Omgeving in transitie van beleid naar politiek van de ruimte. Prof. dr. Derk Loorbach, Den Bosch,

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Omgeving in transitie van beleid naar politiek van de ruimte. Prof. dr. Derk Loorbach, Den Bosch, 12-05-2016"

Transcriptie

1 Omgeving in transitie van beleid naar politiek van de ruimte Prof. dr. Derk Loorbach, Den Bosch,

2 Kernpunten We worden in toenemende mate geconfronteerd met grote maatschappelijke transities met onvoorspelbare impact Lokale en regionale overheden worden steeds belangrijker speler in the richtinggeven van transities De omgevingsvisie biedt de kans los te komen van fragmentatie, korte termijn, economisme, onduurzaamheid Dat vraagt wel een transitie in sturing: niet alleedn faciliteren en regelen, maar vooral doelen stellen, keuzes maken, uitfaseren

3 RESEARCH PRACTICE EDUCATION CONSULTANCY

4 WAT ZIJN TRANSITIES?

5 Symptomen van onduurzaamheid

6 Signalen van transitie?

7 Transitie fundamentele verandering van structuur, cultuur en werkwijzen op systeemniveau (van naar ) structuur: cultuur: werkwijzen: institutionele opbouw, economische structuur, fysieke structuur gedeelde beelden, waarden, paradigma s routines, regels, gedrag fundamentele omslag in denken en handelen op systeemniveau om tot duurzamer systeem te komen Dutch Research Institute For Transitions

8 Concrete transities Transities van naar fossiele duurzame energie automobiliteit sociale mobiliteit lineaire circulaire economie waterbeheer leven met water afvalwaterzuivering grondstofwinning efficiente zorg samenredzaamheid voedselkwantiteit kwaliteit beheersen/plannen richtinggeven/ faciliteren Symbolen Zonnepaneel Fiets Omnipulper Drijvende stad Grondstoffenfabriek Buurtzorg Stadslandbouw Transitiearena

9 Transitiedynamiek

10 Ruimtelijk sturingsregime? Het regelen en ordenen heeft geleid tot een suboptimaal en onduurzaam eindresultaat Het regime is vooral gericht op beheersbaarheid, faciliteren economische groei, minimaliseren lokale impact en vergroten efficiency Risicogevoeligheid leidt vooral tot behoud, verdere verkokering en indekken, niet tot systematisch experimenteren Pogingen tot duurzame gebiedsontwikkeling lopen toch aan tegen sectorale, institutionele, geografische grenzen Transitieopgavew: huidige ruimtelijk regimes externaliseren zachte waarden, richten zich primair op regelen binnen grenzen, gericht op korte termijn en vanuit structuur en process

11 Omgevingsvisie: symptoom of signaal? RO regime onder druk omdat het intern vastloopt, de samenleving andere eisen stelt en er zich alternatieven aandienen Omgevingsvisie lijkt als Schoon Fossiel : een poging om de levensduur van het regime te verlengen Implementatie is complex maar moet met samenleving dus regelen we versnelling en integraliteit, net als met crisis en herstelwet? Maar: kan ook de ruimte bieden om het echt anders te doen; dat vraagt een omslag in denken, werken en organiseren

12 INSPELEN OP TRANSITIES?

13 Transitiemanagement? Transities zijn niet stuurbaar in klassieke zin Ze zijn onvoorspelbaar, complex en omstreden Ze spelen dwars door domeinen, schaalniveaus en op de hele lange termijn Ze zijn pas achteraf goed te herkenne en ontstaan maatschappelijk Iedereen stuurt maar niemand beslist

14 Sturing in transities? Transitie management = inhoudelijke analyse en urgentie x revolutionaire ambitie x diplomatieke sturingskunst Richtinggeven en versnellen transities Creëren van nieuwe ruimte en netwerken Schakelen tussen lange en korte termijn Sturen van anders denken, organiseren en doen Dutch Research Institute For Transitions

15 Transitieaanpak Probleemstructurering, gedeelde urgentie en richtinggevende visie Monitoring, evaluatie en leren Institutionele en structurele verandering, nieuwe coalities en netwerken Doorbraakacties, projecten en initiatieven, nieuwe organisaties

16 De Transitiearena: experimenteerruimte samenleving Reguliere beleidsarena - Korte termijn - Peloton - incrementele verbeteringen - Probleem- en doelgericht Transitie Arena - Lange termijn - Koplopers - Systeeminnovatie - Probleem- en doelzoekend

17 Transition Team Transition Arena Transition Experiments Transition Networks Phase I Setting the scene Phase II Exploring dynamics Phase III Framing the transition Phase IV Envisioning a sustainable city Phase V Reconnecting long term & short term Phase VI Going into action Phase VII Engaging & anchoring

18 CONCREET AAN DE SLAG

19 Transitiesturing Inhoudelijk gedeeld begrip van complexe veranderdynamiek gemeenschappelijke taal Leidende principes, keuzes en kwalitatieve doelen politiek/maatschappelijke visie Duidelijkheid over fasering, tijdsplanning en tussenstappen strategische agenda en tussendoelen Ruimte voor experimenteren en leren strategisch innovatieprogramma

