sidf I VOOR ZUINIGER DROGEN L---r:----r-rr-rr- Smart-tv en privacy De fabrikant kijkt met u mee wereld van de te vaak op hun eigen portemonnee

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "sidf I VOOR ZUINIGER DROGEN L---r:----r-rr-rr- Smart-tv en privacy De fabrikant kijkt met u mee wereld van de te vaak op hun eigen portemonnee"

Transcriptie

1 Onafhankel iik en advertentievrij Nummer lo. oktober 2014 sidf Smart-tv en privacy De fabrikant kijkt met u mee 4, {t Keurmerken Hoe duurzaam is uw supermarkt? rrr-r-rrrrrrr- Ê Test hoofdtelefoons Ongestoord luisteren VOOR ZUNGER DROGEN L---r:----r-rr-rr- De schimmige wereld van de schadevrije jaren Telecomwinkels letten te vaak op hun eigen portemonnee Goedkoop webwinkelen over de grens

2 nhoud voeding gezondheid geld recht l Multivitaminen Bellen naar de huisarts Hoe duurzaam is de supermarkt? Medische gegevens uitwisselen Voeding & gezondheid kort Schadevrije jaren auto Onnodige verzekeringen Cadeaubonnen Je recht halen over de grens Geld & recht kort huis tuin 42 Merktevredenheid witgoed 46 TEST Wasdrogers 5O Espresso-apparaten 52 Huis & tuin kort elke maand 5 Getest en geprobeerd 9 ln actie 37 Voordeel & gemak 54 U vraagt 57 Aardig 72 U schrijft 74 Naslagwijzer 75 Volgende maand 76 Stekeligheden digitaal 58 TEST Hoofdtelefoons 52 Advies in telecomwinkels 66 Smart-tv's en privacy 70 Digitaal kort en ook 24 Wereldwijdwebwinkelen ln rood de op de voorkant vermelde onderwerpen Welke van de vijf currysauzen valt het meest in de smaak? Zie pagina 6 CONSU N4 EN EN BON D.N L CoNSUMENTENGTDS oktober 2or4 3

3 Redactioneel Tot nu toe konden meerdere producten met bijna even hoge Testoordelen Beste uit de test worden. Maar omdat u ons regelmatig liet weten dat u vindt dat er maar één de beste kan zijn, hebben we besloten voortaan ook maar één product Beste uit de test te noemen. Met één uitzondering: bij een gedeelde eerste plaats - dus als meerdere producten exact hetzelfde hoogste Testoordeel hebben - worden die allemaal Beste uit de test. Onze predicaten zijn erg geliefd bíj bedrijven. Vele willen het Beste uit de test- of Beste koop-logo dolgraag gebruiken in hun reclames. Prima, maar dan wel tegen betaling. Want het is testinformatie die door u - onze leden - mogelijk is gemaakt. Bovendien kost het reguleren en handhaven ons ook een aardig bedrag. Vandaar dat we geld vragen voor commercieel gebruik van de predicaten. Er wordt dus nooit betaald voor de toekenning van een predicaat, wél voor onze toestemming om het logo te gebruiken in reclames. Bedrijven laten betalen voor het gebruik van ons logo heeft een aantal voordelen. Eén daarvan ís dat we het gebruik op die manier kunnen reguleren. Als u nu een officieel logo van ons in reclames of winkels ziet, kunt u ervan opaan dat dit product ook écht Beste uit de test of Beste koop is. En, niet onbelangrijk, met het geld dat we voor het gebruik van logo's ontvangen, kunnen we weer mooie dingen voor É doen. 'Er kan er maar één de beste zijn' Mark Friederichs hoofdredacteur f riederichsgconsumentenbond.n corofon De Consumentengids is een uitgave van de Consumentenbond. Zie voor de algemene voorwaarden consumentenbo nd. n l/a gem enevoo rwaa rden De testen en onderzoeken worden verzorgd door de Consumentenbond. lt4et vragen kunt u terecht bij de afdeling Service en Advies..O (O7O) Rèdactie: N4ark Friederichs (hoofdredêcteur), Brigitte van der Bênt, lvlargreet van Burk (eindredactie), Kim Kuiper (redactieassistent), Els Brenninkmeijer, Bert Kroon, Denise van Vliet (stagiaire) Vêrdêr werkten mee: Nicolê Buijs, Celine Burgering, Thomas Cammelbeeck, Sonja Crielaard, Elvin Dujardin, lrene lê Fêjlle, Marlies Feytens, Linda de Gouw, Lauri ten Grotenhuis, Erik Honi9, Antje Houmes, Alfred Jacobsen, Sanne Jansweijer, Laurien Kokkeleí Gerard Kroon, Peter Kulche, Evelien 1.4ênsens, Else Meijer, Rien lveijer, Charles Onbag Nelleke Poldermên, Wouter Rensink, Elles van Steijn, Frouke Tamsma, Henk Verhagen, Stefan Vrijdag en Noëlle van der Weel Vormgeving en art direction: Dinq media b.v., Hilversum Beeld: de Beeldredàktie, Redactiegegevens:Postbus Depositphotos,Valentine 1OOO, 2500 BA Den Haag, Edelmann/Art (o7o) 44s 45 45, lvarcel Graumans, Hollandse Hoogte,lstockphoto,Michel contact Louis, Nationêle Beeldbànk Raad van toezicht: Pieter Broertjes (voorzitter), Wop de Lange (vice-voorzitter), Jozien Bensing, Carola Hagemên, Arnoud Klerkx, Medy van der Laan, Paul Molenaar Directiê: Bart Combee COPYRGHT c,2014 Consu mente n bond. Alle rechten zijn voorbehouden. Niets uit deze uitgavê mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geèutomatiseerd gegevensbestênd of openbaar gemaakt in enige vorm of op enigê wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of door fotokopieën, opnamen of enige andere mênier, zonder vooraf gaandê schriftelijke toestemming van de uitgever AAN. EN AFRADERS Een test kan leiden tot aan- en afradêrs, met de Beste uit dê têst: deze producten hebben de beste kwaliteit. Beste koop: deze producten hebben een goede prijs-kwaliteitverhouding bij de door ons genoemde richtprijs, met een Testoordeel dat nooit lager kan zijn dan 6,0. Afrader: deze producten hebben een slechte kwaliteit, met een Testoordeel van minder dan 3,O. Laagste prijs: winkels in deze groep hebben gemiddeld de laagste prijzen. { consuvenreng DS okïober 2ot4 CONSUMENENBOND Nt

4 st en geprobeerd ceproeeend e Hoogsnoeier vergt behendigheid Een accu-kettingzaag waaímee ie niet de ladder op hoeft om hoge struiken te snoeien; slim idee, maar de praktiik valt wat tegen. De Gardena TCS Li-18/2O ( 147) werkt op een lithiumionaccu en de telescoopsteel is uitschuifbaêr tot 2,5 m. Volgens de fabríkant kun je daarmee tot op 4 meter hoogte werken. We gingen aan de slag met een uit de kluiten gêwassen appelboom, maar waren niet onverdeeld enthousiast. De Gardena zaagt goed, maar blijft makkelijk steken in dikkere takken. Ver boven je hoofd zagen vergt behendigheid en kracht, omdat het apparaat nogal topzwaar is. Belangrijkste nadeel: na 1O à 15 minuten is de accu leeg en moet die weer minstens 3 uur aan het stopcontact. We haalden de 60 takken van 8 cm dikte, zoals de verpakking voorspiegelt, bij lange na niet. Al met al kun je daarom licht snoeiwerk waarschijnlijk beter en goedkoper af met een ladder, goede snoeischaar en dito zaag(je). GEPNOBEEND Meteen geprint Een spontane gíoepsfoto op êen verjaardagsfeest. Wat zou het toch leuk zijn om die meteen te kunnen printen en uitdelen. GETEST Zak én bak Een stofzuiger mêt êen stofzak én een stofreservoir. ls dat handig? We testten de Samsung SC15F3OWE. Deze stofzuiger heeft een stofzak én een stofreservoir, de zogeheten 'Cyclone Filter'. Eén ding is alvast handig: je kunt het vuil zien in de opvangbak, dus vind je een per ongeluk opgezogen euromunt makkelijk terug. Ook kun je zien wanneer het reservoir geleegd moet worden. Dit legen gaat gemakkelijk. En, ander pluspunt, de stofzak - waarin alleen kleine stofdeeltjes terechtkomen - is minder snel vol. Dat is leuk en aardig, maar de combinatie van zak en bak biedt geen overtuigend voordeel. Het stofzuigen is even wennen, omdat de zuigbuis niet recht is, maar bij het stofreservoir verspringt. Het in- en uitschuiven van de telescopische buis gaat lastig. Ook is het reservoir niet groot en heb je meer werk omdat je het reservoír moêt legen én de stofzak moet verwisselen. Maar bovenal; hij zuigt minder goed. Niet verwonderlijk, want alles wat het systeem minder gesloten maakt, vergroot de kans dat er lucht weglekt. Overigens kan het reservoir verwijderd worden; vooral kieren zuigen gaat dan een stuk beter. De Samsung SCl5F3OWE met Cyclone Filter (richtprijs: 140, ïestresultaat ZO) heeft in winkels soms ook het typenummer VC'5F3OWNEL. Dit model stofzuiger wordt opgevolgd door de VCl5F3OWNLL; dezelfde, maar dan mét energielabel. Met de kleine Canon Selphy CP91O ( 1OO) print je binnen één minuut een foto, afgewerkt in glans of zijdeglans. Printen gaat gemakkelijk via wifi, met een usb-stick en een geheugenkaart. Er is ook een app waarmee je gemakkelijk een foto afdrukt. Foto's bewerken kan ook: je kunt filters toepassen (zoals zwart-wit) en collages maken. Helaas zijn deze instellingen wat onduidelijk wanneer je via wifi print. Verder is de printer met papierlade en oplader wat te groot en te zwaar om zomaar in je tas mee te nemen. Door de manier van printen heb je andere cartridges nodig dan bij inkjetprinters; Canon verkoopt deze cartridges en het papier samen. Eén fotoprint kost dan zo'n Q,47 als je een verpakking van 36 fotovellen koopt; met een grote verpakking van 1O8 stuks kost een foto O,37. Dat is niet goedkoop, maar de fotokwaliteit is goed; te vergelijken met die van een afdrukservice. t---- OP ONZE STE consumentenbond.nl/ samsungcyclonefilter a CONSU.4ENTENBON D,N L CoNSUMENTENGTDS oktober 2or4 5

