënten overigens niet onredelijk. Er zit bij de patiënt een bepaalde vorm van acceptatie als deze op de specialist moet wachten. Zeker als deze geïnformeerd wordt over de reden van het wachten. Onduidelijkheid Gewoon bang. Hoe gaat het met mij verder? Wanneer kom ik hier uit? Onduidelijkheid van patiënten kent vele vormen en betreft onder andere vraagtekens over de indicatiestelling, het behandelplan, het vinden van de weg in het ziekenhuis en de werking van gekregen medicijnen. Oorzaken voor de onduidelijkheid kunnen verband houden met de communicatie. Niet uitsluitend van de medici en verplegers, maar ook van de patiënten zelf. Deze weten vaak niet wat er met hen aan de hand is en kunnen een soort van barrière ervaren om hier met de zorgverlener over te praten. Eenzaamheid Ze kennen je niet. Je bent voor hun op dat moment niet belangrijk. Dat geeft een gevoel dat je er verloren rondloopt of zit. Als ze zeggen: ik kom het straks wel brengen en ze komen niet, dan hebben ze een bepaalde belofte gemaakt die ze niet na kunnen komen en dan voel je je in de steek gelaten. Patiënten kennen een afstandelijk gevoel in een ziekenhuis, ze zijn vaak alleen, wat kan leiden tot eenzaamheid. Het ziekenhuis wordt in dit verband vaak ook als benauwend ervaren. Belangrijke oorzaken hiervoor zijn de sfeer, de communicatiebarrière tussen arts en patiënt en het feit dat een patiënt zich ziek en zwak voelt. Ad 2. Denkbeelden en gevoelens over kenmerken van het ziekenhuis en de dienstverlening Persoonlijke aandacht Want ik ben toch niet een nummer, ik ben toch ook een mens. Ik bedoel die minuten dat de verpleging met je bezig is: probeer er dan iets van te maken, benut die tijd. En als ze dan langs je heen lopen en hup hup rennen met mappen en weet ik niet wat. Persoonlijke aandacht in de ziekenhuiszorg wordt door de patiënt als zeer belangrijk ervaren. Deze interactie kent vele vormen, van luisteren tot inlevingsvermogen en van knuffelen tot gastvrijheid. De behoefte aan aandacht komt vaak voort uit eenzaamheid, onduidelijkheid, waardoor de patiënt zijn verhaal kwijt wil of vragen wil stellen. Door te luisteren kan het personeel een beter inzicht krijgen in de patiënt, waardoor deze het vertrouwen krijgt dat zij of hij in goede handen is. Het gaat er daarbij niet om net te ZM magazine 7/8 juli/augustus 2008

3 Figuur 2: gedachten en gevoelens over ziekenhuiszorg doen alsof. Het gevoel serieus genomen te worden ontstaat pas als de patiënt denkt dat het ziekenhuispersoneel inzicht heeft in de medische diagnose, de situatie tijdens het zorgproces (ook intra- en extramurale samenwerking) en het denken en voelen van de patiënt. Opbeurendheid Ik denk dat je je met een lekkere maaltijd toch een beetje gelukkiger voelt dan met dat saaie eten. Je hebt niks anders dan die kleine dingen om naar uit te kijken. Dat zijn gewoon van die dingen waar je in een ziekenhuis naar toeleeft. Genieten kan een patiënt als zijn verveling wordt opgelost of als er geen klinische sfeer hangt. Van het personeel gaat ook een grote invloed uit. Zo geven patiënten aan dat ze het belangrijk vinden dat het personeel lekker in hun vel zit en plezier in hun werk heeft. Ontspanning en rust Niemand is op zijn gemak in een ziekenhuis. Lekker eten geeft je ook rust. Een patiënt is vaak gespannen (stress), want deze weet niet wat hem overkomt. Een ziekenhuis geeft geen thuisgevoel. Rust neemt een deel van de angst weg. Rust in een ziekenhuis kan gecreëerd worden door een rustige en gemoedelijke sfeer (geen hectiek), de juiste geluidsfrequentie en persoonlijke aandacht. Andere items die tot rust en ontspanning kunnen leiden zijn: bezoek van familie en vrienden, afleiding, slapen en het geven van goede informatie. Snelheid Dat ik op tijd aan de beurt ben. Dat het niet eerst via 20 kanalen moet gaan. De patiënt wil zo snel mogelijk weer beter zijn of uit het ziekenhuis zijn. Een ziekenhuis werkt snel in de perceptie 10

