De cloud in dienst van het onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De cloud in dienst van het onderwijs"

Transcriptie

1 IBM Global Technology Services White Paper De cloud in dienst van het onderwijs Voor een nieuwe IT-aanpak

2 2 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 3 Inhoud I - Synopsis I - Synopsis 2 II - Inleiding: ICT op nieuwe wegen voor een vernieuwd onderwijs 3 1. Het onderwijs staat voor vele uitdagingen 2. De principes van de cloud De cloud houdt grote beloften in voor het onderwijs III - Belangrijke trends 8 IV - Best practices 9 Case 1: De gedeelde Digitale Werkomgeving Pays de la Loire Case 2: IT-middelen on demand (Virtual Computing Lab) North Carolina State University Case 3: Centraal register voor onderzoeksprojecten University of Rhode Island Case 4: Leren door samenwerking Twitter op de schoolbanken V - Wallonië 13 Drie lokale initiatieven: campusnumérique.be; Claroline; Consortium CECI (Consortium des Équipements de Calcul Intensif) VI - Concrete scenario s voor het 2.0 onderwijs 15 Virtuele aula s Labs in the cloud De intelligente klas scenario 1: gepersonaliseerde opvolging scenario 2: desktopvirtualisatie Contentportal voor digiborden (interactieve digitale schoolborden) Een nieuw lesmodel Intelligente administratie Pedagogische analyse - Innoverend onderzoek VII - Voorwaarden voor een succesvolle cloud in het onderwijs 19 VIII - Voorstel om het Franstalig onderwijs toegang te geven tot de cloud 20 Bijlagen A De vele vormen van de cloud 22 B - IBM Cloud Education Community 23 Het onderwijs en de opleidingssector hebben ook vroeger steeds nieuwe pedagogische methodes en instrumenten toegepast, hoewel het tempo waarin ze dit deden al eens kon verschillen. Sinds eerst de computer en vervolgens het internet hun opwachting hebben gemaakt in de klassen, de administratie en vooral het dagelijkse leven van alle betrokkenen, doet de school (in haar meest algemene betekenis van onderwijs- en opleidingsplek ) mee aan de wedren om zo dicht mogelijk aan te sluiten bij de realiteit in de samenleving. Dit enthousiasme voor de technologie levert echter ook een enorme uitdaging op, niet in het minst door de beperkte budgetten en de strakke regels voor openbare inschrijvingen. Dit document heeft tot doel om de perspectieven van recente technologische doorbraken voor het onderwijs aan te geven. De lasten die op de schouders van de sector wegen kosten voor uitrusting en beheer, pedagogische vernieuwing zouden hierdoor aanzienlijk kunnen worden verlicht. Informaticaoplossingen van het cloud-type (die door operators en leveranciers worden uitgewerkt en aangeboden in de vorm van à la carte diensten met gedeelde middelen) bieden potentieel een hele reeks voordelen: lagere kosten, onder andere door het delen van apparaten en oplossingen en het verbruik van middelen op aanvraag (waarbij alleen het reële gebruik wordt gefactureerd), minder technische ondersteuning waarin elke instelling individueel moet voorzien, de gebruikte oplossingen kunnen sneller evolueren, omdat er geen grote investeringen zijn die de informatica van een instelling voor een relatief lange periode vastpinnen, methodes voor participatie en samenwerking en uitwisselingen worden gestimuleerd (op instellingsniveau, maar ook tussen leraars en leerlingen), enz. Dit document behandelt de grote principes en mogelijkheden van de cloud voor het onderwijs. Aan de hand van enkele internationale voorbeelden (zie hoofdstuk IV) stelt het enkele trajecten voor die op regionaal niveau voordeel kunnen opleveren. Een reeks bestaande lokale initiatieven, waarvan wij hier slechts drie voorbeelden geven (zie hoofdstuk V), laten zien dat de basisbegrippen van de cloud (die gedeeltelijk slechts een modernere uitwerking van bestaande principes zijn) reeds worden toegepast en beantwoorden aan de behoeften en bedoelingen van de drijvende krachten in het onderwijs. Als de lokale spelers in het onderwijs hieruit inspiratie halen om projecten op te starten, dan zouden zij een belangrijke stap kunnen zetten om de instrumenten die tot hun beschikking staan op de verwachtingen af te stemmen. Wij ontwikkelen diverse thema s (de intelligente klas, virtuele aula s, pedagogische analyse, nieuwe lesmodellen, ) als voorbeeld (zie hoofdstuk VI). Zij kunnen dienen als rode draad voor toekomstige initiatieven en ontwikkelingen die zouden worden aangestuurd door de lokale spelers in het onderwijs. Het zou dan gaan om spelers die de stap naar integratie van de cloud in hun praktijk al hebben gezet of van plan zijn om dit te doen en die hun ervaring met anderen willen delen.