20 Contouren nieuw ruimtelijk regime Vertrekt vanuit meervoudigheid, emotie, beleving, aanwezige natuurlijke dynamiek op verschillende schaalniveaus Creëert ruimte voor dialoog, reflectie, identificatie kernwaarden en experimenteren Legt scherpe grenzen aan in de vorm van harde duurzaamheidseisen/doelen, internalisatie van externe kosten, en creëren machtsevenwicht Verbindt transities, ontwikkelt duurzaamheid en integraliteit vanuit het samenwerken in de praktijk in transitieprocessen die reguliere beleid voeden

21 Transitieopgaven Het gaat niet meer om het faciliteren van groei maar om het omvormen naar duurzaam Dat gaat diep ingrijpen in omgeving en raakt mensen, belangen en regels Dat vraag om visie, duidelijkheid wat betreft de richting en vrijheid om eigen oplossingen te vinden Maar ook slimme sturing: een sturingsmix waarin ruimte behouden, ruimte bieden en ruimte maken samenkomen

22 Ruimte behouden echos van historische transities : Cultuurhistorie, kernwaarden, biodiversiteit,

23 Ruimte bieden elementen van huidige transities: energie, voedsel, mobiliteit, zorgt, economie,

24 Ruimte maken verliezers van huidige transitie: fossiele industrie, intensieve landbouw, snelwegen,

25 Vastleggen richting, institutionaliseren en stoppen Sturingsmix Aanpassen en leren Transformatieve sociale innovaties Uitfaseren en afbreken/afbouwen

26 Leven en werken met paradoxen ruimte geven én er bovenop zitten eigen visie én aanpassingsbereidheid vertegenwoordigen én verantwoordelijkheid nemen slim doen én rustig reflecteren 13/05/2016

27

28 Voor meer informatie en publicaties: Dutch Research Institute For Transitions

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Kinderopvang in transitie Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Conclusies Ingrijpende maatschappelijke verandering vraagt aanpassing Transities leiden tot onzekerheid, spanning en afbraak Omgaan met transities

Nadere informatie

Bedrijven in transitie. Dr. Derk Loorbach 13-06-2013

Bedrijven in transitie. Dr. Derk Loorbach 13-06-2013 Bedrijven in transitie Dr. Derk Loorbach 13-06-2013 Kernboodschappen 1. De wereld is in transitie en dat vraagt om radicale koerswijziging 2. Bedrijven zijn in toenemende mate leidend in transities 3.

Nadere informatie

Veerkrachtige wijken. transitie en transitiemanagement in actie. Dr. Derk Loorbach & Frank van Steenbergen 02-11-2012

Veerkrachtige wijken. transitie en transitiemanagement in actie. Dr. Derk Loorbach & Frank van Steenbergen 02-11-2012 Veerkrachtige wijken transitie en transitiemanagement in actie Dr. Derk Loorbach & Frank van Steenbergen 02-11-2012 DRIFT Actieonderzoeksinstituut aan de EUR met 20 mensen Transdisciplinair: denken vanuit

Nadere informatie

Transitie-aanpak: groot denken, klein doen

Transitie-aanpak: groot denken, klein doen (DRIFT) (www.drift.eur.nl) Transitie-aanpak: groot denken, klein doen Prof.dr.ir. Jan Rotmans Transumo, Mobilion,, 19-12 12-20062006 Transitie fundamentele verandering van structuur, cultuur en werkwijzen

Nadere informatie

Transitiecursus zorg en welzijn Een nieuw transitiekundig perspectief op het sociale domein

Transitiecursus zorg en welzijn Een nieuw transitiekundig perspectief op het sociale domein Transitiecursus zorg en welzijn Een nieuw transitiekundig perspectief op het sociale domein Hoe kunnen we ons zorg en welzijnssysteem meer mensgericht en tegelijk economisch volhoudbaar maken? Dat is momenteel

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: transitie van vakantieparken Harderwijk, 18 februari twitter.com/janrotmans

Verandering van tijdperk: transitie van vakantieparken Harderwijk, 18 februari twitter.com/janrotmans Verandering van tijdperk: transitie van vakantieparken Harderwijk, 18 februari 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Oude Samenleving

Nadere informatie

Programma van vanmiddag

Programma van vanmiddag Programma van vanmiddag 13.30 uur Opening 13.40 uur Presentatie van René en Suzanne over transitie-experimenten 14.15 uur Kijken naar de eigen praktijk Verschillende groepen geven eigen analyse: - Hoe

Nadere informatie

Transitie Steden als politieke actor

Transitie Steden als politieke actor Transitie Steden als politieke actor 2 ARhus 3 Van tijdperk in verandering naar verandering van tijdperk 4 Recentste kantelmomenten 5 Recentste kantelmomenten 6 Huidige kantelbewegingen 7 Huidige kantelbewegingen

Nadere informatie

onderzoek in transitie?

onderzoek in transitie? Transitieonderzoek: onderzoek in transitie? Erik Paredis (UGent) Yves De Weerdt (VITO) Frank Nevens (VITO) Opstartworkshop INTRAP 31 mei 2012, Leuven www.steunpunttrado.be Opbouw 1. De uitdagingen waarvoor