5 GEPROBEDND De kruídigste currysaus? Helnz heeft zijn currysaus vernieuwd en clalmt'nu ook de lekkerste curry!'. En lnderdaad, de saus viel in de smaak. Maarie koopt voor biina de helft van de priis een haast even lekkere. Currysaus is het kruidige broertje van tomatenketchup, vandaar dat naast 'curry gewurz' de naam'curryketchup' veelgebruikt is. Al zitten er in currysaus een stuk minder tomaten dan in ketchup. De ketchup van Albert Heijn bevat volgens het etiket 147 gram tomaat per 1OO gram, de curry 25 gram. Water vult dit verschil aan. Het aantal calorieën is vergelijkbaar; Heinz curry bevat per 1OO gram l16 kcal ten opzichte van 1O3 kcal in Heinz ketchup. Zowel ketchup als curry bevatten geen vet, waardoor de hoeveelheid energie bescheiden is vergeleken met de ruim 6O0 calorieên van volvette mayonaise. Wel bevatten alle curry's (een vorm van) suiker, die van Hela maar liefst 3Qo/o. De kruiden en specerijen bepalen de smaak van de currysaus. Vaak is dat een mengsel van peper, mosterdzaad, koriander, gember, kruidnagel, venkel en cayennepeper. Een vaststaand recept voor curry (ook wel kerrie genoemd) is er niet en elk merk bevat zijn eigen mix. Niet gek dus dat ons smaakpanel van 32 liefhebbers duidelijke verschillen proeft tussen de vijf voorgeschotelde sêuzen. Op het etiket worden soms de kruiden en specerijen genoemd, maar veel fabrikanten houden hun precieze recept liever onder de pet. HENZ CURRY GEWURZ KETCHUP Prijs: 1,60 (375 ml) la, dit is ongeveer zoals ik me goeie curry voorstel!'zegt een enthousiaste proever, Het recept is vernieuwd en naar eigen zeggen'krachtiger & kruidiger'. Veel proevers spraken dan ook van 'een pittigê smaak'. Opvallend is de toevoeging van appel en sojasaus. Verreweg de duurste. HELA CURRY KRUDEN KETCHUP Prijs: 1,95 (8OO ml) Volgens het panel de kruidigste van het stel, en dat valt in de smaak, Dat niet iedereen die kruidige smaak kan waarderen, blijkt uit de opmerking'net iets té pittig'. Deze curry onderscheidt zich verder door een rokerige smaak. Met bijna 30% suiker de calorierijkste van allemaal. t RElrllA GEWiRZ CURRY Prijs: 1,25 (5OO ml) Hêt bêkende sausmerk is volgens onze proevers niet meer dan een middenmoter. Bevat naast suiker zoetstof, en is misschien daardoor volgens sommigen wat aan de zoete kant. De saus weet niet iedereen te bekoren: 'een beetje rare nasmaak' is een veelgehoord commêntaar. t TROPHYCURRY GEWiRZ (ALD) Prijs: l (75O ml) 'Best lekker, maar wel erg zoet', zo vat êen proever het treffend samen. Verreweg de goedkoopste currysaus. Niet vreemd, want het eerstgenoemde ingrediënt is watêr. Behalve de zoetstof valt het gebruik van zoethoutpoeder op, Met 11% suiker het minst slecht voor de lijn. ALBERT HEJN CURRY Prijs: 1,1O (5OO ml) Deze curry valt het minst in de smaak. 'Raar smaakje, chemisch'aldus een kritische proever. 'O% vet'staat er trots op de verpakking. Gelukkig heeft Albert Heijn al eerder ingezien dat dit flauwekul is, en toegezegd dat het van de verpakking zal verdwijnen. Currysaus bevat namelijk nooit vet. $ consuvenrengrds oktober 2014 CONSUMENTENBOND,NL

6 GEPROBEERD Yaris met moderne snufjes Bij een rondje Diisseldorf vielen de goede rijeigenschappen van de nieuwe Toyota Yarls op. En er zijn meer aangename verrassingen. De nieuwe Yaris heeft een grondige facelift gehad. Ook hebben de hybrides en brandstofversies nu hetzelfde, modernere uiterlijk. Verder zitten er nieuwe gadgets in die de Yaris niet eerder had, zoals een multimediasysteem en parkeerhulpcamera. Daarmee wil Toyota een wat jonger publiek aanspreken. Wat blijft zijn de oude waarden, zoals betrouwbaarheid en - naar verwachting - lage kosten. Die betrouwbaarheid heeft hij bewezen in ons automankementenonderzoek. Qua kosten doen het waardebehoud en lage verbruik een duit in het zakje. Tijdens een dagje sturen in en rond Dusseldorf merken we op dat hij veel comfortabeler rijdt dan eerdere versies. Ook zijn er weinig motorgeluiden van het 3-cilindertje te horen. Verder vallen de goede afwerking van het interieur en het hoger gemonteerde pookje op: daardoor kun je sneller en preciezer schakelen. Particuliere kopers zullen vooral voor de 1-liter 3-cilinderbenzinemotor kiezen met 69 pk, die volgens fabrieksopgave 1 op 25 verbruikt. Een zakelijk rijder zou vanwege de bijtelling wel gek zijn als hij niet de hybride kiest: die heeft loo pk gecombineerd vermogen, rijdt 1 op 33 en heeft 14% bijtelling. Daarmee valt hij, ondanks zijn veel hogere aanschafprijs, (zakelijk) goedkoper uit dan de benzíneversie. De nieuwe Yaris is er vanaf inclusief rijklaarmaakkosten, de Hybrid alleen als luxer uitgeruste 5-deurs voor minimaal Y]PS?*_"".. E!ËrH i::r;m::"bondnr/effi: GETEST Voor snel internet Vodafone komt met tweê smàrtphones onder 2OO die werken op het snellere 4c-internetnetweÍk: de Smart 4 Turbo en dê Smàrt 4 PoweÍ. Een smartphone die geschikt is voor 4G, voor minder dan 2OO: dat is bijzonder. Toch vallen de kosten tegen als je alles bij elkaar optelt. De prepaid Smart 4 Turbo kost.126, met 1 jaar 4G-gebruik erbij kost hij 366. De Smart 4 Power komt los op 153 en kost met het voordeligste Smart 2OO-abonnement 384 voor 1 jaar. Beide Android-toestellen werken snel en soepel. Ze voldoen ruimschoots aan onze verwachtingen voor een instapmodel: de schermen van de Turbo (4,5 inch/11,4 cm) en de Power (5 inch/12,7 cm) zijn redelijk; het beeld is niet al te scherp. De kwaliteit van de camera blijft achter en de toestellen hebben een dertien in een dozijn-ontwerp. Van de 4GB-opslagcapaciteit blijft krap 2 GB over voor eigen bestanden en apps; dat is erg weinig. Voor 2OO is de 4G-versie van de Motorola Moto G een beter alternatief, met zijn grotere interne opslag en scherm met scherper beeld. GEPROBEERD Boek lu isteren? Een gesproken boek beluisteíên, dat kan bij Storytel. Het aanbod bestaat uit zo'n OOO boeken in het NedeÍlands voorgelezen, ên zo'n SOOO in hêt Engels. Bij Storytel betaal je niet per boek, maar neem je een abonnement voor.15 per maand. Dat is een redelijke prijs als je één à twee boeken per maand beluistert, of het abonnement deelt met familie en vrienden. Met één abonnement kun je de boeken op meerdere apparaten beluisteren. Je bladert via je computer, tablet of smartphone door alle beschikbare boeken van Storytel. Een waar genoegen, want er zijn duidelijke categorieën en filters. OP ONZE STE con su menten bo nd. n l,/ vodafonesmartphones re Het gekozen boek luister je op een iphone, ipad of Android-smartphone of -tablet.- Je kunt het boek 'streamen', dan komt het rechtstreeks van internet, maar je kunt het ook opslaan (downloaden), zodat je onderweg niet afhankelijk bent van mobiel internet. t---- OP ONZE STE consu mentenbond.nl,/ storytel CONSUf.EN reng DS OK' OBER 2Ol4 7

7 a SANSUf,G GDTEST Welke van de twee? Samsung heeft twee kleine toptablets die veel op elkaar lijken. Het voornaamste verschil schuilt in het scherm. Het aantal Samsung-tablets groeit snel en het wordt steeds lastiger om ze van elkaar te onderscheiden. Dat geldt ook voor de Galaxy TabPro en de Galaxy Tab S, beide 8,4 inch (21,3 cm). De nieuwere Tab S heeft echter een paar vernieuwingen. Het is een van de dunste en lichtste tablets in de test en hij heeft een kleurrijk en zeer contrastrijk scherm. Beide tablets hebben het besturingsprogrêmma Android 4.4 KitKat met TouchWiz; de 'schil'die Samsung om alle toepassingen legt. Het is even wennên als je geen ervaring hebt met TouchWiz. OP ONZE STE consumentenbond.nl,/ tablets SAMSUNG GALAXY TAB S (8.4 NCH) Prijs: 4OO Testoordeel: 8,1 De Tab S blinkt uit door zijn opvallend mooie scherm en lange - accuduur van 12 uur (bij video kijken). Uniek is dat je het scherm ook in direct zonlicht nog kunt lezen. + Lichter en dunner + Amoled-scherm + Vingerafdrukscanner SAMSUNG GALAXY TABPRO (8.4 NCH) Prijs: 3OO Testoordeel: 7,9 Het scherm is een fractie minder mooi, maar verder doet de TabPro niet veel onder voor de Tab S. Het aantrekkelijkst is zijn prijs-kwaliteitverhouding. + lets betere prestaties + Gebruiksvriendelijk + Start snel op - Minder lange accuduur GEPNOEEEND 'Op afstand' de Een op afstand bedienbare wasmachine, die je buitenshuis alvast aanzet. Zitten we hieíop te wachten? Als het gaat om trends, kun je niet om Samsung heen. Zo is Samsung de eerste die een wasmachine uitrust met wifi. 'U heeft nu de vrijheid om de was te doen op elke plek waar u bent', meldt Samsung. Wat Samsung bedoelt, is dat je deze WW1OH96OOEW op afstand kunt bedienen met een smartphone-app (voor de Samsung Galaxy en iphone). Voor het eerste gebruik moeten wasmachine en êpp aan elkaar worden gekoppeld. Dit leverde onze Portugese collega's êen uur werk op, en vele foutmeldingen. ls dat eenmaal gelukt, dan kun je via de smartphone het programma, de watertem- was doen peratuur en centrifugesnelheid instellen. Ook kun je de wasprogramma's starten of pauzeren. Dit werkt soepel, en de programma-informatie is helder. Problemen, zoals een niet goed gesloten deur, worden gemeld op de smartphone. Maar het nut? Niet meer steeds naar de machine lopen om te zien of de was klaar is? Veel machines geven al een audiosignaal. Op het werk alvast de was starten, waarbij je het wasgoed uiteraard wel al in de machine had moeten doen? Veel wasmachines hebben een timer. Als je de melding krijgt dat je de deur niet goed hebt dichtgedaan kun je misschien de buren bellen. Maar wij betwijfelen of u veel aan deze functie heeft. OP ONZE STE consumentenbond.nl/ wifiwasmachine Lrrrr J $ consuvenrenglds oktober 2or4 CON SU 14 E N T EN BO N D. N L