3 4 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 5 II - Inleiding ICT herbekijken voor een vernieuwd onderwijs 1. Het onderwijs staat voor vele uitdagingen Terwijl de beschikbare budgetten en middelen beperkt blijven, krijgt het onderwijs steeds meer af te rekenen met de technologische vooruitgang (die tegelijk opportuniteit en uitdaging is) en de ingrijpende evoluties in de samenleving. Het betreft onder andere: de versnelling van de innovatie (het hernieuwingstempo) in de informatietechnologieën. De onderwijsinstellingen slagen er niet meer in om de evolutie bij te benen en de dagelijkse technologische realiteit te weerspiegelen. Toch is het essentieel dat leerlingen en studenten hierop optimaal worden voorbereid. Gedeelde investeringen in hardware zouden de lasten voor onderwijsinstellingen verlichten. de consumerization van IT: leerlingen en studenten krijgen de beschikking over eigen tools waardoor een andere relatie tot kennis ontstaat. Deze tools dienen in het pedagogisch traject te worden geïntegreerd. de opkomst van generaties van digitale natives, jongeren die in de digitale wereld zijn opgegroeid. Hun idee over leven in de samenleving en omgaan met anderen wordt sterk beïnvloed door digitale tools. Daardoor gedragen zij zich vaak ook anders dan de voorgaande generaties. Door deze evoluties ontstaat de noodzaak (of de vraag bij de gebruikers) om de nieuwe soorten toestellen van leerlingen en studenten (laptops, smartphones, tablets met aanraakscherm, e-readers, ) te ondersteunen en in de IT-infrastructuur van de instelling te integreren. Misschien is het zelfs nuttig om de informatiesites, portals, blogs of wiki s die de leerlingen en studenten zelf genereren, bij het schoolgebeuren te betrekken. Elke achterstand die het onderwijs nu oploopt door het hoge tempo van de technologische innovatie dreigt de kloof tussen het onderwijs en de samenleving nog groter te maken. Het Agence Wallonne des Télécommunications (AWT) benadrukt dit in zijn Baromètre TIC Het komt er meer dan ooit op aan om het onderwijskader aan te passen en beter in te spelen op de verwachtingen van leerlingen en studenten en op de nieuwe realiteit van het beroepsleven en de digitale maatschappij. Leerlingen, studenten en lesgevers hebben meer flexibele, aanpasbare instrumenten nodig. De opkomst van nieuwe (mobiele) systemen leidt tot uitbreiding van de leeromgeving die zich niet langer binnen de vier muren van het onderwijsinstituut bevindt. Mobiliteit is tegelijk een kenmerk van de dagelijkse realiteit en een eis van zowel lesvolgers als lesgevers. Beide groepen maken steeds meer gebruik van IT-tools om op andere plaatsen dan klas of aula cursussen voor te bereiden, te studeren of toegang te krijgen tot bronnen en kennis. Leren hoeft niet langer tussen 8 en 16 uur plaats te vinden. Leerlingen en studenten verwachten steeds meer dat de pedagogische omgeving ze in staat stelt om op hun eigen tempo te leren. Verder mag de sociale dimensie niet uit het oog worden verloren. Op elke leeftijd en in elke onderwijsvorm willen jongeren het leerproces steeds meer combineren met het community-aspect (sociale netwerken). Veel meer dan vorige generaties ervaart de Z-generatie (kinderen die in de 21e eeuw geboren zijn) het leven via digitale hulpmiddelen (internet, gsm, smartphone, chat, blogs, sociale netwerken, video s, ). Ze vormen hun enige referentiepunt, hun belangrijkste communicatie- en relatiemiddel, hun manier om zich te affirmeren als burger. Deze Z-generatie wordt trouwens ook al vaak de C-generatie genoemd (van Communicatie, Collaboration of samenwerking, Connectiviteit en Creativiteit). Nieuwe begrippen duiken op, zoals just-in-time learning, community learning en found learning. Ze veronderstellen een nieuwe aanpak en een nieuwe rol van de lesgever. De huidige generaties bewegen zich in een omgeving die aangestuurd wordt door samenwerking, uitwisseling