4 Zorg dat de positieve gevoelens van de patiënt versterkt worden van de patiënt als afspraken worden nagekomen, zij of hij niet hoeft te wachten, duidelijke informatie wordt verstrekt, dingen geen twee keer hoeven doen of zeggen, onderzoeken op één dag worden gepland en het ziekenhuispersoneel goed op de hoogte is van de toestand van de patiënt. Informeren Dat ze het niet beter voordoen dan het in werkelijkheid is; en op het moment dat het de verkeerde kant op gaat dat ze dan ook realistisch zijn in hun uitspraak. De ene arts zegt dit en de andere arts zegt dat en dan denk ik: artsen ga lekker bij elkaar zitten en ga daar eens even over praten voordat je iets aan de patiënt vertelt. Informatie geven kan negatieve gevoelens wegnemen. Het neemt de onduidelijkheid weg en daarmee mogelijk ook bepaalde angsten. De patiënt heeft geen controle meer over zijn eigen lichaam en door informatie kan deze mogelijk de controle terugkrijgen. De patiënt onderscheidt drie aspecten van goede informatieverstrekking: openheid, duidelijkheid en eenduidige informatie. Helende ambiance frisse geuren van s morgens buiten. mooie gordijnen, of mooi meubilair. geen irritant geluid... s nachts is het dus akelig stil. Dit betekent een gezellige sfeer, soms huiselijkheid, een omgeving waar een patiënt op zijn gemak is. Een dergelijke sfeer is te creëren met behulp van helende geuren, aankleding en natuurlijke geluiden. Een positieve associatie met een klinische sfeer is dat deze wordt geassocieerd met rust, orde en netheid. Maar het gaat te ver om te stellen dat deze niet te realiseren zijn in een niet klinische setting. De positieve aspecten wegen ook niet op tegen de negatieve. Een klinische sfeer verhoogt het gevoel van afstand, waarbij mensen zich alleen voelen en denken dat ze in een fabriek zijn terecht gekomen. Conclusies De gedachten en gevoelens van patiënten gaan met name over de niet-medische aspecten van de zorg. De medische kant van de ziekenhuiszorg is relatief gezien weinig genoemd in de interviews, maar is wel aanwezig. Er wordt enigszins van uit gegaan dat het ziekenhuis de medische kant gewoon oplost voor de patiënt. De meeste patiënten maakten geen duidelijk onderscheid, wat wil zeggen dat ze zowel het medische aspect als het niet-medische aspect als één totale beleving zien. Daarnaast zien we dat we in het zorgproces, meer dan in welk dienstverleningsproces ook, te maken hebben met een rijkheid aan emoties. Momenteel kennen patiënten veel negatieve gevoelens toe aan een ziekenhuis, zoals een huis met zieken, pijn en ellende. Een ziekenhuis straalt angst en verdriet uit, volgens sommige respondenten. Buiten deze negatieve gevoelens, die bovendien vaker en nadrukkelijker zijn genoemd, hebben patiënten ook positieve gevoelens zoals blijdschap, geruststelling en hoop. Het zorgvuldig inspelen op deze emoties verhoogt de patiënttevredenheid, loyaliteit en gezondheidsbevordering bij de patiënt. Patiënten hebben gedachten en gevoelens gedurende de hele zorgketen van preventie en constatering tot en met de revitalisatiefase en zelfs daarna. Het klinkt als een open deur, maar het is zeer belangrijk dat een ziekenhuis in elke fase van de belevenisketen inspeelt op deze emoties en gedachten. Aanbevelingen De beschreven resultaten van het onderzoek vormen slechts de basis voor verbeter-initiatieven in de zorg. Door een dieper gelegen begrip te krijgen van wat achter de beschreven gedachten en gevoelens ligt in combinatie met creatieve sessies kunnen innovatieve product- en serviceconcepten gegenereerd worden. Deze verbeterideeën kunnen zeer divers zijn en zijn te omvattend om in dit atikel kwijt te kunnen. Vandaar dat hieronder enkele algemene aanbevelingen worden gedaan. Ken uw klant: Zorg voor een dieper gelegen kennis van de patiënt. Het gepresenteerde onderzoek is een uitermate geschikte manier om de patiënt op zowel het bewuste als onderbewuste niveau te leren kennen. Probeer samen met anderen te letten op signalen en ga deze vervolgens samen interpreteren. Zo kun je vanuit verschillende perspectieven kijken naar wat de patiënt echt bedoelt. Het gegenereerde inlevingsvermogen vormt de basis voor nieuwe innovatieve ideeën die pas echt klantgericht zijn. Kies een duidelijk standpunt: Een zorginstelling dient een duidelijk geformuleerd standpunt te kiezen dat ze op lange termijn wil handhaven op basis van de verkregen inzichten. Op deze wijze wordt het voor patiënten helder waar de instelling voor staat. Zorg dus dat zowel de product- en serviceontwikkelingen als externe communicatie-uitingen in lijn zijn met dit gekozen standpunt. Door de beleving van patiënten als basis te gebruiken voor de formulering van dit standpunt zullen patiënten zich aangetrokken voelen tot het ziekenhuis. ZM magazine 7/8 juli/augustus