8 n actig Dit doen wij voor u Verkopers Vertrouwt u de verkopers in een winkel? lk bedoel, denkt u dat ze u eerliik adviseren of gaat u êrvan uit dat ze proberen u voor zo veel mogeliik aan te smeren? Enig gezond wantrouwen is hier natuurlijk op ziin plaats. Anderzijds is hêt niet Íaar dat consumenten hun hoop vestigen op verkopers. Neem bijvoorbeeld mobiele telefonie. Eigenliik ziin belabonnementen een tameliik simpele optêlsom van belminuten, een sms- ên een internetbundel. Maar de branche heeft het zo ingewikkeld gemaakt dat je geen chocola kunt maken van het enormê aanbod aan abonnementsvormên met toestellen. Dus gaan veel consumêntên naar een belwinkel in de verwachting dat ze daar een eerlijk advies op maat krijgen. Dat u daaí niet van op aan kunt, lêêst u in het artikel op pagina 62. Gebruikers zonder intêresse in mobiel internet weíd soms een dure smartphone eangeraden (Alles is ingesteld op inteínet') en ook bij andere adviezen stond de klantbehoefte bepaald niet voorop. Het beste advies dat de consumentenbond u kan geven is: bedenk van tevoren wat u wilt. Ken uw bel- en inteínetgebruik; weet wat u nodig heeft en vooral wat niêt. Nêêm de tiid om aanbiedingen te vergelijken. Als u weet wat u wilt, heeft een geslepen verkoper gêen vat op u. Bart Combée diíecteur Consumêntenbond Volg mij op V erzorgingshuiz en b etale n gedupeerden Zo'n 3OO gedupeerden krijgen dankzij de Consumentenbond in totaal 12O.OOO terug van het verpleeg- of verzorgingshuis waar ze wonen. Een dikke 9O.OOO is inmiddels uitgekeerd. Het gaat om geld dat ze ten onrechte hebben betaald bij hun verhuizing, voor bijvoorbeeld de aanschaf van een hoog-laagbed. De verwachting is dat dit bedrag nog zal toenemen en dat wellicht meer bewoners geld terugkrijgen. De Consumentenbond constateerde vorig jaar na onderzoek dat verpleeg- en verzorgingshuizen bepaalde kosten ten onrechte op nieuwe bewoners verhalen. De Nederlandse Zorg Autoriteit (NZa) bêkeek de uitkomsten van het onderzoek en constateerde dat de informatievoorziening van veel instellingen niet klopt. Zorginstellingen die ten onrechte bijbetaling vroegen, moeten die terugbetalen en zich aan de wettelijke richtlijnen houden. rrrrr-rr-r-rrrrï! Vergadering Bondsraad Op november vergadert de Bonds-. raad, het ledenparlement van de Con- sumentenbond, in ons gebouw in Den Haag. Geïnteresseerde leden kunnen de. vergadering bijwonen. Belangrijke ta- k"n van de raad zijn het vaststellen van fret jaarverslag en de strategienota. Lrrrrrr-rrrrr-rr-rrrrrr :!r $ r F Deze keer staan onder meer de meerjarenplanning en de strategienota op de agenda. Wilt u de vergadering bijwonen? Tot 14 dagen voor 1 november kunt u dit kenbaar maken bij de afdeling Verenigingszaken via adres: Uitgiftegesprek apothekers rnoet beter Apothekers voeren de wettelijk verplichte voorlichtingsgesprekies met klenten slêcht uit. Van de 39 apotheken die de Consumentenbond bezocht, voldeed slechts 1 aan alle voorwaarden van het zogenoemde'eerste-uitgiftegesprek'. Wel brachten ze allemaal de kosten voor zo'n gesprek in rekening. De Consumentenbond wil dat de branchevereniging van apothekers haar leden hierop aanspreekt. Een artikel over de ervaringen van de mysteryklanten bij apothekers staat in de Gezondgids van augustus2ol4. De Consumentenbond ging zelf op bezoek bij de apotheken na overspoeld te zijn door klachten over de 6 gesprekskosten. Apotheekmedewerkers moeten een gesprek voeren met klanten die voor het eerst een medicijn meekrijgen en/of een medicijn langer dan 12 maanden niet hebben gebruikt. ln dit'eerste-uitgifte gesprek' moet duidelijk worden wat de klant al over het middel weet. Daarnaast moet de medewerker uitleg geven over onder meer de werking van het medicijn en hoe het gebruikt moet worden. t { CONSUMENTEN BON D.N L CoNSU'4ENTENGTDS oktobér

9 -"-*qrqr*a r --*Ci:; jr " ' "j*:ijíi'i.lr.è 'is àï 4 to

10 Sterke botten, glanzend haar en een betere weerstand. Ats je de fabrikanten mag geloven, komt het atlemaat uit een potje multivitaminen. De beloften op de potjes z'ljn dan wel toegestaan, maar vaak te mooi om waar te zijn. Tekst: Antje Houmes Welke vitaminen heb ie nodíg? ln plaats van lukraak een multivitamine kun je beter een supplement nemen waar de vitamine in zit die je écht dagelijks extra nodig hebt. Welke dat is, verschilt per leeftijd en situatie: Nu de 'r' weer in de maand is, grijpen velen dagelijks naar de vitaminepillen. Bijna een op de drie Nederlanders gebruikt ze. Multivitaminen zijn er inmiddels voor allerlei doelgroepen: van kinderen tot 65-plussers. Helaas maken veel fabrikanten er een potje van, blijkt als de Consumentenbond de etiketten van 50 verpakkingen nader bestudeert. Met mooie claims als'verhoogt de weerstand' prijzen ze hun product aan. Maar de vitaminen die je echt nodig hebt (zie het kader rechts), zitten er vaak niet of te weinig in, terwijl er wel allerlei vitaminen in zitten waar nauwelijks iemand een tekort aan heeft. Achter de claims op de vitaminepillen gaat veel wetgeving schuil. EFSA, de Europese Voedselautoriteit, stelt vast welke claims fabrikanten mogen gebruiken. Zulke claims zijn vaak geen spreektaal, en daarom mogen fabrikanten andere bewoordingen kiezen voor hun verpakking. ets waar ze gretig gebruik van maken. Een interessant voorbeeld is de claim 'voor het behoud van glanzend haar'op producten met zink. Over zink heeft EFSA de claim'draagí bij tot de instandhouding vilr normaal haar' goedgekeurd. Fabrikanten leggen dat op hun verpakking uit als'is goed voor je haren', en'voor het behoud van glanzend haar'. Maar de valkuil is dat alleen wie een tekort aan zink heeft (en dat is bijna niemand) er echt glanzender haar van krijgt. 'Fabrikanten zoeken de mazen van de wet op en daardoor riekt het naar misleiding', stelt campagrreleider Voeding van de Consumentenbond Henry Uitslag, die zich hard maakt voor duidelijke regels op ditgebied. -t,lar p.a taa r t1 O1 llll $r r1 l1 l1 l1 t., lo. D È rt í ). Baby's die borstvoeding krijgen: tot de derde maand 'l50 microgram vitamine K.. Kinderen tot en met 3 jaar: 1O microgram vitamine D.. Vrouwen met een kinderwens:4oo microgram foliumzuur.. zwangerê vrouwen in de eercte maanden: 4OO microgram foliumzuur tot de tiende week van de zwangerschap.. Zwangere Y?ouwên: lo microgram vitamine D, gedurende de gehele zwangerschap.. Vrouwen 5O-7O iaar: lo microgram vitamine D.. lrlannen/vrouwen 7O-plus: 2O microgram vitamine D.. Wie een donkere huid heeft, dagelijks minder dan 15 mlnuten buiten komt of een hoofddoek of sluier draagt: lo microgram vitamine D,. Vêganisten: vitamine Br2, tot aan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) van 2,8 microgram voor volwassenen. l-li CONSU.l ENTENBON D,N L CONSUMENTENGTDS OKTOBER 2av 11 --

11 ;i.^ *Yzn trre Vibovit Z ria.ee,sciai l ',a?a.ci' í s:-,s,'voot'de ontwíkkehng van hersenen en ogen E, van de baby' izwangeren ' Welke zwangere vrouw wil er niet 'een goede ontwíkkeling van haar baby'? Om die claim r te mogen voeren, moet er voldoende foliumzuur in de pillen zitten. Daaraan schort het volgens het t etiket niet in _ de supplementen in dit onder- zoek, wel aan een andere essentiële vitamine tijdens de zwênlfêrschap: vitamine D. D""ru"n heeft een zwangere rne", nodig dan zij uit de voe-! ding kan halen.. ln Solgars Prenatal Nutrients (ClZ,Zsvoor 30 dagdoserin- gen) zit bijvoorbeeld maar de helft van de nodige extra vitamine D. Ook Kruidvats'vitaal zwanger' ontbeert voldoende vitamine D. r De supplementen van Davitat ton Vibovit met visolie r"gg"n "n dat ze goed zijn 'voor de ontwikkeling van de herse- nen en ogen van de baby'. t Helaas, met alleen deze cap- sules met 2OO milligram van t het vetzuur DHA ben je er _ nog niet. Voor gezonde h"rr"n"n en ogen moet je ook nog 25O milligram van de r omega3-visvetzuren EPA en DHA binn"nkrijgen, bijvoor- Ueeld door twee keer per ; week vis te eten (waarvan één. keer vette vis). En dát staat."", in heel kleine lettertjes op de verpakking.! Roter \i itag;iris j - n.. c.' -- l: -, J-:._-: i 'Voo, de ontwikkelíng Ê van de botten' t lkinderen O.d"t veel kinderen niet zo happig zijn op groente, geven ouders ze een multivitamine. Voor het geval dat. Afgaand, op kreten op de potjes ben je dan goed bezig.zo draagt ; Vibovit junior 4+ multivita- - minen bij 'aan een normale! groei', vanwege het jodium erin. En op Roter vitagums l+ staat 'voor de ontwikkeling ' van de botten', omdat er vita- mine D in zit. Die claims zijn toegestaan, maar houden je, voor de gek. Geen enkel kind heeft een jodiumtekort, dus zonder het pilletje groeien ze ook. Roter slaat de plank flink ; - mis met zijn claim over de bott"n. De claim is dan wel wettelijk toegestaan, maar t kinderen tot 4 jaar hebben, ' bovenop de voeding, een drbb"l" dosis vitamine D ; nodio van wat er in deze. gummies zit. Daar schort het ook aan bij veel andere kindervitaminen. g Een extra pilletje of kauwmultivitamine om zo wel aan voldoende vitamine D te komen is een slecht plan: er zit in de pilletjes vaak zo veel aan foliumzuur dat je kind daar dan een schadelijke hoeveêlhêid van binnenkrijgt., Geef liever extra vitamine r D-pilletles of -druppels. Etos i4urti Aiies in l- a-:.^-- :1^ ^- l-: -': J':. Draaqt brl aan een nor- maai enerqieleverend metabottsáe' ivolwassenen - ln de herfst grijpen velen - "angespoord door hoop- gevende claims - naar een multivitamine die, 'het afweer- ' systeem ondersteunt' of 'goed is voor de weerstand'. Fabrikanten mogen dit inder- 5. daad beweren, omdat diverse vitaminen, waaronder C, en ook Bo en D, belangrijk zijn voor de weerstand. Helaas is,- een extra dosis van deze vita- minen geen opsteker voor je weerstand, tenzij je een lang-. durig tekort hebt. En dat dat echt heel weinig voorkomt, ook bij wie niet alle voedingsadviezen opvolgt, vertellen de 1 _ etiketten natuurlijk niet. Verder ontdekken we de mys- terieuze claim 'draagt bij aan een normaal energieleverend r metabolisme'op het potje Etos Uulti Alles in 1. Die claim is toegestaan, evenals 'goed, voor het energieniveau', waar hetzelfde mee bedoeld wordt: namelijk dat de pillen helpen bil het verteren van voedsel. ; Maar omdat de vitaminen uit ont" voeding hiervoor al vol- doende zijn, geven extra vita- 1 minen geen extra energie. Etos beaamt dat de claim niet erg begrijpelijk is en zegt toe er bij êên etikêtwijziging naar. te kijken. 1 Sotgar ir4aie Muiticle t',-:'t :t -----'-l, 'SOeciaal voor mannen'! imannen - Voor wie goed wil presteren, lilkt pil 'ter ondersteuning ""n van het concentratievêrmo- " gen' - zoals die van Centrum M"n - mooi meegenomen. Hier zouden vitamine Bl ên 1 Be Soed voor zijn. Maar om- _ dat zêer weinig mannen een tekort aan deze vitaminen hebben, zal het effect tegen- vallen. r Overigens zitet 2] milligram vitamine Be in deze pillen, en 2,O milligram in de'normale' Centrum Adult: slechts O,l " milligram meer dus. Zulke minimale verschillen tussen vitaminen voor eên tr _ specifieke doelgroep zien we vaker. Een slimme truc om meer te verkopen? 1 Solgar pakt het met Solgar ' Male Multiple steviger aan. tn ai" pillen zit 75 milligram vitaminê Bs: ruim 5OOO% van wat mannen per dag nodig hebben. Dat is 3 keer de aan- vaardbare bovengrens. Supergezond? lntegendeel! Zo'n _ forse overdosering kan leiden tot neurologische klachten. lf corrrsuvrnrengrds oktober 2otz CONSU"l ENTEN BOND.NL