Nadere informatie

Transitie naar een duurzame zorg

Transitie naar een duurzame zorg Transitie naar een duurzame zorg Jan Rotmans Rotterdam, 21 Juni 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Kantelperiode periode waarin

Nadere informatie

Transitie management in de langdurende zorg

Transitie management in de langdurende zorg Transitie management in de langdurende zorg Conferentie Jeugdgezondheidszorg de Horst Driebergen, 5 maart 2010 Jord Neuteboom Viatore 0 Programma van de bijeenkomst 1: Theorie en achtergrond van transitiemanagement

Nadere informatie

Spitsmijden 1; Bijdragen aan Transities naar Duurzame Mobiliteit Teije Gorris, Transumo 24 november 2008

Spitsmijden 1; Bijdragen aan Transities naar Duurzame Mobiliteit Teije Gorris, Transumo 24 november 2008 Spitsmijden 1; Bijdragen aan Transities naar Duurzame Mobiliteit Teije Gorris, Transumo 24 november 2008 Inhoud Doel presentatie Resultaten Spitsmijden 1 Transumo Van Spitsmijden 1 naar Spitsmijden 2x

Nadere informatie

Ondernemen in transitie

Ondernemen in transitie Ondernemen in transitie Bedrijfstransities als innovatief model voor duurzaam ondernemen prof.dr. Derk Loorbach prof.dr.ir. Jan Rotmans drs. Roebin Lijnis Huffenreuter Colofon DIT IS EEN UITGAVE VAN Stichting

Nadere informatie

In het oog van de orkaan: waar staat u?

In het oog van de orkaan: waar staat u? In het oog van de orkaan: waar staat u? Jan Rotmans, RDM-campus 28 november 2012 www.twitter.com/janrotmans !!"#!$#%#&!&'#(!'&!)*+,#-.!%/&!%#-/&+#-'&0!!!!!1//-!'&!##&!%#-/&+#-'&0!%/&!)*+,#-.#&!!!!!!!!!!2#-1/&!3#-4/0#&!

Nadere informatie

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg?

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Jan Rotmans Tilburg, 20 November 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken

Nadere informatie

De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013

De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013 De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013 www.drift.eur.nl www.transitiepraktijk.nl www.transitionsnetwork.org

Nadere informatie

Huisarts 3.0: het vak van huisarts in transitie

Huisarts 3.0: het vak van huisarts in transitie Huisarts 3.0: het vak van huisarts in transitie Jan Rotmans 9 november 2012 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Kantelperiode periode

Nadere informatie

Transities op wijkniveau

Transities op wijkniveau Transities op wijkniveau Frank van Steenbergen DRIFT Erasmus Universiteit Rotterdam vansteenbergen@drift.eur.nl LDE Innovation Lab, 9 januari 2015, Rotterdam Actieonderzoeksinstituut aan de EUR met 25

Nadere informatie

Echte innovatie van de ouderenzorg vraagt om paradigmaverandering!

Echte innovatie van de ouderenzorg vraagt om paradigmaverandering! Echte innovatie van de ouderenzorg vraagt om paradigmaverandering! Prof. dr. Raymond TCM Koopmans, Hoogleraar Ouderengeneeskunde, in het bijzonder de langdurige zorg De vergrijzing ( verzilvering ) De

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Omgevingswet Beeldvormende avond 14 april 2016. De Omgevingswet. én in Veenendaal?

Omgevingswet Beeldvormende avond 14 april 2016. De Omgevingswet. én in Veenendaal? De Omgevingswet én in Veenendaal? Impact voor gemeente - Meer ruimte voor lokale initiatieven - Inspelen op wat er op lokaal niveau speelt - Beter omgaan met onzekerheden en risico s Hoe? Meer van buiten

Nadere informatie

Een andere overheid bij transities?

Een andere overheid bij transities? Een andere overheid bij transities? Hans Bruyninckx, HIVA KU Leuven www.steunpunttrado.be Waarom transities? Uitgangspunt: maatschappelijke uitdagingen als hardnekkige problemen Hardnekkige problemen vragen

Nadere informatie

Appendix A : Activiteiten Werkstroom Samenwerken met Externe Partijen en Transitie

Appendix A : Activiteiten Werkstroom Samenwerken met Externe Partijen en Transitie Appendix A : Activiteiten Werkstroom Samenwerken met Externe Partijen en Transitie Inleiding Transities zijn langlopende veranderingsprocessen die Rotmans (2006) als volgt omschrijft: Een transitie is

Nadere informatie

Smart Cycling Futures

Smart Cycling Futures Copernicus Institute of Sustainable Development Smart Cycling Futures Utrecht 16 september 2015 SMART CYCLING FUTURES (SCF) Waarom SCF? Fietsen is een relatief eenvoudige oplossing voor een reeks complexe

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Methoden in Transitiemanagement

Methoden in Transitiemanagement E 2012.04 Methoden in Transitiemanagement Een inleiding op de vijf kernmethoden Binnen de huidige Transitiemanagement-aanpak zijn vijf kernmethoden te onderscheiden. Dit zijn analyseren, arena, agenderen,