5 Persoonlijke aandacht voor de patiënt is zeer belangrijk Bij een goede implementatie kan het keuzegedrag positief beïnvloed worden. Persoonlijkheid van de instelling: Dit onderzoek kan ook worden gehouden onder het personeel van een instelling. Op deze wijze wordt inzicht verkregen in de organisatiecultuur. Door de gedachten en gevoelens van patiënten en het personeel met elkaar te vergelijken, kan een mismatch tussen beide worden blootgelegd. Een patiëntgerichte organisatie zorgt ervoor dat de beleving van het personeel in lijn is met de beleving van de klant. Dialoog aangaan: Vaak vertelt de patiënt in instellingen zijn voorgeschiedenis en stelt de specialist een diagnose. Veelal kent dit gesprek een aanbodgericht karakter. Het is interessant te zien hoe de dialoog tussen beide partijen verbeterd kan worden. Negatieve gevoelens: Uit de consensusmap blijkt duidelijk dat een patiënt veel negatieve emoties heeft in een ziekenhuis en met ziekte. Angst, eenzaamheid, klinische sfeer, woede, niet luisteren en noem maar op. Negatieve gevoelens leiden ertoe dat de patiënt niet het gevoel heeft dat het beter wordt. Een ziekenhuis moet proberen deze negatieve gevoelens zoveel mogelijk weg te nemen. Dit kan men doen door de eigenschappen die ten grondslag liggen aan deze negatieve gevoelens te elimineren of te reduceren. Tevens kan men een tegenovergestelde positieve gevoel proberen in te brengen. Positieve gevoelens: Een patiënt heeft een aantal positieve ervaringen met een ziekenhuis. Zorg dat deze positieve gevoelens versterkt worden. Positieve gevoelens hebben invloed op het lichamelijke en psychische genezingsproces en leiden er tevens toe dat het ziekenhuis beter wordt gewaardeerd. Meerdere plaatsen: De zorgverlening vindt plaats op verschillende plaatsen. Zo is er de poli, de diagnostiek, de dagkliniek, de kliniek, het restaurant, etc. Op elke plaats kan de gedachte- en gevoelswereld van patiënten anders worden beïnvloed. Het belevingsproces van de zorg kan zodoende beter worden gemanaged. Verhogen van de acceptatie: Door de patiënt inzicht te geven in de gedachte- en gevoelswereld van het ziekenhuispersoneel kan het begrip en daarmee de acceptatiegraad worden verhoogd. Veelal betekent dit gewoon duidelijkheid verschaffen en de patiënt niet in onwetendheid laten. Als gevolg zullen negatieve gevoelens minder snel naar boven komen bij de patiënt. Bespeel zintuigen: De zintuigen zijn een belangrijke input voor de vorming van de beleving. Het bespelen van deze zintuigen kan ervoor zorgen dat patiënten een positieve indruk krijgen van het ziekenhuis en het kan het genezingsproces bevorderen. Wees consistent: Belangrijk is dat een patiënt geen andere indruk krijgt als deze op een ander tijdstip terugkomt in het ziekenhuis. Tevens is van belang dat de verwachting bij het ene specialisme dezelfde is als bij een ander specialisme. I. Cerfontaine MSc is als consultant verbonden aan MindMeld en als product ontwikkelaar aan de marktgroep gezondheidszorg van BI4U. Prof. dr. E. Peelen is hoogleraar Direct Marketing/CRM op Business Universiteit Nyenrode en partner van het Rotterdamse adviesbureau ICSB. Management Summary Veelal worden patiënten in ziekenhuizen benaderd vanuit een medisch technisch perspectief om deze beter te maken. Tevens proberen ziekenhuizen efficiency te realiseren door zich te focussen op de interne processen (ziekenhuisproces). In dit artikel wordt vooral gekeken naar het patiënt proces en de interactie tussen dit klantproces en het ziekenhuisproces. Hierbij is onderzocht wat in de beleving van patiënten belangrijk is om echt beter te worden in een ziekenhuis. Met behulp van een nieuwe kwalitatieve onderzoeksmethode zijn de onderbewuste en bewuste gedachten en gevoelens van patiënten met betrekking tot ziekenhuiszorg blootgelegd. Er is hierbij gebruik gemaakt van beelden en ingegaan is op de verhalen die patiënten vertellen bij deze beelden en ingegaan is op de associaties die patiënten leggen tussen de beelden. Uit het onderzoek blijkt dat de kwaliteit van de zorg in belangrijke mate wordt beoordeeld op de niet-medische aspecten van zorg. Inspelen op de emotionele kant van de zorgverlening kan daarom bijdragen aan het verhogen van de kwaliteit van de zorg in de ogen van de patiënt. Tevens bevordert dit het genezingsproces bij de patiënt, waardoor de zorg efficiënter kan worden. 12

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Hierbij willen wij Daniëlle Vossebeld bedanken voor haar begeleiding en het delen van haar gedachtegang tijdens de uitvoering van dit onderzoek.