12 F.ffi 'fljl-f fr,\. 11 centru* Wcrnen e,'--7=,)c,., i' -', Voorhetbehoudvan glanzend haar' Vrouwen Laat je er niet inluizen door de claim van Centrum Women 'voor behoud van qlanzend h""r' of de mooie Lelonen van andere merken. ln theorie 1 is zink belangrijk voor gezond h""r.n wordt het haar dof bij een tekort. Maar er is zelden iemand met een tekort., Bovendien zit in de'gewone' multivitamine van Centrum <aartt> evenveel van het mineraal zink. De meeste. vrouwen hebben geen extra mineralen nodig. Alleen ijzer, aanwezig in de multivitami- nen, kan zinvol zijn., Voor vrouwen boven de 50 jaar zijn niet alle multivitami- nen geschikt: de hoeveelheid 1 vitamine D die zij extra nodig ' hebben. zit nameliik niet in alle producten. Davitamon heeft een kruid. in de multivitamine Fêmfit gestopt dat menstruatieklach- ten moet verminderen. Dank- zij êxtracten uit vruchten van r de plant Vitex agnus castus (monnikspeper) zouden de 'ongemakken rondom de menstruatie' minder zijn. Of. het daadwerkelijk helpt, is on- drio"tijh EFSA, de Europese voedselautoriteit, heeft het kruidenpreparaat nog niet be- ; - oordeeld. Hierdoor zijn de re- gels voor claims soepeler dan voor vitaminen. t-1- fun,!j. Overgan9 'ffi.ë*' Davitamon Fen,fir -arra icct 63 3'.-,r, 'Helpt bíj overgangs- verschtnselen' S0+vrouwen ttet kruid Actaea racemosa r (zilverkaars) in Femfit Over-! n"nn van Davitamon zou h"lp"n tegen overgangsver- schijnselen. Er is weinig on-. derzoek gedaan naar het ef- fect van zilverkaars. Ook zijn er weinig regels voor het ge- bruik ervan. EFSA, de Europese voedselautoriteit, heeft het, ' kruidenpreparaat nog niet be- oordeeld. Daardoor is niet duidelilk of deze claim vol- 1. doende wetenschappelijk bewezen is. Het potje Menopauze Multitotaal van de Hema zou bij- 1 dragen, aan'de regulering van de hormonale activitêit'. Dat t<tint<t veelbelovend. Wat niet 1 verteld wordt, is dat de dosis van 20 milligram Bo bijna tsooz u"n J" aanbevolen da- selilkse hoeveelheid (ADH) is. Dat kan neurologische klach- ten geven! Vrou*"n van 50 jaar en ouder hebben 10 microgram extra. vitamine D nodig, meer dan in de voeding zit. En daar ont- brak het bij sommige multi- vitaminen voor SO-plussers wel aan., o" rr,n"n ABC Plus senioren '-",.:c' ':].'.,'.: l'goed voor de botten' 65-plussers Vitamine Brz is een belangrijke ; vitamine voor ouderen, en - bijna een kwart van hen heeft een tekort. En inderdaad: in Oe multivitaminen voor 65-Flussers zit vaak meer ;, vitamine Brz dan in reguliere multivitaminen. Maar veel pil- letjes voor 65-plussers slaan ; de Flank flink mis. Ze bevat- ' ten namelijk niet de 20 micro- gr"- vitamine D die ouderen boven de 70 jaar moetên slik-. ken tegen botontkalking. l D" Trin"n houd je een worst voor met de claim 'goed voor botten' bij ABC Plus Senioren: - er zil slechts de helft in van d" uoor To-plussers benodig- de vitamine D. Op diverse verpakkingen lezen we 'qoed voor het hart'. ; eijvooru-eetd op Davitamon nctitit 65+ Visolie. Daarin zit r visolie, die de omega3-visvet- ',ur.n EPA en DHA bevat. Die h"bb"n een gunstige werking op het hart. Omdat veel oude-, ren onvoldoende vis eten, ' hebben zij baat bij extra vis- olie uit een potje multivitami- nen en mineralen. Minder. sterk is de claim 'goed voor h"t h"rt'op Hema Multitotaal gs*. Oe Hema claimt dit om- ; dat er vitamine Bt in zit. Maar. bijna geen oudere heeft een t"ko.t hieraan, dus valt er wei- nig effect te verwachten. K BAAT'T NET... Hoewel tekorten bij de meeste mensen zeldzaam zijn, (ook bij wie niet volgens het boekje eet) slikken velen vitaminepillen'voor het geval dat'. Dat liikt onschuldig, maar 'baat het niet, dan schaadt het niet' gaat hier niet op. Voor vitaminen en mineralen geldt: genoêg is genoeg, en extra veel is niet extía go d. Grote hoeveelheden kunnen zelfs gevaarliik ziin. Daarom is voor vitamine A, D, E, 86, niacine, foliumzuur, calcium, magnesium, jodium, koper, selenium en zink een maximale dosis vastgesteld. Het is belangrijk om die maximale dosis niet te overschrijden. ln sommige potjes zitten ook kruidenpreparaten. Die kunnen biiwerkingen veroorzaken. Slik daarom niet klakkeloos een pilletie. - CONSUMENTENGTDS oktober

13 wffi*'*i:t.ry.fu m*?$ti " eíd, Liever de dokter aan de litn Overvotle wachtkamers bij de huisarts door onnodige consulten en soms geen ptek voor wie serieuze klachten heeft. De afhandeling van telefoontjes van patiënten naar de huisartsenpraktijk kan beter. eksl l rc.ke Tamsma Wie ooit van huisarts is veranderd, heeft het misschien aan den lijve ondervonden: waar je bij de een aan de telefoon moet praten als Brugman om langs te mogen komen, is bij de ander het consult zo geregeld. Het verschil tussen praktijken is groot. Verloopt de telefonische beoordeling wel als zou moeten? De Consumentenbond heeft 538 mensen gewaagd hoe hun huisartspraktijk een recente lichamelijke of psychische klacht heeft afgehandeld. Bij meer dan één klacht vroegen we om een beschrijving van de minst ernstige klacht. Van de 538 telefoontjes is het 507 keer de assistente die opneemt. Liefst 93% van de assistentes plant vervolgens een afspraak in. Ook als het gaat om een eenvoudige klacht die meestal met zelfzorg kan worden verholpen, zoals schimmel of een wrat. Volgens het Nederlands Huisartsengenootschap whg) is 10 tot 15% van alle consulten onnodig. Slechts 16 bellers kregen rechtstreeks hun eigen huisarts aan de telefoon (de De website moetiknaardedokter.nl is een handige hulp om erachter te komen of u voor uw kwaal de dokter moet bellen. U beantwoordt een aantal vragen over de klacht, waarna er een advies volgt. U kunt ook een app downloaden voor de smartphone. 'Moet ik naar de dokter'is in handen van het Nederlands Huisartsen Genootschap. l{ corsuvrnrengrds ckrober 2cr,: CCNSUME\ÏENBOND NL

14 overige 15 deelnemers belden de afsprakenlijn). Het lijkt misschien onlogisch als de huisarts zijn kostbare tijd besteedt aan het aannemen van telefoontjes, maar huisartsen die de telefonische beoordeling zelf doen, boeken tot 39% minder consulten in, blijkt uit internationaal onderzoek. Dit scheelt tijd én geld. n Groot-Brittannië worden de telefoontjes afgehandeld door een verpleegkundige of de huisarts. n Nederlandse huisartenpraktijken wordt veel werk dubbel gedaan, blijkt uit onze peiling. Maar liefst 152 keer neemt de assistente de beslissing'wel of geen consult' namelijk niet zelf; ze houdt hiervoor toch eerst ruggespraak met de huisarts. Bij slechts 3% van alle telefoontjes volgt het advies eerst thuis af te wachten of het vanzelf beter gaat, en soms om een zelfzorgmiddel te gebruiken. Dat zijn opvallend weinigzelfzorgadviezen, zeker als je bedenkt dat de panelleden is gewaagd naar de minst ernstige klacht van het YT 'Zorg voor duidelijke rekeninéten' Ruim 3OO deelnemers hebben voor ons bekeken hoe het telefoontje naar de huisarts en het eventuele consult op het declaratieoverzicht van hun zorgverzekeraar is terechtgekomen. Uit deze steekproef blijkt dat het een rommeltje is. Zo er al iets staat, dan blijkt daar vaak geen touw aan vast te knopen. Voor een normaal consult worden bedragen tussen de 8,67 en 32,50 opgevoerd. Vaak staat er alleen 'huisartshulp'. Niet duidelijk wordt wat daar onder valt en of het om één of meer consulten gaat. Eén ondervraagde ziet een 'onbegrijpelijke, hoeveelheid kleine bedragen'staan. 'Zorgverzekeraars zijn sinds juni verplicht om alle declaraties afkomstig van specialisten in begrijpelijke taat op de nota te zetten, zodat verzekerden deze kunnen controleren', zegt lsabel van Leeuwen, campagneleider zorg van de Consumenten- UonA.'Ook de declaraties voor huisartsenzorg moeten dus duidelijker.' lrrr heidsklachten die zijn arts wil zien, krijgt simpelweg te horen dat er geen plaats is. 'Boos en verontwaardigd'is hij, zo te worden afgescheept. Van de onderwaagden geeft 1 op de 6 aan dat het zelden of nooit lukt om voor een klacht die voor hun gevoel dringend is, nog 100% veiligheid willen, kan leíden tot onnodig handelen en overuolle wachtkazlers afgelopen jaar. Patiënten hebben zelf ook niet altijd behoefte aan een consult. 'Voor hooikoortsklachten hoef ik niet per se de huisarts te zien', zegt iemand. Afgescheept Arts en assistent moeten weliswaar'niet al te terughoudend zijn'met het inboeken van consulten, staat in de Triagewijzer, de richtlijn van het NHG voor het afhandelen van patiêntentelefoontjes. Maar veiligheid willen, kan leiden tot onnodig handelen, 'met alle nadelen van dien'. Overvolle spreekuren is zo'n nadeel. Een 68-jarige man met benauwd- dezelfde werkdag bij de huisarts terecht te kunnen. Als iemand niet voor zichzelf, maar voor een andere volwassene belt hoort de assistente de patiënt zelf aan de lijn te lragen: alleen die kan aangeven hoe ziek hij is en hoeveel pijn hij heeft. Maar in ons onderzoek volgen slechts 2 assistentes de richtlijn; 13 nemen genoegen met een beschrijving van de klachten uit de tweede hand. Slechte ervaringen Bijna 1 op de 5 panelleden heeft weleens een negatieve ervaring gehad in het - -'l contact met de huisartspraktijk. n 27 gevallen is slechte telefonische bereikbaarheid de voornaamste klacht: 1 ondervraagde moest eens ruim 20 minuten wachten voordat de telefoon werd opgenomen. Over de houding van de assistente zijn 21 deelnemers absoluut niet te spreken. 'De afspraak met de huisarts was dat ik kon bellen als ik dat nodig achtte, maar ik kwam er bij de assistente niet door.' Een ander: 'Zegedraagl zich als de plaatsvervanger van god'. Een 66-jarige man die belt vanwege een niet te stelpen bloedneus wordt voor zijn gevoel afgescheept met het advies een natte doek in zijn nek te leggen en de neus dicht te knijpen. 'k bloedde als een rund, gaf dat ook aan, maar moest toch met dit advies aan de gang.' Sommigen vertellen de assistente liever niet waarvoor ze bellen, maar voelen zich onder druk gezet dit toch te doen. 'Ze bleef grof aandringen dus uiteindelijk heb ik mijn klacht toch maar verteld.'patiënten zijn niet verplicht de klacht gedetailleerd aan de assistente te vertellen, zegt een woordvoerster van het NHG. 'De assistente waagt hier wel naar met het oog op de telefonische triage en inschatting van de consultduur.'k CoNSUMENTENGTDS oktober 2or4 15