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Jan Rotmans hoogleraar transities / transitiemanagement directeur Dutch Research Institute For Transitions [DRIFT] 23-04-2009

Jan Rotmans hoogleraar transities / transitiemanagement directeur Dutch Research Institute For Transitions [DRIFT] 23-04-2009 Jan Rotmans hoogleraar transities / transitiemanagement directeur Dutch Research Institute For Transitions [DRIFT] 23-04-2009 0 Op weg naar een duurzame zorg probleemduiding uitgangspunten voor duurzame

Nadere informatie

Naar een lokaal klimaatbeleid 2.0

Naar een lokaal klimaatbeleid 2.0 Naar een lokaal klimaatbeleid 2.0 Notitie voor noodzaak Donald van den Akker September 2011 Deze notitie is geschreven als onderdeel van een opdracht van AgentschapNL, i.h.k.v. het Innovatieprogramma Klimaatneutrale

Nadere informatie

VVG Congres Visie op de toekomst vanuit de markt

VVG Congres Visie op de toekomst vanuit de markt Visie op de toekomst vanuit de markt Peter van der Gugten Algemeen directeur, Proper-Stok Ontwikkelaars, Ede Proper-Stok sterkt de stad Kennis Creativiteit - Innovatie én Ondernemerschap Waar is in NL

Nadere informatie

Startnotitie invoering van de Omgevingswet in Haren

Startnotitie invoering van de Omgevingswet in Haren Startnotitie invoering van de Omgevingswet in Haren Inleiding De gemeente Haren staat voor de uitdaging om zich goed voor te bereiden op de nieuwe Omgevingswet. De gemeente zal hiervoor diverse stappen

Nadere informatie

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 Circulaire gebiedsontwikkeling Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 Circulaire werkmilieus

Nadere informatie

Innovatie in Eersel. Eersel onderweg naar Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016

Innovatie in Eersel. Eersel onderweg naar Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016 Innovatie in Eersel Eersel onderweg naar 2030 Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016 Programma Het begrip Innovatie Eerselse innovatiestrategie Strategie in

Nadere informatie

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen.

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses

Nadere informatie

Maken transities de wereld duurzamer?

Maken transities de wereld duurzamer? Maken transities de wereld duurzamer? Erik Paredis Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Universiteit Gent www.cdo.ugent.be Benelux conferentie 2014 Leren in Transitie 18 november 2014 Gent 1. Denken over

Nadere informatie

1. De uitdagingen waarvoor we staan

1. De uitdagingen waarvoor we staan Opbouw 1. De uitdagingen waarvoor we staan en / in transitie 2. Denken over transities Erik Paredis Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Universiteit Gent 3. En wat met cultuur? 4. Bestaande transitienetwerken

Nadere informatie

Inleiding tot het transitiedenken prof. dr. Hans Bruyninckx, promotor-coördinator Steunpunt TRADO

Inleiding tot het transitiedenken prof. dr. Hans Bruyninckx, promotor-coördinator Steunpunt TRADO Inleiding tot het transitiedenken prof. dr. Hans Bruyninckx, promotor-coördinator Steunpunt TRADO Waarom transities? Uitgangspunt: maatschappelijke uitdagingen als hardnekkige problemen (Loorbach 2007)

Nadere informatie

Stadshavens Rotterdam: van woestijn naar goudmijn

Stadshavens Rotterdam: van woestijn naar goudmijn Stadshavens Rotterdam: van woestijn naar goudmijn s.s. Rotterdam 7 juni 2012 www.twitter.com/janrotmans Stadshavens Rotterdam = 1600 ha van Rotterdam in transformatie = proeftuin voor vernieuwing van stad

Nadere informatie

Naar duurzame vernieuwing van de zorg voor jeugd

Naar duurzame vernieuwing van de zorg voor jeugd Naar duurzame vernieuwing van de zorg voor jeugd VOORAF Gemeenten, professionals, instellingen ouders en jeugdigen staan voor de opgave om een omslag in de jeugdhulp te realiseren. Op heel veel plekken

Nadere informatie

Bijlage 1. Plan van aanpak omgevingsplan voor het buitengebied.

Bijlage 1. Plan van aanpak omgevingsplan voor het buitengebied. Bijlage 1. Plan van aanpak omgevingsplan voor het buitengebied. Naar een uitgebalanceerd Omgevingsplan voor het Buitengebied in Nederweert meebewegend met wat er buiten gebeurt. Inhoudsopgave 1 Waarom

Nadere informatie

TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement,

TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement, TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement, landbouw, gezondheidszorg, mobiliteit, veiligheid en bouw.