Hierbij willen wij Daniëlle Vossebeld bedanken voor haar begeleiding en het delen van haar gedachtegang tijdens de uitvoering van dit onderzoek. Voorwoord Voor u ligt het eindresultaat van ons onderzoek voor Helende Ziekenhuis Omgeving (in dit rapport afgekort als HEZO), welke is geschreven in het kader van de minor Co-design en Entrepeneurship

Nadere informatie

Partner ondersteuning 1

Partner ondersteuning 1 Partnerondersteuning 1 Je partner heeft borstkanker, wat nu? Informatie voor je partner Kanker heb je niet alleen. Ook jij als partner wordt mee betrokken in de strijd. Het bericht is voor jou net zo n

Nadere informatie

Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Hoofdpijn Hoofdpijn bij kinderen komt regelmatig voor. Vaak is de oorzaak duidelijk, bijvoorbeeld slaapgebrek, drukte of lawaai.

Nadere informatie

Doe boekje voor kinderen vanaf 6 jaar

Doe boekje voor kinderen vanaf 6 jaar Doe boekje voor kinderen vanaf 6 jaar DOEBOEKJE Hoe voel ik mij in het ziekenhuis? voor kinderen vanaf 6 jaar 2 Doe boekje voor kinderen vanaf 6 jaar Inhoud Naar het ziekenhuis 3 Mijn valies 4 Mijn ziekenhuiskamer

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker mogelijkheden voor begeleiding in het azm Psychosociale problemen bij kanker Inleiding 3 Reacties 3 Begeleiding 3 Wanneer hulp inschakelen 4 Vroegtijdige herkenning 4

Nadere informatie

Affirmaties, welke passen bij mij?

Affirmaties, welke passen bij mij? Affirmaties, welke passen bij mij? Veel mensen maken gebruik van affirmaties, om hun gevoel, zelfbeeld en gedachten positief te beïnvloeden. Regelmatig hoor ik van cliënten, dat hoe vaak ze ook affirmeren,

Nadere informatie

NMT. NMT: Patiëntenenquête 2012. resultaten van tandarts: drs. FH Ferguson, Rijnsburg NMT. Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde

NMT. NMT: Patiëntenenquête 2012. resultaten van tandarts: drs. FH Ferguson, Rijnsburg NMT. Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde NMT Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde NMT: Patiëntenenquête 2012 resultaten van tandarts: drs. FH Ferguson, Rijnsburg NMT Onderzoek & Informatievoorziening Nieuwegein Juli 2012

Nadere informatie

Klinisch redeneren Take-home toets

Klinisch redeneren Take-home toets Klinisch redeneren Take-home toets Naam: Joyce Stuijt Klas: 1F2 Docent: S. Verschueren Datum: 23 januari 2012 Studentnr: 500635116 Inhoudsopgave Casus 3 Diagnose 4 Prognose 4 Resultaatsklasse 5 Beoogd

Nadere informatie

OMGAAN MET DREIGEND EN DESTRUCTIEF GEDRAG

OMGAAN MET DREIGEND EN DESTRUCTIEF GEDRAG OMGAAN MET DREIGEND EN DESTRUCTIEF GEDRAG Inleiding Geweld lijkt toegenomen binnen onze samenleving; in ieder geval is de gevoeligheid en aandacht voor deze problematiek de laatste jaren duidelijk toegenomen.

Nadere informatie

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen Delier Informatie voor familie en betrokkenen Inleiding Op onze verpleegafdeling is een familielid, vriend(in) of kennis van u opgenomen. Tijdens uw bezoek aan de patiënt heeft u waarschijnlijk gemerkt

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding in het Laurentius ziekenhuis Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun

Nadere informatie

Zelfbeschadiging bij leerlingen Een inleiding

Zelfbeschadiging bij leerlingen Een inleiding Nationaal congres leerlingbegeleiding Zelfbeschadiging bij leerlingen Een inleiding Zeist, 17 maart 1 Destructief gedrag Automutilatie Wat zijn de eerste woorden die bij je boven komen? Wat roept dat bij

Nadere informatie

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s Babylichaamstaal Van te vroeg geboren baby s Inleiding Voor een pasgeboren baby is lichaamstaal de eerste en enige manier om te vertellen wat hij wel of niet prettig vindt. Omdat hij nog niet kan praten,

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

Wachtkamer. & geluid. Een onderzoek naar welbevinden en omgeving door simu latie van natuurbeleving in beeld, verlichting en geluid.