15 voeding 8 gezondheid er verantwoord Hoe zit het met keurmerken in de supermarkt? Eertijke koffie, vrije-uittoopeitjes en biocourgette. Wetke super maakt het je makketijk nét een duurzame stap extra te zetten? Tekst: Netleke Potderman Zeven supermarktketens. 119 winkels. Meer dan producten, van gehakt tot melk en van spaghetti tot bloemkool. \tre doorkruisten vele gangpaden om uit tezoeken welke reguliere supermarkt de meeste duurzame producten verkoopt. Dankzij deze giga-operatie weten we nu dat Albert Heijn het best gesorteerd is in levensmiddelen met waardevolle duurzaamheidskeurmerken. Jumbo en Pus hebben ook veel aanbod en Dirk volgt daarna. Bij Coop en Lidl hebje een stuk minder keus en bij Aldi is het aanbod aan producten met dergelijke keurmerken buitengewoon klein. Voor dit onderzoek, gefinancierd door het ministerie van Economische Zaken, stuurden ríre waarnemers naar supermarkten in alle hoeken van Nederland. Ze hadden een boodschappenlijstje op zak met veelverkochte producten. Zo keken ze bij de zuivel naar het aanbod aan halfuolle melk, volle yoghurt en plakken jongbelegen Goudse kaas. Ze noteerden op welke producten duurzaamheidskeurmerken zitten - een hele klus, want supermarkten zijn soms een keurmerkendoolhof. Wij beperkten ons tot betrouwbare en goed gecontroleerde keurmerken die aangeven dat meer rekening is gehouden met dierenwelzijn, eerlijke handel of het milieu (zie hieronder). Let wel een product dat géén keurmerk heeft, hoeft niet automatisch minder 'duurzaam'te zijn. Dankzij zo'n keurmerk kunt u wel makkelijker bewust kiezen voor wat u belangrijk vindt. D BETER LEVEN Het dierenwelzijnskeurmerk is er in drie varianten; hoe meer sterren, des te meer rekening is gehouden met het dier. Het is ontwikkeld door de Dierenbescherming en te vinden op vlees, zoals kip, en eieren. E a BOTOGSCH ln de biologische landbouw wordt meer rekening gehouden met dierenwelzijn en milieu (zoals geen kunstmest en synthetische bestrijdingsmiddelen). De regels ziin streng en wettelijk geregeld. Het keurmerk kan op allerlei soorten voedingsmiddelen staan. t-r! 16 consur,4entengrds okrober 2ot4 CO NSUM E N T EN BON D, N L

16 3 rnerken biologische melk -GEnË---r-:-rn-*-ilE* Er zijn grote verschillen in wat je bij supermarkten aan duurzamere producten kunt kopen. Zo konden wij bij de winkels van Jumbo kiezen uit twee of drie merken biologische melk, terwijl Aldi en Lidl alleen gewone melk verkopen. Voor diervriendelijker vlees kun je inmiddels wél overal terecht. Bij Albêrt Heijn, Plus en Jumbo is de keus het grootst, als je kijkt naar ons boodschappenlijstjê met kipfilet, varkenskarbonade, rundergehakt, runderrookvlees en kipfilet (vleeswaar). 40 vleesvervangers -ÉÉ-&ilil-ÊDF Géén vlees eten is nog beter voor dier en milieu. Wie dan een vleesvervanger zoekt, komt bij Jumbo hêt best aan zijn trekken, Die heeft het grootste assortiment vleesvervangers; gemiddeld konden wij kiezen uit 40 soorten per winkel. Ook bij Albert Heijn en Plus zit je wat dat betreft goed. Bij Aldi en Lidl moet je het doen met gemiddeld vier soorten. il 4*soorl"r-! Pttgl E Ë - - F w Albert Heijn werd in juli nog door de Reclame Code Commissie en Wakker Dier op de vingers getikt omdat die zijn 'Hollandse kip'ten onrechte als '1OO% verantwoord' verkocht. Toch vind je bij AH het grootste aanbod aan duurzamere kip. ln veel filialen konden we kiezen uit vier soorten kipfilet: gewone, scharrel met een of twee sterren en biologische. Aldi verkoopt alleen gewone en de iets diervriendelijker scharrelkipfilet. Sommige supermarkten beloven meer diervriendelijker vleeswaren in de koeling te leggen - we vonden nu vooral gewone vleeswaren. *". : ffi. RANFOREST ALTANCE : igffipl FARTRADE EN Urz, -9- Vooral te vinden op tropische pro- ' E ltr ' i nffi líilulíallí oucren, zoars KoÍre, cnocora en rrurr. Ze houden alledrie in meer of mindere mate rekening met eerlijke handel en milieu. Bij Fairtrade krijgen boeren êên hogere prijs dan de wereldmarktprijs. MSC E}Ï ASC Te vinden op in het wild gevangen vis (MSC, Marine Stewardship Council) en kweekvis (ASC, Aqua- i wa ;:ïï""::"ïïiïï*'# lillï;íï " wijze gevangen of gekweekt is. Let op: de keurmerken houden geen rekening met dierenwelzijn. MEER NFORMATE OVER KEURMERKEN De KeurmerkenWijzerapp van MilieuCentraal geeft aan waar het keurmerk voor staat en hoe betrouwbaar het is. Zie ook nllkeurmerken. CONSU.-lENTEN BOND. N L consur'4enïengtds oktober 2av 17

17 2 soorten extra ouurzame eteren --'-'- Duurzame eieren zijn er in overvloed bij Plus; die verkoopt alleen nog vrije-uitloop- en biologische eieren. Bij de andere supermarkten bestaat een derde tot de helft van het aanbod uit scharreleieren. Jumbo wil nog niet stoppen met de verkoop, omdat de meeste klanten scharreleieren kopen.'door steeds meer te focussen op vrije-uitloop- en biologische eieren proberen we onze klanten wel te bewegen naar biologische en vrije-uitloopeieren; we zien dit ook terug in de verkoopcijfers,' Alle bananen fairtrade Bananen en mango's worden vaak onder barre arbeids- en milieuomstandigheden geproduceerd. Gelukkig zien we hier steeds meer keurmerken. Bij Plus zijn alle bananen bijvoorbeeld fairtrade. Albert Heijn biedt in alle bezochte filialen bananen aan die fairtrade én biologisch zijn, maar laat de keus aan de klant door ook andere bananen aan te bieden. Bij koffie, chocola en thee regent het keurmerken. Bij Plus, Dirk en Coop vonden we bijvoorbeeld veel (huis)merken met het fairtrade-keurmerk. Bii Aldi nauwelijks. De producten van Lidl zijn volgens onze laatste prijspeiling even goedkoop als bij Aldi, maar hebben veel vaker een duurzaamheidskeurmerk. 16 keer bio-cou rgettes rrrrrrirr-rr Qua biologische groente houdt het nog niet over. Albert Heijn heeft het grootste aanbod. Courgettes konden wij bijvoorbeeld in 16 van de 17 bezochte AH-winkels zowel biologisch als niet-biologisch kopen. Ook bij Jumbo is er redeliik wat bio-groente te koop. ln de meeste andere winkels griip je vaak mis als je op zoek bent naar de biologische variant van gangbare groênten. Als de bio-variant er wel ligt, is hii soms eíg prijzig. Zo lagen de biologische champignons bii Coop voor 1,99 per bakje in het schap, terwijl de gewone O,75 kostten. Bij de courgettes is het verschil kleiner. Voor de biologische courgettes moest bij Jumbo 1,49 betaald worden, O,4O meer dan voor gewone, ABERT HEJN Oordeel duurzamer assortiment goed Heeft van de onderzochte supermarkten de meeste producten met keurmerken. Veêl van deze producten zijn te koop onder het merk AH Puur&Eerlijk. + relatief veel biologische groente + groot assortiment duurzamer vlees, zoals kipfilet en varkenskarbonade + veel keus in biologische melk en yoghurt JUMBO Oordeel duurzamer assortament ruim voldoende Deze supermark behaalt de tweede plaats dankzij een behoorlijk uitgebreid assortiment duurzamere producten. + veel bio-zuivel + redeliik wat biologische groente + grootste assortiment vleesvervangers Prus Oordeel duurzamer assortlment: rulm voldoende Plus verkoopt van sommige producten alleen nog de duurzamere variant en maakt zo zell de verantwoorde keus. Verder een redelijk aanbod van keurmerkproducten, + meest diervriendelijke assortiment eieren + verkoopt alleen fairtradebananen + fairtrade-huismerken voor koffie, thee en chocolade DRK Oordeel duurzamer a$oltlrnenti voldoende Dirk heeft een behoorlijk assortiment aan duurzamere opties. De supermark heeft een eigen Bio-oké-liin met biologische producten. + huismerk thee en chocolade is fairtrade + veel diervriendelijke opties bij de varkenskarbonades - beperkt aanbod van biologische groente l$ cot\suverrengrds oktober 2or4

18 Verleiden Duurzaam aanbieden is één, de klant tot kopen verleiden gaat nog wat verder. De tijd dat biologisch en fairtrade in een hoekje werden gestopt, is gelukkig voorbij. Ligt een product op ooghoogte in een schap waar veel klanten passeren, dan betekent dat wijwel altijd dat het vaker wordt verkocht. Wat ook helpt zijn schapkaartjes die de weg wijzen naar de duurzame keuze. Diverse supermarkten zijn hiermee bezig. Een andere gouden greep om prijsbewuste Nederlanders over te halen: kortingen op duurzame producten. We hielden per supermarkt drie maanden bij of de producten op ons boodschappenlijstje in de aanbieding waren en of in folders aandacht was voor keurmerkproducten. De meeste keurmerkkoopjes vonden we bij Albert Heijn en Plus. Jumbo heeft in aanbiedingsfolders weinig aandacht voor keurmerkproducten en op de site en in het maandblad staat weinig over duurzamer eten. AH en Pus doen dat vaker, bijvoorbeeld door recepl. Albert Heain 2. Jumbo 3. Plus 4. Dirk 5. Coop 6. Lidt 7. Aldi J""S"" "":""1***ïk**" ***s ***o ***ë. Hoe meer zonnetjes, des te groter het aanbod van duurzamere producten.. De oordelen zijn gebaseerd op een selectie producten. soed **+* ruim voldoende *S** ruim voldoende ***0 voldoende {}l}* onvoldoende ** onvoldoende * slecht 0' së** s*** *+* fi*fi* *** ** ** ë *** s**0 ** *0*0 * **s * **+ 0#. Supermarkten verdienen punten voor ieder product met een of meer van de geselecteerde keurmerken dat we in hun winkels aantroffen. ln kleinere supermarkten verwacht je minder duurzame producten. Daarom keken wê ook naar het percentage duurzamere producten op het totale aanbod. ten te geven voor gerechten met biologische of fairtrade-producten. Al met al hebben supermarkten flink wat mogelijkheden om consumenten te verleiden wat vaker een duurzamer product in hun boodschappenmandje te leggen. Een mooie kans, want volgens onderzoek van Wageningen UR werd vorig jaar maar 6,1%, van de 40 miljard die Nederlanders aan voedsel uitgeven, besteed aan duurzamer voedsel met een keurmerk. l3 ft l1 coop Oordeel duurzamer asso?timenfi onvoldoende Coop stelt teleur. Deze supermarkt heeft minder keus aan duurzamere productên dan de andere grote supermarktketens. huismerk theê en chocolade is fairtrade weinig biologisch vlees beperkt aanbod biologische LDt Oordeel duuzamer assortiment: onvoldoende Lidl doet het beter dan concurrent Aldi, maar zijn assortiment duurzame producten is niet uitgebrêid genoeg voor een voldoende. + verkoopt eerlijke chocolade en koffie - geen biologische melk en yoghurt in het assortiment - weinig diervriendelijker vlees AtD Oordeel duurzamer assortament: slecht Bij Aldi is weinig ruimte voor producten met een keurmerk, Hoewel het biologische assortiment heel klein is, krijgt het relatief veel aandacht. - weinig diervriendelijker vlees - nauwelijks biologische groente en fruit - weinig keurmerken op producten als koffie, thee en bananen -'l Aan de achterkant ln de Consumentengids van februari schreven we over hoe verantwoord Albert Heijn, Jumbo, Plus, Lidl en Aldi levensmiddelen in ontwikkelingslanden inkopen - zeg maar: de achterkant van duurzaamheid. Albert ' t"iin scoorde als eni- s" voldoende en ""n Aldi bungelde, ook to"n, onderaan. L--- i i CONSU'4ENïENGDS OKTOBER 2C.14 9