met gelijken, spontaan leren op elk ogenblik binnen gemeenschappen en netwerken. Zij vinden het heel natuurlijk om op het internet of via het internet op zoek te gaan naar ontmoetingen, ontdekkingen en ervaringen. Leren door ervaring, individueel of in groep, is een nieuwe manier om zichzelf en zijn kennis te ontwikkelen. Leerlingen en studenten die alleen maar de pedagogische hulpmiddelen van gisteren zouden gebruiken, zouden dit artificieel vinden. Erger nog, ze zouden op school niet over de instrumenten beschikken om de competenties te verwerven die ze in de huidige en toekomstige wereld nodig hebben. Samenwerking, sociale participatie, is al een realiteit in de samenleving. Daarom moet de samenleving investeren in de pedagogische ruimte, niet alleen binnen klassen of tussen leerlingen of studenten van hetzelfde jaar, maar ook tussen klassen en instellingen onderling (die zich dichtbij of ver van elkaar kunnen bevinden). Dit zijn de verwachtingen of zelfs de eisen van de jonge generaties en van al wie hen de middelen en de pedagogische content moet bieden waarop ze recht hebben. 2. De principes van de cloud Vanuit een puur operationeel en technisch standpunt is cloud computing een model om rekenkracht en IT-capaciteit ter beschikking te stellen waarbij de verplichtingen inzake implementatie en beheer zo minimaal mogelijk zijn voor de organisatie die er gebruik van maakt. De cloud stelt een reeks IT-middelen (systemen, applicaties en/of gegevens) ter beschikking in de vorm van diensten die de gebruiker on demand, afhankelijk van zijn behoeften op elk ogenblik, via internet of via een intranet/extranet kan opvragen en gebruiken, waarbij hij slechts voor zijn reële verbruik betaalt. Wegens de concepten die erachter schuilgaan is de cloud veel meer dan een technologisch verschijnsel van voorbijgaande aard, zoals de zoveelste generatie van mainframes, servers, pc-voor-allen, Het cloudprincipe wordt nu al volop in de praktijk gebracht en het zal zich nog voortdurend uitbreiden. Het wijzigt grondig de relatie van gebruikers, dienstverleners, bedrijven, economische of sociale spelers van alle aard met de informaticamiddelen die zij gebruiken en met de manier waarop zij processen en activiteiten uitoefenen. Het cloudprincipe stemt bovendien perfect overeen met een fase in de menselijke ontwikkeling waarin de relaties tussen personen, het voortbrengen van kennis, het totstandbrengen van samenwerking en zelfs het zoeken naar de diepere zin der dingen zich organiseren in virtuele, spontane, zelfstructurerende, altijd en overal beschikbare en voortdurend evoluerende verbanden. Wie de cloud opzettelijk links laat liggen, ontzegt zich deze flexibele aanpassingsmogelijkheid en het gebruik van overvloedig aanwezige mogelijkheden en middelen. Cloud computing doet een beroep op infrastructuren, software, processen en een hele reeks diensten. Een oplossing kan alleen aanspraak maken op de term cloud als ze de volgende kenmerken vertoont: de dienst (capaciteit, content, ) wordt on demand in een selfservicemodel ter beschikking gesteld de dienst is overal toegankelijk middelen worden gedeeld en uitgewisseld de infrastructuur is elastisch of schaalbaar: capaciteit en prestaties kunnen snel worden uitgebreid, ingekrompen en aangepast aan de evolutie van de behoeften of de vraag de dienst kan worden gemeten (opvolging van het verbruik ) om het gebruik te kunnen factureren. Zie Bijlage A voor een meer technische beschrijving van de mogelijke toepassingen van het cloudprincipe. 3. De cloud houdt grote beloften in voor het onderwijs Middelen en diensten ter beschikking stellen via de cloud, ongeacht of het gaat om de IT-infrastructuur zelf of de oplossingen die door de infrastructuur mogelijk worden, veronderstelt de invoering van nieuwe processen. Het model houdt tegelijk de belofte van talrijke voordelen in. Wij geven hieronder enkele voorbeelden.