Wachtkamer. & geluid. Een onderzoek naar welbevinden en omgeving door simu latie van natuurbeleving in beeld, verlichting en geluid. Evaluatie Wachtkamer met verlicht Wolkenplafond & geluid Een onderzoek naar welbevinden en omgeving door simu latie van natuurbeleving in beeld, verlichting en geluid. 1 Foto: J. de Boer, Plafondverbeelding,

Nadere informatie

Veiligheid en Integriteit

Veiligheid en Integriteit Veiligheid en Integriteit Persoonlijke aspecten en effecten van (be)dreiging VBG 27 februari 2013 Rob van den Biggelaar adviseur sociale veiligheid / psycholoog E-mail: vandenbiggelaar@habilis.nl Deze

Nadere informatie

Cliëntervaringsonderzoek

Cliëntervaringsonderzoek Cliëntervaringsonderzoek Hoofdrapportage Stichting Het Lichtpunt Meting april 2014 Uw consultant Carolien Wannyn E: carolien.wannyn@effectory.com T: +31 (0)20 30 50 100 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie...

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie... Inhoud Inleiding... 3 Algemene gegevens... 4 Gevoel van veiligheid... 5 De mate waarin agressie voorkomt... 7 Omgaan met agressie... 8 Ontwikkeling van agressie... 11 Kwalitatieve analyse... 11 Conclusies...

Nadere informatie

1 0.0% 0 2 0.0% 0 3 0.0% 0 4 0.0% 0 5 0.0% 0 6 2.0% 1 7 18.4% 9 8 38.8% 19 9 18.4% 9 10 20.4% 10

1 0.0% 0 2 0.0% 0 3 0.0% 0 4 0.0% 0 5 0.0% 0 6 2.0% 1 7 18.4% 9 8 38.8% 19 9 18.4% 9 10 20.4% 10 De bereikbaarheid van de praktijk De dagelijkse openingstijden van de praktijk? 1 0.0 0 2 0.0 0 3 0.0 0 4 0.0 0 5 0.0 0 6 2.0 1 7 18.4 9 8 38.8 19 9 18.4 9 10 20.4 10 Gemiddeld cijfer 8.4 De bereikbaarheid

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Judith Suyling. kindertherapie ouderbegeleiding. Poppenkast

Judith Suyling. kindertherapie ouderbegeleiding. Poppenkast Judith Suyling kindertherapie ouderbegeleiding Poppenkast 023 525 33 28, Bloemendaal kindertherapie@judithsuyling.nl Nadenken op een bankje Lang geleden, toen Judith nog een klein meisje was, zat zij eens

Nadere informatie

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven 1 Voorwoord Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven Sessie 2 Het lichaam als ankerpunt; rusten in jezelf Sessie 3

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

NMT: Patiëntenenquête 2011. Resultaten van tandarts: drs. HR Adding

NMT: Patiëntenenquête 2011. Resultaten van tandarts: drs. HR Adding NMT: Patiëntenenquête 2011 Resultaten van tandarts: drs. HR Adding NMT Onderzoek & Informatievoorziening Nieuwegein Januari 2012 Inleiding Onlangs heeft u, samen met uw collega s, deelgenomen aan de najaarsronde

Nadere informatie

Projectmatig creëren

Projectmatig creëren Projectmatig creëren Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 8 Hoofdstuk 18 14109271 WP27 Haagse Hogeschool Delft Dhr. Hoogland Bedrijfscommunicatie 1 Inleiding In dit document

Nadere informatie

DERMATOLOGIE. Training ontspanningsoefeningen

DERMATOLOGIE. Training ontspanningsoefeningen DERMATOLOGIE Training ontspanningsoefeningen bij jeuk Training ontspanningsoefeningen bij jeuk Stress en (spier)spanning kunnen ervoor zorgen dat lichamelijke klachten verergeren. Dit geldt ook voor klachten

Nadere informatie

Breng je onbewuste belemmeringen in beeld! Orang Malu Coaching

Breng je onbewuste belemmeringen in beeld! Orang Malu Coaching Breng je onbewuste belemmeringen in beeld! Orang Malu Coaching Ik zou die studie wel willen beginnen maar Ik weet niet waarom ik in deze baan blijf hangen Ik wil mijn leven drastisch omgooien maar ik kom