19 voeding b gezondheid Medische gegevens delen? Huisartsen en apothekers mogen medische gegevens uitwisselen via het Landetijk Schaketpunt. ls het wel of niet verstandig om hier toestemming voor te geven? Tekst. Frouke Tamsma Wat is het nut van het uw medisch dossier onder de arm het Landelijk Schakelpunt? ziekenhuis of de dokterspraktijk kunnen Wanneer u medische zorg binnenwandelen. nodig heeft, wil de arts van alles van u Maar bij een ongeluk kan het gebeuren weten: hoe u reageerde op eerdere behandelingen, welke medicijnen u gebruikt, en of u overgevoelig bent voor bepaalde middelen. Bij een geplande behandeling zou u bij wijze van spreken nog met een kopie van dat u plotseling in het ziekenhuis terechtkomt, misschien niet goed aanspreekbaar bent, maar wel direct medische hulp nodig heeft. Dan kan het levensreddend zijn als de dienstdoende arts snel bij uw gegevens kan komen. Wat is het LSP? Het Landelijk Schakelpunt (LSP) is de opvolger van het Elektronisch Patiëntendossier (EPD). Het LSP is geen centrale database, maar een netwerk. Patiëntgegevens zijn opgeslagen in de computer van de eigen huisarts en de apotheker. Andere zorgverleners kunnen die gegevens inzien via dat netwerk, maar mogen die niet zelf ergens opslaan. nmiddels hebben 4,5 miljoen Nederlanders toestemming gegeven voor de ge gevensuitwisseling. Welke gegevens mogen worden uitgewisseld? De huisarts stelt al leen een samenvatting van de belangrijkste medische patiêntgegevens beschikbaar: een overzicht van huidige gezondheidspro-!q consuventengrds okrober 2or4 CONSUMENTENBOND NL

20 blemen, medicijngebruik, allergieën en idormatie over recent contact met de patiënt. De apotheker wisselt een medicijnoverzicht uit. 'edere nieuwe zorgverlener moet toestemming wagen voor inzage', zegl Alf Zwilling van YZYZ, de beheerder van het Landelijk Schakelpunt. U geeft bijvoorbeeld uw huisarts en apotheker beiden toestemming om gegevens over u uit te wisselen met andere behandelaars. Huisartsen, apothekers en huisartsenposten wisselen alleen binnen hun eigen regio uit. De gegevensuitwisselng met academische ziekenhuizen is wel landelijk, omdat hun patiënten uit alle delen van het land komen. Zievoor informatie Wie kunnen m:jn gêgevens inzien? Huisartsen(posten), apothekers en ziekenhuizen doen mee aan het LSP. Maar niet al uw informatie wordt met iedereen gedeeld. Het uitwisselen van gegevens gebeurt alleen als dat voor de behandeling noodzakelijk is. Een behandelaar mag nooit zomaar in iemands dossier rondsnuffelen. Misbruik wordt bestraft. Hoe wordt misbruik voorkomen? Om gegluur voor te zijn, is een check in het systeem ingebouwd: u kriiet altijd te zien wie uw medische gegevens heeft bekeken. Dus een'gluurder' zal zich wel twee keer bedenken. Nadeel Via het LSP kunt u niet zelf uw medisch dossier of medicatieoveízicht inzien. Neem hiervoor contact op met uw arts of apotheker. U heeft recht op inzage en een kopie. Op kunt u nagaan of uw huisarts of apotheker is aangesloten op het Landeliik Schakelpunt. ls dit niet het geval, vraag uw zorgverlener dan of de arts wel via een ander systeem uitwisselt. Ook dan is uw toestemming nameliik vereist. is dat u dit pas achteraf weet, als het kwaad al is geschied. U kunt zich ook aanmelden voor'lsp-meldingen': dan krijgt u direct een als iemand uw gegevens heeft geraadpleegd. Wat als ik geen toestemming geeíil Als u op het toestemmingsformulier'nee' aankruist, of helemaal niets doet, mogen uw gegevens niet via het LSP worden uitgewisseld. Mijn dokter doet niet mee met het LSP, kan dat kloppen? Ja, dat kan. Zorgverleners zijn niet verplicht tot deelname. Zo'n op de 5 huisartsenpraktijken en 1 op de 10 apothekers doet op dit moment niet mee. Sommige artsen zijn er zelfs fel op tegen: ze vinden dat hun medisch beroepsgeheim wordt geschonden als andere zorgverleners ook bij de medische gegevens kunnen die zij beheren. Of ze zijn bang dat medische gegevens op straat komen te liggen. s uw arts tegen, dan is de kans groot dat hij of zij niet meedoet aan het LSP en u dus ook niet om uw toestemmingzalwagen. Zijn er meer tegenstanders? Ja, de Vereniging van Praktijkhoudende Huisartsen (VPH) stapte eerder dit jaar naar de rechter om elektronische uitwisseling via het LSP tegen te houden. Ook de VPH vindt dat de geheimhoudingsplicht van artsen wordt geschonden. De rechtbank oordeelde in juli anders: een waarnemend arts krijgt alleen de samenvatting van een dossier te zien, en patiënt en huisarts kunnen bovendien in overleg besluiten bepaalde gegevens af te schermen. De VPH is inmiddels in hoger beroep gegaan. Wat vindt de Consumentenbond? De Consumentenbond is voorstander van elektronische uitwisseling van en inzage in gegevens, maar vindt wel dat de privacy gewaarborgd moet zijn. Bij het LSP is de kans op misbruik niet uitgesloten. Bovendien is de aansprakelijkheid bij fouten en misbruik niet goed geregeld. Moet ik me aanmelden voor het LSP, of niet? Maak voor uzelf de afweging wat zwaarder weegt het risico op misbruik of hetbeschikbaar zijn v un uw medische gegevens. Voor wie aan een chronische ziekte lijdt, ernstige allergieën heeft of veel medicijnen gebruikt, kan het verstandig zijn om deel te nemen aan het LSP. Wie wil meedoen, kan zich aanmelden via U kunt uw toestemming altijd weer intrekken. l3l CONSU14 ENENBON D.NL CoNSUMENTENGTDS oktober2ol4 21

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Vitaminen en mineralen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Vitaminen 3 Mineralen 4 Voeding 4 Dagelijkse behoefte 4 Wanneer extra vitaminen gebruiken

Nadere informatie

Voeding en Osteoporose

Voeding en Osteoporose Voeding en Osteoporose Uit onderzoek blijkt dat u botontkalking heeft. Het is ook mogelijk dat u bepaalde medicijnen gebruikt of een ziekte heeft die botontkalking zouden kunnen veroorzaken. Op den duur

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Management summary Schuttelaar & Partners 001-01.ppt december 00 Marieke Gaus Context en doel van het onderzoek Doel onderzoek Het onderzoek wordt uitgevoerd

Nadere informatie

Voedingsrichtlijnen zwangerschap

Voedingsrichtlijnen zwangerschap Voedingsrichtlijnen zwangerschap Hoera! Je bent zwanger. Een nieuwe tijd breekt aan. Wat gaat deze zwangerschap brengen? Hoe zorg je dat je baby goed groeit? Hoe blijf je zelf fit tijdens je zwangerschap?

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over vitamine D-suppletie

Veelgestelde vragen over vitamine D-suppletie Dit zijn vragen die gesteld kunnen worden door mensen die al weten wat hun advies is. Wil je weten wat een gepast supplement zou zijn? Kijk dan op www.voedingscentrum.nl/vitamined. Algemeen Ik ben een

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen?

Uw medische gegevens elektronisch delen? Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Goede zorg met goede informatie Ziekte, een blessure of een ongeval komt vaak onverwacht. Daardoor kunt u terechtkomen bij een onbekende

Nadere informatie

Pasta Huismerk verslaat prijzige pasta

Pasta Huismerk verslaat prijzige pasta Tekst 1 Lees eerst de vragen in het boekje Examen VMBO-KB. Zoek daarna de antwoorden op in de hierna volgende tekst. Je hoeft de tekst dus niet eerst door te lezen. Let op: deze tekst bestaat uit vijf

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen?

Uw medische gegevens elektronisch delen? Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Goede zorg met goede informatie Ziekte, een blessure of een ongeval komt vaak onverwacht. Daardoor kunt u terechtkomen bij een onbekende

Nadere informatie

Groente en fruit beoordeeld Naar de groenteboer, markt of supermarkt?

Groente en fruit beoordeeld Naar de groenteboer, markt of supermarkt? Groente en fruit beoordeeld Naar de groenteboer, markt of supermarkt? Waar moet je zijn voor de beste groente en het beste fruit en wat kosten die? De Consumentenbond nam in de maand maart steekproeven

Nadere informatie

Gesjoemel in het koelvak

Gesjoemel in het koelvak Tekst 1 Lees eerst de vragen in het boekje Examen VMBO-KB. Zoek daarna de antwoorden op in de hierna volgende tekst. Je hoeft de tekst dus niet eerst door te lezen. Let op: deze tekst bestaat uit vijf

Nadere informatie

Sheet 3 Als jullie het advies lezen, komen waarschijnlijk deze vragen bij jullie op. In deze presentatie worden deze vragen beantwoord.

Sheet 3 Als jullie het advies lezen, komen waarschijnlijk deze vragen bij jullie op. In deze presentatie worden deze vragen beantwoord. Memo Aan: Van: Datum: Dit document hoort bij de presentatie Vitamine D. De presentatie is bedoeld om te geven tijdens een voorlichtingsbijeenkomst voor (laag opgeleide) consumenten met een getinte of donkere

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over vitamine D-suppletie

Veelgestelde vragen over vitamine D-suppletie Dit zijn vragen die gesteld kunnen worden door mensen die al weten dat zij extra vitamine D moeten innemen. Voor vragen over een geschikt suppletie-advies, kijk op www.voedingscentrum.nl/vitamined. Algemeen

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming!

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Goede zorg met goede informatie Ziekte, een blessure of een ongeval komt vaak onverwacht. Daardoor kunt u terechtkomen bij een onbekende

Nadere informatie

Elektronisch patiëntendossier Zoetermeer - Benthuizen

Elektronisch patiëntendossier Zoetermeer - Benthuizen Elektronisch patiëntendossier Zoetermeer - Benthuizen Informatiefolder voor patiënten Uitgave: Stichting Georganiseerde eerstelijnszorg Zoetermeer Versie: oktober 2012 Deze folder wordt u ter beschikking

Nadere informatie

Advies, thuisbezorging en alle andere diensten van uw apotheek

Advies, thuisbezorging en alle andere diensten van uw apotheek Advies, thuisbezorging en alle andere diensten van uw apotheek Bij de apotheek kunt u terecht voor medicijnen. Dat weet iedereen. Maar wat doet de apotheek nog meer voor u? En wat gebeurt er eigenlijk

Nadere informatie

DE KRACHT VAN HET BETER LEVEN KEURMERK 1-METING

DE KRACHT VAN HET BETER LEVEN KEURMERK 1-METING DE KRACHT VAN HET BETER LEVEN KEURMERK 1-METING Marcel Temminghoff en Niek Damen Presentatie door Monique van Holland Mei 2015, project 18016 1 Resultaten 1.1 Relevantie keurmerk en diervriendelijker 1.2

Nadere informatie

Het elektronisch patiëntendossier (EPD) Huisartsenpost. Apotheek. Ziekenhuis. Zorgverleners delen snel en betrouwbaar actuele medische gegevens

Het elektronisch patiëntendossier (EPD) Huisartsenpost. Apotheek. Ziekenhuis. Zorgverleners delen snel en betrouwbaar actuele medische gegevens Huisartsenpost Apotheek Ziekenhuis Het elektronisch patiëntendossier (EPD) Zorgverleners delen snel en betrouwbaar actuele medische gegevens Huisarts Het elektronisch patiëntendossier (EPD) De zorg in

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS Gezondheidscentrum Heelkom ARGO BV 2015 Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van Gezondheidscentrum Heelkom is vorig jaar een tevredenheidsonderzoek

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming!

