Staf Depla: Certificaten kunnen overheidstaken vervangen. Bert van der Els: De bouw wordt nog veel complexer.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Staf Depla: Certificaten kunnen overheidstaken vervangen. Bert van der Els: De bouw wordt nog veel complexer."

Transcriptie

1 KOMO Visie - KOMO 50 jaar Jubileummagazine - Oktober 2012 KOMO 50 jaar Jubileummagazine - Oktober 2012 Staf Depla: Certificaten kunnen overheidstaken vervangen. Bert van der Els: De bouw wordt nog veel complexer. Jan Hendrik Dronkers: Kwaliteit, kwaliteit, kwaliteit... maar vergeet niet te innoveren. Stichting KOMO

2 KOMO Visie - Inhoud KOMO KOMO Visie Visie - Voorwoord - Naam Inhoud Voorwoord 3 Voorwoord, Henry Meijdam, Voorzitter Stichting KOMO 4 Hans Ouwerkerk, General manager Martens Kunststoffen: Opdrachtgevers moeten professioneler worden 8 Jan Hendrik Dronkers, Directeur-Generaal Rijkswaterstaat: Kwaliteit, kwaliteit, kwaliteit maar vergeet niet te innoveren. 11 Peter Fraanje, Directeur NVTB: KOMO moet een volwaardig merk worden. 14 Staf Depla, Wethouder gemeente Eindhoven: Certificaten kunnen overheidstaken vervangen. 18 KOMO Visie: Fundament voor bouwkwaliteit 20 Bert van der Els, Bestuursvoorzitter Heijmans n.v.: De bouw wordt nog veel complexer. In 1962 werd Burundi onafhankelijk, Roda JC opgericht, presenteerde Mies Bouwman Open het Dorp en brachten de Beatles hun eerste single Love me do uit. Om maar even aan te geven hoe lang KOMO eigenlijk al mee gaat. Maar hoe lang je geschiedenis ook is en hoeveel mijlpalen daarin ook bereikt zijn, de mate waarin je de komende decennia toegevoegde waarde kunt bieden, bepaalt of er toekomst voor je is. Dat geldt voor producten, diensten, merken en organisaties. En dus ook voor keurmerken. De overheid zal in de toekomst steeds minder toe gaan zien op de kwaliteitszekerheid in de bouw. Het is dus aan private partijen, zoals fabrikanten en bouwers om te garanderen dat hun producten goed zijn. Wil je daar als opdrachtgever van op aan kunnen, dan biedt onafhankelijke certificering met accreditatie als borging, de grootst mogelijke zekerheid. Me dunkt dat er dus zeker een toekomst voor KOMO is. En een florerende ook. Wij zullen dat stimuleren door zwaar in te zetten op de promotie van het merk. Nu zijn onze vuilniszakken een household name, binnen een paar jaar moet KOMO voor heel Nederland synoniem zijn voor kwaliteit in de bouw. De ontwikkeling van KOMO-certificaten op het niveau van een compleet gebouw als een woning zal daar zeker zijn bijdrage aan leveren. Onafhankelijk, zonder winstoogmerk en met een reëel gevoel voor kosten. Ook in de toekomst kan Nederland blijven bouwen op KOMO. Ik wens u een interessante reis door deze jubileumuitgave. Acht autoriteiten geven hun visie op de toekomst van de bouw. Stuk voor stuk meer dan interessante meningen die u hopelijk iets meer zekerheid geven over wat de bouw op de langere termijn te wachten staat. Op naar de volgende vijftig jaar Namens Stichting KOMO, 24 Lodewijk Niemöller, Directeur Stichting KOMO: Meer CE? KOMO blijft! 28 Marcel Engels, Voorzitter Uneto-VNI: Een toekomst vol kansen voor installateurs. Henry M. Meijdam Voorzitter 32 Henk Klein Poelhuis, Voorzitter AFNL: Over 20 jaar heeft iedereen een skill card. 34 Highlights KOMO 50 jaar 2 VISIE VISIE 03

3 KOMO Visie - Hans Ouwerkerk Hans Ouwerkerk, General manager Martens Kunstoffen en Voorzitter KOMO Adviesraad: Opdrachtgevers moeten professioneler worden Architecten zullen het in de toekomst als zelfstandige entiteiten heel moeilijk krijgen. Ook Bouw- en Woningtoezicht haalt in z n huidige vorm de tweede helft van deze eeuw niet. Maar volgens Hans Ouwerkerk is het vooral zaak dat opdrachtgevers in de bouw professioneler gaan worden. Nu wordt alles op prijs beslist. In de toekomst zal er veel duidelijker aangegeven moeten worden wat er van een gebouw verwacht wordt. Daar is wil en moed voor nodig. Goedkoop een gebouw neerzetten is helemaal niet zo moeilijk, aldus Hans Ouwerkerk, general manager bij Martens Kunststoffen in Oosterhout. Maar de vraag is of je dan krijgt wat je wilt hebben. Dat is ook het rotte van dat aanbestedingscircus. Dat werkt helemaal niet. Alles wordt op prijs beslist, maar een eeuwenoud Hollands spreekwoord leert ons al dat goedkoop duurkoop is. We zouden veel meer toe moeten naar een mix van gunningscriteria bij aanbestedingen, waarbinnen ruimte is voor een beoordeling op bijvoorbeeld kwaliteit, duurzaamheid, uiterlijk, bouwtijd, levensduur en onderhoud. Dat betekent alleen wel dat je ook met subjectieve wegingen te maken krijgt. En daar is wil en moed voor nodig. Ik denk dat de overheid vanuit haar opdrachtgeversrol daar het voortouw in moet willen nemen, en dat andere afnemers van bouwwerken zo snel mogelijk zouden moeten volgen. In de toekomst is dus een professionalisering van opdrachtgevers nodig, zodat zij kunnen aangeven aan welke prestaties een gebouw moet voldoen. Ik geloof zeker dat er in de bouwmarkt van de toekomst plaats is voor vertrouwen, maar dan wel onderbouwd vertrouwen. Certificatie is daar de ene pijler onder en de andere wordt gevormd door beoordelingen van bouw bedrijven door hun klanten. No-claim korting Tegelijkertijd voorziet Ouwerkerk dat bouwers niet stil kunnen blijven afwachten. Zij zouden zichzelf vrijwillig moeten conformeren aan bepaalde minimumeisen. Daar komt certificering om de hoek kijken. Ik geloof zeker dat er in de bouwmarkt van de toekomst plaats is voor ver- 4 VISIE VISIE 5

4 KOMO Visie - Hans Ouwerkerk KOMO Visie - Hans Ouwerkerk trouwen, maar dan wel onderbouwd vertrouwen. Certificatie is daar de ene pijler onder en de andere wordt gevormd door beoordelingen van bouwbedrijven door hun klanten. Het certificaat is de basis, maar des te beter jouw prestaties en gefundeerde reputatie, des te meer kansen je maakt om opdrachten binnen te slepen. Maar ik kan me ook wel voorstellen dat er op basis van certificaten en klantbeoordelingen in de toekomst korting wordt verleend bij verzekeringen. Vergelijk het met een soort no-claim korting. Nekslag Sowieso ziet Ouwerkerk het belang van certificering en keurmerken alleen maar toenemen. Gebouweigenaren zullen de totale verantwoordelijkheid voor hun bouwwerk krijgen. Zij zullen dat op hun beurt weer afwentelen op de bouwer, wat deels de nekslag betekent van de zelfstandige architect. Ik denk niet dat die de draagkracht hebben om als bedenkers of ontwerpers zulke verantwoordelijkheden aan te gaan. Architecten zullen dus in de toekomst meer deel gaan uitmaken van ingenieursbureaus of bouwbedrijven. Via certificatie kunnen zij aantonen dat zij de verantwoordelijkheid aankunnen van de oplevering van een kwalitatief goed bouwwerk. Nu koop je dat nog af via bouwvoorschriften en Bouw- en Woningtoezicht, maar in het kader van de terugtredende overheid, zullen die afdelingen als eerste gaan sneuvelen bij gemeenten, of in ieder geval een hele andere, veel beperktere invulling krijgen. Dat kan ook, want certificering biedt een prima instrument om die leemte op te vullen. Wat dat betreft is de vergelijking met de kunststofindustrie wel aardig. Bij ons wordt alles onder certificaat geleverd. We hebben dan ook praktisch geen klachten. Voor wat bouwwerken aangaat kunnen via KOMO binnenkort bureaus voor bouwplantoetsing gecertificeerd worden. Het duurt ook niet lang meer voordat complete gebouwen of bouwwerken onder KOMO-label opgeleverd kunnen worden. Een betere garantie voor een kwalitatief goed pand bestaat er niet. Op de vraag of KOMO en certificaathouders daarmee ook meer aansprakelijkheid op zich laden, antwoordt de directeur die bijna zijn 20-jarig jubileum binnen Koninklijke Martens viert, bevestigend. Als je verantwoordelijkheid doorschuift, schuif je ook risico door. KOMO zal ongetwijfeld in de toekomst meer aangesproken gaan worden. Dat alleen onderstreept al het belang van certificatie en accreditatie. Borging vanuit de disciplines is essentieel. Voor wat bouwwerken aangaat kunnen via KOMO binnenkort bureaus voor bouwplantoetsing gecertificeerd worden. Het duurt ook niet lang meer voordat complete gebouwen of bouwwerken onder KOMO-label opgeleverd kunnen worden. Belgen en melkkoeien Door de eigenaar verantwoordelijk en aansprakelijk te maken voor z n gebouw zullen de bouwvoorschriften een veel minder belangrijke rol innemen. Dat zou ik toejuichen! In België zijn ze te ver doorgeslagen, maar wat meer vrijheid van bouwen, kan in ons land absoluut geen kwaad. Nu wordt tot op de baksteen bepaald wat je wel en niet kan. Belachelijk. De bouw zal onder andere door de lossere regelgeving in de toekomst nog veel individueler kunnen worden. De eindgebruiker krijgt steeds meer keuze. Het eigenaardige effect daarvan is dat prijzen van bijvoorbeeld woningen zullen dalen. Nu wordt er veel te veel in projecten gedacht, waarbij hele wijken tegelijk worden ont worpen. Dit soort grote projecten werkt prijs opdrijvend door onder andere de veelheid aan regels en grondspec ulatie. Ook gemeenten hebben dat spel ontdekt en ge bruikten tot voor kort de gronduitgifte als melkkoe. Dat model kan niet gehandhaafd blijven. Kijk naar onze Zui der buren. Daar zijn de grondprijzen de helft van hier. Belgen en melkkoeien Scholen voor ouderenhuisvesting Over tien tot twintig jaar is duurzaamheid een volstrekt normaal en geaccepteerd uitgangspunt binnen de bouw. Er wordt dan hopelijk ook met iets meer nuance gekeken Door de eigenaar verantwoordelijk en aansprakelijk te maken voor z n gebouw zullen de bouwvoorschriften een veel minder belangrijke rol innemen. Dat zou ik toejuichen! naar wat duurzaamheid nou precies allemaal inhoudt in plaats van de simplistische, doorgaans één-dimensio nale systemen om duurzaamheid te meten, die we nu hebben. Waar we nu voor de eeuwigheid bouwen, zal er dan, denk ik, ook veel realistischer naar gebouwen en hun levensduur worden gekeken. Een mooi voorbeeld is dat nieuwbouwwijken praktisch altijd starten als kinderrijke buurten, maar na verloop van tijd vergrijzen. Basisscholen komen dan leeg te staan. In de toekomst zal men bij de bouw al nadenken over de tweede levensfase van gebouwen. Om in het voorbeeld te blijven zal dat gebouw dus zo ontworpen en gebouwd worden dat het de eerste twintig jaar als school dienst kan doen, maar daarna eenvoudig geschikt gemaakt kan worden voor bijvoorbeeld ouderenhuisvesting. Daarnaast denk ik dat er steeds meer voor de kortere termijn gebouwd zal worden. Ruimte zal in de toekomst ook schaars blijven, dus zet je iets neer voor tien tot twintig jaar, wat daarna gerecycled wordt en plaats maakt voor een bouwwerk met een andere functie. Kijk bijvoorbeeld naar de Olympische Spelen in Londen. Diverse stadions zijn daar demontabel gebouwd en inmiddels verkocht aan de Olympische Spelen in Rio de Janeiro in VISIE VISIE 7