Nadere informatie

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS 2011 Klanttevredenheid Vereenzaming Ouderen Soest VOS Stichting Welzijn Ouderen Soest Molenstraat 8c 3764 TG Soest 035 60 23 681 info@swos.nl www.swos.nl KvK 41189365 Klanttevredenheidsonderzoek Vereenzaming

Nadere informatie

HANDIG DE TAAL VAN EEN HOND

HANDIG DE TAAL VAN EEN HOND l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG DE TAAL VAN EEN HOND OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDENTAAL. JE KUNT ER

Nadere informatie

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Beter voor elkaar Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Inhoud Inleiding 2 Oncologieverpleegkundigen 3 Stomaverpleegkundigen 4 Geestelijke verzorging

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Oncologie Omgaan met kanker i Patiënteninformatie Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het hebben van kanker kan grote gevolgen hebben voor uw leven en dat van uw naasten. Lichamelijk

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

Patiënt centraal RAPID RECOVERY SYMPOSIUM 11 APRIL 2013

Patiënt centraal RAPID RECOVERY SYMPOSIUM 11 APRIL 2013 Patiënt centraal RAPID RECOVERY SYMPOSIUM 11 APRIL 2013 I HAVE A DREAM MARTIN LUTHER KING JR. 28 AUGUSTUS 1963 LINCOLN MEMORIAL IN WASHINGTON Historie Frustratie van het niet kunnen anticiperen en handelen

Nadere informatie

Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK

Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK Dr. Sandra Escher Prof. Dr. Marius Romme Stichting Leven met stemmen Bemelen interview@hearing-voices.com Project kinderen en jeugdigen die Stemmen

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Nachtmerrie. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Nachtmerrie. www.kinderneurologie.eu Nachtmerrie Wat is een nachtmerrie? Een nachtmerrie is een slaapprobleem waarbij kinderen of volwassenen plotseling wakker worden nadat ze heel eng gedroomd hebben en deze droom nog heel goed kunnen herinneren.

Nadere informatie

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt)

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) Naam:.. Datum: - - Kruis bij elke vraag het antwoord aan dat de afgelopen zeven dagen

Nadere informatie

ENTHOUSIASTE PATIËNTEN? UW ÉN ONZE ZORG

ENTHOUSIASTE PATIËNTEN? UW ÉN ONZE ZORG ENTHOUSIASTE PATIËNTEN? UW ÉN ONZE ZORG OP WEG NAAR KWALITEITSVERBETERING Patiënten krijgen steeds meer keuzevrijheid en kunnen meer invloed uitoefenen op de door hen gewenste zorg. Vanwege deze keuzevrijheid

Nadere informatie

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten Susanne Hühn Het innerlijke kind angst loslaten Inhoud Inleiding 7 Hoe ontstaat angst? 11 Wegen uit de angst 19 Het bange innerlijke kind leren kennen 35 Meditatie Het bange innerlijke kind leren kennen

Nadere informatie

Rapportage patiëntenenquête

Rapportage patiëntenenquête Rapportage patiëntenenquête Tandartspraktijk Conradie augustus 2014 Roozeboom consulting b.v. Nieuwe Schoolweg 2 B 9756 BB Glimmen phone +31 (0)50 406 40 40 fax +31 (0)50 406 41 40 mobile +31 (0)6 53 47

Nadere informatie

Kwaliteit van Leven vragenlijst

Kwaliteit van Leven vragenlijst Patient registration label Kwaliteit van Leven Vragenlijst 3 4 weken na randomisatie In te vullen door geincludeerde patiënt Patient Identification Number Datum van invullen 1 SF-36 GEZONDHEIDSTOESTAND

Nadere informatie

Adviezen om uw kind voor te bereiden op een ziekenhuisopname

Adviezen om uw kind voor te bereiden op een ziekenhuisopname Adviezen om uw kind voor te bereiden op een ziekenhuisopname Wytske Bouwma, 2008 1 Inleiding Binnenkort wordt uw kind opgenomen in het ziekenhuis. Deze brochure is bedoeld om u meer inzicht te geven in

Nadere informatie

Boek Slapende honden? Wakker maken!

Boek Slapende honden? Wakker maken! Boek Slapende honden? Wakker maken! A.Struik, ontwikkelingspsycholoog/ systeemtherapeut Joany Spierings Drie testen Weinig theorie en veel praktijk CD-Rom/ werkbladen Formulier zes testen Geen protocol

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Kijken, luisteren, zorgen (ontwikkelingsgerichte zorg)

Kijken, luisteren, zorgen (ontwikkelingsgerichte zorg) Kijken, luisteren, zorgen (ontwikkelingsgerichte zorg) LUISTEREN Als ik je vraag naar mij te luisteren en jij begint mij adviezen te geven, dan doe je niet wat ik je vraag. Als ik je vraag naar mij te

Nadere informatie

Het invullen van dit enquête formulier kost ongeveer 10 minuten. U hoeft uw naam niet op te geven, het mag wel. het onderzoek mag anoniem.