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! [titel folder] Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Goede medische zorg Ziekte, een blessure of ongeval komen vaak onverwacht. Daardoor kunt u terechtkomen in de spreekkamer

Nadere informatie

Zwangerschap. Wat kun je wel en niet eten?

Zwangerschap. Wat kun je wel en niet eten? Zwangerschap Wat kun je wel en niet eten? Gezond zwanger Tijdens je zwangerschap is goed eten belangrijk. Je baby gebruikt namelijk de voedingsstoffen uit jouw eten om te groeien. Jullie hebben dus samen

Nadere informatie

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 Voor het veertiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal

Nadere informatie

Rapport SUPERverantwoord. Keurmerken in de supermarkt

Rapport SUPERverantwoord. Keurmerken in de supermarkt Rapport SUPERverantwoord Keurmerken in de supermarkt Rapport SUPERverantwoord: Keurmerken in de supermarkt Projectnummer : PS13001-S2/1300015281 Datum : 12 september 2014 Opgesteld door: : Nelleke Polderman

Nadere informatie

duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff

duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff Voeding in 2020 Gezond en duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff 1 Inleiding 2 Resultaten 3 Samenvatting 1 Inleiding Achtergrond en opzet onderzoek Aanleiding: het Voedingscentrum

Nadere informatie

Antwoord op veelvoorkomende vragen over medicijnen

Antwoord op veelvoorkomende vragen over medicijnen Antwoord op veelvoorkomende vragen over medicijnen Poeders, pillen, druppels, drankjes, tabletten, zalven, capsules en wat al niet meer... we slikken, smeren en druppelen heel wat a{ Of dat altijd verstandig

Nadere informatie

Omega-3 supplementen: broodnodig of overbodig?

Omega-3 supplementen: broodnodig of overbodig? Omega-3 supplementen: broodnodig of overbodig? Je kan geen gezondheidsmagazine meer openslaan of er wordt over voedingssupplementen geschreven. Zeker als het over Omega-3 gaat. Maar hebben we die supplementen

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA

EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA De hoeveelheden in dit menu zijn voor 1 persoon ONTBIJT Roerei (zie recept) Kop koffie of thee Voedingssupplementen (zie toelichting) SNACK 1 roze grapefruit en 1

Nadere informatie

pagina 1 van 7 Vragenlijst Toestemming uitwisselen medische gegevens Invullen namens: NPCF - Nanda Beck Tekstgrootte: A A A Toestemming uitwisselen medische gegevens Inleiding Uw zorgverlener is verplicht

Nadere informatie

Eerst kijken dan kopen

Eerst kijken dan kopen voeding & gezondheid Test schouderham Eerst kijken dan kopen De supermarkt biedt een enorme keus aan hamsoorten. De Consumentenbond onderzocht schouderham, een van de meestverkochte. De prijsverschillen

Nadere informatie

Thema In en om het huis

Thema In en om het huis http://www.edusom.nl Thema In en om het huis Lesbrief 24. Een wasmachine kopen. Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u een wasmachine wilt kopen. Zeggen hoe groot iets is. Vergelijkingen. Veel

Nadere informatie

Anamneseformulier. Voorn 16 1511 LJ Oostzaan (06) 40 55 9990 info@biophysis.nl www.biophysis.nl

Anamneseformulier. Voorn 16 1511 LJ Oostzaan (06) 40 55 9990 info@biophysis.nl www.biophysis.nl Anamneseformulier Datum:... Naam:... Adres:... Postcode en plaats... Huistelefoon:... Mobiel:... E-mail adres :... Geboortedatum:... Burg. Staat:... Beroep:... Lengte:... Gewicht... Huisarts :... Specialist

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming!

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Betere zorg met de juiste informatie Artsen en apotheken kunnen uw medische gegevens delen via het LSP (Landelijk Schakelpunt). Zodat

Nadere informatie

VRAGEN EN ANTWOORDEN over de elektronische uitwisseling van medische gegevens

VRAGEN EN ANTWOORDEN over de elektronische uitwisseling van medische gegevens VRAGEN EN ANTWOORDEN over de elektronische uitwisseling van medische gegevens Wat? In december 2011 zijn de organisaties van huisartsen(posten), apothekers en ziekenhuizen met de NPCF tot een akkoord gekomen

Nadere informatie

Aanbevolen gebruik Dagelijks één kauwtablet. Geschikt voor kinderen van één tot dertien jaar.

Aanbevolen gebruik Dagelijks één kauwtablet. Geschikt voor kinderen van één tot dertien jaar. Aanbevolen gebruik Dagelijks één kauwtablet. Geschikt voor kinderen van één tot dertien jaar. Een gezonde levensstijl is belangrijk, evenals een gevarieerde, evenwichtige voeding, waarvoor voedingssupplementen

Nadere informatie

Wat is vitamine D? 3. Vitamine D tekort 3. Vitamine D, waar zit het in? 3. Naar buiten 3. Vitamine D-supplementen 3. Hoeveel vitamine D?

Wat is vitamine D? 3. Vitamine D tekort 3. Vitamine D, waar zit het in? 3. Naar buiten 3. Vitamine D-supplementen 3. Hoeveel vitamine D? Vitamine D Inhoud Wat is vitamine D? 3 Vitamine D tekort 3 Vitamine D, waar zit het in? 3 Naar buiten 3 Vitamine D-supplementen 3 Hoeveel vitamine D? 4 Vitamine D en calcium gaan hand in hand 5 Meer informatie

Nadere informatie

Android. Smartphones & Tablets. Vergroot uw digitale wereld

Android. Smartphones & Tablets. Vergroot uw digitale wereld Android Smartphones & Tablets Vergroot uw digitale wereld Android Android is het besturingssysteem van de meeste smartphones & tablets die niet door Apple zijn gemaakt. Toestellen van bijvoorbeeld Samsung,

Nadere informatie

Inleiding. 1 Het marktaandeel van biologisch vlees was in 2008 2,2%, een toename van 0,3% sinds 2007. Bron: Biomonitor

Inleiding. 1 Het marktaandeel van biologisch vlees was in 2008 2,2%, een toename van 0,3% sinds 2007. Bron: Biomonitor Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers Juli 2009 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Opzet van de Supermarktmonitor... 4 1. Prijs van vleesvervangers en biologisch vlees... 4 2. Aanbod van vleesvervangers

Nadere informatie

DDMA PRIVACY AUTORITEIT - CONSUMENTEN HANDBOEK. Grip op reclame. Telemarketing PRAKTISCH ADVIES BIJ COMMERCIËLE COMMUNICATIE

DDMA PRIVACY AUTORITEIT - CONSUMENTEN HANDBOEK. Grip op reclame. Telemarketing PRAKTISCH ADVIES BIJ COMMERCIËLE COMMUNICATIE DDMA PRIVACY AUTORITEIT - CONSUMENTEN HANDBOEK Grip op reclame Telemarketing PRAKTISCH ADVIES BIJ COMMERCIËLE COMMUNICATIE Voorwoord Aan de hand van concrete informatie en handige checklists bieden wij

Nadere informatie

PATIËNTENDOSSIER DIGITAAL

PATIËNTENDOSSIER DIGITAAL Uitwisseling van uw medische en medicatiegegevens bij spoedeisende zorg buiten praktijkuren, tussen huisartsen, huisartsenpost, apotheek en ziekenhuis WAAROM UITWISSELING VAN MEDISCHE GEGEVENS? Uw huisarts

Nadere informatie

WLS. Multivitamine speciaal voor na een gastric bypass

WLS. Multivitamine speciaal voor na een gastric bypass WLS Multivitamine speciaal voor na een gastric bypass Bestel een proefpakket met daarin 15 tabletten voor slechts 1,95. Gratis verzending! Dit kan op www.flinndal.nl/wls of via onze gratis Klantenservice:

Nadere informatie

Overmatige misselijkheid en/of braken tijdens de zwangerschap

Overmatige misselijkheid en/of braken tijdens de zwangerschap Overmatige misselijkheid en/of braken tijdens de zwangerschap Informatie voor patiënten F0782-1245 februari 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan

Nadere informatie

Spreekbeurt over ZOUT

Spreekbeurt over ZOUT Wat is zout? Zout zit in bijna alle voedingsmiddelen die we eten. Zelfs in die producten waarin je het helemaal niet verwacht, zoals zoete koeken en zoete drop. Zout geeft smaak aan het eten. En het zorgt

Nadere informatie

Wil je zwanger worden? In deze folder vind je tips en adviezen.

Wil je zwanger worden? In deze folder vind je tips en adviezen. Wil je zwanger worden? In deze folder vind je tips en adviezen. Dit zijn Kelly en Karim. Zij willen graag een kind. Kelly en Karim willen over een half jaar zwanger zijn. 1. Kelly en Karim willen over

Nadere informatie

Vragenlijst biologische voeding en superfoods April 2014

Vragenlijst biologische voeding en superfoods April 2014 Vragenlijst biologische voeding en superfoods April 2014 Biologische voeding 1. Wat is uw houding ten opzichte van biologische voeding? zeer positief positief niet positief/niet negatief negatief zeer

Nadere informatie

Verrassende uitkomst prijsvergelijking fairtrade artikelen in Venrayse supermarkten

Verrassende uitkomst prijsvergelijking fairtrade artikelen in Venrayse supermarkten Verrassende uitkomst prijsvergelijking fairtrade artikelen in Venrayse supermarkten Begin 2013 deed Nora Badr, studente aan het Raayland, onderzoek bij 129 leerlingen in 6 VMBO klassen in Venray en vroeg

Nadere informatie

Android: beperkt houdbaar *

Android: beperkt houdbaar * Android: beperkt houdbaar * * en ze vertellen vooraf niet eens hoe lang 84% van alle Android-smartphones die we de afgelopen 2 jaar hebben getest, kunnen nu al niet meer draaien op de nieuwste software.