4 6 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 7 Besparingen De cloud bevordert een efficiënter gebruik van de IT-middelen. Dit is onder andere te danken aan: lagere kosten dankzij de gedeelde IT-uitrusting die op een cloudplatform wordt gecentraliseerd (met virtuele machines, zodat er minder systemen nodig zijn). Dit leidt tot schaalvoordelen (als verscheidene instellingen dezelfde infrastructuur delen), terwijl men dure lokale infrastructuren vermijdt die al te vaak over- of ondergedimensioneerd zijn of niet maximaal worden benut (gemiddeld blijft 50 tot 90% van de servercapaciteit onbenut), minder beveiligingskosten (softwarelicenties, beheercompetenties, fysieke beveiliging van het serverlokaal), een minder omvangrijk en complex machinepark en minder software die in elke instelling moeten worden geïnstalleerd en bijgevolg ook minder kosten voor licenties en onderhoud, een drastische beperking van het aantal applicaties dat op de computers van de instelling moet worden geïnstalleerd en geïmplementeerd (de toegang verloopt op afstand op een gecentraliseerde applicatie in de cloud, voor een onbeperkt aantal gebruikers), de diensten worden gefactureerd op basis van het reële gebruik van de middelen (pay-per-use), besparingen op personeel (technisch personeel dat het interne computerpark moet beheren), er worden Capex-budgetten vrijgemaakt (de cloud volgt het Opex-model). Gegarandeerde updates en upgrades De cloud biedt een betere verzekering tegen veroudering van IT-oplossingen, omdat ze beter opgewassen is tegen de steeds snellere evolutie van de informaticatechnologieën. Ze biedt bovendien de mogelijkheid om alle documenten (taken, papers, syllabussen, groepswerk, projecten, ) systematisch en gecentraliseerd te updaten en op een coherente manier op één enkel centraal punt bij te werken. Daardoor winnen ze aan relevantie en geschiktheid, terwijl de informatie voor alle gebruikers gegarandeerd identiek is. Flexibiliteit Een van de belangrijkste kenmerken van pedagogische en IT-middelen in the cloud is dat men erin slaagt om het immobilisme te vermijden dat gepaard gaat met individuele investeringen in uitrusting. Deze investeringen moeten immers eerst voldoende hebben gerendeerd vóór ze worden aangepast of vervangen. De gecentraliseerde infrastructuren in de cloud hanteren diverse technieken (zoals virtualisatie en modulariteit van de bouwstenen) om in meerdere opzichten de flexibiliteit te bevorderen: snelle aanpassing aan wijzigingen: door de centralisatie van de voorhanden zijnde middelen, die bovendien gestandaardiseerd zijn, kunnen updates sneller worden uitgevoerd om gelijke tred te houden met de technologische vooruitgang en/of de evolutie van de vraag en de behoeften; flexibele aanpassing van de ter beschikking gestelde middelen (servers, opslagcapaciteit, rekenkracht, applicaties, content) dankzij de elasticiteit van de infrastructuur en het gemak waarmee middelen worden aangesproken als er behoefte aan is (de nieuwe versie van een applicatie of een bepaalde software wordt sneller algemeen verspreid, hoe gespecialiseerd deze ook is); flexibiliteit in het ter beschikking stellen van pedagogische content, ook in het perspectief van gepersonaliseerd onderwijs, en van een leertraject op maat dat aan de specifieke behoeften en moeilijkheden van elke leerling of student beantwoordt (dus aangepast aan zijn profiel ). Elke leerling of student kan uit de massa beschikbare content de informatie en de tools halen die hij nodig heeft of die aan zijn opleidingsniveau zijn aangepast; flexibiliteit voor wat het computerpark betreft: de cloudarchitectuur kan potentieel elke soort uitrusting en applicatie van de klant ondersteunen (met enkele uitzonderingen, afhankelijk van de leverancier); selfservice potentieel, voor leerlingen en studenten, lesgevers en onderwijsinstellingen; flexibiliteit van het leerproces: cursussen en content zijn op elk uur van de dag en overal toegankelijk. Dit biedt de mogelijkheid om buiten de muren van de onderwijsinstelling te studeren, maar ook buiten de lesuren (vakantieperiodes, permanente naschoolse en postuniversitaire opleiding). Efficiëntie (ook op pedagogisch