Het invullen van dit enquête formulier kost ongeveer 10 minuten. U hoeft uw naam niet op te geven, het mag wel. het onderzoek mag anoniem. Geachte heer/ mevrouw, Bij het geven van tandheelkundige zorg willen we zoveel mogelijk rekening houden met uw wensen en verwachtingen. Daarom horen we via deze patiëntenenquête graag wat u vindt van de

Nadere informatie

Hoe ontstaat hyperventilatie?

Hoe ontstaat hyperventilatie? Hyperventilatie Wat is hyperventilatie? Ademhalen is een handeling die ieder mens verricht zonder er bij na te denken. Het gaat vanzelf en volkomen onbewust. Ademhaling is de basis van onze gezondheid.

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT

Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT Inleiding Aandacht is een essentieel onderdeel in de zorg. Aandacht voor de patiënt en de zorgverlener vergroot de vitaliteit, de effectiviteit en de kwaliteit

Nadere informatie

Ouders/ vertegenwoordigers raadpleging Sector Specialistisch

Ouders/ vertegenwoordigers raadpleging Sector Specialistisch Ouders/ vertegenwoordigers raadpleging Sector Specialistisch Hoofdrapportage Meting oktober 2013 Uw consultant Onno de Wildt E: onno.de.wildt@effectory.com T: +31 (0)20 30 50 100 Inhoudsopgave Inhoudsopgave

Nadere informatie

Positionering van de specialist ouderen geneeskunde

Positionering van de specialist ouderen geneeskunde Positionering van de specialist ouderen geneeskunde Samenwerking tussen professional en bestuur/management Specialist ouderen genees kunde: betrokken professional en gesprekspartner Bestuurders of management

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

V O O R L I C H T I N G. Drs. Fernando Cunha Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist

V O O R L I C H T I N G. Drs. Fernando Cunha Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist V O O R L I C H T I N G Drs. Fernando Cunha Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist w w w. c hild -suppor t -euro pe.c om 1 Zorgen voor

Nadere informatie

Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek

Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek Gegevens organisatie Branche Gezondheidszorg Overige gegevens WEP Korte titel functie/wep Onderzoeker/projectleider Overdracht Vestigingsplaats WEP Groningen Ervaring

Nadere informatie

EEN ANALYSE METHODE DE PRAKTIJK

EEN ANALYSE METHODE DE PRAKTIJK EEN ANALYSE METHODE DE PRAKTIJK Ida Wijsman Ida Wijsman, Diabetesverpleegkundige en coördinator zorg Gelre Ziekenhuizen, locatie Zutphen Een analyse methode Het komende anderhalf uur. Het motto! Een analyse

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Afdeling revalidatie. Psychosomatische fysiotherapie

Afdeling revalidatie. Psychosomatische fysiotherapie Afdeling revalidatie Psychosomatische fysiotherapie Gespannen??? Pijn??? Vermoeid???? UIT BALANS. IN BALANS In deze folder krijgt u informatie over psychosomatiek, over wat psychosomatische klachten zijn

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Doel, middel en organisatie van het Chronic Care Model in termen van epilepsiezorg

Hoofdstuk 3. Doel, middel en organisatie van het Chronic Care Model in termen van epilepsiezorg Hoofdstuk 3. Doel, middel en organisatie van het Chronic Care Model in termen van epilepsiezorg Wanneer we de kernelementen van het Chronic Care Model toepassen op de epilepsiezorg dan praten we over de

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur:

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage <Naam onderwijsinstelling> Datum: Opdrachtgever: Auteur: HPC-O 1 HPC-O Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur: 24 april 2008 drs M.G. Wildschut HPC-O

Nadere informatie

De Raad van Europa is een internationale organisatie met 47 lidstaten. Haar werk beïnvloedt 150 miljoen kinderen en jongeren.

De Raad van Europa is een internationale organisatie met 47 lidstaten. Haar werk beïnvloedt 150 miljoen kinderen en jongeren. Kindvriendelijke Gezondheidszorg- Kinderen en Jongeren: zeg ons wat je denkt! De Raad van Europa is een internationale organisatie met 47 lidstaten. Haar werk beïnvloedt 150 miljoen kinderen en jongeren.

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Mindful Eten Cyclus. Héb ik eigenlijk wel honger?