Nadere informatie

Transitie naar Nieuwe Economie: hoe die te versnellen? Clean Tech, Antwerpen, 04 December 2014. twitter.com/janrotmans

Transitie naar Nieuwe Economie: hoe die te versnellen? Clean Tech, Antwerpen, 04 December 2014. twitter.com/janrotmans Transitie naar Nieuwe Economie: hoe die te versnellen? Clean Tech, Antwerpen, 04 December 2014 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Meervoudige

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

Slimme en gezonde steden: (samen)werken aan een gezonde leefomgeving. dr. Miriam Weber

Slimme en gezonde steden: (samen)werken aan een gezonde leefomgeving. dr. Miriam Weber Slimme en gezonde steden: (samen)werken aan een gezonde leefomgeving dr. Miriam Weber 19 april 2016 Mijn bijdrage Beelden uit onze omgeving. Gezonde leefomgeving: een nieuw frame? Governance: wie, hoe,

Nadere informatie

Omgevingswet. Aanzet voor een implementatie plan Niet alles kan tegelijk Veel is duidelijk veel nog niet

Omgevingswet. Aanzet voor een implementatie plan Niet alles kan tegelijk Veel is duidelijk veel nog niet Omgevingswet Aanzet voor een implementatie plan Niet alles kan tegelijk Veel is duidelijk veel nog niet Doel van de presentatie Informatie over de Omgevingswet Stand van zaken van de invoering van de wet

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014. twitter.com/janrotmans

Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014. twitter.com/janrotmans Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Kantelperiode

Nadere informatie

Foto plaatsen. Wat te doen ter voorbereiding op de Omgevingswet? Gaston Gelissen Programma-management

Foto plaatsen. Wat te doen ter voorbereiding op de Omgevingswet? Gaston Gelissen Programma-management Foto plaatsen Wat te doen ter voorbereiding op de Omgevingswet? Gaston Gelissen Programma-management Programma Aan de slag Ow Rijk, Provincie, Gemeenten, Waterschappen Inhoud Waarom de Omgevingswet? Hoe

Nadere informatie

Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven

Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven Best Practices binnen de TU Delft: Ervaringen en Resultaten met Shell Gebaseerd op informatie van Marco Waas en het advies van IJsbrand Haagsma

Nadere informatie

De Omgevingswet en nu..? Schakeldag2016, ir S. Ros (Sarah)

De Omgevingswet en nu..? Schakeldag2016, ir S. Ros (Sarah) De Omgevingswet en nu..? Schakeldag2016, ir S. Ros (Sarah) DOEL Duurzame ontwikkeling en onderlinge samenhang. Doelmatig beheren, gebruik en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. DE (BESTUURLIJKE)

Nadere informatie

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid Slim Maasterras Drechtsteden Zakelijk Kansen voor Duurzaamheid Dynamisch Voorbeeld van hoogwaardig functioneel groen in stedelijke context Boston Children s Museum Plaza, Boston Michael van Valkenburg

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

Landschap opnieuw uitvinden

Landschap opnieuw uitvinden Landschap opnieuw uitvinden Samenwerking tussen natuur en lokale gemeenschap stimuleren Prof. Paul Opdam Wageningen University & Research (Alterra) Landschap: resultaat van samenwerking tussen natuur en

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen Musea

Duurzaam ondernemen Musea Duurzaam ondernemen Musea Kunst voor bedrijfsvoering Rob van Tilburg Mei 2012 DHV 2012 All rights reserved Alleen voor intern gebruik Welkom en agenda Definitie en duiding duurzaam ondernemen Omgang bedrijven

Nadere informatie

Integraal werken aan onderwijszorgarrangementen in de regio. Lunteren, mei 2015 Dick Rasenberg en Gerard Bouma

Integraal werken aan onderwijszorgarrangementen in de regio. Lunteren, mei 2015 Dick Rasenberg en Gerard Bouma Integraal werken aan onderwijszorgarrangementen in de regio Lunteren, mei 2015 Dick Rasenberg en Gerard Bouma Programma 1. Uw situatie en uw vraag in beeld 2. Relevante informatie voor (het ontwikkelen

Nadere informatie

Naar een circulaire economie: Wanted, ondernemende circulaire inkopers 31 januari 2017,Inkoopsymposium HHS, Den Haag

Naar een circulaire economie: Wanted, ondernemende circulaire inkopers 31 januari 2017,Inkoopsymposium HHS, Den Haag Naar een circulaire economie: Wanted, ondernemende circulaire inkopers 31 januari 2017,Inkoopsymposium HHS, Den Haag Prof dr ir Bart Vos, Tilburg University Het is de route niet de kaart Niet de uitkomst

Nadere informatie

BELEID, COMMUNICATIE EN ORGANISATIE PROF. DR. BIANCA BEERSMA DRS. THERESE ONDERDENWIJNGAARD

BELEID, COMMUNICATIE EN ORGANISATIE PROF. DR. BIANCA BEERSMA DRS. THERESE ONDERDENWIJNGAARD BELEID, COMMUNICATIE EN ORGANISATIE PROF. DR. BIANCA BEERSMA DRS. THERESE ONDERDENWIJNGAARD DEZE PRESENTATIE Een sociaal-wetenschappelijke benadering van organisaties Inhoud van de studie Opbouw van de

Nadere informatie

Hoe komen we tot deze inzichten? In de vorige eeuw stonden bureaucratische organisatieprincipes centraal bij het inrichten van organisaties.