5 KOMO Visie - Jan Hendrik Dronkers Jan Hendrik Dronkers, Directeur-Generaal Rijkswaterstaat: Kwaliteit, kwaliteit, kwaliteit maar vergeet niet te innoveren In 2011 werd met veel bombarie door minister Verhagen de selectie van negen Topsectoren binnen de Nederlandse economie bekend gemaakt. De bouw zat daar niet bij. Dat geeft toch te denken, aldus de Directeur- Generaal van Rijkswaterstaat, Jan Hendrik Dronkers. Ondanks het grote aantal banen en een fors stuk BBP, springt de bouw er blijkbaar toch niet uit. Let wel, ik ben zeker trots op de branche en wat er allemaal gepresteerd wordt. Laten we ook niet kinderachtig zijn. Het is natuurlijk typisch Nederlands om triest te doen over onze eigen prestaties. Ten onrechte. In de bouw gebeuren mooie dingen. Eigenlijk is het een hartstikke leuke sector. Complexe materie, betekenisvol werk, dynamiek, veel samenwerking. De professionaliteit zou alleen nog wel een stuk omhoog kunnen. Laat ik een voorbeeld geven. Ik heb in m n leven één keer een nieuw huis en één keer een nieuwe auto gekocht. Bij de oplevering van dat huis werd er een aar- dige lijst met verbeterpunten opgesteld. De grote zaken zouden door de aannemer worden verholpen, maar volgens de ingehuurde inspecteur van de Vereniging Eigen Huis moest ik ook niet op alle slakken zout leggen. Hier en daar een kier hoorde er bij. En dat het metselwerk niet overal even fraai was, kon nou eenmaal gebeuren. Bij het kopen van die auto heb ik toen niet gehoord van: ja meneer, een paar krassen en butsen heb je altijd wel met die nieuwe auto s. Ze moeten ook helemaal uit Japan komen. Dat zou mooi worden! Het is dus zaak dat we de professionaliteit en kwaliteits-drive uit bijvoorbeeld de autoindustrie transformeren naar de bouw. Politiek correcte modegril De focus op kwaliteit en professionaliteit is volgens Dronkers geen politiek correcte modegril, maar een absolute noodzaak voor de bouw. Bij Rijkswaterstaat hebben we de keuze gemaakt om steeds meer onze eisen te formuleren in termen van de uiteindelijke prestaties van bouw- en 8 VISIE VISIE 9

6 KOMO Visie - Jan Hendrik Dronkers KOMO Visie - Peter Fraanje kunstwerken en minder tot op elk detail voor te schrijven hoe iets gemaakt moet worden. Dat gaat zich ongetwijfeld nog veel verder ontwikkelen de komende jaren. Hoe meer ruimte je daarbij overdraagt aan bouwers om het op hun manier te doen, hoe meer verantwoordelijkheid je bij hen neerlegt. In ruil daarvoor willen wij graag garanties. Bijvoorbeeld over de beschikbare capaciteit van snelwegen. Hoe langer die garanties, hoe mooier wij het vinden. En nu komt de crux. Des te beter bouwers hun proces in de klauw hebben, des te zekerder zijn ze van hun product en des te langer kunnen ze dat garanderen. Dat betekent concurrentievoordeel. In dat kader ziet de voorman van de in 1798 als Bureau voor den Waterstaat opgerichte beheerder van wegen en vaarwegen, veel toekomst voor contracten waarbij de koppeling wordt gemaakt tussen totstandkoming en onderhoud, zoals bij DBFM (Design-Build-Finance-Maintain) contracten. Dat biedt bouwers namelijk de kans om een optimalisatie te maken in de Life Cycle-kosten, die we anders niet hebben. Je kunt nog zo veel keurmerken achter je naam hebben staan, maar je medewerkers moeten het wel goed willen doen. Bedrijfscertificatie In de toekomst zal het niet alleen de lengte van de garantie zijn, waarop Rijkswaterstaat haar keuze van leveranciers baseert. Dronkers: Certificering speelt daar ook zeker een grote rol bij, waarbij we moeten oppassen dat het niet ontaardt in allerlei admini stratieve rambam. Maar goed, productcertificatie is al belangrijk, procescertificatie wordt belangrijker, maar waar wij zelf erg in geloven is certificatie op bedrijfsniveau, zoals we dat doen met ISO 9001 voor kwaliteitsborging of de CO 2 - ladder voor duur zaamheid. Ik bedoel dus niet dat we bouwers sieren met het stempeltje goedgekeurd door Rijkswaterstaat, maar dan heb ik het over onafhankelijke certificatie. Daar liggen kansen voor organisaties als KOMO. Volgens de Directeur-Generaal red je het echter niet alleen met certificaten. Dat is een nood zakelijke, maar niet voldoende voorwaarde. Je kunt nog zo veel keurmerken achter je naam hebben staan, maar je medewerkers moeten het wel goed willen doen. Daarom is past performance een bin nen Rijkswaterstaat steeds belangrijker wordende indicator in de beoordeling van bouwers en andere leveranciers. Vroeger zat dat track record meer in de hoofden van onze medewerkers, tegenwoordig leggen we dat vast. Dan kan de hele organisatie er wat mee. High trust, high penalty Los van alle mogelijkheden voor certificering, is Rijkswaterstaat bovenal op zoek naar de juiste partner in de keten. Het blijft mensenwerk, en wederzijds vertrouwen en respect is daarvoor de basis. De kern van een goed werk is immers een goed team. Op dat principe is Best Value Procurement gebaseerd, een nieuwe methode van leveranciersselectie, waarmee we nu ervaring opdoen. Hierbij schatten we zelf in welke aannemer ons inziens het best gekwalificeerd is voor een bepaalde klus. Dat bevalt goed. Toch blijft het motto: high trust, high penalty van kracht. Als we beginnen aan een samenwerking met bouwers, gaan we er ook echt als één team voor. Maar wie het vertrouwen beschaamt, ligt eruit. Daarom blijven we altijd goed de vinger aan de pols houden. Het verklaart ook het stellige antwoord van Dronkers op de vraag of de inhoudelijke expertise binnen Rijkswaterstaat in de toekomst zal afnemen vanwege het steeds meer sturen op wat bouwwerken kunnen in plaats van hoe ze in elkaar zitten. Zeker niet. We zullen altijd inhoudelijk bij de pinken moeten blijven. Anders ben je geen serieuze sparringpartner voor je leveranciers en kun je ook niet zinvol meepraten en oordelen bij bijvoorbeeld veranderingen tijdens het bouwproces. Te traditioneel Aan het eind van zijn betoog over kwaliteit breekt de DG van RWS een lans voor experimenten. Contradictio in terminis? Dat is het niet. Innovatie is een onderdeel van professionaliteit en de sleutel tot het kunnen blijven leveren van kwaliteit in de toekomst. De praktijk is daarbij nog wel weerbarstig. We moeten oppassen dat we als sector niet te traditioneel gaan worden. Risicobeperking is in onze sector te vaak een leitmotiv, waardoor kansen niet worden verzilverd. Dan zijn er veelbelovende nieuwe materialen als composieten ontwikkeld of vernieuwende methodieken uitgedacht, maar pakt men niet echt door. Of bouwers willen er meteen de meest belangrijke bruggen op de A12 en A16 mee gaan renoveren. Dat gaat natuurlijk niet. Maar op regionale wegen hebben we best ruimte om te experimenteren. Dan is het te overzien als een weg er even uit ligt. Peter Fraanje, Directeur NVTB: KOMO moet een volwaardig merk worden Bouwen en gebouwen staan nu nog synoniem met verbruik en vervuiling, maar dat zal volledig gaan kantelen. 10 VISIE VISIE 11

7 KOMO Visie - Peter Fraanje KOMO Visie - Peter Fraanje Volgens Peter Fraanje, directeur van het Nederlands Verbond Toelevering Bouw, is de bouw nog niet uitontwikkeld. In tegenstelling: We staan aan de vooravond van een systeemsprong. De crisis is nu zo ernstig, dat dat doorbraken oplevert. Niet meer het bezit van spullen is van levensbelang, maar de levenslange toegang tot het vruchtgebruik, betoogt Jeremy Rifkin in zijn boek The Age of Access. Volgens Fraanje is het één van de grote ontwikkelingen die de bouwsector te wachten staat. Bezit is ballast. Het wordt dus steeds minder belangrijk. Op een be paalde manier gaan we weer terug naar de oorsprong. Kinderen dromen niet van een hypotheek, maar van lekker wonen in een mooi huis. De bouw kan op die ontwikkeling inspringen. Ik zie het al hier en daar gebeuren. Er zijn leveranciers waar je niet meer een doos lampen koopt, maar die zorgen dat je altijd voldoende licht op kantoor hebt. Verduurzaming wordt daarbij een gegeven. Fraanje: Bouwen en gebouwen staan nu nog synoniem met verbruik en vervuiling, maar dat zal volledig gaan kantelen. Gebouwen zullen in de toekomst juist energie gaan leveren in plaats van verbruiken. Water wordt in woningen gezuiverd in plaats van vervuild en bij de aanleg van woonwijken of bedrijventerreinen zal over tien tot twintig jaar de bio- diversiteit alleen maar toenemen in plaats van afnemen. Dat wordt de nieuwe werkelijkheid. Samen Een kernwoord voor de toekomst is volgens de aan de Universiteit van Amsterdam gepromoveerde Fraanje samen. Door zaken gezamenlijk op te pakken valt er nog zo ontzettend veel winst te behalen in termen van kwaliteit, geld en tijd. Ketensamenwerking is de onvermijdelijke toekomst voor de bouw. Nu zie je al dat daar hele fraaie resultaten mee behaald worden op het vlak van lean bouwen door bijvoorbeeld Mulder Obdam en BM van Houwelingen. Maar ik denk dat het verder gaat. Het wordt ook bouwen samen met de opdrachtgever. Die kan dan bij woningbouw kiezen voor een droomhuis op maat en wordt betrokken bij elk detail of voor een zorgeloos concept zonder gedoe. Ook hier zie je al mooie voorbeelden ontstaan als de Woonconfigurator van ERA en het Wooniversum van VolkerWessels. Bij KOMO zit dat wel goed Slager Met name in de relatie en communicatie met de opdrachtgevers gaan keurmerken als KOMO straks een belangrijke rol spelen. De NVTB-voorman gelooft er niet zo in dat de overheid danwel verzekeringsmaatschappijen hier de motor achter zullen worden. Dat soort partijen zullen ongetwijfeld minimumeisen formuleren, maar ik denk dat je als sector niet afhankelijk moet worden van de eisen van anderen. Je moet als branche pro-actief de lat hoog leggen. Dus eigen maatstaven qua kwaliteit opstellen, inclusief garanties. Dat is ook goed voor het vertrouwen in de bouw. Volgens Fraanje lijkt het logisch dat KOMO daar een rol in gaat spelen. Ik zie CE als het wettelijk basisniveau en KOMO zou het hogere kwaliteitsniveau kunnen zijn dat we als brede bouw zouden moeten omarmen. CE is bovendien een eigen verklaring en voor de geloofwaardigheid zou het juist goed zijn als een derde partij, maar wel uit de bouw zelf, op de kwaliteit toeziet. Zo niet, dan wordt het een verhaal van de slager die zijn eigen vlees keurt. De belangrijkste uitdaging voor KOMO ligt er mijns inziens echter in dat het uitgroeit tot een volwaardig merk Merk Als KOMO hét keurmerk van de toekomst wil worden, zijn er een aantal voorstellen. Bij KOMO zit dat wel goed, maar de markt wordt overspoeld met promo-keurmerken die inhoudelijk weinig om het lijf hebben. Daarnaast is het ook van belang dat zo n keurmerk efficiënt Nu denkt men dan aan vuilniszakken, terwijl de associatie zou moeten zijn dat als iets onder KOMO is gebouwd, de kwaliteit wel snor zit. en transparant georganiseerd is. CE is de wettelijke basis, het is logisch als het kwaliteitskeurmerk dat naadloos incorporeert. Zo voorkom je allerlei overlap en dubbele administratie. De belangrijkste uitdaging voor KOMO ligt er mijns inziens echter in dat het uitgroeit tot een volwaardig merk. Voor een relatieve leek, wat in veel gevallen de uiteindelijke klant is, zal alles dus helder en begrijpelijk moeten zijn. Dan zal er ook meer om gevraagd gaan worden door niet-professionele opdrachtgevers en wordt het nog relevanter voor bouwers. Vergelijk het met FSC. Ook in de straat weet men waar dat over gaat. Dat zou voor KOMO ook een goede ontwikkeling zijn. Nu denkt men dan aan vuilniszakken, terwijl de associatie zou moeten zijn dat als iets onder KOMO is gebouwd, de kwaliteit wel snor zit. Om dat gelijk maar een heel praktische door vertaling naar vandaag de dag te geven, zou begonnen kunnen worden met het veel duidelijker maken van de productcertificaten. Nu zijn ze moeilijk leesbaar en ontbreekt basisinformatie als land van herkomst, fabrikant en productielocatie. Maar goed dat is natuurlijk maar een heel klein stapje in de ontwikkeling van een merk. Alliantie Verder filosoferend denkt Fraanje dat er in de toekomst ook ruimte komt voor een overkoepelend keurmerk. Zoiets lijkt me vooral van belang voor de woning- en utiliteitsbouw, maar ook bij weg- en waterbouw kan het met een andere invulling een rol spelen. Je kunt dan denken aan één stempel waardoor je weet dat jouw huis volgens KOMO kwaliteit is gebouwd, met FSC-hout, voldoet aan het drie-sterren keurmerk inbraakbeveiliging van de politie, DuBo gecertificeerd is, voldoende ventileert, energielabel A heeft en ook een goede brandveiligheid kent. En wie weet nog wel meer zaken. Een soort alliantie van keurmerken waardoor je als opdracht gever weet dat je huis toekomstbestendig is. Dat is ook nog wel een kans voor KOMO, al zou ik daar dan wel een andere naam voor verzinnen. 12 VISIE VISIE 13