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Groenten zijn gezond. Ze zitten boordevol voedingsstoffen maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen die het nodig

Nadere informatie

LES 16C VOEDINGSSTOFFEN: Beschermende (Bouw)stoffen en Mini lasagne

LES 16C VOEDINGSSTOFFEN: Beschermende (Bouw)stoffen en Mini lasagne [1] VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN LES 16C VOEDINGSSTOFFEN: Beschermende (Bouw)stoffen en Mini lasagne INLEIDING Deze les gaat over beschermende stoffen. Brandstoffen, bouwstoffen en beschermende

Nadere informatie

2. RECEPTEN. 2.1 Wok met rijst, kip en groentjes. Portie voor 4 personen

2. RECEPTEN. 2.1 Wok met rijst, kip en groentjes. Portie voor 4 personen 1. INLEIDING In een evenwichtige gezonde voeding is het belangrijk om iedere dag een goeie portie groenten en fruit te eten. Deze kunnen soms duur oplopen. Daarom is het belangrijk om groenten en fruit

Nadere informatie

Waarom suikervrij? 4

Waarom suikervrij? 4 Waarom suikervrij? 4 5 Regelmatig hoor ik opmerkingen als suiker is een pure vorm van energie of suiker hebben we nodig. Hier is sprake van een grote verwarring. Ja, suikers als in koolhydraten hebben

Nadere informatie

Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers

Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers nummer 3 - januari 2010 Inhoudsopgave De Supermarktmonitor 3 Samenvatting 4 1. Prijs 6 1.1 Waar vindt de consument de goedkoopste biologische vlees? 6 1.2 Waar

Nadere informatie

Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt

Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt 7 november 2013 Voor het zestiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal biologische en fairtrade producten in de

Nadere informatie

Thema In en om het huis

Thema In en om het huis http://www.edusom.nl Thema In en om het huis Les 24. Boodschappen doen in de supermarkt Wat leert u in deze les? Welke zinnen en woorden u kunt gebruiken tijdens het boodschappen doen. Welke producten

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 5 Inleiding. 85 Energie in balans met de Schijf van Vijf. 7 Gezond eten met de Schijf van Vijf

Inhoudsopgave. 5 Inleiding. 85 Energie in balans met de Schijf van Vijf. 7 Gezond eten met de Schijf van Vijf Inleiding Iedereen weet dat gezond eten goed voor je is. Je voelt je daardoor beter. Daarnaast is het ook belangrijk om een gezond gewicht te krijgen of te houden. Om gezond te kunnen eten, moet je wel

Nadere informatie

Voeding bij borstkanker. Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012

Voeding bij borstkanker. Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012 Voeding bij borstkanker Drs. Rianne van Lieshout Diëtist Paramáx, Máxima Medisch Centrum 3 oktober 2012 Voeding en borstkanker Antioxidanten, het wondermiddel tegen kanker? Anti-oxidanten helpen kanker

Nadere informatie

uw medische gegevens elektronisch delen?

uw medische gegevens elektronisch delen? patiënteninformatie uw medische gegevens elektronisch delen? Dat kan via het LSP Ziekte, blessure of een ongeval komt vaak onverwacht. Daardoor kunt u terecht komen bij een (onbekende) arts, een andere

Nadere informatie

Streekproducten en eten uit de buurt

Streekproducten en eten uit de buurt Spreekbeurt of werkstuk Streekproducten en eten uit de buurt Inhoud Stap 1. Ga zelf op onderzoek uit Stap 2. Streekproducten of gewoon producten uit de buurt Stap 3. Waarom zijn streekproducten zo bijzonder?

Nadere informatie

Nederlanders en duurzaam voedsel: bijlage

Nederlanders en duurzaam voedsel: bijlage Nederlanders en duurzaam voedsel: bijlage De vragenlijst De enquête is digitaal afgenomen. De rode tekst betreft programmeeraanwijzingen. Intro. De vragen gaan over voeding. Het gaat hierbij om producten

Nadere informatie

Osteopenie. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteopenie? Wat zijn de gevolgen van osteopenie? Oorzaak van osteopenie

Osteopenie. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteopenie? Wat zijn de gevolgen van osteopenie? Oorzaak van osteopenie Osteopenie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Inhoudsopgave 1 Wat is osteopenie? 1 Wat zijn de gevolgen van osteopenie? 1 Oorzaak van osteopenie 1 Wie krijgen er last van osteopenie?

Nadere informatie

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren. Woordenlijst bij hoofdstuk 6 de aardappel Wat eten we vanavond, rijst of a? alcoholvrij zonder alcohol Graag een a bier. Ik moet nog auto rijden. de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

Nadere informatie

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals Clean Meals 21 DAGEn CHALLENGE 3 WEKEN SUPER GEZOND ETEN, GEEN HONGER EN TOCH VET VERBRANDEN. Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals met andere

Nadere informatie

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K.

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K. Testlab Er zitten heel veel voedingsstoffen in gezonde producten. Dat hebben jullie in de film gezien. Nou ja gezien? Voedingsstoffen zijn niet zichbaar in producten, maar we kunnen ze wel aantonen. Daar

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Lang leve DE LEVENSDUUR

Lang leve DE LEVENSDUUR Focus Levensduur Lang leve DE LEVENSDUUR De wettelijke garantie is in Nederland goed geregeld: je hebt recht op een deugdelijk product gedurende de levensduur die je mag verwachten. Maar hoelang is dat?

Nadere informatie

Een handvol pompoenzaden per dag: goed op bijten. Pompoenpitten zijn lekker in yoghurt, slaatjes, brood of gebak, pastagerechten,...

Een handvol pompoenzaden per dag: goed op bijten. Pompoenpitten zijn lekker in yoghurt, slaatjes, brood of gebak, pastagerechten,... Toepassingen van pompoenpitten Werkt mee aan de instandhouding van normale testosterongehalten in het bloed door zink Dragen bij tot een normale vruchtbaarheid en voortplanting door zink Goed voor je blaas

Nadere informatie

Niet elke patiënt kan en wil de regie nemen, maar een patiënt moet wel de keuze hebben

Niet elke patiënt kan en wil de regie nemen, maar een patiënt moet wel de keuze hebben Tekst: Annemaret Bouwman Fotografie: Ingrid Alberti NPCF beschrijft visie op persoonlijk gezondheidsdossier Niet elke patiënt kan en wil de regie nemen, maar een patiënt moet wel de keuze hebben Patiëntenfederatie

Nadere informatie

Smoothiegoodness De introductie

Smoothiegoodness De introductie Smoothiegoodness De introductie Hoera!! Hier begint jouw groene smoothieavontuur. Dit betekent een geweldige stap vooruit in je gezondheid en energieniveau, fantastisch dat je eraan gaat beginnen. Misschien

Nadere informatie

Vakantiegids. De tien beste tips voor telefoneren in buitenland

Vakantiegids. De tien beste tips voor telefoneren in buitenland Vakantiegids De tien beste tips voor telefoneren in buitenland Het meenemen van een mobiele telefoon naar het buitenland is best handig. Als u veilig bent aangekomen op de plaats van bestemming, kunt u

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Voeding en osteoporose

Voeding en osteoporose Voeding en osteoporose 2 Voeding bij osteoporose Bij osteoporose (botontkalking) is de afbraak van de botten vergroot, waardoor de botten erg verzwakt zijn. De kans op botbreuken is verhoogd. Belangrijke

Nadere informatie

Elektronisch patiëntendossier (EPD)

Elektronisch patiëntendossier (EPD) Elektronisch patiëntendossier (EPD) ELEKTRONISCH PATIËNTENDOSSIER Landelijk EPD Het ministerie van VWS werkt aan een landelijk EPD. Dat is een systeem waarlangs zorgverleners snel en betrouwbaar medische

Nadere informatie

Voeding bij chronische longziekten

Voeding bij chronische longziekten Voeding bij chronische longziekten Voeding bij chronische longziekten Goede lichamelijke conditie Veel mensen met chronische longziekten (ook wel COPD genoemd) hebben voortdurend last van hun aandoening.

Nadere informatie

De kwaliteit van Goshy Nutrition.Fundamentals. Goshy Nutrition.

De kwaliteit van Goshy Nutrition.Fundamentals. Goshy Nutrition. De kwaliteit van Goshy Nutrition.Fundamentals. Goshy Nutrition. Het grote aanbod aan supplementen maakt het voor de consument niet eenvoudig om een keuze te maken. Hoe weet je dat je een kwalitatief hoogwaardig

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming!

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Betere zorg met de juiste informatie Artsen en apotheken kunnen uw medische gegevens delen via het LSP (Landelijk Schakelpunt). Zodat

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS)

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl U heeft van uw arts gehoord dat u een Prikkelbare Darm heeft. Een andere benaming voor Prikkelbare Darm Syndroom

Nadere informatie

Diervriendelijke keuzes door consumenten

Diervriendelijke keuzes door consumenten Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Diervriendelijke keuzes door consumenten Monitor Duurzame Dierlijke Producten 2009 Deze brochure is een uitgave van: Rijksoverheid Postbus 00000 2500

Nadere informatie

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie.

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie. Voeding bij COPD Inleiding Een gezond, afwisselend eetpatroon is voor iedereen goed. Voedsel is immers de brandstof van ons lichaam. Klachten als kortademigheid, vermoeidheid en hoesten kunnen uw lichamelijke

Nadere informatie

MEDIQ. Verhoog uw weerstand 30% korting op multivitaminen* ACTIE MEER VAN AANDACHT VOOR AL JOUW GEZONDHEIDSVRAGEN MAART 2012

MEDIQ. Verhoog uw weerstand 30% korting op multivitaminen* ACTIE MEER VAN AANDACHT VOOR AL JOUW GEZONDHEIDSVRAGEN MAART 2012 MEER VAN MEDIQ A P OT H E E K MAART 2012 Verhoog uw weerstand ACTIE Nu 30% korting op multivitaminen* * Geldt voor alle multivitaminen van Davitamon, Centrum en Mediq eigen merk. MEDIQ & HOOIKOORTS 30%

Nadere informatie

Dit zijn Kelly en Karim. Ze willen graag een kind.

Dit zijn Kelly en Karim. Ze willen graag een kind. Dit zijn Kelly en Karim. Ze willen graag een kind. 1. Kelly en Karim willen over een half jaar zwanger zijn. Kelly en Karim willen zwanger worden. Ze willen graag dat hun kindje straks gezond is. Het is

Nadere informatie

Soms ziet u, in de zoektocht naar een nieuwe printer, door de bomen het bos niet meer. De keuze is enorm. Bovendien lopen mogelijkheden en prijzen zeer uiteen. Best moeilijk dus om een printer te kiezen

Nadere informatie

Gewichtstoename bij behandeling van kanker

Gewichtstoename bij behandeling van kanker Gewichtstoename bij behandeling van kanker Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 Pavo 0915 Inleiding U bent tijdens uw behandelingen tegen kanker ongewenst in gewicht aangekomen. In deze folder leggen

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV

Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV Second screen breekt definitief door Het aantal bezitters van ipads en andere tablets is per december 2011 gestegen tot 1.7 miljoen Nederlanders (14%

Nadere informatie

Openingstijden. Intoleranties

Openingstijden. Intoleranties Dit is het eerste nummer van de Nieuwsbrief van Stateheide. Wij willen u via deze nieuwsbrief op de hoogte houden van de diverse ontwikkelingen. U heeft deze nieuwsbrief gekregen, omdat wij Uw mail-adres

Nadere informatie

Bedankt voor het downloaden van dit boek!

Bedankt voor het downloaden van dit boek! Geldbesparen Bedankt voor het downloaden van dit boek! Je financiële leven gaat nu veranderen. Helemaal vanzelf! Nee natuurlijk niet maar ik ga je wel helpen met dit gratis E-book om te besparen op alledaagse

Nadere informatie

voedingsadvies bij dreigende ondervoeding

voedingsadvies bij dreigende ondervoeding patiënteninformatie voedingsadvies bij dreigende ondervoeding De arts of verpleegkundige heeft met u besproken dat u kans heeft op ondervoeding. Goede voeding kan helpen om uw conditie te verbeteren. Wat

Nadere informatie

Introductie. Supermarktmonitor februari 2011 Varkens in Nood

Introductie. Supermarktmonitor februari 2011 Varkens in Nood Introductie Supermarkten benadrukken graag dat ze dierenwelzijn en milieu hoog in het vaandel hebben staan. De halfjaarlijkse Supermarktmonitor van Varkens in Nood geeft inzicht in de ware inspanningen

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 12 sep t/m 18 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

witsenburg natural products b.v. kokosolie

witsenburg natural products b.v. kokosolie witsenburg natural products b.v. kokosolie Geschikt voor gebruik op hoge temperaturen - Geen transvetzuren Geurloos en Extra Virgin - Biologisch gecertificeerd KOKOSOLIE In tegenstelling tot wat vaak wordt

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Duphalac, stroop 667 mg /ml

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Duphalac, stroop 667 mg /ml BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Duphalac, stroop 667 mg /ml Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. - Bewaar deze bijsluiter, het kan

Nadere informatie

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding H.40025.0416 Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding Inleiding Een gezond voedingspatroon is voor iedereen van belang. Gezonde voeding levert de energie en de voedingsstoffen die uw lichaam

Nadere informatie

Thuis het beste beeld en geluid?

Thuis het beste beeld en geluid? www.hcc.nl/home-entertainment Syllabus home entertainment Thuis het beste beeld en geluid? Deze syllabus geeft achtergrondinformatie over de lezing home entertainment. De onderwerpen die aan bod komen

Nadere informatie