gebied) De manier waarop de cloud de IT-middelen aanbiedt, kan leiden tot een meer dynamische uitwisseling en een grotere participatie van lesgevers, leerlingen en studenten, hun sociaal netwerk en de ouders. De ter beschikking gestelde middelen zijn talrijker, zodat het leerproces voor leerling en student rijker en efficiënter is (hoger niveau, grotere slaagkansen, betere aanpassing aan de realiteit van het toekomstige beroepsleven, ). Op het vlak van administratie bevordert de cloud het delen en exploiteren van best practices voor het beheer. Eenvoudiger delen Competenties, best practices, applicaties, pedagogische content en infrastructuren kunnen gemakkelijker worden gedeeld om te vermijden dat elke instelling ze apart moet ontwikkelen en onnodig middelen verwerft die elders beschikbaar zijn. Uitrusting delen heeft bovendien tot gevolg dat middelen harmonischer worden ingezet, dat de support ervan eenvoudiger is, dat problemen met compatibiliteit of moeilijke integratie van diverse tools en systemen (soms zelfs binnen één bepaalde instelling) worden vermeden. Kwaliteitsvolle pedagogische content delen en uitwisselen houdt de belofte in dat pedagogische ongelijkheid wordt uitgevlakt en dat het verschijnsel van arme scholen in een ongunstige omgeving wordt bestreden. De toegang tot educatieve en pedagogische middelen komt in het bereik van meer instellingen en personen. Op deze manier kan men ook de digitale kloof bestrijden, het onderwijs verder democratiseren en vermijden dat het digitale tijdperk de ongelijkheid zou doen toenemen in plaats van ze te verkleinen.

5 8 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 9 III Belangrijke trends IV Best practices Ook de evolutie van de onderwijswereld wordt tot op zekere hoogte bepaald door de grote trends die in de samenleving in het algemeen waarneembaar zijn: ogenblikkelijke toegang tot een steeds grotere en meer heterogene massa informatie (en kennis), het idee dat men always connected is, traceerbaarheid van de handel en wandel van elk individu, het belang van prestaties, sociale netwerken en samenwerking Het onderwijs dient bijgevolg een aantal van deze verschijnselen te integreren. Toegang tot informatiebronnen en samenwerkingsmogelijkheden met talrijke apparaten, waarvan vele mobiel zijn. Geïndividualiseerd en gepersonaliseerd leertraject. Dit betekent een nieuwe aanpak voor de lesgevers. Ook zij moeten de nieuwe middelen leren beheersen, flexibeler werken, hun gedrag en gewoonten aanpassen en de begeleiding die ze geven loskoppelen van bepaalde tijdstippen en plaatsen. De klasmuren worden vervangen door de vage en altijd evoluerende grenzen aan het internet: opvolging van leerling of student op elk ogenblik van de dag; realtime dialoog over een taak die hij thuis uitvoert; verzending van correcties en commentaren (via sms, , chat, ) terwijl beiden zich in het openbaar vervoer bevinden; wetenschappelijk experiment in een virtueel lab zonder dat alle betrokkenen leraar en leerlingen in dezelfde ruimte aanwezig zijn; Heroriëntatie van de vakgebonden processen die voortaan op het slagen van elke leerling of student zijn gericht. Nauwkeurige evaluatie van de individuele prestaties, zowel van de leerling/student als van de instelling. Voorspellende analyse en dynamische inrichting van het pedagogisch kader, waardoor de risico s op falen en het afhaken van leerlingen of studenten kleiner worden. Door regelmatig informatie te vergaren en analyseschema s toe te passen kan de evolutie van leerlingen en studenten dag voor dag worden opgevolgd, zodat het pedagogisch materiaal (soorten oefeningen, ) en de begeleiding voortdurend kunnen worden aangepast. Op basis van historische en statistische gegevens wordt het mogelijk om mislukkingen te voorspellen en om vroegtijdig signalen op te vangen als een leerling of student dreigt te ontsporen of schoolmoe te worden. De lesgever kan daarvoor worden gewaarschuwd en hoeft dus niet langer tot het einde van het school- of academiejaar te wachten, tot het vonnis valt dat de examenresultaten onvoldoende waren. Verwerven van nieuwe competenties en kennis De nieuwe context (internet in plaats van