8 KOMO Visie - Staf Depla Staf Depla, Wethouder gemeente Eindhoven: Certificaten kunnen overheidstaken vervangen In Eindhoven zijn de termen vereenvou dig ing, modernisering en overlaten aan de markt gemeen goed als het gaat om vergunningen en regels voor de bouw. Een bouw-vrijstaat gaat het volgens wethouder Staf Depla echter zeker niet worden. Ik ben niet van de weg met de overheid -school. De systeemverantwoordelijkheid blijft bij ons. Als er ergens een gebouw instort, kijkt men toch naar de gemeente. Maar aan een herziening zijn we wel dringend toe. De gemeente is tenslotte niet bedacht om het voor burgers en bedrijven alleen maar duur en moeilijk te maken. De gemeente Eindhoven neemt een koploperspositie in als het gaat om de herziening van regelgeving en het ver gunningsproces rondom het bouwen in de stad. 14 VISIE VISIE 15

9 KOMO Visie - Staf Depla KOMO Visie - Staf Depla De gemeente Eindhoven neemt een koploperspositie in als het gaat om de herziening van regelgeving en het vergunningsproces rondom het bouwen in de stad. Het toetssings- en indieningskader van lichte bouwactiviteiten wordt vereenvoudigd, zodra dit binnen de Crisis- en herstelwet mogelijk is (naar verwachting in het eerste kwartaal van 2013) en er ligt een besluit van B&W om als tweede gemeente in Nederland de welstandscommissie voor een groot deel van de gemeente af te schaffen. Meest in het oog springend is echter de pilot die de Brabantse gemeente in 2013 gaat starten, waarbij de bouwtechnische toets en het bouwtoezicht voortaan overgelaten worden aan gecertificeerde private partijen. De gemeente blijft overigens de vergunningverlenende instantie. Strategisch willen wordt tactisch moeten De veranderingen zijn volgens de PvdA-wethouder niet alleen een gevolg van de bezuinigingen, maar dat speelt zeker mee. Het is meer de situatie van een strategisch willen dat tot een tactisch moeten verwordt. Als gemeentebestuur willen we juist graag dat Eindhovenaren initiatief nemen en met leuke plannen komen. Als je dan op een gegeven moment moet constateren, dat van die tien goede ideeën van inwoners, ondanks het enthousias me van de Raad, er negen niet door kunnen gaan vanwege allerlei regeltjes, dan zit er iets fout. Eerst dachten we nog dat we vooral te maken zouden hebben met rijksregels, maar na onderzoek bleek vooral dat we gevangen zitten in onze eigen lokale regelgeving. Eigenlijk is het wel verbazingwekkend om te zien hoe snel goed bedoelde en onschuldige gemeentelijke visies verworden tot toetsingskaders en uitmonden in regels. Daar zijn we dus gestart. We hebben allereerst heel veel overbodige lokale regels geschrapt of vereenvoudigd. Ik ben helemaal geen voorstander van een overheid die geacht wordt rücksichtlos terug te treden, maar als je dat op sommige terreinen op een slimme manier doet, valt er voor alle partijen winst te boeken. Bouwvergunning dakkapel: euro Met de crisis kwam echter een ander punt op pijnlijke wijze naar voren. Er ontstond een tekort van twee miljoen euro door het wegvallen van inkomsten uit bouwleges, vanwege het afblazen van grote bouwplannen. Die grote plannen sponsorden de kleine vergunningen, waardoor de werkelijke kosten van een vergunning voor een dakkapel ineens duidelijk werden: euro. Die financiën zijn nu dus de stok achter de deur om het proces wat we al ingezet hadden, versneld door te voeren. Het doel is daarbij niet om de overheid overal maar tussen uit te halen. Ik ben helemaal geen voorstander van een overheid die geacht wordt rücksichtlos terug te treden, maar als je dat op sommige terreinen op een slimme manier doet, valt er voor alle partijen winst te boeken. In dit geval is het de bedoeling dat de bouwtechnische toets en het bouwtoezicht aan, bijvoorbeeld door KOMO gecertificeerde, partijen wordt overgelaten. Correctie, als burger krijg je straks de keuze. Je kunt de toets ook door de gemeente laten doen. Als we die mogelijkheid niet open laten, dan blaas je het idee meteen op. Dan gaan burgers ons aanspreken op de manier waarop die gecertificeerde partijen werken en voordat je het weet, ben je daar weer regels voor aan het ontwikkelen. Dus het blijft mogelijk om de bouwtechnische toets via de gemeente te laten lopen, maar dan betaal je de daadwerkelijke kosten die de gemeente moet maken. Om daar lachend aan toe te voegen: Nou ja, helemaal kostendekkend zal het niet zijn euro voor een dakkapel is iets te gortig. De uiteindelijke vergunningverlening blijft in alle gevallen bij de gemeente, maar zal vanaf 2013 niet meer dan een administratieve handeling betreffen. Iedereen gelukkig In het nieuwe systeem ziet Depla niet alleen voordelen voor opdrachtgevers en de gemeente, maar ook voor de bouwsector. Nu kunnen bouwvergunningen het proces aardig ophouden, straks heb je dat als bouwer zelf in de hand. Dan kun je snelheid maken. Bijkomend voordeel is dat de gecertificeerde bureaus die straks de bouwtechnische toets gaan doen en toezicht houden, kritische clubs zullen zijn. Bouwbedrijven kunnen daarvan profiteren omdat ze hun eigen processen beter op orde moeten krijgen. Beter bouwen, minder faalkosten. Iedereen gelukkig. De overheid is systeemverantwoordelijk en hoort ook verantwoordelijk te zijn voor de veiligheid in dit land. Als daar aan gemorreld gaat worden, doe ik niet meer mee. Veranderingen opblazen Op de vraag waar deze terugtreding en vereenvoudiging op gaat houden, is de wethouder stellig. De overheid is systeemverantwoordelijk en hoort ook verantwoordelijk te zijn voor de veiligheid in dit land. Als daar aan gemorreld gaat worden, doe ik niet meer mee. Uiteindelijk bepaalt de overheid dus aan welke eisen moet worden voldaan, alleen leggen we de toetsing daarvan nu in private handen. Gecertificeerde private handen om precies te zijn. Het is niet de bedoeling om nu ook het Bouwbesluit of de omgevingsvergunning eens drastisch te versimpelen. Als je te snel wilt, blaas je de veranderingen op. Het is beter om kleinere, maar blijvende stapjes te zetten. Op termijn zullen echter ook de bouw voorschriften wel een andere invulling gaan krijgen. Dat zie je nu al bij aanbestedingen, die steeds meer output-driven eisen neerleggen in plaats van de nitty-gritty regels. Maar ik sluit ook niet uit dat op de langere termijn Europese regels gaan botsen met de verminde ring van onze eigen lokale regels. In Europa denken ze toch nog heel erg zoals wij twintig jaar geleden dachten: in specifieke middelgedreven regels in plaats van in doelgedreven richtlijnen. Op zich vind ik zelf het Amerikaanse systeem wel aantrekkelijk. Daar heb je maar weinig bouwregels, maar degene die er zijn, worden snoeihard toegepast. Dat staat alleen haaks op de Neder landse cultuur. Wij willen toch altijd graag een beetje kunnen schipperen met onze regels. 16 VISIE VISIE 17

10 KOMO Visie - Nederland bouwt op KOMO KOMO: fundame nt voor bouwkwaliteit KOMO staat binnen de bouwsector voor onbetwiste kwaliteit. Al meer dan een halve eeuw lang biedt aan. De behoefte aan kwalitatieve bouw zal sterk toenemen, het keurmerk zekerheid aan bouwers en opdrachtgevers. KOMO heet de weg daar naar toe. Nederland bouwt op KOMO Door nieuwe aanbestedingsvormen en de wens om faalkosten te verminderen, zullen opdrachtgevers in de toekomst steeds meer zekerheid zoeken op het gebied van kwa liteit, conformiteit aan regelgeving en het voldoen aan de beloofde prestaties. Verzeker de garanties en waarborgen zullen hier een belang rijke rol in gaan spelen. Tegelijkertijd richt de overheid zich op het terugleggen van de verantwoordelijkheid voor de naleving van de bouwvoorschriften bij gebouw eigenaren, conform het advies van de commissie Dekker uit 2008 ( privaat wat kan, publiek wat moet ). Lagere overheden willen terecht af van de schijn dat zij een verantwoordelijkheid dragen ten aanzien van de kwaliteit en prestaties van het bouwwerk. Certificering kan op effectieve, efficiënte en transparante wijze voldoen aan de toegenomen vraag naar zeker heid (al dan niet middels verzekerde garantiestellingen en waarborgregelingen), terwijl de over heid als toezicht houder wordt ontlast. Deze rol kunnen keurmerken overi gens alleen geloofwaardig innemen als zij, net als het KOMOkeurmerk, een robuust systeem zijn. Dit betekent door de Raad van Accreditatie erkende certificatieinstellingen mogen het keurmerk toekennen. In de toekomst zal KOMO haar leidende positie verder uitbreiden door nog meer toegevoegde waarde te leveren voor certificaathouders en gebruikers. Dat betekent dat de stichting op drie hoofd thema s specifieke vordering zal gaan boeken: waardering, bekendheid en de inhoudelijke doorontwikkeling van het keurmerk. 18 VISIE Ook de komende vijftig jaar kan Nederland van KOMO op Waardering voor kwaliteit De toegenomen vraag naar kwaliteit en zekerheid is begrijpelijk en legitiem. Opdrachtgevers zullen ech ter moeten gaan beseffen dat tegenover deze vraag ook een concrete beloning hoort te staan voor hen die de vraag beantwoorden. Voordeel bij aanbe ste dingen, minder controles, lagere leges en kortere door looptijden bij de aanvraag van bouwvergunningen. De Stichting KOMO zal het initiatief nemen om met haar partners de hiervoor benodigde instrumenten voor de waar dering van kwaliteit te ontwikkelen. Inhoudelijke doorontwikkeling De inhoudelijke doorontwikkeling van KOMO heeft nooit stilgestaan en zal dat ook niet gaan doen. Ontwikkelingen die de komende vijf jaar op de bekende robuuste wijze binnen het KOMO-keurmerk verankerd zullen worden, zijn: Uitbreiding certificering van processen en diensten, naast bouwproducten Certificering van complete bouwwerken, zoals woningen Integratie van betrouwbare duurzaamheidsinformatie die aansluit op life-cycle-costing Integrale kwaliteitsborging en ketensamenwerking Bekendheid: KOMO wordt een household name KOMO zal voor een nog bredere groep in de samen leving moeten uitgroeien tot een synoniem voor onbetwiste kwaliteit. Binnen de bouw en installatie is KOMO al een begrip, maar dit moet uitgebreid worden naar minder professionele opdrachtgevers in de bouw als particuliere woningbezitters en eige naren van kantoorpanden. Ook bij hen moet top of mind worden dat ze voor een goed en zorgenvrij ge bouw maar één woord in gedachten hoeven te houden: KOMO. Binnen dit kader valt ook een verdere duiding van de toegevoegde waarde van KOMO ten opzichte van de Europese CE-markering in de bouw. Nederland kan op KOMO bouwen en vertrouwen. Nu en in de toekomst. VISIE 19

11 KOMO Visie - Bert van der Els Wat ik een mooi voorbeeld vind, is de nieuwbouw van het Muziekpaleis Vredenburg in Utrecht. Dat is een volledig 3D BIM-project van ons. Voordat daar de werkdag begint, zie ik veel van onze medewerkers eerst even op de 3D BIM-simulatie kijken. Ze weten dus waaraan ze aan het bouwen zijn. Bouwen wordt realiseren. Kijk, in de toekomst zal de bouw alleen maar oneindig veel complexer worden, maar het kan dus ook een stuk duidelijker worden. Bert van der Els, Bestuursvoorzitter Heijmans n.v.: De bouw wordt nog veel complexer Binnen de bouw lopen we nog wel eens te hoop dat de overheid tegen de laagste prijs probeert aan te besteden. Op de keper beschouwd is Bert van der Els, bestuursvoorzitter van Heijmans n.v., nog een relatief groentje in de bouw. Voordat hij in 2008 als concerndirecteur bij Heijmans aan de slag ging, was hij werkzaam binnen de automatisering en installatietechniek. Soms klinkt er dan ook nog wel de milde soort verbazing en prettige nuchterheid van een buitenstaander in zijn stem door als hij de stand van zaken in de sector beschouwd. Binnen de bouw lopen we nog wel eens te hoop dat de overheid tegen de laagste prijs probeert aan te besteden, maar volgens mij geldt praktisch altijd en overal dat klanten een goed product willen hebben en er zo min mogelijk voor willen betalen. En dat geldt niet alleen voor de overheid. Shell is ook geen sinterklaas. Die kijken ook naar de prijs. Wat ik wél bijzonder onverstandig vind, is als het bouwwerk volledig gedefinieerd is en er alleen maar naar de prijs wordt gekeken. Dan is er voor ons bouwers geen onderscheid meer mogelijk en stimuleer je concurrentie op inkoop. Wie kan het beste zijn onderaannemers uitknijpen en betaalt z n eigen mensen het slechtst. Ik denk dat die vorm van aanbesteding over vijf tot tien jaar niet meer bestaat. Ik zie daar nu al kentering in komen. Infra-opdrachtgevers als Rijkswaterstaat en Prorail zijn bijvoorbeeld heel actief met innovatieve contractvormen. De bouw blijft wat achter. De recessie gaat dat echter versneld veranderen. Ook voor opdrachtgevers is het crisis. Zij moeten zich tegenwoordig in toenemende mate de vraag stellen of de aannemer over een jaar nog bestaat en wat voor kwaliteit er eigenlijk wordt afgeleverd. De design-buildmaintain contracten zijn daarin een uitkomst. Dan kijk je wel goed uit om een quick&dirty-bouwwerk af te leveren, want de komende tien jaar krijg je dan al die ellende op je eigen bord via het onderhoud. 20 VISIE VISIE 21