Hoe komen we tot deze inzichten? In de vorige eeuw stonden bureaucratische organisatieprincipes centraal bij het inrichten van organisaties. 1.1 Inleiding Waarom zouden we ons druk maken over sociale innovatie of wat anderen slimmer werken of slim managen noemen? Innovatie leidt tot beduidend hogere resultaten. Dit tonen Henk Volberda, Frans

Nadere informatie

Bloemen uit Brabant. Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014

Bloemen uit Brabant. Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014 Bloemen uit Brabant Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014 Met enige bescheidenheid Waar ik het over wil hebben Belang gebiedsgericht grondwaterbeheer (revisited) Context en complexiteit Waar vinden

Nadere informatie

DE TRANSITIE NAAR LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030

DE TRANSITIE NAAR LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030 DETRANSITIENAAR LEUVENKLIMAATNEUTRAAL2030 Wetenschappelijkeindrapport Februari2013 Colofon Auteurs:HanVandevyvere,PeterTomJones,JanAerts Medewerkers:JohanEyckmans,ClaraVerhelst,EvelienWillaert,ElkeFranchois,WimVerheyden,

Nadere informatie

Informational Governance

Informational Governance Story Informational Governance Juli 2013 Nog niet zo heel lang geleden voltrokken veranderingen in de maatschappij zich volgens logische, min of meer vaste patronen. Overheden, bedrijven, wetenschappers,

Nadere informatie

Agenda. Achtergrond & ontwikkelingen. Easycare-TOS & ZWIP. Vragen & discussie. binnen de projecten buiten de projecten

Agenda. Achtergrond & ontwikkelingen. Easycare-TOS & ZWIP. Vragen & discussie. binnen de projecten buiten de projecten Agenda Achtergrond & ontwikkelingen Easycare-TOS & ZWIP binnen de projecten buiten de projecten Vragen & discussie overweging gebruik van de toepassingen binnen locale situatie locale work flow Zorginnovatie

Nadere informatie

Changing the GAME. Expeditie Jeugdzorg Anders Dag van het Sociaal Werk 8 december 2015

Changing the GAME. Expeditie Jeugdzorg Anders Dag van het Sociaal Werk 8 december 2015 Changing the GAME Expeditie Jeugdzorg Anders Dag van het Sociaal Werk 8 december 2015 Wie zijn we? Georgette Kempink (Broosz) Suzanne de Ruig (Youké) Petra Elhalky (Gemeente Rotterdam) Changing the GAME

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

Competentie Centrum Transities

Competentie Centrum Transities Competentie Centrum Transities Samen werken, samen leren, samen ontwikkelen José Andringa 10 november 2009 CoP Versnelling Innovatiecyclus (Movinnio/Traverse) PARTNERSCHAP VROM SenterNovem Beheergroep

Nadere informatie

DUURZAAMHEIDSTRANSITIES: WELKE ROL VOOR GEDRAGSSTURENDE BELASTINGEN? Kris Bachus 16 september 2014 www.steunpunttrado.be Inhoud 1. Waarom transities? 2. Systeemdenken 3. Multilevelperspectief (MLP) 4.

Nadere informatie

VERSLAG 24-UURSSESSIE 13 EN 14 APRIL 2016. Subcommissie Jeugd VNG. Samen nog beter worden

VERSLAG 24-UURSSESSIE 13 EN 14 APRIL 2016. Subcommissie Jeugd VNG. Samen nog beter worden VERSLAG 24-UURSSESSIE 13 EN 14 APRIL 2016 Subcommissie Jeugd VNG Samen nog beter worden Concept VERSLAG 24-uurssessie Subcommissie Jeugd op 13 en 14 april 2016 Datum Tijd Locatie Aanwezig : 13 en 14 april

Nadere informatie

Transitie mobiliteit Stad Gent Energiedag VVSG. 19 maart 2013 Dries Gysels (Milieudienst) Tim Scheirs (Mobiliteitsbedrijf)

Transitie mobiliteit Stad Gent Energiedag VVSG. 19 maart 2013 Dries Gysels (Milieudienst) Tim Scheirs (Mobiliteitsbedrijf) Transitie mobiliteit Stad Gent Energiedag VVSG 19 maart 2013 Dries Gysels (Milieudienst) Tim Scheirs (Mobiliteitsbedrijf) t r a n s i t i e Guidance for SMEs t r a n s i t i e De transitie-arena noodzaak

Nadere informatie

De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen

De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen 2016-2018 De gezamenlijke (innovatie)agenda Pagina 1 Inhoud Inhoud Aanleiding en opdracht Procesaanpak Uitkomsten Vervolg De

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Toepassing van het provinciaal detailhandelsbeleid

Toepassing van het provinciaal detailhandelsbeleid Toepassing van het provinciaal detailhandelsbeleid Uitwerking Ruimte voor vernieuwing in de detailhandel Inleiding Deze notitie is aanvullend op eerder door Gedeputeerde Staten vastgestelde notities: -

Nadere informatie

De Sluipende Energierevolutie

De Sluipende Energierevolutie De Sluipende Energierevolutie ARN, Nijmegen 24 Mei 2013 Jan Rotmans www.twitter.com/janrotmans wie niet goed kijkt is verrast door de explosie aan lokale energie initiatieven, wie wel goed kijkt vindt

Nadere informatie

: Transformatieprogramma sociaal domein. In te stemmen met de bestuursopdracht transformatieprogramma sociaal domein.

: Transformatieprogramma sociaal domein. In te stemmen met de bestuursopdracht transformatieprogramma sociaal domein. Raadsvoorstel Portefeuillehouder : C.H. van den Bos Afdeling : WWL Behandelend ambtenaar : Margreet van Heest Datum : 16 juni 2015 Onderwerp : Transformatieprogramma sociaal domein Voorstel In te stemmen

Nadere informatie

Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen maken het Verschil

Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen maken het Verschil Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen Vrouwen verschil is een leergang voor vrouwen die zich herkennen in de begrippen maatschappelijke betrokkenheid,

Nadere informatie

Zet Cradle to Cradle de nieuwe krijtlijnen uit voor duurzame producten?

Zet Cradle to Cradle de nieuwe krijtlijnen uit voor duurzame producten? 26/03/2010 Zet Cradle to Cradle de nieuwe krijtlijnen uit voor duurzame producten? Dr. Karl Vrancken projectenmanager - VITO VITO Unit transitie energie en milieu» Energie en emissie modellering en monitoring»

Nadere informatie

Rapport. Het Stimuleren van Duurzaamheid in de Stad. Een Onderzoeksadvies aan de Gemeente Den Haag. December 2011

Rapport. Het Stimuleren van Duurzaamheid in de Stad. Een Onderzoeksadvies aan de Gemeente Den Haag. December 2011 December 2011 Rapport Het Stimuleren van Duurzaamheid in de Stad Een Onderzoeksadvies aan de Gemeente Den Haag Auteurs Flor Avelino Derk Loorbach Julia Wittmayer In opdracht van Auteurs op alfabetische

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: kantelt Gooi en Vechtstreek mee?

Verandering van Tijdperk: kantelt Gooi en Vechtstreek mee? Verandering van Tijdperk: kantelt Gooi en Vechtstreek mee? Bussum, 13 Februari 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

We create chemistry. Onze bedrijfsstrategie

We create chemistry. Onze bedrijfsstrategie We create chemistry Onze bedrijfsstrategie Het verhaal van BASF Al vanaf onze oprichting in 1865 richten wij ons op de evoluerende wereld om ons heen. Wanneer we kijken naar hoe we als bedrijf willen bijdragen

Nadere informatie

ENERGIETRANSITIE: INNOVATIE IN HET ENERGIEBELEID

ENERGIETRANSITIE: INNOVATIE IN HET ENERGIEBELEID ENERGIETRANSITIE: INNOVATIE IN HET ENERGIEBELEID Peter Aubert maart 2007 Van visie naar beleid Project LTVE: diversiteit aan wereldbeelden 2050 Ecologie = burgers autonomie 2000 PJ Vrijhandel = markt laagste

Nadere informatie

Van Afval Naar Grondstof

Van Afval Naar Grondstof Van Afval Naar Grondstof Toelichting onderdelen VANG-programma NVRD themadag 27 november Marc Pruijn Directie Duurzaamheid Van regeerakkoord naar ketens Rutte 2: groene groei, circulaire economie Circulaire

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Openbare Ruimte. Heroriëntatie op de. Openbare Ruimte

Openbare Ruimte. Heroriëntatie op de. Openbare Ruimte Openbare Ruimte Heroriëntatie op de Openbare Ruimte Openbare Ruimte Inspelen op actuele ontwikkelingen Twee actuele ontwikkelingen vragen om een heroriëntatie op de ontwikkelingen, het beheer en onderhoud

Nadere informatie

Mobiliteitsplan Utrecht 2025

Mobiliteitsplan Utrecht 2025 Raadsinformatiebijeenkomst 7 april 2016 Mobiliteitsplan Utrecht 2025 Slimme Routes, Slim Regelen, Slim Bestemmen Hier komt tekst Specifieke vragen door de gemeenteraad Verkeersveiligheid Economische impact

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Sociale innovatie en transities

Sociale innovatie en transities Sociale innovatie en transities Roel van Raak DRIFT / Erasmus Universiteit Rotterdam vanraak@drift.eur.nl Netwerkdag Energiek Water Maurik, 4 maart 2013 Inhoud presentatie Wat is sociale innovatie Voorbeeld:

Nadere informatie

KIEN - Event. De E-installateur, de veranderende markt en het belang van institutionele innovatie.

KIEN - Event. De E-installateur, de veranderende markt en het belang van institutionele innovatie. KIEN - Event De E-installateur, de veranderende markt en het belang van institutionele innovatie. Prof. dr. Koen Vandenbempt (Universiteit Antwerpen, België) Gent, 21 juni 2013 1 2 jaar KIEN De veranderende

Nadere informatie

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Effectief investeren in mens en organisatie Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Stellingen van Rob Vinke Stelling 1 De kern van de HRM-opdracht is er voor te zorgen dat de ambitie van de organisatie

Nadere informatie

Zorg, welzijn, preventie en werk verbinden: hoe pakken jullie dat op? Projectenparade, 21 maart 2013

Zorg, welzijn, preventie en werk verbinden: hoe pakken jullie dat op? Projectenparade, 21 maart 2013 Zorg, welzijn, preventie en werk verbinden: hoe pakken jullie dat op? Projectenparade, 21 maart 2013 Aletta Winsemius, senior onderzoeker MOVISIE Jan Bouwens programmacoördinator preventie, ZonMw Centrale

Nadere informatie

DE NIEUWE TRANSFORMATIE EN STURINGSPANARCHIE

DE NIEUWE TRANSFORMATIE EN STURINGSPANARCHIE DE NIEUWE TRANSFORMATIE EN STURINGSPANARCHIE Derk Loorbach Derk Loorbach (1975) is sinds 2011 directeur van het Dutch Research Institute for Transitions (DRIFT) aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij

Nadere informatie

Geef aan in hoeverre u het eens bent met onderstaande stellingen (1 = volstrekt mee oneens, 5 = helemaal mee eens)

Geef aan in hoeverre u het eens bent met onderstaande stellingen (1 = volstrekt mee oneens, 5 = helemaal mee eens) Knowledge Performance Scan De Knowledge Performance Scan geeft relatief snel en goedkoop inzicht in de stand van zaken met betrekking tot de manier waarop met kennis wordt omgegaan in een organisatie(onderdeel).

Nadere informatie

Uitnodiging aan het nieuwe kabinet

Uitnodiging aan het nieuwe kabinet Uitnodiging aan het nieuwe kabinet Uitnodiging aan het nieuwe kabinet Gemeenten: knooppunt in de samenleving Van veiligheid tot zorg, onderwijs en werkgelegenheid. Van energie en klimaatverandering tot

Nadere informatie

Voorstel van het college inzake Agenda Ruimte voor de Stad

Voorstel van het college inzake Agenda Ruimte voor de Stad Datum 6 september 2016 Registratienummer DSO/ 2016.946 RIS295016 Voorstel van het college inzake Agenda Ruimte voor de Stad Inleiding Den Haag is volop in beweging: de stad is in trek. De economie verandert

Nadere informatie

Model Vervoersregio en Economische Profilering. Beschrijving model

Model Vervoersregio en Economische Profilering. Beschrijving model Model Vervoersregio en Economische Profilering Beschrijving model In dit model richt de samenwerking in de stadsregio zich op de economische profilering en ontwikkeling van het gebied en de daarmee verband

Nadere informatie

upspiral randerij -

upspiral randerij - meer nieuwe banen voor uw regio (100 den) meer grondstoffen meer biodiversiteit meer klimaatcontrole meer vruchtbare bodem meer schone lucht meer schoon water meer veerkracht meer gezondheid meer plezier

Nadere informatie

Jos van der Lans Hogeschool ZUYD 28 maart 2013 @josvanderlans

Jos van der Lans Hogeschool ZUYD 28 maart 2013 @josvanderlans Jos van der Lans Hogeschool ZUYD 28 maart 2013 @josvanderlans We leven niet in een tijdperk van veranderingen, we leven in een verandering van tijdperk Jan Rotmans november 2012 TRANSITIE Andere verhoudingen

Nadere informatie

In 20 stappen naar energieneutrale gebieden - wat, waarom en hoe. Workshop 1 februari 2012 Jaap Kortman IVAM

In 20 stappen naar energieneutrale gebieden - wat, waarom en hoe. Workshop 1 februari 2012 Jaap Kortman IVAM In 20 stappen naar energieneutrale gebieden - wat, waarom en hoe Workshop 1 februari 2012 Jaap Kortman IVAM Presentatie Doel van workshop Achtergrond project Belemmeringen 20 stappenplan Organisatie workshop

Nadere informatie

Klimaat voor transitie?

Klimaat voor transitie? Klimaat voor transitie? Het RCI-programma; reflecties vanuit transitiemonitoring Voorjaar 2009 1 Dit rapport is geschreven door: Dr. Derk Loorbach Dr. Rutger van der Brugge Mattijs Taanman Dr. Carolien

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

Samen omschakelen Arnhem, 7 september 2016

Samen omschakelen Arnhem, 7 september 2016 Samen omschakelen Arnhem, 7 september 2016 Waarom zijn we bijeen? Verduurzaming energievoorziening Samenwerking om de NL ambitie te verwezenlijken Samenwerking vanaf de start van initiatieven Draagvlak

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit in de stad Klimaatavond Eindhoven Klimaatavond Eindhoven

Duurzame mobiliteit in de stad Klimaatavond Eindhoven Klimaatavond Eindhoven Duurzame mobiliteit in de stad TNO Sustainable Transport & Logistics 2 Inhoud De uitdaging Veel om uit te kiezen: het palet aan mogelijke oplossingen Niet of-of maar en-en: bijdragen van heel veel oplossingen

Nadere informatie

02/02/2016 SMART CITIES

02/02/2016 SMART CITIES 02/02/2016 SMART CITIES Bouwsteen NOVI-werkplaats Smart Cities 2 februari 2016, 13.00 17.00, Fenix Food Factory, Rotterdam Facilitator: Geert Roovers, Antea Group Inhoudelijk trekker: Hans ten Hoeve, Willemieke

Nadere informatie