schoolbord) luidt op zich al een nieuwe relatie in met eenvoudiger toegankelijke en anders toepasbare kennis. Er kan op een dubbel spoor worden gewerkt: enerzijds individueel leren, anderzijds het gebruik van leergemeenschappen die voortdurend van samenstelling veranderen. De leden van deze virtuele gemeenschappen evolueren in functie van de betrokken leerdomeinen en zijn verschillend van persoon tot persoon. Zo kunnen de sociale netwerken die de leerlingen van één bepaalde klas samenstellen onderling heel sterk verschillen Nieuwe profielen De lesgevers moeten in staat zijn om: leerlingen of studenten te begeleiden in de nieuwe ruimtetijd die ontstaat ze te begeleiden en te adviseren over de leermethodes (inclusief het sociaal netwerk, het gebruik van internet, ) als aanspreekpunt te dienen om dwalingen te vermijden (de informatie op het web is niet altijd even betrouwbaar, kritisch staan tegenover vrienden op sociale netwerken, ) te steunen op de samenwerking tussen leerlingen/studenten en op hun meer dynamische samenwerking in de lessen dankzij informatie waartoe zij vrij toegang hebben. In de volgende hoofdstukken zal blijken dat het verschuiven van infrastructuren en oplossingen naar de cloud talrijke (nieuwe) scenario s mogelijk maakt. Wij geven vier voorbeelden uit een internationale context. De eerste drie hebben betrekking op een specifiek pedagogisch niveau (secundair onderwijs, universiteit, onderzoek). Maar dit sluit niet uit dat ze ook relevant zijn voor andere niveaus, die eveneens profijt kunnen hebben van de toegepaste principes. Case 1: De gedeelde Digitale Werkomgeving Omgeving: Secundaire school In de regio Pays de la Loire hebben het rectoraat van de Académie de Nantes, de Conseil régional en de Conseillers généraux van vijf departementen (Loire Atlantique, Maine et Loire, Mayenne, Sarthe en Vendée) de krachten gebundeld om alle colleges en lyceums van de regio te voorzien van dezelfde Digitale Werkomgeving, die e-lyco wordt genoemd. Hoewel deze werkomgeving gemeenschappelijk is voor alle instellingen, kan hij door elk van hen worden aangepast. Tegen 2014 zullen 685 onderwijsinstellingen (openbare, privé- en landbouwscholen) met in totaal bijna een miljoen gebruikers, waarvan leerlingen (de anderen zijn ouders, personeelsleden, ) hierop aangesloten zijn. Voorbeelden van aangeboden diensten: toegang tot notities en resultaten, afwezigheidslijsten, pedagogische content, content van vroegere cursussen (bestanden, grafieken, ) klasblogs (met ruimte voor vragen en antwoorden van leerling en leraars) forum dat de leerlingen gebruiken om op afstand samen te werken met klasgenoten ruimte voor de ouders; zij hebben onder andere toegang tot een map met teksten (in de klas uitgevoerde werken, lijst van de lessen, taken, overhoringen, ) om de vorderingen van hun kinderen te volgen berichtendienst ( s tussen leraars en leerlingen) samenwerkingstools waarmee ervaringsdeskundigen, technici of experts oplossingen en best practices kunnen delen om het platform te laten evolueren en sneller oplossingen uit te werken. Doelstellingen & Voordelen Dit project streeft een groot aantal doelstellingen na: de betrokkenheid stimuleren van de verschillende spelers (leerlingen, leraars, ouders) in het leertraject; een efficiëntere opvolging en schoolorganisatie, zonder beperkingen van plaats en tijd; minder risico s op schooluitval, inclusief voor afwezige of zieke leerlingen (die toegang hebben tot de cursussen, voldoende worden begeleid, )

6 10 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 11 Case 2: IT-middelen on demand Omgeving: Universiteit Case 3: Centraal register voor onderzoeksprojecten Omgeving: Onderzoek Doelstellingen & Voordelen Doelstellingen: IT-middelen efficiënter inzetten, met een hogere gebruiksgraad, de onderhoudskosten van de infrastructuur beperken, iedereen toegang geven tot optimale capaciteit en middelen. Bereikte voordelen: tot 75% besparingen aan licentiekosten, verhoging met 150% van de verhouding studenten/licentie; grotere flexibiliteit; hogere gebruiksgraad van de servers; beperkte investering in desktops (gebruik van thin clients); IT-supportteam beperkt tot twee personen. Alle