12 KOMO Visie - Bert van der Els KOMO Visie - Bert van der Els Slim, slim, slim Toch ziet Van der Els de huidige prijsdruk niet als een fundamentele bedreiging van de kwaliteit in de bouw, zoals vaak wordt betoogd. Ik zou dat eerder als een stimulans voor kwaliteit zien. Het noopt ons om met vernieuwende aanpakken als lean bouwen en zes sigma aan de slag te gaan. Bij lean haal je de waste eruit. En alles wat je niet doet, kan ook niet fout gaan. Bij zes sigma draait juist alles om het verhogen van de kwaliteit en betrouwbaarheid van bouwprocessen door de oorzaken van fouten op te sporen en te verbeteren. Het kost ons nog wel een jaar of drie, vier om dat zes sigma-proces goed onder de knie te krijgen, maar ook dat geeft nu al een boost aan de kwaliteit. En om kwaliteit zal het in de toekomst allemaal gaan draaien in de bouw, is de overtuiging van de voorman van Heijmans. De crisis is van tijdelijke aard. Het inwoneraantal van Nederland blijft nog wel even groeien en de individualisering neemt toe. Op termijn zal er dus heus wel weer meer gebouwd gaan worden. Wat ons werk echter ingrijpend zal gaan veranderen is de opkomende digitalisering. Nu praten mensen met elkaar via het internet, maar in de toekomst gaan delen van gebouwen met elkaar communiceren, gebouwen met elkaar en wegen met auto s. Alles wordt slim. In de toekomst zal s nachts de verlichting langs bijvoorbeeld de A17 uitgaan als er over dat deel geen auto rijdt. Kortom, bouwwerken, of het nou woningen, bruggen, kantoorpanden of snelwegen zijn, worden ontzettend slimme, maar complexe systemen. Onze klanten zullen er echter wel integrale oplossingen voor gaan vragen. Bij dat soort complexiteit kún je alleen maar met hoogstaande kwaliteit uit de voeten, anders red je het niet. Voor kleinere gemeenten zal het erg moeilijk worden om de benodigde expertise in huis te halen om de bouwprocessen goed te kunnen blijven monitoren. Een veilige auto Dat de toenemende complexiteit ook een uitdaging voor de overheid betekent, staat voor Van der Els vast. Voor kleinere gemeenten zal het erg moeilijk worden om de benodigde expertise in huis te halen om de bouwprocessen goed te kunnen blijven monitoren. Toch zal dat nodig zijn. Ik geloof wel in een terugtredend over heidsapparaat, maar de overheid zal altijd een zorgtaak houden voor de veiligheid. Minimumeisen zijn nodig. Het is aan de overheid om te bepalen waar haar zorgplicht ophoudt in de bouw. Heel ingewikkeld lijkt me dat niet. Het is net als met auto s. De overheid stelt minimumeisen zodat je wagen veilig is, maar of ie daadwerke lijk start, zal de overheid verder een biet zijn. Vanzelfsprekend horen daar dan nog een paar belangrijke eisen op het gebied van duurzaamheid bij, maar dan is het overheids pakket rond. Dat zouden ze via het CE-label moeten regelen. De rest is aan de markt om eigenhandig via certificering op te pakken. Inflatie van keurmerken Helaas heeft het begrip keurmerk de laatste jaren wel een aardige inflatie ondergaan, aldus Van der Els. Je ziet echter steeds vaker dat een clubje bedrijven onder het mom van kwaliteit een of ander eigen certificaatje bedenkt, maar waarvan het hoofddoel louter het afschermen van de concurrentie is. Zonde, want certificering is een belangrijk aspect in de toekomst van de bouw en installatie. Gelukkig komen de serieuze keurmerken uiteindelijk altijd wel boven drijven, kijk maar naar bijvoorbeeld KIWA en KOMO. Zo zal het ook gaan ten aanzien van duurzaamheid in de bouw. Zeker als je Europa-breed insteekt, heb je tientallen certificaten op dat gebied. Ik voorspel dat we er over tien jaar nog één tot twee overhebben die er echt toe doen. Heijmans-woningen Ik denk dat we als bouwers meer onze naam op gebouwen en bouwwerken zouden moeten achterlaten. Een Heijmans-woning staat dan echt ergens voor, maar wel gebaseerd op toetsing en certificering door externe partijen. Want of je het nou over televisies of gebouwen hebt, het draait in de keurmerken allemaal om wat je belooft op dat norm blad. En integriteit natuurlijk. Vertrouwen is en blijft de basis voor zaken doen, maar waarborgen, garan ties en keurmerken worden daar de nieuwe bouwstenen van. 22 VISIE VISIE 23

13 KOMO Visie - Lodewijk Niemöller Lodewijk Niemöller, Directeur Stichting KOMO: Meer CE? KOMO blijft! Al meer dan twintig jaar werkt de Europese Unie via het CE-label aan het wegnemen van handelsbarrières in de bouw. Vanaf 1 juli 2013 maakt Europa deze markering echter een slag belangrijker via de Bouwproductenverordening. Betekent dat meteen het einde voor het eveneens vertrouwde KOMO-certificaat? Zeker niet! KOMO-directeur Lode wijk Niemöller laat er geen tijfel over bestaan. CE en KOMO kunnen prima naast elkaar bestaan. Dat doen ze al vele jaren en dat zal na 1 juli 2013 niet anders zijn. De achterliggende gedach ten bij de twee systemen zijn volledig anders. Bij CE gaat het om het wegnemen van handelsbarrières, bij ons draait het om de kwaliteit van het bouwen. Handelsbelemmeringen Op heel veel gebieden wordt binnen Europa gewerkt aan het wegnemen van handelsbelemmeringen zodat één gezamenlijke markt ontstaat. Dat proces is binnen de bouw al meer dan twintig jaar aan de gang via de zogenaamde CE-markering voor bouwpro ducten. Via het CE-label worden de eigenschappen van producten op een zelfde Europese manier aangegeven, waardoor bijvoorbeeld vloerplaten uit Duitsland en Portugal gemakkelijker met elkaar vergeleken kunnen worden. Hierdoor wordt het eenvoudiger om in andere landen je waar aan de man te brengen, zonder dat er nog allerlei dubbele controles aan de grens plaatsvinden. 24 VISIE VISIE 25

14 KOMO Visie - Lodewijk Niemöller KOMO Visie - Lodewijk Niemöller KOMO en CE zijn twee verschillende zaken. CE heeft alleen betrekking op bouwproducten an sich, terwijl we bij KOMO al lang geleden de beweging hebben ingezet naar certificering/attestering van bouwproducten en bouwdelen in hun toepassing. Accreditatie: een cruciale pijler In een competitieve markt is de behoefte van aanbieders groot om zich van elkaar te onderscheiden. Keurmerken bieden zo n onderscheid. Helaas viert opportunisme hoogtij en is er vaak sprake van de slager die zijn eigen vlees keurt. Bovendien werkt de wildgroei aan keurmerken en erkenningsregelingen inflatie aan betekenis en gepercipieerde toe ge voegde waarde in de hand. Accreditatie (lees: onafhankelijke controle van de controleurs) is dus een cruciale randvoorwaarde voor een duurzaam en betrouwbaar kwaliteitsborginginstrument. Niemöller: KOMO is zo n instrument, dat uitgevoerd wordt door louter door de Raad voor Accreditatie erkende certificatie-instellingen. In het kader van de fundamentele herziening van de bouwregelgeving verdient het sterke aanbeveling dat de overheid zich alleen nog maar richt op door de Raad voor Accreditatie erkende kwaliteitsborginginstrumenten, die niet gekoppeld zijn aan één individuele organisatie. Twee verschillende zaken In Nederland wordt het CE-label al veel gebruikt, maar in andere Europese landen wordt het systeem totaal genegeerd. Daarom heeft de Europese Commissie besloten om de tot nu toe geldende Richtlijn Bouwproducten vanaf 1 juli 2013 om te zetten in een Bouwproductenverordening die rechtstreeks van kracht is in alle EU-landen. Omdat Nederland de Europese Richtlijn Bouwproducten al had omarmd verandert er fundamenteel niet zoveel. Andere keurmerken blijven voor private opdrachtgevers aanvullend mogelijk als de zekerheid en toegevoegde waarde voor de afnemer wordt verhoogd. De suggestie dat het KOMO kwaliteitsverklaring toch wat aan macht inboet, wuift Niemöller dan ook meteen weg. KOMO en CE zijn twee verschillende zaken. CE heeft alleen betrekking op bouw producten an sich, terwijl we bij KOMO al lang geleden de beweging hebben ingezet naar certificering van bouwproducten en bouwdelen in hun toepassing. Daarnaast hebben we bouwdelen (samengestelde bouwproducten) onder certificaat, zoals houtskeletbouw, dakconstructies en dakkapellen. In de toekomst komen daar ook volledige bouwwerken als woningen onder certificaat bij. Tenslotte richten wij ons ook op specifieke bouwprocessen en diensten. Voor installatiewerkzaamheden (KOMO-Instal), de plaatsing van gevelelementen, dakwerk zaamheden, metselwerkzaamheden, betonreparatie, het aanbrengen van wegmarkeringen en voor afbouwwerkzaamheden (KOMO-Afbouw) is er al een KOMO procescertificatieregeling beschikbaar. Op die terreinen begeeft CE zich überhaupt niet. Kort gezegd biedt KOMO meer zekerheid en maakt dat het werk efficiënter verloopt. Aanvragen voor bouw vergunningen kosten minder tijd. Ingangscontroles op de bouwplaats zijn eenvoudiger en de faalkosten dalen. En dat betekent dus alles bij elkaar een forse besparing in tijd en in kosten. Fabrikant eigen verklaring Afgezien van de reikwijdte van de twee labels, ziet de KOMO-directeur inhoudelijk toch ook wel veel verschillen. CE is een fabrikanten eigen verklaring. Door het Europese Normalisatie-Instituut worden per product zogenaamde geharmoniseerde normen opgesteld. Een producent mag vervolgens zelf bepalen welke productkarakteristieken hij onder het CE-label declareert.ook het niveau en de tolerantie mag de fabrikant dan zelf bepalen. Het kan daardoor dus gebeuren dat een kozijn onder CE-label van leveran cier A toch hele andere eigenschappen en kwaliteit heeft als een met CE-markering getooid kozijn van fabrikant B. Bij KOMO-certificatie worden zowel het kwaliteitssysteem als de producten regelmatig door een onafhankelijke externe partij gecontroleerd. CE is dus gewoon qua controle minder streng dan ons systeem. Bovendien is de CE-markering gebaseerd op Europese productnormen, terwijl bij ons de eisen aansluiten bij de specifieke situatie in de Nederlandse bouw. Zo zijn in KOMO, indien van toepassing, ook de vereisten vanuit het besluit Bodemkwaliteit meegenomen en sluit het direct aan op de relevante prestatie-eisen uit het Bouwbesluit. Razendsnel Toch heeft de verankering van CE binnen de Bouwproductenverordening wel z n uitwerking op KOMO. Niemöller: KOMO staat voor toegevoegde waarde, dus we moeten geen zaken dubbel gaan doen. Die toegevoegde waarde zal per productgroep verschillen, maar van belang is dat we ons keurmerk zo inrichten dat het optimaal aansluit bij de behoeften van afnemers en voorschrijvers van bouwproducten. In een razendsnel veranderende bouwmarkt is het zaak om flexibel te zijn. Bij KOMO hebben we een structuur waardoor we snel op veranderingen kunnen inspringen. Op dat vlak zal Europese normalisatie, waar rekening moeten worden gehouden met de behoeften van 27 lidstaten, altijd achterblijven. Erkende kwaliteitsverklaringen: efficiëntie voor de overheid In de visie van KOMO blijven erkende kwaliteitsverklaringen ook in de toekomst een belangrijk instrument om conformiteit met overheidsregelgeving (zoals het Bouwbesluit 2012 en het Besluit Bodemkwaliteit) aan te tonen. Deze door de stichting Bouwkwaliteit beheerde verklaringen moeten door het bevoegd gezag worden geaccepteerd als voldoende bewijs dat aan het Bouwbesluit, respectievelijk het Besluit Bodemkwaliteit, is voldaan. Hiermee wordt de toetsing door de overheid terug gebracht tot een administratieve afwikkeling. Dit past perfect in de trend en wens van de terugtredende overheid. 26 VISIE VISIE 27

15 Komo Visie - Marcel Engels Marcel Engels, Voorzitter Uneto-VNI: Een toekomst vol kansen voor installateurs Wie over twintig jaar naar de installatiebranche kijkt, ziet een geheel andere wereld. En toch ook weer niet, betoogt de voorman van de installateurs Marcel Engels. Rioleringen zul len blijven lekken en de kleinere installateurs zullen altijd prima service blijven verlenen aan particulieren en bedrijven. Maar er komen heel veel nieuwe moge lijk heden aan. De toekomst zit vol met kansen voor installateurs. Vanzelfsprekend zullen we in de toekomst behoefte blijven houden aan good old loodgieters. En onze cv s zullen ook over vijfentwintig jaar nog steeds hun onder houdsbeurten nodig hebben. Vanzelfsprekend zullen we in de toekomst behoefte blijven houden aan good old loodgieters. En onze cv s zullen ook over vijfentwintig jaar nog steeds hun onder houdsbeurten nodig hebben, ook al gaat dat dan tegen die tijd meteen gepaard met een check-up van de zonne panelen op het dak. Maar dat de installatiebranche ingrij pend zal gaan veranderen, daar twijfelt Marcel Engels, voorzitter van branche-organisatie Uneto-VNI, geen moment aan. Kijk alleen al naar het elektrische vervoer. Dat is toch met een duidelijke opmars bezig. De infra structuur die daar straks aan laadpalen en dergelijke voor nodig is, betekent werk voor de installateur. En wat te denken van energievoorziening. Dan heb ik het niet alleen over energiebesparing, wat nu al een groeimarkt is, maar bijvoorbeeld ook over smart grids. Ener gie opwekking zal in de toekomst veel meer decentraal plaats vinden. Via grootschalige zonne- en windenergie, maar ook via bijvoorbeeld de zonnecellen bij particulieren op het dak. Aangezien dat aanbod onvoorspelbaarder is, zal het voor netwerkbeheerders steeds lastiger worden om vraag en aanbod op het net in evenwicht te houden. Door middel van smart grids, intelligente ener gie- 28 VISIE VISIE 29

16 Komo Visie - Marcel Engels Komo Visie - Marcel Engels netwerken, kan er snel geanticipeerd worden op fluctuaties in het aanbod. Om daar lachend aan toe te voegen: U ziet, de installateur blijft onmisbaar. Ook in de toekomst. Pa of ma naar een zorgvoorziening Naast deze reeds ingezette ontwikkelingen heeft Engels grote verwachtingen van de zorgmarkt. Dan bedoel ik niet het cure-deel, maar dan heb ik het over care. Het duurt niet lang meer voordat het wonen en het zorgen in de ouderenzorg gesplitst gaat worden, voor wat betreft de vergoeding ervan. De redenatie is dat je sowieso huisvesting nodig hebt en daar dus zelf voor zult moeten Aanbestedingen moeten echt anders betalen en dat voortaan alleen het zorg-deel nog door de overheid cq. de verzekering wordt vergoed. Op zich is dat natuurlijk ook niet onterecht. Er zijn genoeg mensen die maar wat gelukkig zijn als pa en/of ma naar een zorgvoorziening gaan. De eigen bijdrage is een schijntje en de erfenis blijft dus mooi in stand. Als dat gaat veranderen, denk ik dat er toch veel ouderen zullen zijn die, als ze toch voor hun eigen huisvesting moeten betalen, zo lang mogelijk in hun eigen vertrouwde huis willen blijven wonen. Daar liggen kansen voor de installatiebranche. Wij kunnen dit optimaal faciliteren en moeten er tevens voor zorgen dat dit soort thuiszorg betaalbare opties worden. Denk bijvoorbeeld aan alarmsystemen of val- de tectiesystemen. Dat gaat echt een grote markt worden. Ik zie het er ook nog wel van komen dat daar een beoordelingsrichtlijn voor ontwikkeld gaat worden. Voor een duurzame zorg-inrichting in je huis. Er wordt met heel scherpe prijzen ingeschreven, maar zodra de klus binnen is, wordt er echt wel voor gezorgd dat elders in het traject de marges gemaakt worden. Over tien jaar zijn de PPS en, de publiek-private samenwerkingen, in zwang, waarbij de design-constructmain tain variant, eventueel in combinatie met Energy Service Company s (ESCo s) leidend zal zijn. APK op installaties Wat in ieder geval op de schop gaat is het systeem van aanbestedingen. Dat werkt helemaal niet, aldus de voor zitter die zijn hamer aan het eind van dit jaar zal over dragen aan Titia Siertsema. Er wordt met heel scherpe prijzen ingeschreven, maar zodra de klus binnen is, wordt er echt wel voor gezorgd dat elders in het traject de marges gemaakt worden. Ik denk ook dat in de toekomst design en kwaliteit een veel belangrijkere rol zullen gaan spelen bij de gunning van het werk. Over tien jaar zijn de PPS en, de publiek-private samenwerkingen, in zwang, waarbij de design-construct-maintain variant, eventueel in combinatie met Energy Service Company s (ESCo s) leidend zal zijn. Dit heeft er ook mee te maken dat de overheid de verantwoordelijkheid voor het bouwen terug zal gaan leggen naar de gebouw- of woningeigenaar. Er komt veel minder overheidstoezicht. Dat zie je nu al. Minder regelgeving is ook het credo van het huidige kabinet. Alhoewel Engels het vrijere bouwen ondersteunt, heeft de koepel voor de installatiebranche daar ten aanzien van een bepaald punt ook last van. We strijden al jaren voor een soort van APK op installaties. Met enige regelmaat, afhankelijk van het soort installatie, een verplichte keuring. Dat komt de veiligheid van installaties echt ten goede. Maar zeker in het huidige tijdsgewricht wil de politiek daar niet aan. En met de adviezen van de commissie Dekker, publiek wat moet, privaat wat kan, in gedachten, zie ik dat ook niet gaan veranderen in de toekomst. We kijken nu naar de mo ge lijkheid om verzeke raars achter zo n initiatief te scharen. Als branche hebben wij veilige én energiezuinige instal laties hoog in het vaandel staan. Een regelmatige check-up is daarom belangrijk. Online beoordelingen De installatiebranche speelt een voortrekkersrol als het om certificatie gaat. Naast nog vijf andere werkzaamheden binnen de bouw, bestaat er voor het installeren een procescertificaat, KOMO Instal, waarmee kwalitatief hoog waardige uitvoering gegarandeerd wordt. Engels is echter de eerste om dat te relativeren. Vanzelf biedt het een extra zekerheid, maar het zit toch in de mensen. Het is echt niet moeilijk om een aan alle kanten gecertificeerde installatie te bouwen, die toch niet werkt. Maar goed, we zijn voorstander van certificering. De markt wordt echter wel steeds transparanter door bijvoorbeeld online be oor delingen van klanten. Hierdoor wordt al een stukje van de functie van certificering, het vertrouwen geven, overgenomen. Bonuspunten De toegevoegde waarde van KOMO Instal zie ik met name voor de grotere installateurs, die omvangrijke, com plexe projecten doen. Dan is het KOMO-keurmerk een garantie voor afnemers dat zo n installateur dat soort zaken aankan. En ook nog op een kwalitatief hoogstaande manier. Wat wel jammer is, is dat opdrachtgevers op dit moment dat keurmerk nog niet echt waarderen. Je krijgt er geen bonuspunten voor bij aanbestedingen of iets dergelijks. Ik denk dat KOMO daaraan moet gaan werken. Hun keurmerken moeten nog meer bekendheid krijgen als kwaliteitsmerk, maar daarnaast ook tastbare voordelen opleveren voor installateurs. Basiseigenschappen Voor de kleinere installatiebedrijven met een paar mede werkers die service verlenen aan particulieren en bedrijven, heeft het KOMO-label niet zo n waarde. Daar werkt het lidmaatschap van Uneto- VNI al als een keurmerk. We werken er binnen de vereniging dan ook hard aan om onze naam wat dat betreft goed te houden. Maar ik sluit ook niet uit dat we in de toekomst nog wat meer vakinhoudelijke eisen aan ons lidmaatschap gaan stellen, laten we het basiseigenschappen noemen, zodat het op die manier nog wat extra invulling aan het keurmerkschap van Uneto-VNI geeft. 30 VISIE VISIE 31

17 KOMO Visie - Henk Klein Poelhuis KOMO Visie - Henk Klein Poelhuis Henk Klein Poelhuis, voorzitter AFNL: Over 20 jaar heeft iedereen een skill card De trend zal niemand onbekend in de oren klinken. De samenleving wordt individualistischer, de consument mondiger. We hebben dat als bouw een tijd naast ons neer kunnen leggen, maar de crisis werkt nu wel als een breekijzer. Kopers krijgen het voor het zeggen, voorspelt Henk Klein Poelhuis, voorzitter van de Aannemersfederatie Bouw & Infra Nederland. Ook als straks de crisis voorbij is, blijft de vraagzijde de bepalende factor. Dat is een wezenlijk verschil voor de bouw. Uiteindelijk zal het ertoe leiden dat we in kwaliteit een enorme sprong vooruit gaan maken. De trend zal niemand onbekend in de oren klinken. De samenleving wordt individualistischer, de consument mondiger. We hebben dat als bouw een tijd naast ons neer kunnen leggen, maar de crisis werkt nu wel als een breekijzer, aldus Klein Poelhuis. Vragers hebben het voor het zeggen en dat blijft zo. Sterker nog, dat gaat alleen maar verder toenemen. In de koopsector komt steeds meer keuze voor de consument. Daar kunnen we een voorbeeld nemen aan de auto-industrie. Die kant gaan wij ook op. Ik denk dat we op termijn in een situatie terecht komen waarin opdrachtgevers onderdelen als kozijnen, trappen en de keuken uitzoeken en van bouwers gevraagd wordt om dat dan tot een huis te verwerken. De bouw wordt daarmee een heel ander vak. We bouwen niet langer series meer, maar gaan wel steeds meer seriematig bouwen. De opkomst van modulair bouwen is ontegenzeglijk en de weg naar prefab ligt daarmee wijd open. Verregaande specialisatie Volgens Klein Poelhuis, in het dagelijks leven directeur van Kapee Bouwgroep, beperken de ontwikkelingen zich niet tot de nieuwbouw. Driekwart van de markt zal in de toekomst uit renovatie en restauratie bestaan, waarbij verduurzaming uitgangspunt is. Ook daar zal de combinatie van modulair bouwen en maatwerk opgeld doen. Zowel bij nieuwbouw als bestaande bouw zal het gevolg van de ontwikkelingen zijn dat er een verregaande specialisatie optreedt. Hier ligt volgens de voorzitter van AFNL de ene oorzaak voor de kwaliteitssprong die de bouw zal gaan maken. De andere oorzaak schuilt in de vragersmarkt. Opdrachtgevers worden steeds kritischer. Wit uitslaande muren worden niet meer gepikt en in de toekomst zullen mensen ook meer en meer garanties vragen. Dat speelt bijvoorbeeld ook op het gebied van duurzaamheid. Als je in je huis gaat investeren op basis van een bepaalde terugverdientijd doordat je minder energie verbruikt, dan wil je dat die isolatiewaarden wel gegarandeerd worden. Slager en vlees Nu de overheid zich wat lijkt terug te trekken als hoeder van de bouwkwaliteit is volgens Klein Poelhuis de markt zelf aan zet. Ik ben een warm voorstander van een terugtredende overheid op dit vlak. De markt kan dat prima zelf. Sterker nog, we kunnen dat veel beter, omdat we zelf het beste weten waar de kritische punten in het proces liggen. Bij bouwproducten hebben we daar al een goed systeem van beoordelingsrichtlijnen voor. In de toekomst zul je met name zien dat er meer aandacht komt voor het waarborgen van de kwaliteit van processen. Bij de AFNL hebben we daartoe twee jaar geleden onze eigen Kwaliteitsregeling Bouw & Infra (KrBI) opgetuigd, waarin bijvoorbeeld eisen worden gesteld aan opleidingsniveaus en het hanteren van BRL s en URL s. Bedrijven die daaraan meedoen stralen uit dat ze er alles aan willen doen om opperste kwaliteit te leveren. En dat werkt. Leden die de KrBI-regeling toepassen, merken nu al dat ze er extra werk door krijgen. Voor een goede kwaliteitsregeling zul je volgens Klein Poelhuis echter altijd een externe check moeten inbouwen. Het cliché over de slagers eigen vlees is waar. Een keurmerk, zoals onze eigen KrBI-regeling, draait heel erg om integriteit. Je moet het goed willen doen, maar externe controle door een instantie als KOMO blijft onontbeerlijk. Ik kan me ook wel voorstellen dat onze hele regeling op termijn binnen KOMO wordt opgenomen. Daar word je toch helemaal gek van. Die hele rij met afkortingen en logo tjes passen al niet eens meer op je briefpapier. Te lang voor briefpapier Wat Klein Poelhuis een doorn in het oog is, is de wildgroei aan keurmerken. Daar word je toch helemaal gek van. Die hele rij met afkortingen en logo tjes passen al niet eens meer op je briefpapier. Laat staan dat opdrachtgevers begrijpen wat er allemaal achter schuil gaat en wat ze daar dan vervolgens aan hebben. Je moet zo veel mogelijk in één overkoepelend keurmerk willen regelen. Wat er dan op het normblad staat is aan de afnemers. Als zij erom vragen, is het blijkbaar zinvol om het in het certificaat te regelen. Ging dat eerst alleen om de kwaliteit, nu is daar duurzaamheid bij gekomen. Ik verwacht dat daar in de toekomst ook bijvoorbeeld social return on investment aan toegevoegd wordt. Wat daarnaast belangrijk is, is dat we vakmanschap op een of andere manier weten te certificeren. In de United Kingdom is voor bouwvakkers een vakbewijs en het bijhouden daarvan de normaalste zaak van de wereld. Over twintig jaar is een skill card in Nederland ook gemeengoed. 32 VISIE VISIE 33

18 KOMO Visie - Highlights 50 jaar KOMO KOMO Visie - Highlights 50 jaar KOMO 1984 Lancering KOMO attest Lancering KOMO Instal Nieuwe huisstijl en website: KOMO neemt afscheid van de kleur geel Oprichting Stichting Keuring en Onderzoek Overheid (KOMO) op initiatief Vereniging Directeuren van Gemeentewerken Europese commissie stelt de richtlijn bouwproducten vast: basis voor Europese normen en CE-markering Oprichting Stichting Bouwkwaliteit; neemt coördinerende taken van Stichting KOMO over KOMO voldoende bewijs in het kader Bouwstoffenbesluit (nu Besluit Bodemkwaliteit) Lancering KOMO Afbouw Nieuwe Stichting KOMO Europese verordening bouwproducten vastgesteld: CE-markering per 1 juli 2013 verplicht Eerste KOMO certificaat voor PE vuilniszakken Lancering eerste KOMO procescertificaten voor hellende daken Bouwbesluit: introductie term erkende kwaliteitsverklaring 2012 Bouwbesluit 2012: aanpassing KOMObeoordelingsrichtlijnen en kwaliteitsverklaringen Inwerkingtreding Bouwbesluit met directe verwijzing naar KOMOkwaliteitsverklaringen Bouwbesluit 2003: aanpassing KOMObeoordelingsrichtlijnen en kwaliteitsverklaringen Lancering KOMO KlimKeur KOMO kwaliteitsverklaringen. Certificerende instellingen gaan zelfstandig KOMO kwaliteitsverklaringen afgeven: KOMO wordt een collectief merk Lancering KOMO Management voor specifieke diensten. 34 VISIE VISIE 35

CE-markering op bouwproducten: Richtlijn wordt Wet

CE-markering op bouwproducten: Richtlijn wordt Wet CE-markering op bouwproducten: Richtlijn wordt Wet CE-markering: Wat is het, wat wordt het en wat moeten we ermee in de dakenbranche? Inderdaad, wat moeten we ermee want op dit moment is de bouwsector

Nadere informatie

Bouwbesluit 2012. CE-markering en Erkende kwaliteitsverklaringen

Bouwbesluit 2012. CE-markering en Erkende kwaliteitsverklaringen Bouwbesluit 2012 CE-markering en Erkende kwaliteitsverklaringen Een groot aantal voorschriften over het (ver)bouwen, gebruiken en slopen van gebouwen en andere bouwwerken is samengevoegd in het Bouwbesluit

Nadere informatie

CE en KOMO. Resultaten CE werkgroep. Ton van Beek IKOB-BKB Voorzitter CE-werkgroep

CE en KOMO. Resultaten CE werkgroep. Ton van Beek IKOB-BKB Voorzitter CE-werkgroep CE en KOMO. Resultaten CE werkgroep Ton van Beek IKOB-BKB Voorzitter CE-werkgroep Goed materiaal voorkomt problemen 2 Inhoud Inleiding Opdracht CE werkgroep Kaders Uitwerking 3 Dit zit er achter een certificaat

Nadere informatie

Workshop: Kwaliteit voor kleine en grote bouwwerken

Workshop: Kwaliteit voor kleine en grote bouwwerken Workshop: Kwaliteit voor kleine en grote bouwwerken Wat is BouwGarant Algemeen: Met ruim 1500 aangesloten bouwbedrijven het grootste keurmerk van de bouw in Nederland. Alle deelnemers worden periodiek

Nadere informatie

1. Voor welke deelregelingen wilt u zich certificeren?

1. Voor welke deelregelingen wilt u zich certificeren? Stappenplan naar certificering voor BRL9500 Energieprestatieadvisering Certificeren lijkt ingewikkeld, maar in de praktijk valt het meestal erg mee. In veel bedrijven zijn immers al belangrijke stappen

Nadere informatie

ift Rosenheim Onze producten zijn getest door ift Rosenheim. Wij hebben de testcertificaten van ift Rosenheim beschikbaar op onze website.

ift Rosenheim Onze producten zijn getest door ift Rosenheim. Wij hebben de testcertificaten van ift Rosenheim beschikbaar op onze website. CE markering Bijna alle bouwproducten moeten binnen enkele jaren zijn voorzien van een CE markering. Fabrikanten, producenten en importeurs moeten hiervoor al hun bouwmaterialen en bouwproducten (laten)

Nadere informatie

De klok tikt! U heeft nog een jaar voor Kwaliteitsborging

De klok tikt! U heeft nog een jaar voor Kwaliteitsborging De klok tikt! U heeft nog een jaar voor Kwaliteitsborging Inleiding Kansen? Inleiding Een zegen of last? Inleiding Kwaliteit Een moetje? Inleiding 1. Kader 2. Wat is het doel van de wet 3. Hoe werkt het

Nadere informatie

CE-markering: wat houdt dat in en wat is de waarde ervan?

CE-markering: wat houdt dat in en wat is de waarde ervan? CE-markering: wat houdt dat in en wat is de waarde ervan? Jacques Mertens Csilla Csoke Bent u het bevoegd gezag? CE-Markering regelgeving Csilla Csoke Regelgeving 1. Bouwbesluit: veiligheidsniveau bepalen

Nadere informatie

KOMO betekent kwaliteit voor de bouw. Maar CE-markering dan? ir. Ger J.M. Mars Stichting Bouwkwaliteit

KOMO betekent kwaliteit voor de bouw. Maar CE-markering dan? ir. Ger J.M. Mars Stichting Bouwkwaliteit KOMO betekent kwaliteit voor de bouw. Maar E-markering dan? ir. Ger J.M. Mars Stichting Bouwkwaliteit Stichting BouwKwaliteit (SBK) Stichting BouwKwaliteit (SBK) coördineert en harmoniseert de kwaliteitsborging

Nadere informatie

MaxHuis. wonen op maat MAXHUIS ONTWERPT EN BOUWT UW DROOMHUIS VOOR EEN VASTE EN LAGE PRIJS

MaxHuis. wonen op maat MAXHUIS ONTWERPT EN BOUWT UW DROOMHUIS VOOR EEN VASTE EN LAGE PRIJS MaxHuis wonen op maat MAXHUIS ONTWERPT EN BOUWT UW DROOMHUIS VOOR EEN VASTE EN LAGE PRIJS MAXHUIS ONTWERPT EN BOUWT UW DROOMHUIS VOOR EEN VASTE EN LAGE PRIJS Maxhuis biedt hoogwaardige en ruimtelijke woningen

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Veiligheid als uitgangspunt

Veiligheid als uitgangspunt Veiligheid als uitgangspunt Het brandbeveiligingssysteem dient te zijn afgestemd op het risico dat beschermd moet worden BVI is een geaccrediteerde inspectie-instelling voor brandbeveiligingssystemen Inspectie

Nadere informatie

DOORBRAAK IN DIENSTVERLENING

DOORBRAAK IN DIENSTVERLENING DOORBRAAK IN DIENSTVERLENING Project vereenvoudiging toetsingen indieningskader lichte bouwactiviteiten 25-06-12 1 DOORBRAAK IN DIENSTVERLENING Een beweging in 2010 opgericht door bestuurders gericht op:

Nadere informatie

BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS

BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS PREFAB BADKAMERS De prefab badkamer wint snel terrein in de bouwwereld. Geen wonder, want de prefab badkamer is een kwaliteit product dat de functionaliteit en de uitstraling

Nadere informatie

Je zet niet even een knop om en je bouwt lean

Je zet niet even een knop om en je bouwt lean project De BinnenVergt, Zaltbommel Je zet niet even een knop om en je bouwt lean 1 30 Het zegt al veel dat we tot nu nog geen verzoek tot meerwerk richting de opdrachtgever hebben gedaan. Aannemer Jan

Nadere informatie

Sjablonen voor kwaliteitsdocumenten

Sjablonen voor kwaliteitsdocumenten Sjablonen voor kwaliteitsdocumenten Tekst onder de infotoets Certificaat / Opleveringsbewijs: U kunt de tekst voor een BORG Beveiligingscertificaat, een BORG Opleveringsbewijs alarminstallatie of een BORG

Nadere informatie

Bouwproductenverordening

Bouwproductenverordening Bouwproductenverordening Van kracht vanaf 1 juli 2013 - markering De CE - markering is het "paspoort" van een product, dat aangeeft dat het verhandeld mag worden in om het even welke lidstaat. Vanaf 1

Nadere informatie

Groot in kleinschalige projecten

Groot in kleinschalige projecten Groot in kleinschalige projecten Beheer en onderhoud Verbouw en renovatie Kleinschalige nieuwbouw Gerritsen kleinbouw Nieuw bedrijfsonderdeel, vertrouwde naam In ruim 75 jaar heeft Gerritsen Bouwgroep

Nadere informatie

VRAGENLIJST. Veel succes met invullen en bedankt voor uw reactie. Inleiding. Wat doet de gemeente met de onderzoeksresultaten?

VRAGENLIJST. Veel succes met invullen en bedankt voor uw reactie. Inleiding. Wat doet de gemeente met de onderzoeksresultaten? VRAGENLIJST Inleiding De kwaliteit van de gebouwde omgeving in Houten is mede tot stand gekomen dankzij een strakke sturing op stedenbouwkundige uitgangspunten. Voor de verlening van vergunningen worden

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013

Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013 Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013 Geachte aanwezigen, Nederland heeft een al sterke internationale reputatie als het om deltatechnologie

Nadere informatie

GILDE ALS KWALITEITSBUNDEL VAN LED-SPECIALISTEN

GILDE ALS KWALITEITSBUNDEL VAN LED-SPECIALISTEN GILDE ALS KWALITEITSBUNDEL VAN LED-SPECIALISTEN Innovatieve oplossingen Stichting Knooppunt Innovatie Elektrotechniek Nederland, kortweg KIEN, is in 2011 opgericht om innovatie in de elektrotechniek te

Nadere informatie

KOMO CERTIFICATIE EN DE CE-markering VAN BOUWPRODUCTEN. 1. De uitgangspunten voor de CE-markering

KOMO CERTIFICATIE EN DE CE-markering VAN BOUWPRODUCTEN. 1. De uitgangspunten voor de CE-markering KOMO CERTIFICATIE EN DE CE-markering VAN BOUWPRODUCTEN 1. De uitgangspunten voor de CE-markering De Europese Richtlijn Op 21 december 1988 is de Richtlijn Bouwproducten van kracht geworden voor producten

Nadere informatie

MaxHuis. wonen op maat MAXHUIS ONTWERPT EN BOUWT UW DROOMHUIS VOOR EEN VASTE EN LAGE PRIJS

MaxHuis. wonen op maat MAXHUIS ONTWERPT EN BOUWT UW DROOMHUIS VOOR EEN VASTE EN LAGE PRIJS MaxHuis wonen op maat MAXHUIS ONTWERPT EN BOUWT UW DROOMHUIS VOOR EEN VASTE EN LAGE PRIJS MAXHUIS ONTWERPT EN BOUWT UW DROOMHUIS VOOR EEN VASTE EN LAGE PRIJS Maxhuis biedt hoogwaardige en ruimtelijke woningen

Nadere informatie

een veilig gevoel: dat wil toch iedereen?

een veilig gevoel: dat wil toch iedereen? een veilig gevoel: dat wil toch iedereen? Een GND-deur, een ECHT veilig gevoel GND is een stichting waar 14 toonaangevende Nederlandse deurenfabrikanten bij zijn aangesloten. Samen maken we ons sterk voor

Nadere informatie

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld,

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, heeft wel de toekomst. Over vijf jaar zal één op de vijf bouwwerken in Nederland volgens een concept gebouwd worden. Wat is dat en wat betekent het voor

Nadere informatie

COBc-dag 2011 CE markering en kwaliteitsverklaringen in de NL bouwpraktijk

COBc-dag 2011 CE markering en kwaliteitsverklaringen in de NL bouwpraktijk COBc-dag 2011 CE markering en kwaliteitsverklaringen in de NL bouwpraktijk Amsterdam 10 november 2011 Ir. J.R. Kuil KIWA Certificatie instituut Aangewezen als Notified Body 0620 Voor richtlijn bouwproducten

Nadere informatie

Installaties. Elektrotechniek. A&B Electrotechniek verzorgt praktische en op maat gesneden installaties voor uiteenlopende opdrachtgevers.

Installaties. Elektrotechniek. A&B Electrotechniek verzorgt praktische en op maat gesneden installaties voor uiteenlopende opdrachtgevers. Denkt met u mee Showroom A&B Electrotechniek Installaties Elektrotechniek. A&B Electrotechniek verzorgt praktische en op maat gesneden installaties voor uiteenlopende opdrachtgevers. Beveiligingsinstallaties.

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Toezicht en Handhaving in beweging

Toezicht en Handhaving in beweging Toezicht en Handhaving in beweging Wico Ankersmit. Directeur ERM 3 december 2013 1 De positie van toezicht en handhaving Commissie fundamentele verkenning Bouw (commissie. Dekker) Privaat wat kan, publiek

Nadere informatie

Van Swaay Aangenaam. Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay. Projectontwikkeling. Groot- & Utiliteitsbouw.

Van Swaay Aangenaam. Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay. Projectontwikkeling. Groot- & Utiliteitsbouw. Van Swaay Aangenaam Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay Van Swaay is een aannemingsbedrijf en projectontwikkelaar met stevige roots in Wageningen. Onze activiteiten richten zich voornamelijk

Nadere informatie

Verslag inspiratiemeeting 19 mei 2015

Verslag inspiratiemeeting 19 mei 2015 Verslag inspiratiemeeting 19 mei 2015 Verandering. De transitie waarin de bouw terecht is gekomen is een zeer actueel onderwerp. De laatste 15 tot 20 jaar heeft er een grote verandering plaatsgevonden

Nadere informatie

Tineke Kronshorst. (Projectleider Bouwmelding) Procesregisseur veiligheid. Advies Veiligheid

Tineke Kronshorst. (Projectleider Bouwmelding) Procesregisseur veiligheid. Advies Veiligheid Tineke Kronshorst (Projectleider Bouwmelding) Procesregisseur veiligheid Advies Veiligheid Bouwmelding Commissie (Dekker) Fundamentele Verkenning Bouw Onderzoek naar de rol van wet- en regelgeving in het

Nadere informatie

Verder na Dekker Innovatie van de bouwregelgeving

Verder na Dekker Innovatie van de bouwregelgeving BOUWREGELWERK.ORG Dr. ir. N.P.M. Scholten Verder na Dekker Innovatie van de bouwregelgeving Politieke doelstelling PAGINA 2 1. Versterken van de positie van de opdrachtgever/eindgebruiker 2. Realisatie

Nadere informatie

Het bewijs voor kwaliteit en veiligheid. Certificeren Onderzoeken & Beproeven Branchekeurmerk

Het bewijs voor kwaliteit en veiligheid. Certificeren Onderzoeken & Beproeven Branchekeurmerk Het bewijs voor kwaliteit en veiligheid Certificeren Branchekeurmerk 2 Certificeren Branchekeurmerk Samen met SKG naar een hoger niveau P 04 P 06 P 10 SKG is gespecialiseerd in het deskundig en onafhankelijk

Nadere informatie

totaaladvies en persoonlijke aandacht

totaaladvies en persoonlijke aandacht totaaladvies en persoonlijke aandacht assurantiën makelaardij hypotheken financieel advies uw wensen Opnieuw beginnen in het huis van uw dromen. Financiële verplichtingen aangaan voor een periode van soms

Nadere informatie

De weg naar vernieuwing in de bouw

De weg naar vernieuwing in de bouw De weg naar vernieuwing in de bouw De gebruiker centraal Ruimte voor innovatie Efficiënter bouwproces Toekomstbestendige gebouwen Flexibele huisvesting Bijdrage aan duurzame leefomgeving Meer rendement

Nadere informatie

ZON PRIVE ZONNIG VOORDEEL. Informatiebrochure over de zonnepanelenactie exclusief voor medewerkers van gemeente Utrecht

ZON PRIVE ZONNIG VOORDEEL. Informatiebrochure over de zonnepanelenactie exclusief voor medewerkers van gemeente Utrecht ZONNIG VOORDEEL ZON PRIVE 2013 Informatiebrochure over de zonnepanelenactie exclusief voor medewerkers van gemeente Utrecht De actie loopt tot en met 30 september 2013 2 Zon-Privé Utrecht Schoon, Slim

Nadere informatie

Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad als volgt. 1

Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad als volgt. 1 De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dr. R.H.A. Plasterk Postbus 20011 2500 EA Den Haag bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag correspondentieadres Postbus 90613 2509 LP Den Haag

Nadere informatie

PRIVATE KWALITEITSBORGING Projectfolder PILOT PRIVATE KWALITEITSBORGING IN DE GEMEENTE KAAG EN BRAASSEM 2016

PRIVATE KWALITEITSBORGING Projectfolder PILOT PRIVATE KWALITEITSBORGING IN DE GEMEENTE KAAG EN BRAASSEM 2016 PRIVATE KWALITEITSBORGING Projectfolder PILOT PRIVATE KWALITEITSBORGING IN DE GEMEENTE KAAG EN BRAASSEM 2016 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 1.1 ACHTERGROND... 3 2 PRIVATE KWALITEITSBORGING... 3 2.1 WAT

Nadere informatie

Energiereductie met een ESCo. Jan-Maarten Elias Unica Ecopower

Energiereductie met een ESCo. Jan-Maarten Elias Unica Ecopower Energiereductie met een ESCo Jan-Maarten Elias Unica Ecopower Inhoud 1. Over Unica Ecopower 2. Huidige en toekomstige energie wetgeving 3. Wat is een ESCo 4. Europese Gedragscode voor ESCo s 5. Voorbeeld

Nadere informatie

Zonne-energie in 6 stappen

Zonne-energie in 6 stappen Zonne-energie in 6 stappen Bart van den Bosch 10 / 9 / 2014 U bent enthousiast over het idee om zelf zonneenergie op te wekken. En u overweegt om zonnepanelen aan te schaffen voor uw woning. Zeer waarschijnlijk

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Tijd voor goed vertrouwen

Tijd voor goed vertrouwen Tijd voor goed vertrouwen Tijd voor goed vertrouwen Het Keurmerk uitvaartzorg Het Keurmerk zie ik als het BOVAG-keurmerk in de autobranche. Door op juiste wijze te werken, ben je helder, transparant en

Nadere informatie

Europese regelgeving brandkleppen

Europese regelgeving brandkleppen Europese regelgeving brandkleppen Europese Bouwproducten richtlijn In 1989 werd de Europese bouwproductenrichtlijn ingevoerd. Deze richtlijn werd ingevoerd om technische belemmeringen van de handel binnen

Nadere informatie

Academische zitting Samen innoveren - Marc Justaert

Academische zitting Samen innoveren - Marc Justaert Academische zitting Samen innoveren - Marc Justaert Zaterdag 20 juni 2015, 16u, Square Brussels Meeting Center, Kunstberg, 1000 Brussel --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V.

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V. Certificeren Waardevol?? KVGM Improvement Solutions: + Specialisten in verbetermanagement + 20 jaar ervaring + 6 deskundige, gedreven en pragmatische professionals + Praktische aanpak waarbij de klantorganisatie

Nadere informatie

TOTAL COST OF OWNERSHIP

TOTAL COST OF OWNERSHIP Nieuwe perspectieven op TOTAL COST OF OWNERSHIP INTELLIGENT BUILDING SPECIALS Investeren in comfort en energiebesparing loont Ondernemingen en overheidsorganisaties zijn zich er steeds meer van bewust

Nadere informatie

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen!

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Jaarprogramma 2011 Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Meer dan wordt u aangeboden door het Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom

Nadere informatie

Perselectief Interim. Specialistisch Interim Management

Perselectief Interim. Specialistisch Interim Management Perselectief Interim Specialistisch Interim Management Inleiding De laatste economische ontwikkelingen hebben organisaties nieuwe uitdagingen gegeven. Of het nu de sector bouw is of onderwijs & overheid,

Nadere informatie

INSTITUUTvoorBOUWKWALITEIT EIT. Het nieuwe stelsel in een notendop. Harry Nieman Hajé van Egmond

INSTITUUTvoorBOUWKWALITEIT EIT. Het nieuwe stelsel in een notendop. Harry Nieman Hajé van Egmond 1 : Verbetering kwaliteitsborging in de bouw Kenmerk Het nieuwe stelsel in een notendop AAN: Datum Maart 2014 Onderwerp Beschrijving stelsel private kwaliteitsborging Harry Nieman Hajé van gmond Inleiding

Nadere informatie

presentatie voor de contactgroep KAM-Infra, de KAM-dag Donderdag 8 november 2012, Bouw- en Infra Park te Harderwijk

presentatie voor de contactgroep KAM-Infra, de KAM-dag Donderdag 8 november 2012, Bouw- en Infra Park te Harderwijk CPD CPR presentatie voor de contactgroep KAM-Infra, de KAM-dag Donderdag 8 november 2012, Bouw- en Infra Park te Harderwijk voorstellen Coördinator CE markerings activiteiten van Kiwa Nederland B.V. als

Nadere informatie

SALARISADMINISTRATIE

SALARISADMINISTRATIE SALARISADMINISTRATIE Zelf doen of uitbesteden? Leuk dat je ons partner kennisdocument hebt gedownload. In kennisdocumenten in samenwerking met horecabranche experts brengen wij je op de hoogte van de voor

Nadere informatie

De consumenten beoordeelden de concepten met een rapportcijfer en noemden één woord/term per concept dat bleef hangen. Zie hieronder de uitkomsten.

De consumenten beoordeelden de concepten met een rapportcijfer en noemden één woord/term per concept dat bleef hangen. Zie hieronder de uitkomsten. UITKOMSTEN WONINGPANEL DE VOORSPRONG: Woningpanel De Voorsprong > Inleiding Tijdens De Voorsprong 2013 vroeg Energiesprong een woningpanel de verschillende concepten te beoordelen. De groep van 33 consumenten,

Nadere informatie

gemeente Eindhoven 1) Is het college op de hoogte van het onderzoek van Vereniging Eigen Huis omtrent de stijging van de bouwleges?

gemeente Eindhoven 1) Is het college op de hoogte van het onderzoek van Vereniging Eigen Huis omtrent de stijging van de bouwleges? gemeente Eindhoven Inboeknummer 13bst01442 Beslisdatum B&W 27 augustus 2013 Dossiernummer 13.35.103 (2.2.2) RaadsvragenVan de raadsleden dhr. F. van den Broek en dhr. J. Legrom (VVD) over Bouwleges Vandaag

Nadere informatie

Evaluatie bedrijfsbezoeken vakgroep Dak- en Gevelbegroeners

Evaluatie bedrijfsbezoeken vakgroep Dak- en Gevelbegroeners Evaluatie bedrijfsbezoeken vakgroep Dak- en Gevelbegroeners Begin 2014 zijn de vakgroepleden Dak- en Gevelbegroeners door het bestuur bezocht. De inhoud van deze ledenbezoeken is als volgt samen te vatten:

Nadere informatie

Kunst en Cultuur. De Stadsgehoorzaal

Kunst en Cultuur. De Stadsgehoorzaal Voorzitter, VV2000/Leefbaar Vlaardingen is diep teleurgesteld en geloof mij, dat is een understatement maar wij moeten het netjes houden. De raad heeft het college op pad gestuurd om alle op- en aanmerkingen

Nadere informatie

Bouw uw toekomst samen met BouwTeam Oost

Bouw uw toekomst samen met BouwTeam Oost Bouw uw toekomst samen met BouwTeam Oost Over BouwTeam Oost Sinds 1999 is BouwTeam Oost actief in de bouw sector als bouwbedrijf, en profileert zicht sindsdien als een traditionele kwaliteitsbouwer. Met

Nadere informatie

Werken met een Architect. Jeroen de Vries Architecten

Werken met een Architect. Jeroen de Vries Architecten Werken met een Architect Jeroen de Vries Architecten WERKEN MET EEN ARCHITECT Je loopt rond met het idee je droomhuis te gaan bouwen of je huis te laten verbouwen, maar eigenlijk weet je niet precies hoe

Nadere informatie

Enkele type certificaten: Procescertificaat NL-BSB en KOMO certificaat Productcertificaat Systeemcertificaat Certificaat van vakbekwaamheid

Enkele type certificaten: Procescertificaat NL-BSB en KOMO certificaat Productcertificaat Systeemcertificaat Certificaat van vakbekwaamheid Enkele type certificaten: Procescertificaat NL-BSB en KOMO certificaat Productcertificaat Systeemcertificaat Certificaat van vakbekwaamheid CE-markering managementsysteemcertificaat Fabrikant eigen verklaring

Nadere informatie

Forum Spoor & Infra; de tijdlijn. 14 februari 2014 Koene Talsma Wim Holleman

Forum Spoor & Infra; de tijdlijn. 14 februari 2014 Koene Talsma Wim Holleman Forum Spoor & Infra Forum Spoor & Infra; de tijdlijn 14 februari 2014 Koene Talsma Wim Holleman De Tijdlijn Instelling Regieraad Bouw 2004 Innovatiebrief 2 e Kamer 2006 Tunnelproblematiek! 2009 Haardvuursessies

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland Overweegt u nieuwbouw of renovatie van een school? Deze folder geeft u inzicht in wat publiekprivate samenwerking (pps) bij scholen inhoudt. Wanneer

Nadere informatie

Waar moeten instrumenten voor kwaliteitsborging aan voldoen? Hajé van Egmond

Waar moeten instrumenten voor kwaliteitsborging aan voldoen? Hajé van Egmond Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen Waar moeten instrumenten voor kwaliteitsborging aan voldoen? Hajé van Egmond Wat gaan we bespreken? Hoe zit de wetgeving straks in elkaar? Welke eisen worden er bij

Nadere informatie

fundamentele verbetering voor grondgebonden woningbouw

fundamentele verbetering voor grondgebonden woningbouw fundamentele verbetering voor grondgebonden woningbouw KanaalBreedPlaat gecertificeerd KOMO HET BESTE VAN TWEE WERELDEN De KanaalBreedPlaat combineert het beste van de kanaalplaatvloer en de breedplaatvloer.

Nadere informatie

CPR en onafhankelijke kwaliteitsborging

CPR en onafhankelijke kwaliteitsborging CPR en onafhankelijke kwaliteitsborging Informatiebijeenkomst voor de Branchevereniging Breken en Sorteren 17 februari 2015 Erik-Jan de Bont, Certificatiemanager PROGRAMMA Wat wil ik met u delen? Welke

Nadere informatie

Toezicht nationale instellingen Betaalinstellingen en bijzondere projecten. Pagina 1 van 5

Toezicht nationale instellingen Betaalinstellingen en bijzondere projecten. Pagina 1 van 5 Inleiding Maarten Gelderman voor seminar "Zeven toezichttips om je instelling compliant te laten zijn" voor de sector betaalinstellingen van woensdag 9 september 2015 1 Toezicht nationale instellingen

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

CE-markering, NL-BSB en KOMO

CE-markering, NL-BSB en KOMO CE-markering, NL-BSB en KOMO Hoe zit dat nu met al de merken die van toepassing zijn op producten die door de leden van NeMO op de markt zijn gebracht? Nederlandse Mortel Organisatie NeMO Pagina 1 van

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

MODEL. veiligheid door samenwerking

MODEL. veiligheid door samenwerking MODEL Integrale Brandveiligheid Bouwwerken veiligheid door samenwerking Brandveiligheid Rookmelders, sprinklersystemen en brandtrappen; brandveiligheidsmaatregelen vullen elkaar aan en zijn vaak onlosmakelijk

Nadere informatie

Normen voor de kunststofsector. Relatie met CE-markering en wetgeving?

Normen voor de kunststofsector. Relatie met CE-markering en wetgeving? Infosessie normalisatie kunststoffen Normen voor de kunststofsector. Relatie met CE-markering en wetgeving? Anne Marie Dalle Deceuninck NV 03-10-2013 1 CE markering en wetgeving Construction Products Directive

Nadere informatie

Thermische prestatie contracten

Thermische prestatie contracten 10 november 2005 Thermische prestatie contracten Conform ISSO-publicatie 74 Bert Elkhuizen Chrit Cox TNO Bouw en Ondergrond te Delft Contactgegevens: 015 276 33 10 Bert.Elkhuizen@tno.nl Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat

Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat Oranjeburgh Royaal ROYAAL WONEN wonen OP op EIGEN eigen KAVEL kavel Ontwerp de buitenkant

Nadere informatie

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties prof dr wim derksen Aan de directeur Bouwen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de heer drs J.M.C. Smallenbroek zondag 23 november 2014 Geachte heer Smallenbroek, Op uw verzoek

Nadere informatie

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu TECHNISCH BEHEER Zorgeloze kwaliteit TECHNISCH BEHEER Onze samenleving verandert snel. Waar in het verleden volstaan kon worden met een eenvoudig inspanningscontract voldoet dit veelal niet meer aan de

Nadere informatie

BRL 5023 Het proces van het meten van trillingen

BRL 5023 Het proces van het meten van trillingen BRL 5023 Het proces van het meten van trillingen Inhoud Introductie IKOB-BKB Certificatie Aanleiding Inhoud Toepassingsgebied Eisen Uitvoering certificatie Betekenis Opdrachtgevers Verzekeraars Gemeenten

Nadere informatie

Brandkwaliteit gebouwen omhoog door private kwaliteitsborging

Brandkwaliteit gebouwen omhoog door private kwaliteitsborging Nationaal Brandveiligheidsevenement Brandkwaliteit gebouwen omhoog door private kwaliteitsborging De op handen zijnde nieuwe Wet Kwaliteitsborging biedt de opmaat voor meer private verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

Partner in brandbeveiliging

Partner in brandbeveiliging Partner in brandbeveiliging Brandveilig! Brand is de grootste nachtmerrie voor iedere ondernemer. Altebra zorgt dat u rustig kunt slapen! Wij leveren en onderhouden slimme sprinklerinstallaties om uw bedrijf

Nadere informatie

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies Vaillant & rendement Technisch Project Advies meer rendement van uw project? Begin bij Vaillant Technisch Project Advies tijdige inschakeling TPA Uw winst Hoe blijven we samen aan de voortdurend aangescherpte

Nadere informatie

Bestuursrecht in beweging Van publiek naar privaat? Dr. A.R. Neerhof

Bestuursrecht in beweging Van publiek naar privaat? Dr. A.R. Neerhof Bestuursrecht in beweging Van publiek naar privaat? Dr. A.R. Neerhof Wetgevingsbeleid: doelstellingen Doelen: Verantwoordelijkheid voor publieke/maatschappelijke taken zoveel mogelijk bij betrokkenen zelf

Nadere informatie

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren / Opmerkingen uit de Yellow paper sessie van 25-06-2014 Omvang 1. Alleen voor grote bedrijven met grote projecten 2. Te

Nadere informatie

Nieuwe skills in een nieuwe werkelijkheid. Dick Laheij 7 oktober

Nieuwe skills in een nieuwe werkelijkheid. Dick Laheij 7 oktober Nieuwe skills in een nieuwe werkelijkheid Dick Laheij 7 oktober Thema De bouwwereld is aan het veranderen, innovatieve technieken doen hun intrede, energie-eisen worden opgeschroefd. Wat betekent dat voor

Nadere informatie

Nieuwe. Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen. bpm

Nieuwe. Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen. bpm Nieuwe afdeling in de keten Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen Visser & Smit Hanab is een aannemersbedrijf waarvan de business unit Distributie de uitvoering voor zijn rekening neemt. Om

Nadere informatie

MVO. Be-Pall International BV Zilverstraat 4, 8211 AN Lelystad Tel 0320-234940 http:/www.be-pall.nl

MVO. Be-Pall International BV Zilverstraat 4, 8211 AN Lelystad Tel 0320-234940 http:/www.be-pall.nl Be-Pall International BV Zilverstraat 4, 8211 AN Lelystad Tel 0320-234940 http:/www.be-pall.nl Een bedrijf waar Mensen gezamenlijk werken aan een kwalitatief en milieuvriendelijk product, rekening houdend

Nadere informatie

Bouwbedrijf Van Grunsven realiseert De Rooije Hoeven

Bouwbedrijf Van Grunsven realiseert De Rooije Hoeven j u n i 2 0 1 013 Bas van de Laar (l) en Eric van Grunsven (r) Samenwerking op basis van kwaliteit en betrouwbaarheid Bouwbedrijf Van Grunsven realiseert De Rooije Hoeven Langzaam maar zeker worden de

Nadere informatie

Wédéflex Established. Meesters in bewezen duurzaamheid

Wédéflex Established. Meesters in bewezen duurzaamheid Wédéflex Established Meesters in bewezen duurzaamheid Nog eens 10 jaar extra zekerheidsstelling Onze opdrachtgevers zijn het eens: kiezen voor Wédéflex Established is kiezen voor zekerheid. En dat bewijzen

Nadere informatie

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer Uw samenwerking met HVL Service, Onderhoud en Beheer kan in verschillende contractvormen worden vastgelegd. Samen stellen wij een gedetailleerd onderhoudsplan op en formuleren wij een overeenkomst op maat,

Nadere informatie

DUURZAAM BOUW & WOONCONCEPT FAB5+ BOUWEN MET FAB5+

DUURZAAM BOUW & WOONCONCEPT FAB5+ BOUWEN MET FAB5+ DUURZAAM BOUW & WOONCONCEPT FAB5+ BOUWEN MET FAB5+ BOUWEN MET FAB5+ FAB5+ DUURZAAM BOUW & WOONCONCEPT 02 Inhoud Introductie 3 Het 5S-bouwsysteem? 5 Waarom 5S gebruiken? 7 Isolatiewaarde 11 De praktijk

Nadere informatie

Dé perfecte partner voor uw bouwplannen! Recreëer, werk en leer in een perfecte omgeving. Neem vandaag nog contact op voor meer informatie

Dé perfecte partner voor uw bouwplannen! Recreëer, werk en leer in een perfecte omgeving. Neem vandaag nog contact op voor meer informatie TLBURG TLBURG Recreëer, werk en leer in een perfecte omgeving U wil de juiste omgeving om in te recreëren, sporten, werken of leren. Met onze services kunnen wij zo n omgeving voor u realiseren. Design

Nadere informatie

Een toekomstperspectief voor kwaliteit in groen

Een toekomstperspectief voor kwaliteit in groen 2020 110 JAAR GROENKEUR 0 JAAR GROENKEUR Een toekomstperspectief voor kwaliteit in groen Voorwoord Stichting Groenkeur bestond in september 2013 10 jaar. Een goed moment om stil te staan bij de successen

Nadere informatie

BLIX Consultancy BV. Hoe kies je de juiste windturbine voor je project

BLIX Consultancy BV. Hoe kies je de juiste windturbine voor je project BLIX Consultancy BV Hoe kies je de juiste windturbine voor je project In deze presentatie Introductie BLIX Hoe kies je de juiste windturbine voor je project Techniek Turbinevermogen en powercurve Aandachtspunten

Nadere informatie

Perselectief Interim. Specialistisch Interim Management

Perselectief Interim. Specialistisch Interim Management Perselectief Interim Specialistisch Interim Management Inleiding De laatste economische ontwikkelingen hebben organisaties nieuwe uitdagingen gegeven. Of het nu de sector bouw is of onderwijs & overheid,

Nadere informatie

CE-markering voor de Branche Breken en Sorteren

CE-markering voor de Branche Breken en Sorteren CE-markering voor de Branche Breken en Sorteren BRBS Recycling CE markering op bouwproducten I. Algemeen II. Informatie CE markering III. Mandaat toeslagmaterialen IV. Prestatieverklaring V. Verplichtingen

Nadere informatie

good life is about brightness LUXIMPROVE it s all about brightness specialisten in professionele LED oplossingen www.luximprove.

good life is about brightness LUXIMPROVE it s all about brightness specialisten in professionele LED oplossingen www.luximprove. good life is about brightness specialisten in professionele LED oplossingen LUXIMPROVE it s all about brightness www.luximprove.com 2 LuxImprove Bright world... ...de wereld om ons heen draait om licht.

Nadere informatie

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw 2011 Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw Veelzijdigbouw Walnootstraat 26 2461 DV Ter Aar Telefoon 06-43822608 Fax 0847-593939 info@veelzijdigbouw.nl www.veelzijdigbouw.nl Het bouwproces volgens

Nadere informatie

Wijzigingsblad BRL 2502

Wijzigingsblad BRL 2502 Wijzigingsblad BRL 2502 Korrelvormig materialen met een volumieke massa van ten minste 2000 kg/m 3 Vaststelling, aanvaarding en bindend verklaring Vastgesteld door College van Deskundigen Korrelvormige

Nadere informatie

Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis. Samen ondernemen, samen sterk!

Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis. Samen ondernemen, samen sterk! Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis Samen ondernemen, samen sterk! 1 2 3 Een eerste blik op het integrale bouw- en installatieproces Uw rol als opdrachtgever Actueel voorbeeld: uitbesteding bouwtechnische

Nadere informatie