Mindful Eten Cyclus. Héb ik eigenlijk wel honger? Héb ik eigenlijk wel honger? De sociale en emotionele verbindingen met eten, voedsel en diëten zijn in de moderne maatschappij altijd en overal aanwezig. Bij sommige mensen is de relatie die ze hebben

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296 E-LEARNING Beroepsoriëntatie / HEARTHAPPINESS Eva Hendrix s896 Voorwoord De zoektocht naar geluk is zo oud als de mensheid zelf en heeft in de loop van de geschiedenis verschillende vormen aangenomen.

Nadere informatie

In te vullen door de onderzoeker:

In te vullen door de onderzoeker: In te vullen door de onderzoeker: Code : Datum: Studie, het effect van podoposturale therapie zolen op chronische lage rugpijn, al dan niet gepaard gaande met een uitstralende irritatie naar de gluteaalregio

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Pijn bij kanker Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Wat is pijn? Pijn is een onaangenaam gevoel. Het kan op verschillende manieren ontstaan en het kan op verschillende manieren worden

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Algemene informatie rond de operatie bij een klinische opname op de kinderafdeling

Algemene informatie rond de operatie bij een klinische opname op de kinderafdeling Algemene informatie rond de operatie bij een klinische opname op de kinderafdeling Inleiding Deze folder geeft u enige algemene informatie wanneer uw kind een operatie moet ondergaan en wordt opgenomen

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Multidisciplinair Aspecifiek Rugpijn Spreekuur (MARS) Zuyderland Revalidatie

Multidisciplinair Aspecifiek Rugpijn Spreekuur (MARS) Zuyderland Revalidatie Multidisciplinair Aspecifiek Rugpijn Spreekuur (MARS) Inleiding U bent doorverwezen naar het Multidisciplinair aspecifiek lage rugpijn screeningsteam (MARS) bij. Binnen dit team wordt samen met u bekeken

Nadere informatie

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Voor wie? Waarom? Wat? Hoe? Voor Omdat leiding Ervaringsgerichte Door middel van leidinggevenden, geven, adviseren en coaching en werkvormen waarbij het adviseurs

Nadere informatie

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer Preventie van werkdruk in de bouwsector Werknemer Inhoud Wat is werkdruk/stress? Welke factoren bevorderen stress op het werk? Hoe herken ik stress-symptomen bij mezelf? Signalen van een te hoge werkdruk

Nadere informatie

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij preventie ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. mentale ondersteuning direct en dichtbij Indigo biedt niet alleen

Nadere informatie

Onzichtbare koffer WERKBLAD 1. De onzichtbare koffer van. Overtuigingen over zichzelf: Overtuigingen over anderen: Overtuigingen over de wereld:

Onzichtbare koffer WERKBLAD 1. De onzichtbare koffer van. Overtuigingen over zichzelf: Overtuigingen over anderen: Overtuigingen over de wereld: WERKBLAD 1 Onzichtbare koffer De onzichtbare koffer van Overtuigingen over zichzelf: Overtuigingen over anderen: Overtuigingen over de wereld: Wat kan ik doen om de koffer van deze leerling opnieuw in

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Samen werken aan minder psychisch verzuim

Samen werken aan minder psychisch verzuim Samen werken aan minder psychisch verzuim Tips voor de medewerker Werkgeversvereniging voor energie, kabel&telecom, afval&milieu Inleiding Als je niet goed in je vel zit Het overkomt ons bijna allemaal

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker. Mogelijkheden voor begeleiding

Psychosociale problemen bij kanker. Mogelijkheden voor begeleiding Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun partner, familie en/of vrienden. Het krijgen

Nadere informatie

BEHANDEL JE KIND IN OVEREENSTEMMING MET ZIJN OF HAAR TYPE

BEHANDEL JE KIND IN OVEREENSTEMMING MET ZIJN OF HAAR TYPE Handvatten en tips voor INZICHT IN JE KIND Door Drs. Roos C. Litjens BEHANDEL JE KIND IN OVEREENSTEMMING MET ZIJN OF HAAR TYPE Manifestor Kinderen Manifestor kinderen zijn het meest ingewikkeld voor ouders.

Nadere informatie

Het verlies van een dierbare

Het verlies van een dierbare Het verlies van een dierbare Het Zorgpad Stervensfase is gebaseerd op de Liverpool Care Pathway for the dying patient (LCP). De LCP is door het Erasmus MC Rotterdam en het IKNL locatie Rotterdam integraal

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Nachtelijke onrust bij dementie

Nachtelijke onrust bij dementie Nachtelijke onrust bij dementie PRoF Themadagen Marieke Van Vracem 5 september 2014 dr. Nele Spruytte Prof. dr. Chantal Van Audenhove LUCAS LUCAS streeft ernaar de Onderzoek levenskwaliteit van personen

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie