Wet studievoorschot hoger onderwijs Reactie Nibud op het wetsvoorstel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wet studievoorschot hoger onderwijs Reactie Nibud op het wetsvoorstel"

Transcriptie

1 Wet studievoorschot hoger onderwijs Reactie Nibud op het wetsvoorstel Dit stuk geeft de visie van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) op het wetsvoorstel weer. Hierbij belichten we het voorgestelde nieuwe stelsel van studiefinanciering vanuit de missie van het Nibud: het vergroten van de financiële zelfredzaamheid van de consument. We gaan in op de kansen en de uitdagingen, de zorgen en de kanttekeningen die we bij het wetsvoorstel hebben. Inleiding Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) is een onafhankelijke stichting die informeert en adviseert over financiën van huishoudens. Het Nibud is een stichting met een missie. Het Nibud heeft ten doel de zelfredzaamheid van consumenten -waaronder studenten- op het gebied van de huishoudfinanciën te vergroten. Enerzijds door consumenten in staat te stellen zelf beslissingen te nemen en keuzes te maken die van invloed zijn op hun budget en anderzijds door deskundigheid van institutionele kaders te verhogen, voor zover deze middels hun beleid, advisering en/of voorlichting invloed hebben op het budget van consumenten. Doel introductie van een nieuw studiefinancieringsstelsel Het stelsel van studiefinanciering wordt hervormd om tot een doelmatiger en rechtvaardiger studiefinancieringsstelsel te komen, waarin de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd blijft. De hervormingen zijn er op gericht om er voor te zorgen dat een toekomstgerichte onderwijsagenda voor het hoger onderwijs kan worden uitgevoerd en zo de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Het wetsvoorstel Wet studievoorschot hoger onderwijs, waarin een nieuw stelsel van studiefinanciering wordt geïntroduceerd, gaat dit najaar door de Tweede en Eerste Kamer worden behandeld. Belangrijke punten uit het wetsvoorstel zijn dat de basisbeurs wordt vervangen door een studievoorschot, waarmee studenten de huidige basisbeurs kunnen lenen. De studieschuld kan tegen een gunstige terugbetaalregeling worden afgelost, door een langere terugbetaaltermijn (35 i.p.v. 15 jaar) en een ruimere draagkrachtregeling. In het nieuwe stelsel blijft de huidige aanvullende beurs bestaan en iets verhoogd, waarbij de hoogte voor thuis- en uitwonende studenten hetzelfde wordt. Daarnaast blijft de ov-kaart voor studenten overeind. Met de invoering van het nieuwe studiefinancieringsstelsel wordt de bijverdiengrens voor studenten in het hoger onderwijs afgeschaft. Nibud reactie op wetsvoorstel studievoorschot/ 1

2 Geen beoordeling van de realisatie van beoogde doelstellingen Het is niet aan het Nibud om te beoordelen of met het wetsvoorstel zoals dat er nu ligt, de beoogde doelstellingen worden gerealiseerd en de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd blijft. Ook heeft het Nibud vanuit haar rol en missie geen mening of het goed of slecht is dat de basisbeurs wordt afgeschaft en het studievoorschot wordt geïntroduceerd. Visie vanuit de missie van het Nibud Maar het Nibud kan -vanuit haar doelstelling om de financiële zelfredzaamheid van consumenten te vergroten en te zorgen dat consumenten controle hebben en houden op hun geldzaken - wel een oordeel geven over het wetsvoorstel, de wijze waarop het studievoorschot daarin is vormgegeven en de communicatie en voorlichting rondom het studievoorschot. Hieronder benoemen we een aantal aspecten naar aanleiding van het wetsvoorstel: De gevolgen voor de (terugbetaling van) schulden De framing en communicatie rondom het studievoorschot en studieschulden De voorlichting over het studievoorschot en de opbouw en de afbetaling van schulden De registratie van studieschulden Mogelijke neveneffecten De gevolgen voor de (terugbetaling van) schulden Het Nibud verwacht dat met de afschaffing van de basisbeurs meer studenten in het hoger onderwijs zich genoodzaakt voelen om te gaan lenen en dat de gemiddelde studieschuld van degenen met een studieschuld hoger zal worden. Dit is hetgeen het Centraal Planbureau 1 ook heeft doorgerekend. degenen die nu al lenen, gemiddeld meer Nu de basisbeurs wordt afgeschaft, zullen veel studenten genoodzaakt zijn ook dat bedrag te lenen, waardoor die studieschuld alleen maar hoger zal worden. Het Nibud is niet tegen lenen, mits dit op een bewuste en verantwoorde manier gebeurt. Dit is het geval als alleen wordt geleend wanneer de aankoop noodzakelijk is, alternatieve bekostigingsmethoden niet mogelijk zijn en wanneer aan de spelregels van het lenen (zie kader) wordt gehouden. Verantwoord lenen: de spelregels van lenen Zorg dat de rente en aflossing (de maandelijkse betalingsverplichting) binnen het budget past Zorg dat de lening niet langer loopt dan de periode dat dat de aankoop wordt gebruikt. M.a.w. zorg dat een laptop die je maximaal 2 jaar wilt gebruiken niet over 4 jaar nog aan het terugbetalen bent Betaal niet meer rente voor je lening dan nodig is. Vergelijk de percentages en de voorwaarden. 1 CPB (2013). Aflossing studieschuld bij sociaal leenstelsel. CPB Notitie, Den Haag: Centraal Planbureau Nibud reactie op wetsvoorstel studievoorschot/ 2

3 Lenen voor de studie kan een bewuste en verantwoorde lening zijn. Het Nibud kan dan ook begrijpen dat een student er voor kiest om een studieschuld aan te gaan als er geen andere financiële mogelijkheden zijn om de studie te bekostigen. Bovendien is studeren een investering in de toekomst, waar men nog lange tijd de vruchten van kan plukken. Het Nibud plaatst echter vraagtekens of de manier waarop de terugbetalingsregeling van de studieschulden nu wordt vormgegeven en gepositioneerd bijdraagt aan bewust en verantwoord leengedrag van (oud-)studenten. Volgens het Nibud kan het leiden tot: Een norm en standaard die niet gericht is op het aflossen van schulden Hogere totaalbedragen die jongeren over de gehele looptijd aan het terugbetalen zijn Onnodig hogere schulden Een norm en standaard die niet gericht is op het aflossen van schulden Een grote verandering met de introductie van het studievoorschot is dat de terugbetalingsregeling wordt aangepast (versoepeld), waarbij: De terugbetaaltermijn wordt verlengd van 15 naar 35 jaar. De aflossingsverplichting pas gaat gelden vanaf 100% van het wettelijk minimumloon (inclusief vakantietoeslag) i.p.v. 84%. De maximale aflossing per jaar wordt 4% van het inkomen boven de draagkrachtvrije voet in plaats van 12% van het inkomen. Het Nibud maakt zich zorgen over de wijze waarop in het wetsvoorstel de nadruk wordt gelegd op de soepelere terugbetalingregeling. In de Memorie van Toelichting wordt herhaaldelijk de verlichting van de terugbetaallasten benadrukt, en daarmee aangegeven dat de financiële verplichtingen van de betaling van rente en aflossing na afronding van de studie meevallen. Een langere duur van de terugbetaling heeft diverse gevolgen: Het brengt met zich mee dat een student over de gehele looptijd genomen een hog er bedrag betaalt voor dezelfde hoogte van de studieschuld bij 35 jaar dan bij 15 jaar. Het geeft een verkeerd signaal af. Het draagt er toe bij dat het hebben van schulden normaal is, terwijl er op ingezet zou moeten worden dat het aanpakken van schul den normaal is. Het Nibud pleit er dan ook voor dat het uitgangspunt zou moeten zijn dat wordt gekeken hoe iedere oud-student in zijn situatie zo snel mogelijk de studieschuld kan aflossen in plaats van te benadrukken dat de terugbetalingsregeling heel soepel is en een studieschuld na afronding van de studie lage maandlasten met zich mee brengt. Een dergelijk beeld zou er toe kunnen leiden naar een verschuiving van de leenmentaliteit in zijn algemeenheid ( het is niet erg om te lenen ) en dat er onnodig extra/meer wordt geleend. Een schuld blijft een schuld: over de gehele looptijd is men duurder uit Dat studenten 35 jaar de tijd krijgen om terug te betalen, betekent een lagere maandelijkse last voor afgestudeerden na hun studie dan zij zouden hebben bij een aflostermijn van 15 jaar. De studieschuld moet echter nog steeds terugbetaald worden en de rente loopt hierdoor ook extra lang door. Nibud reactie op wetsvoorstel studievoorschot/ 3

4 Het Nibud vindt dat de financiële gevolgen hiervan onderbelicht worden. Over de gehele looptijd genomen en uitgedrukt in euro s van nu, resulteert dit er in dat het totale bedrag dat moet worden terugbetaald uiteindelijk hoger is dan het bedrag dat men -bij dezelfde schuld- zou moeten terugbetalen met een kortere aflosperiode. Onderstaande tabel laat dit voor een studieschuld van euro zien bij 2 verschillende rentestanden 2. Door de langere looptijd is de student dus uiteindelijk meer geld kwijt. totaal betaalde bedrag aan rente en aflossing (bij aflossing in 15 en 35 jaar) (in bedragen van nu) 15 jaar 35 jaar verschil schuld: euro (2,5% rente; 1,5% inflatie) schuld: euro (4% rente; 1,5% inflatie) Voor het Nibud bevestigt dit de relevantie om als overheid er op in te zetten dat oud-studenten zo snel mogelijk hun studieschuld aflossen en dat de systematiek van het terugbetalen zo wordt vormgegeven dat de standaardoptie (de default ) is om in 15 jaar tijd de schuld af te lossen, ook als daarmee het percentage van het inkomen dat wordt afgelost per jaar hoger ligt dan de 4%. Mocht iemand vervolgens financieel niet in staat zijn dit bedrag per maand op te brengen, dan kan alsnog worden berekend wat iemand per maand wel kan betalen en de looptijd vervolgens worden verlengd. Er zijn ons geen geluiden bekend dat het huidige terugbetaalpercentage van maximaal 12% van het inkomen per jaar voor de meeste studenten financieel niet op te brengen is. Gezien het hoge percentage studieschulden dat binnen de 15 jaar wordt terugbetaald, lijkt de jaarlijkse maximale terugbetaling in het huidige systeem bij de meeste oud-studenten niet tot problemen te leiden. Lenen om te investeren, niet voor de fun Geld lenen voor het bekostigen van de funuitgaven is, in tegenstelling tot het lenen voor de studie zelf, volgens het Nibud niet verantwoord. Uit het Nibud Studentenonderzoek 2012 was 22 procent van de studenten met een studieschuld bij DUO het eens met de stelling: ik leen omdat dat het leven gewoon relaxter en leuker maakt. Het Nibud maakt zich zorgen of dit percentage niet zal toenemen met de wijze waarop het studievoorschot nu wordt gepresenteerd, waarbij sterk de nadruk wordt gelegd op de gunstige terugbetaalregeling en de lage maandlasten voor rente en aflossing na afronding van de studieschuld. Deze wijze van communiceren werkt het mogelijk in de hand dat studenten meer gaan lenen dan daadwerkelijk noodzakelijk is voor het bekostigen van de studie. 2 Hierbij is uitgegaan van een annuitaire aflossing van de studieschuld, zoals ook is gedaan bij de berekeningen op p.53 van het wetsvoorstel Nibud reactie op wetsvoorstel studievoorschot/ 4

5 Framing en communicatie rondom de (terugbetaling van) studieschulden Het Nibud pleit ervoor dat studieschulden en de aflossing er van worden gepositioneerd en geframed er toe bijdragen dat het zo snel mogelijk aflossen -binnen de financiële mogelijkheden die er zijn- de norm en standaard wordt. Het Nibud ziet hier diverse mogelijkheden toe: Communiceer niet over de lage maandlasten bij het afbetalen van een studieschuld, maar over de voordelen van het zo snel mogelijk aflossen van de schuld. Maak de standaardoptie voor aflossing van de studieschuld 15 jaar in plaats 35 jaar (dit wordt dan het vooringevulde aantal jaren) Schaf de aanloopfase af en laat studenten direct beginnen met aflossen (en verhoog eventueel de jokerjaren met 2 jaar). Zij behouden immers sowieso het uitstel van terugbetaling als het financieel niet haalbaar is en/of door gebruik te maken van de 5 (of 7) jokerjaren. Vanuit de gedragseconomie en sociale psychologie is bekend dat de standaardopties veel invloed hebben op het gedrag en daarmee de keuzes die mensen maken. Op deze manier kan het gedrag van oud-studenten bij het aflossen van de studieschulden op een positieve manier, onbewust beïnvloed worden en een duwtje in de goede richting krijgen, namelijk: het inzetten op het zo snel mogelijk aflossen van de studieschulden. Afschaffing aanloopfase Net als in het huidige stelsel van studiefinanciering bestaat er een aanloopfase. In deze twee jaren, startend vanaf 1 januari nadat het recht op studiefinanciering stopt, hoeft de oud -student met studieschuld de studieschuld nog niet terug te betalen. Het Nibud pleit er voor om deze aanloopfase af te schaffen en er op in te zetten dat studenten direct in het kalenderjaar na afronding van de studie, starten met aflossen van de studieschuld. De belangrijkste redenen hiervoor: Zo stimuleert de overheid dat oud-studenten zo snel mogelijk beginnen met het aflossen van schulden, in plaats van hier standaard mee te wachten en twee jaar uit te stellen, waarbij de totale schuld oploopt (a.g.v. de rente). De grootste moeilijkheid voor consumenten is om hun uitgavenpatroon aan te passen aan veranderende omstandigheden. Als een oud-student in de standaardsituatie twee jaar wacht met het terugbetalen, komt er na twee jaar een extra (grote), maandelijks terugkerende kostenpost bij. Dit heeft consequenties voor andere uitgaven: het bestedingspatroon zal moeten worden aangepast. Wanneer direct na de studie men reeds met deze kostenpost wordt geconfronteerd, wordt hier direct mee rekening gehouden en hoeft men het uitgavenpatroon niet na 2 jaar onnodig bij te stellen. Indien een oud-student financieel niet in staat is om direct een deel van de studieschuld af te lossen, is de mogelijkheid sowieso geboden om de terugbetaling te verlagen of uit te stellen. In plaats van afschaffing van de aanloopfase kan er ook voor worden gekozen dat studenten direct na afronding van hun studie een brief ontvangen waarbij de standaard is om direct te Nibud reactie op wetsvoorstel studievoorschot/ 5

6 starten met het aflossen van de studieschuld (dit als default zetten), maar waarbij er ook de mogelijkheid is om na 1 of 2 jaar te starten. Voorlichting over studievoorschot en opbouw en afbetaling schulden Het Nibud is blij om in de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel te lezen dat het ministerie het van groot belang acht dat (aankomende) studenten goed worden voorgelicht over de financiële consequenties van de nieuwe wet. Ons inziens is dit een onmisbaar aspect, niet alleen bij de introductie van het nieuwe stelsel, maar permanent, voor alle nieuwe studenten. Goede voorlichting vergroot de kans op verantwoord leengedrag bij de studenten, waarbij studenten weten waar ze ja tegen zeggen. Het Nibud vindt het belangrijk om in de voorlichting rondom de financiële consequenties van het studievoorschot onderscheid te maken tussen verschillende doelgroepen: Aankomende studenten Bestaande studenten Afgestudeerden met een studieschuld Studenten die nu aan het einde van de bachelorfase zitten en in beginnen aan een master Ouders van (aankomende) studenten Voorlichting aan aankomende en bestaande studenten Belangrijk is dat (aankomende) studenten weten hoe het stelsel van studiefinanciering in elkaar zit, wat de voorwaarden zijn bij het lenen en wat de kosten zijn van de keuzes die ze maken. Kosten en gevolgen tijdens de studie, maar ook ná de studie. Hierbij wil daarbij benadrukken dat er verschillende fases kunnen worden onderscheiden in de voorlichting aan studenten: Voorlichting voorafgaand aan de studie: voorbereiding op de kosten van studeren: o hoe ziet het studiefinancieringsstelsel er uit? o welke kosten kun je verwachten? o wat zijn de consequenties van het aangaan van een studieschuld voor nu en later? Voorlichting ten tijde van de studie: o met welke uitgaven heb je tijdens je studie te maken? o hoe veranderen kosten als je op kamers gaat? o hoeveel heb ik maandelijks nodig om rond te komen? hoe kan ik zorgen dat ik rondkom? o wat betekenen de keuzes nu voor later? o wat zijn de consequenties van (meer) studieschuld opbouw voor tijdens de studie en na de studie? Voorlichting aan het einde van de studie: o hoe werkt de terugbetaling van de studieschuld? wat zijn de voorwaarden hierbij? o met welke maandelijkse kosten aan aflossing en rente moet er rekening worden gehouden? Nibud reactie op wetsvoorstel studievoorschot/ 6

7 Uit het Nibud Studentenonderzoek 2012 blijkt dat veel studenten onvoldoende op de hoogte zijn als het gaat om de leenvoorwaarden van DUO. Zo weet maar bijna de helft van de respondenten dat je direct rente opbouwt over je lening, en niet pas als je bent afgestudeerd. Ook weten de meeste studenten (71%) niet hoe vaak de rente verandert in de aflosfase. Met de verwachting dat meer studenten gaan lenen en ook een hogere studieschuld gaan opbouwen, vindt het Nibud het wenselijk dat studenten van dergelijke informatie op de hoogte zijn. Het Nibud werkt graag mee aan het vormgeven en invullen van deze voorlichting, zoals ook in de Memorie van Toelichting wordt benoemd (p.78). Het Nibud heeft sowieso al verschillende voorlichtingsmaterialen ontwikkeld, zoals de Geldwijzer Studenten. De informatie in dit boekje laat zien wat er op financieel gebied bij komt kijken als je gaat studeren. Met de Studieleenwijzer, een digitale tool, kunnen studenten berekenen hoe de aflossing van hun studieschuld op hun startsalaris zal gaan drukken. Voorlichting aan ouders Het Nibud mist in de beschrijving van de gewenste voorlichting, de voorlichting richting ouders. Dit is om twee redenen van groot belang: Jongeren hechten, ook op oudere leeftijd, veel waarde aan hun ouders als vraag -en informatiebaak over geldzaken. Ouders zijn de belangrijkste raadgever voor jongeren, ook na hun 18 e. Met de invoering van het studievoorschot zullen mogelijk meer studenten langer bij hun ouders blijven wonen en mogelijk neemt bij een deel van de ouders de financiële bijdrage aan hun kind toe. Uit recent onderzoek van het Nibud 3 blijkt dat ouders voor jongeren de belangrijkste vraagbaak en leerbron zijn, ook na hun 18 e, ook als ze uitwonend zijn. Jongeren leren het meeste van hun ouders als het om geldzaken gaat, ook de 18- t/m 24-jarigen. Bovendien praten meer jongeren met hun ouders dan met vrienden over geldzaken. Met ouders praat men bovendien met name over serieuze onderwerpen, terwijl met vrienden vooral vergelijken op geldgebied: hoeveel verdienen zij, hoeveel hebben zij voor iets betaald et cetera. Omdat ouders zo n belangrijke raadgever zijn voor de jongeren, kan via de ouders ook de jongeren worden bereikt. Daarom is het ook relevant voorlichting specifiek op ouders van studerende kinderen te richten. Dit is ook relevant, omdat hun (financiële) rol mogelijk groter wordt zonder basisbeurs. Voorlichting aan huidige bachelor studenten Extra aandacht is gewenst voor de huidige 1 e, 2 e en 3 e jaars bachelor studenten. Zij zijn degenen die een basisbeurs gewend zijn omdat ze die al 3 jaar hebben ontvangen en straks niet meer 3 Schors, A van der, en M. van der Werf (2014). Jongeren en geld; de financiële situatie en hulpbehoefte van 12-t/m 24-jarigen. Utrecht: Nibud. Nibud reactie op wetsvoorstel studievoorschot/ 7

8 ontvangen als ze aan een master beginnen. Zij hebben hun uitgavenpatroon afgestemd op de inkomsten die zij ontvangen, waar een basisbeurs ontvangen. Zij zullen dus daadwerkelijk een inkomensterugval ervaren en moeten hun uitgaven daarop aanpassen. Dit is niet het geval bij nieuwe studenten; zij hebben niet eerder een basisbeurs ontvangen en zijn dus ook niet gewend aan deze inkomstenbron. De noodzaak tot aanpassing is daardoor kleiner. Voorlichting en bewustwording op een impliciete manier Voorlichting kan heel expliciet via informatieverstrekking via brochures, in magazines, op websites, op middelbare scholen, roc s, hogescholen en universiteiten, tijdens introductiedagen en via studieverenigingen et cetera. Het is relevant dat op zo veel mogelijk manieren (aankomende) studenten worden benaderd om zo zoveel mogelijk studenten te bereiken en op de hoogte te stellen van het studiefinancieringsstelsel, de financiële keuzes en consequenties en de gevolgen van de (financiële) keuzes. Er zijn echter ook meer impliciete manieren om (aankomende) studenten bewust te maken van de consequenties keuzes die ze (kunnen) maken. Voorbeelden daarvan zijn: Een verplichte vraag inbouwen als een student geld wil gaan lenen: Weet je zeker dat je dit bedrag wilt gaan lenen? Met daarbij de toevoeging: Houd er rekening mee dat je na je studie ongeveer XXX euro aan maandelijkse lasten moet gaan betalen (waarbij het bedrag toeneemt, als je meer gaat lenen). hierdoor wordt de student direct bewust dat het lenen nu, voor later consequenties heeft In het proces van het afsluiten van een studielening, een tool inbouwen zoals het Financieel Studieplan, zodat men direct visueel krijgt hoe de lening oploopt en hoe hoog de studieschuld zal zijn aan het einde van de looptijd. Bij het afsluiten van de lening aangeven wat vergelijkbare anderen per maand lenen Bij het afsluiten van de lening jongeren de mogelijkheid bieden inzicht te geven in hun uitgaven, waarmee de student kan vaststellen hoeveel hij wel of niet moet l enen om de noodzakelijke uitgaven te betalen en/of om rond te komen gezien zijn bestedingspatroon. Zorgen dat op het moment dat gestart wordt met het afbetalen van de studieschuld, iedereen via de Studieleenwijzer wordt geleid, zodat iemand weet welk deel van zijn budget (inkomen) hij kwijt is aan de maandelijkse rente+aflossing en wat dat dus betekent voor de verdere bestedingsmogelijkheden. Deze laatste tool kan ook al eerder in de studie ingezet worden, zodat het leengedrag desgewenst nog bijgestuurd k an worden. Landelijke registratie van studieschulden Het Nibud pleit voor een landelijke registratie van studieschulden. Nu studieschulden nog meer zullen gaan voorkomen en de hoogte van de schulden naar verwachting zal toenemen, is het wenselijk dat studieschulden, net als andere leningen, geregistreerd staan. Zo worden kunnen alle financiële verplichtingen in ogenschouw worden genomen. Een aflossing van een studieschuld is dat ook. Uiteindelijk doel hiervan is dat hypothecair krediet verantwoord is. Nibud reactie op wetsvoorstel studievoorschot/ 8

9 Op dit moment vragen hypotheekverstrekkers al naar de hoogte van de studieschuld bij een hypotheek aanvraag, maar zij kunnen het antwoord van de consument niet controleren. Alleen door registratie kunnen hypotheekverstrekkers een volledig beeld krijgen van degene die een hypotheek aanvragen. Een dergelijk register voor hypotheekverstrekkers zou via DUO kunnen verlopen op via BKR. Dit betekent overigens niet dat het Nibud vindt dat een studieschuld op dezelfde manier moet worden behandeld als consumptief krediet. Dit is nu ook al niet het geval. Sinds 2013 bestaat er een uniforme wijze waarop banken en verzekeraars de studieschuld meenemen bij het berekenen van de leencapaciteit. Momenteel wordt 0,75% van de studieschuld in aanmerking genomen als financiële last per maand. Als de studieschuld over een langere periode wordt verdeeld, kan dit percentage mogelijk omlaag, omdat de financiële verplichtingen bij dezelfde schuld per jaar lager worden. Uiteindelijk doel is dat het hypothecair krediet verantwoord is. Het is daarom zaak dat aankomende studenten zo snel mogelijk voorgelicht worden door de overheid/duo over de precieze details van het nieuwe stelsel, zodat ze zich voldoende (financieel) kunnen voorbereiden. Neveneffecten Effecten voor huurtoeslag ouders De afschaffing van de basisbeurs leidt er mogelijk toe dat meer studenten langer thuis blijven wonen, om te besparen op kosten. Voor ouders in huurwoningen die huurtoeslag is het belangrijk om na te gaan in hoeverre dit van invloed is op de hoogte van de huurtoeslag, omdat het inkomen van het kind ook wordt meegerekend bij het vaststellen van de huurtoeslag. Leren zelfstandig te wonen Op kamers wonen is een manier om met nieuwe, noodzakelijke, uitgaven om te gaan: de huur, internet en televisie aansluiting, voedingskosten. Door als student op kamers te wonen leer je zelfstandiger te worden, ook op financieel gebied. Uit recent onderzoek van het Nibud 4 blijkt dat studenten die uitwonend zijn meer met geldzaken bezig zijn dan thuiswonende studenten. Z o hebben ze meer vragen en behoefte aan informatie over geldzaken dan thuiswonenden en controleert een groter gedeelte (80 procent, tegen 64 procent van de thuiswonenden) minstens één keer per week zijn bankrekening. 4 Schors, A van der, en M. van der Werf (2014). Jongeren en geld; de financiële situatie en hulpbehoefte van 12-t/m 24-jarigen. Utrecht: Nibud. Nibud reactie op wetsvoorstel studievoorschot/ 9

Meenemen studieleningen bij acceptatie hypothecair krediet

Meenemen studieleningen bij acceptatie hypothecair krediet Meenemen studieleningen bij acceptatie hypothecair krediet Nibud, mei 2016 Het ministerie van BZK heeft het Nibud advies gevraagd hoe de studieschuld meegenomen dient te worden bij hypotheekverstrekking,

Nadere informatie

De heren Rog en Omtzigt, leden van de Tweede Kamer voor het CDA

De heren Rog en Omtzigt, leden van de Tweede Kamer voor het CDA CPB Notitie Aan: De heren Rog en Omtzigt, leden van de Tweede Kamer voor het CDA Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon Karen van

Nadere informatie

Welkom bij DUO. Johannes Bos Servicekantoor Enschede

Welkom bij DUO. Johannes Bos Servicekantoor Enschede Welkom bij DUO Johannes Bos Servicekantoor Enschede Onderwerpen 1. Hervorming studiefinanciering 2. Vereenvoudigingen 3 OV kaart/studentenreisproduct Hervorming studiefinanciering Basisbeurs wordt lening

Nadere informatie

Studiefinanciering. voor mbo studenten & hoger onderwijs studenten, per 1 september 2015

Studiefinanciering. voor mbo studenten & hoger onderwijs studenten, per 1 september 2015 Studiefinanciering voor mbo studenten & hoger onderwijs studenten, per 1 september 2015 maart 2015 Inleiding Vanaf 1 september 2015 vinden veranderingen plaats in de studiefinanciering. Nog niet elke student

Nadere informatie

Wat weet jij over het leenstelsel?!

Wat weet jij over het leenstelsel?! Resultaten onderzoek Wat weet jij over het leenstelsel? 13-01-2015 Wat weet jij over het leenstelsel? In 2015 staan er ingrijpende veranderingen voor de deur die de toegankelijkheid van het onderwijs onder

Nadere informatie

Hypotheekverstrekking aan mensen met een studieschuld

Hypotheekverstrekking aan mensen met een studieschuld Regelingen en voorzieningen CODE 8.3..40 Hypotheekverstrekking aan mensen met een studieschuld kamervragen bronnen Tweede Kamer Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 0-0 nr. 794 d.d. 9.3.0 en nr. 3308,

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum. 20 april 2010 Kamervragen Van Dijk (SP)

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum. 20 april 2010 Kamervragen Van Dijk (SP) a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering

Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering Achtergrondnotitie van de HBO-raad n.a.v. ideeën over een leenstelsel Den Haag, 3 september 2012 Inleiding In het recente debat over mogelijk

Nadere informatie

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl Studeren in 2015-2016 Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten www.wijzeringeldzaken.nl Alles over studeren en geldzaken op een rij: Zorgen over geld, daar zit niemand op te wachten. Zeker niet

Nadere informatie

Voorlichting studiefinanciering

Voorlichting studiefinanciering Voorlichting studiefinanciering Studievereniging Arago 17 september 2014 Contact www.duo.nl 050-5997755 9.00 17.00 uur Servicekantoor Enschede Ripperdastraat 13 7511 JP Enschede Alleen op afspraak 10.00

Nadere informatie

Studiefinanciering? of sparen voor de studie van uw kinderen

Studiefinanciering? of sparen voor de studie van uw kinderen Studiefinanciering? of sparen voor de studie van uw kinderen De studiefinanciering gaat in september 2015 drastisch veranderen. Het zogenaamde leenstelsel wordt geïntroduceerd. Dat heeft heel veel financiële

Nadere informatie

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl Studeren in 2015-2016 Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten www.wijzeringeldzaken.nl Alles over studeren en geldzaken op een rij: Zorgen over geld, daar zit niemand op te wachten. Zeker niet

Nadere informatie

INHOUD [ 7 ] G E L D W I J Z E R S T U D E N T E N

INHOUD [ 7 ] G E L D W I J Z E R S T U D E N T E N INHOUD Inleiding 9 Studiefinanciering Recht op studiefinanciering 11 Een DigiD aanvragen 12 Inkomsten van DUO 13 Geen recht meer op prestatiebeurs 19 Hoeveel betalen je ouders? 20 Gevolgen van je studieschuld

Nadere informatie

Handreiking STUDENT & FINANCIËN. voor advies & voorlichting aan studenten NATIONAAL INSTITUUT VOOR BUDGETVOORLICHTING

Handreiking STUDENT & FINANCIËN. voor advies & voorlichting aan studenten NATIONAAL INSTITUUT VOOR BUDGETVOORLICHTING Handreiking voor advies & voorlichting aan studenten STUDENT & FINANCIËN NATIONAAL INSTITUUT VOOR BUDGETVOORLICHTING Handreiking STUDENT & FINANCIËN Colofon Aan deze uitgave hebben meegewerkt: Annemarie

Nadere informatie

De colleges van bestuur van de instellingen voor middelbaar beroepsonderwijs. Betreft DatumInwerkingtreding Wet studievoorschot hoger onderwijs

De colleges van bestuur van de instellingen voor middelbaar beroepsonderwijs. Betreft DatumInwerkingtreding Wet studievoorschot hoger onderwijs >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De colleges van bestuur van de instellingen voor middelbaar beroepsonderwijs.. Hoger Onderwijs en Studiefinanciering IPC 2250 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus

Nadere informatie

Onderwerpen. 1. Tegemoetkoming scholieren. 2. Studievoorschot, de nieuwe studiefinanciering. 3. Aanvragen en aanmelden

Onderwerpen. 1. Tegemoetkoming scholieren. 2. Studievoorschot, de nieuwe studiefinanciering. 3. Aanvragen en aanmelden Welkom bij DUO Onderwerpen 1. Tegemoetkoming scholieren 2. Studievoorschot, de nieuwe studiefinanciering 3. Aanvragen en aanmelden ' of eerst tegemoetkoming scholieren? Afhankelijk van leeftijd en studie!

Nadere informatie

Bijlage studiefinanciering en terugbetalen

Bijlage studiefinanciering en terugbetalen Bijlage studiefinanciering en terugbetalen In deze bijlage worden de huidige en de voorgestelde nieuwe wijze van terugbetalen naast elkaar gezet. Aangegeven wordt op welke wijze studenten in beide systemen

Nadere informatie

Consumenteninformatie van de AFM en het Nibud. Loop geen onnodig risico. Verstandig Lenen

Consumenteninformatie van de AFM en het Nibud. Loop geen onnodig risico. Verstandig Lenen Consumenteninformatie van de AFM en het Nibud Loop geen onnodig risico Verstandig Lenen Een lening kan soms uitkomst bieden. Maar geld lenen kan ook voor problemen zorgen. In deze folder van het Nationaal

Nadere informatie

Ministerievan Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Ministerievan Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Ministerievan Onderwijs, Cultuur en Wetenschap >Retouradres Postbus 16375 2500 Bi Den Haag Staten van Curaçao t.a.v. dhr. E.R. Wilsoe en mw. Z.A.M. Jesus-Leito Hoger Onderwijs en studiefinanciering ]PC

Nadere informatie

OCW-Peiling Plannen Studievoorschot (Tussenmeting maart 2015)

OCW-Peiling Plannen Studievoorschot (Tussenmeting maart 2015) OCW-Peiling Plannen Studievoorschot (Tussenmeting maart 2015) Met het oog op de voorbereiding van de voorlichtingsaanpak rond de op handen zijnde invoering van het studievoorschot heeft GfK in opdracht

Nadere informatie

2 Aflossing studieschuld bij leenstelsel

2 Aflossing studieschuld bij leenstelsel CPB Notitie Aan: Ministerie OCW Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon Marcel Lever Datum: 7 juni 2013 Betreft: Aflossing studieschuld

Nadere informatie

Aflossing studieschuld bij sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Aflossing studieschuld bij sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap CPB Notitie 7 juni 2013 Aflossing studieschuld bij sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. CPB Notitie Aan: Ministerie OCW Centraal Planbureau

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 035 Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de introductie van een nieuw stelsel van studiefinanciering in het

Nadere informatie

Deelname-effecten van de invoering van het sociaal leenstelsel in de bachelor- en masterfase

Deelname-effecten van de invoering van het sociaal leenstelsel in de bachelor- en masterfase CPB Notitie 18 januari 2013 Deelname-effecten van de invoering van het sociaal leenstelsel in de bachelor- en masterfase Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap CPB

Nadere informatie

No.W05.13.0145/I 's-gravenhage, 13 juni 2013

No.W05.13.0145/I 's-gravenhage, 13 juni 2013 ... No.W05.13.0145/I 's-gravenhage, 13 juni 2013 Bij Kabinetsmissive van 21 mei 2013, no. 13.001016, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, bij de Afdeling

Nadere informatie

Toetsingskader Sociale leningen studiefinanciering

Toetsingskader Sociale leningen studiefinanciering Toetsingskader Sociale leningen studiefinanciering Noot vooraf: Bij het beantwoorden van de toetsvragen is vooral gebruik gemaakt van het Rapport brede heroverwegingen nr. 7: Studeren is investeren uit

Nadere informatie

September 2014. Jongeren & geld. De financiële situatie en hulpbehoefte van 12- tot en met 24-jarigen. Anna van der Schors Minou van der Werf

September 2014. Jongeren & geld. De financiële situatie en hulpbehoefte van 12- tot en met 24-jarigen. Anna van der Schors Minou van der Werf September 2014 Jongeren & geld De financiële situatie en hulpbehoefte van 12- tot en met 24-jarigen Anna van der Schors Minou van der Werf SAMENVATTING EN CONCLUSIE... 5 De financiële situatie en de beleving

Nadere informatie

Studiekosten en studievoorschot (leenstelsel)

Studiekosten en studievoorschot (leenstelsel) Studiekosten en studievoorschot (leenstelsel) Dit boekje bevat informatie van de kosten voor studiejaar 2016-2017. Je vindt ook informatie over de financiering van je studie d.m.v. het leenstelsel. 201603

Nadere informatie

INHOUD [ 7 ] G E L D W I J Z E R S T U D E N T E N

INHOUD [ 7 ] G E L D W I J Z E R S T U D E N T E N INHOUD Inleiding 9 Studiefinanciering Recht op studiefinanciering 11 Een DigiD aanvragen 12 Inkomsten van DUO 12 Geen recht meer op prestatiebeurs 17 Hoeveel betalen je ouders? 18 Gevolgen van je studieschuld

Nadere informatie

Houd rekening met rentestijgingen

Houd rekening met rentestijgingen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Loop geen onnodig renterisico Houd rekening met rentestijgingen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die geld leent of gaat lenen.

Nadere informatie

Studiefinanciering Lenen en terugbetalen

Studiefinanciering Lenen en terugbetalen Studiefinanciering Lenen en terugbetalen Aangenaam, wij zijn duo DUO staat voor Dienst Uitvoering Onderwijs. We voeren verschillende onderwijswetten en -regelingen uit, namens het ministerie van Onderwijs,

Nadere informatie

Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 33680 Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met het onderbrengen van de basisbeurs voor studenten in de masterfase in het sociaal leenstelsel, het verlengen van de terugbetalingsperiode

Nadere informatie

Onderzoek Afschaffen stufi

Onderzoek Afschaffen stufi Onderzoek Afschaffen stufi 30 Mei 2014 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 29 tot en met 30 mei, deden 1648 jongeren mee. Hiervan waren er 574 scholier en 951 student. De uitslag

Nadere informatie

Datum 11 september 2014 Betreft antwoorden vragen over brief inzake maatregelen ter versterking van de handhaving van de studiefinanciering

Datum 11 september 2014 Betreft antwoorden vragen over brief inzake maatregelen ter versterking van de handhaving van de studiefinanciering >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Hoger Onderwijs en Studiefinanciering IPC 2250 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus

Nadere informatie

Kiezen en aanmelden. Schoonhovens College

Kiezen en aanmelden. Schoonhovens College Kiezen en aanmelden Schoonhovens College 2015 2016 Kiezen vervolgopleiding proces dit jaar gesprek(ken) met de decaan vwo: workshop Erasmus Universiteit bezoek open dagen meeloopdagen/proefstuderen wo:studeren

Nadere informatie

Utrecht, 2011. Het financiële gedrag van kinderen tussen 12 en 18 & de rol van hun ouders

Utrecht, 2011. Het financiële gedrag van kinderen tussen 12 en 18 & de rol van hun ouders Utrecht, 2011 Het financiële gedrag van kinderen tussen 12 en 18 & de rol van hun ouders Samenvatting en Conclusie Geld van de ouders De meeste scholieren krijgen zakgeld (88 procent). Kleedgeld is minder

Nadere informatie

Passend advies bij hypotheken

Passend advies bij hypotheken Passend advies bij hypotheken Rob Goedhart Senior beleidsadviseur Projectleider Nibud GeldGripper 1 Passend advies bij hypotheken Wft -> Bij advies over complexe producten Kennis, ervaring en risicobereidheid

Nadere informatie

Veronderstellingen deelname-effecten van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs

Veronderstellingen deelname-effecten van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs CPB Notitie 25 februari 2013 Veronderstellingen deelname-effecten van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs Uitgevoerd op verzoek van Minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Nadere informatie

Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning

Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning Regelingen en voorzieningen CODE 3.2.3.30 verwachte wijzigingen Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning bronnen Informatieblad Woningmarkt 18.9.2012 Vragen en antwoorden over

Nadere informatie

Geldwijze STUDENT. nieuwste regels! met de STUDIEFINANCIERING LENING OP KAMERS BIJBAANTJE ETC.

Geldwijze STUDENT. nieuwste regels! met de STUDIEFINANCIERING LENING OP KAMERS BIJBAANTJE ETC. Geldwijze r met de nieuwste regels! STUDENT EN STUDIEFINANCIERING LENING OP KAMERS BIJBAANTJE ETC. Geldwijzer Studenten Colofon Aan deze uitgave hebben meegewerkt: Irene Blanken Annemarie Koop Anna van

Nadere informatie

Afbetaling Aflossing Aflossingsvrije lening Beleggingskrediet BKR of Bureau Kredietregistratie Consumptief krediet Creditcard

Afbetaling Aflossing Aflossingsvrije lening Beleggingskrediet BKR of Bureau Kredietregistratie Consumptief krediet Creditcard Begrippenlijst A-Z Afbetaling Als u iets op afbetaling koopt, krijgt u uw aankoop direct mee. Vervolgens betaalt u het aankoopbedrag in termijnen terug. U wordt pas officieel eigenaar van uw aankoop zodra

Nadere informatie

Studiefinanciering hoger onderwijs. Dienst Uitvoering Onderwijs

Studiefinanciering hoger onderwijs. Dienst Uitvoering Onderwijs Studiefinanciering hoger onderwijs Dienst Uitvoering Onderwijs DUO: DIENST UITVOERING ONDERWIJS Servicekantoor Breda Stationsweg 1C 4811 AX Breda Internet: www.duo.nl Infolijn: 050 599 77 55 Inleiding

Nadere informatie

In dit voorwoord wil ik in het kort beschrijven hoe ik aan mijn onderzoeksvraag ben gekomen.

In dit voorwoord wil ik in het kort beschrijven hoe ik aan mijn onderzoeksvraag ben gekomen. 1 Voorwoord In dit voorwoord wil ik in het kort beschrijven hoe ik aan mijn onderzoeksvraag ben gekomen. Hoe kan een betere voorlichting over het nieuwe leenstelsel de keuze voor wel of niet naar het HBO

Nadere informatie

Leengedrag van studenten

Leengedrag van studenten Leengedrag van studenten Een vooronderzoek naar studieleningen, schulden en overige geldzaken Nibud, januari 2010 2 / Leengedrag van studenten Leengedrag van studenten Een vooronderzoek naar studieleningen,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 035 Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de introductie van een nieuw stelsel van studiefinanciering in het

Nadere informatie

Studiekosten en studievoorschot (leenstelsel)

Studiekosten en studievoorschot (leenstelsel) Studiekosten en studievoorschot (leenstelsel) Dit boekje bevat indicatieve informatie van de kosten voor studiejaar 2016-2017. Hierin tref je ook informatie aan over de financiering van je studie d.m.v.

Nadere informatie

Studentenonderzoek 2015

Studentenonderzoek 2015 Anna van der Schors Studentenonderzoek 2015 Achtergrondstudie bij Handreiking Student & Financiën Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Nibud, juni 2015 Anna van der Schors Gea Schonewille

Nadere informatie

STUDIE, STELSEL EN FINANCIËN DANIEL VISSER

STUDIE, STELSEL EN FINANCIËN DANIEL VISSER STUDIE, STELSEL EN FINANCIËN DANIEL VISSER STUDIE, STELSEL EN FINANCIËN Welke consequenties heeft het nieuw sociaal leenstelsel voor het wel of niet volgen van een vervolg studie naar het doorlopen van

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 34 035 Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de introductie van een nieuw stelsel van studiefinanciering in het

Nadere informatie

Schulden? Pak ze snel aan

Schulden? Pak ze snel aan Schulden? Pak ze snel aan Schulden? Pak ze snel aan Als u rekeningen niet of niet op tijd betaalt of een lening niet aflost, dan krijgt u schulden. Kunt u langere tijd geen rekeningen betalen of geen schulden

Nadere informatie

Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap CPB Notitie 22 mei 2014 Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap CPB Notitie Aan: Ministerie van OCW Centraal

Nadere informatie

Inschrijving Hoger Onderwijs en Studiefinanciering

Inschrijving Hoger Onderwijs en Studiefinanciering Nieuwsbrief LOB november 2013 Inschrijving Hoger Onderwijs en Studiefinanciering In deze nieuwsbrief vind je de belangrijkste informatie over de inschrijving voor een studie en de aanvraag van studiefinanciering.

Nadere informatie

Loop geen onnodig risico. Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Verstandig Lenen

Loop geen onnodig risico. Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Verstandig Lenen Loop geen onnodig risico Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Verstandig Lenen Voor wie is deze folder? Je kent vast wel die reclames over geld lenen. Snel extra geld, dat klinkt

Nadere informatie

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013 Oktober 2012 Nieuws hypotheekrenteaftrek Zoals het er nu voorstaat zal er vanaf 2013 alleen aftrek worden genoten voor hypotheekrente bij minimaal een annuïtaire aflossing. Op dit moment mag je nog de

Nadere informatie

Hoofdstuk 25 Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 25 Financiële dienstverlening Hoofdstuk 25 Financiële dienstverlening Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG. Datum 8 april 2015 Betreft Derde kennismeting studievoorschot

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG. Datum 8 april 2015 Betreft Derde kennismeting studievoorschot >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Hoger Onderwijs en Studiefinanciering IPC 2250 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus

Nadere informatie

Onderzoek: Sociaal leenstelsel

Onderzoek: Sociaal leenstelsel Onderzoek: Sociaal leenstelsel Publicatiedatum: 14-11-2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 3000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek, gehouden

Nadere informatie

Wft PE-Actualiteiten 2016 Module Basis. 1. Inkomstenbelasting: Aanpassingen belastingheffing Box 3 per 1 januari 2017

Wft PE-Actualiteiten 2016 Module Basis. 1. Inkomstenbelasting: Aanpassingen belastingheffing Box 3 per 1 januari 2017 Wft PE-Actualiteiten 2016 Module Basis 1. Inkomstenbelasting: Aanpassingen belastingheffing Box 3 per 1 januari 2017 2017: Kinderalimentatie geen schuld meer in box 3 Vanaf 2015 is aftrek van kinderalimentatie

Nadere informatie

Als uw kind wil gaan studeren

Als uw kind wil gaan studeren Als uw kind wil gaan studeren Bachelorvoorlichting 6 en 7 maart 2015 Studentendecanen van de Universiteit Twente Huidige systeem van studiefinanciering Studie met driejarige bachelor en tweejarige master

Nadere informatie

IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN

IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN - eindrapport - dr. M. Witvliet Y. Bleeker, MSc Regioplan Jollemanhof 8 09 GW Amsterdam Tel.: + (0)0 5 5 5 Amsterdam,

Nadere informatie

IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN

IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN - eindrapport - dr. M. Witvliet Y. Bleeker, MSc Regioplan Jollemanhof 8 09 GW Amsterdam Tel.: + (0)0 5 5 5 Amsterdam,

Nadere informatie

Studiefinanciering Bereken de aanvullende beurs 2016

Studiefinanciering Bereken de aanvullende beurs 2016 Studiefinanciering Bereken de aanvullende beurs 2016 De aanvullende beurs is er niet voor iedereen. Dit onderdeel van de studiefinanciering is afhankelijk van het inkomen van de ouders. Hoe hoger het inkomen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 24 724 Studiefinanciering Nr. 137 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Schulden? Pak ze snel aan

Schulden? Pak ze snel aan Schulden? Pak ze snel aan 1 2 Schulden? Pak ze snel aan Als u rekeningen niet of niet op tijd betaalt of een lening niet aflost, dan krijgt u schulden. Kunt u langere tijd geen rekeningen betalen of geen

Nadere informatie

Nibud Studentenonderzoek 2011-2012

Nibud Studentenonderzoek 2011-2012 Mei 2012 Nibud Studentenonderzoek 2011-2012 Een onderzoek naar het financieel gedrag van studenten in het hoger onderwijs Auteurs Daisy van der Burg Dorian Kreetz Anna van der Schors Voorwoord Dit rapport

Nadere informatie

Verstandig een hypotheek kiezen

Verstandig een hypotheek kiezen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Loop geen onnodig risico Verstandig een hypotheek kiezen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die een hypotheek wil afsluiten

Nadere informatie

Lenen en terugbetalen (2013)

Lenen en terugbetalen (2013) Regelingen en voorzieningen CODE 8.3.2.330 Lenen en terugbetalen (2013) brochure bronnen www.duo.nl, december 2012 In deze brochure staan de mogelijkheden van lenen naast studiefinanciering. Zoeken in

Nadere informatie

De Hypotheek. De Hypotheekrente. Rentevastperiode. Wat is een hypotheek? Wat zijn de kosten van mijn lening? Variabele rente

De Hypotheek. De Hypotheekrente. Rentevastperiode. Wat is een hypotheek? Wat zijn de kosten van mijn lening? Variabele rente De Hypotheek Je gaat een woning kopen en hebt hiervoor een lening nodig van de bank. In deze toelichting proberen wij je inzichtelijk te maken wat een hypotheek is en wat de meest voorkomende vormen zijn.

Nadere informatie

Studenten bewustmaken van hun studieschuld vrijdag, 09 oktober 2015 13:55

Studenten bewustmaken van hun studieschuld vrijdag, 09 oktober 2015 13:55 Tekst: Nelly Rosa Foto s: Ken Wong Volgens Juliette Chirino-Mendez, hoofd klantcontact van SSC bestaat er een perceptie dat het financieel nadeliger uitpakt als je met Stichting Studiefinanciering Curaçao

Nadere informatie

Geld voor school en studie

Geld voor school en studie Geld voor school en studie Dienst Uitvoering Onderwijs Telefoon: 050-5997755 9.00 17.00 uur Internet: www.duo.nl Servicekantoor Eindhoven Clausplein 6 5611 XP Eindhoven Wet en regelgeving Tegemoetkoming

Nadere informatie

Prospectus niet-doorlopende kredieten. FCE Bank plc.

Prospectus niet-doorlopende kredieten. FCE Bank plc. Prospectus niet-doorlopende kredieten FCE Bank plc. Algemeen FCE Bank plc. is een financiële dienstverlener die onder andere kredieten verstrekt voor de aan- schaf van een auto. Dit prospectus informeert

Nadere informatie

Effect van leningen op toegankelijkheid: uitkomsten van verschillende studies

Effect van leningen op toegankelijkheid: uitkomsten van verschillende studies Prof. Dr. J.J. (Hans) Vossensteyn UNIVERSITEIT TWENTE. Effect van leningen op toegankelijkheid: uitkomsten van verschillende studies Deskundigengesprek Eerste Kamer Op 2 december 2014 heeft de Commissie

Nadere informatie

Geld voor school en studie

Geld voor school en studie Geld voor school en studie Aangenaam, wij zijn duo DUO staat voor Dienst Uitvoering Onderwijs. We voeren verschillende onderwijswetten en -regelingen uit, namens het ministerie van Onderwijs, Cultuur en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 933 Wijziging van de Wet studiefinanciering 2000 in verband met uitbreiding van de mogelijkheid met studiefinanciering in het buitenland te

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Vreemd vermogen op lange termijn. Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen:

Hoofdstuk 12. Vreemd vermogen op lange termijn. Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen: www.jooplengkeek.nl Vreemd vermogen op lange termijn Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen: 1. Onderhandse lening. 2. Obligatie lening. 3.

Nadere informatie

De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand.

De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand. De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand. Trendrapport voor consument en markt Is de financiële consument roekeloos? Kernboodschap van dit trendrapport Een grote groep

Nadere informatie

Thema 7 Hoger onderwijs Beleidsvariant A Besparingen in 2011-2015, in mld. euro s 2011 2012 2013 2014 2015 Structureel Variant 7A 0,06 0,10 0,20 0,35 0,61 1,21 Omschrijving variant Deze variant zet voor

Nadere informatie

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig Lenen

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig Lenen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Loop geen onnodig risico Verstandig Lenen Welke soorten leningen zijn er? De meest voorkomende leningen zijn: Doorlopend krediet: je leent tot

Nadere informatie

Loop geen onnodig risico Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Verstandig Lenen

Loop geen onnodig risico Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Verstandig Lenen Loop geen onnodig risico Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Verstandig Lenen Voor wie is deze folder? Je kent vast wel die reclames over geld lenen. Extra geld, dat klinkt aantrekkelijk.

Nadere informatie

Een hypotheek van Delta Lloyd

Een hypotheek van Delta Lloyd Een hypotheek van Delta Lloyd Inhoud Belangrijk 3 Een hypotheek 4 Stappenplan 4 Lenen 5 De Budget Hypotheek 5 De DrieSterrenHypotheek 6 De Nieuwbouw Hypotheek 6 Bent u zelfstandig ondernemer? 6 Terugbetalen

Nadere informatie

DEFAM. Uw heldere keuze.

DEFAM. Uw heldere keuze. DEFAM. Uw heldere keuze. Bij DEFAM kunt u terecht voor alle consumptief kredietvormen, waarmee u kunt doen wat u graag wílt doen. Een consumptief krediet is bij DEFAM gemakkelijk en snel geregeld. Bovendien

Nadere informatie

Krediet op creditcard

Krediet op creditcard Krediet op creditcard Met een krediet op uw creditcard kunt u de aankopen met uw RaboCard of Rabo GoldCard desgewenst gespreid terug betalen. En dan betaalt u natuurlijk alleen rente als u dat krediet

Nadere informatie

Studiefinanciering Berekenen ouderbijdrage 2016

Studiefinanciering Berekenen ouderbijdrage 2016 Studiefinanciering Berekenen ouderbijdrage 2016 De ouderbijdrage is het bedrag dat u verondersteld wordt bij te dragen aan de studiekosten van uw kind. De hoogte van de ouderbijdrage bepaalt hoeveel aanvullende

Nadere informatie

Goed omgaan met geld. Achtergronden bij de competenties voor financiële zelfredzaamheid. Nibud, 2012

Goed omgaan met geld. Achtergronden bij de competenties voor financiële zelfredzaamheid. Nibud, 2012 Goed omgaan met geld Achtergronden bij de competenties voor financiële zelfredzaamheid Nibud, 2012 Inhoud 1 AANLEIDING... 2 2 COMPETENTIES BESCHREVEN ALS VAARDIGHEDEN... 4 3 AANSLUITEN BIJ INTERNATIONALE

Nadere informatie

Den Haag, Dit advies, gedateerd 13 juni 2013, nr. W05.13.0145, bied ik U hierbij aan.

Den Haag, Dit advies, gedateerd 13 juni 2013, nr. W05.13.0145, bied ik U hierbij aan. Nr. WJZ/521469 (10291) (Hoofd) Afdeling DIRECTIE WETGEVING EN JURIDISCHE ZAKEN Nader rapport inzake het voorstel van wet tot wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met het onderbrengen

Nadere informatie

Welkom bij de presentatie van DUO. Hanno Snelders Servicekantoor Nijmegen

Welkom bij de presentatie van DUO. Hanno Snelders Servicekantoor Nijmegen Welkom bij de presentatie van DUO Hanno Snelders Servicekantoor Nijmegen programma 1. Tegemoetkoming scholieren (vanaf 18 jaar) 2. Studiefinanciering Hoger Onderwijs 3. Geld aanvragen + Aanmelden Hoger

Nadere informatie

MHP ISO Onderzoek Studiefinanciering & leengedrag Studenten

MHP ISO Onderzoek Studiefinanciering & leengedrag Studenten MHP ISO Onderzoek Studiefinanciering & leengedrag Studenten MHP Vakcentrale Multatulilaan 12 4103 NM Culemborg Postbus 575 T 0345 851 900 / F 0345 851 915 E info@vc-mhp.nl / I www.vakcentralemhp.nl 4100

Nadere informatie

Center for Higher Education Policy Studies. Naam: Mariëlle Klaasen. Opleiding: Bestuurskunde. Eerste begeleider: Prof. dr. H.

Center for Higher Education Policy Studies. Naam: Mariëlle Klaasen. Opleiding: Bestuurskunde. Eerste begeleider: Prof. dr. H. De invloed van de invoering van het studievoorschot op de intenties van scholieren en studenten met betrekking tot het maken van studie gerelateerde keuzes Center for Higher Education Policy Studies Naam:

Nadere informatie

Vara - Kassa 3 Resultaten Aflevering 3 Financiën 1 22 mei 2007

Vara - Kassa 3 Resultaten Aflevering 3 Financiën 1 22 mei 2007 Vara - Kassa 3 Resultaten Aflevering 3 Financiën 1 22 mei 2007 1 onderzoeksgegevens mogen alleen gebruikt worden onder vermelding van YoungVotes en de VARA Factsheet Jongeren en Financiën Jongeren betalen

Nadere informatie

Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013?

Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013? Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013? Voor alle op 31 december 2012 bestaande hypotheken blijven de oude hypotheekregels van kracht. Oversluiten van een bestaande schuld

Nadere informatie

VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS. Voorlichting Examenklassen

VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS. Voorlichting Examenklassen VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS Tegemoetkoming Scholier Voortgezet Onderwijs - Recht ontstaat na beëindiging kinderbijslag - Kwartaalinstroom: 1 januari, 1 april, 1 juli, 1 oktober Voorbeeld:

Nadere informatie

lenen Extra geld als u het nodig heeft

lenen Extra geld als u het nodig heeft lenen Extra geld als u het nodig heeft extra geld als u het nodig heeft De juiste lening kiezen Een verstandige lening past bij het doel en bij uw persoonlijke situatie. 04 Meer ruimte op of naast uw betaalrekening

Nadere informatie

Prospectus Sociaal Krediet 2014

Prospectus Sociaal Krediet 2014 5 informatie Prospectus Sociaal Krediet 2014 Algemeen De prospectus Sociaal Krediet geeft u inzicht in de werkwijze van de gemeente Zwolle bij het verstrekken van een persoonlijke lening.. Persoonlijke

Nadere informatie