leerlingen, ook in verafgelegen en bescheiden scholen, hebben toegang tot dezelfde pedagogische middelen (zoals video s en interactieve 3D-films om aardrijkskunde te leren) als de leerlingen van de meest gereputeerde en rijkste instellingen. De North Carolina State University installeerde een Virtual Computing Lab (VCL), een cloudinfrastructuur die de informaticamiddelen van verscheidene sites bundelt (servers, opslagsystemen, software). Ongeacht waar ze zich bevinden (dus ook thuis) krijgen leerlingen van verscheidene lagere en secundaire staatsscholen en studenten van diverse universiteitscampussen toegang tot een pool van technische en pedagogische hulpmiddelen die voortdurend up-to-date worden gehouden. Afhankelijk van de aard van de vraag (afkomstig van een lesgever, een leerling of een student) en het overeenstemmende onderwijsniveau stelt het platform ad hoc middelen ter beschikking, van eenvoudige (virtuele) desktops tot virtuele labs voor een hele klas (met evenveel virtuele machines als er deelnemers zijn), inclusief servers, opslagruimte en krachtige rekenclusters (voor intensief rekenwerk). Enkele voorbeelden: leerlingen lager onderwijs hebben toegang tot de applicaties Alice (3D-tekenfilms) en Math- Quest; een leerling uit het secundair gebruikt een virtuele server, opslagruimte en een fysicaprogramma om thuis een taak te maken; universiteitsstudenten hebben toegang tot toepassingen voor statistiek, simulators en mainframecapaciteit; onderzoekers aan de universiteit gebruiken HPC-resources voor intensief rekenwerk. In al deze gevallen wordt er een sessie gecreëerd die voldoende middelen vrijmaakt. Wordt de sessie (een oefening, klaswerk, simulatie) beëindigd, dan staan de middelen onmiddellijk in de pool weer ter beschikking voor een andere toepassing. Elke instelling heeft toegang tot een eigen portlet, met een gepersonaliseerd menu, afhankelijk van de behoeften, de inhoud van de cursussen, De VCL cloud staat ter beschikking van ongeveer leerlingen en studenten. De infrastructuur bundelt ongeveer fysieke servers die bijna virtuele servers en meer dan 800 software images ondersteunen. Het College of Pharmacy van de University of Rhode Island wilde zijn onderzoeksprojecten beter plannen, beheren en evalueren. Daarom creëerde het een samenwerkingsportal in combinatie met sociale netwerktools. Een van de doelstellingen bestond erin om sneller, eenvoudiger en vollediger alle personen op te sporen met wie samenwerking nuttig zou kunnen zijn. Bovendien wilde men nagaan over welke middelen (competenties, informatie, financiering) elk project kan beschikken. Men had immers vastgesteld dat de wereldwijd groeiende massa gegevens en publicaties het steeds moeilijker maakt om specifieke en relevante informatie te vinden die de onderzoekers kan interesseren. De oplossing omvat een centrale database (registers, profielen van de professoren, gepubliceerde artikels, scripties, thesissen, ), een samenwerkingsportal, tools om te netwerken en om content te analyseren. Voor elk project worden er een profiel en een aparte pagina aangemaakt die als ontmoetings- en samenwerkingsruimte dienen voor andere onderzoekers die identieke, gelijkaardige of aanvullende profielen en competenties hebben. Op basis van het profiel en een beschrijving van het project zoekt het systeem op internet automatisch en systematisch naar potentiële correspondenten en relevante informatie (onderzoekers, lopende projecten, proefschriften, beschikbare fondsen voor elk vakgebied, ), verzamelt deze gegevens en adviseert om bepaalde contacten te leggen of samenwerkingen uit te bouwen. Met analysesoftware (contentanalyse) en tools voor social networking worden onderzoekskansen en mogelijkheden opgespoord (competenties, interessante profielen, relevante wetenschappelijke publicaties, ). Optimalisatiesoftware doet aanbevelingen voor de toewijzing van middelen (studenten, docenten, subsidies, ) en legt automatisch verbanden tussen subsidies, onderzoekers, competenties en beschikbare materialen en middelen. Doelstellingen & Voordelen Sneller opsporen van (menselijke en financiële) middelen, ongeacht waar ze zich bevinden, met elkaar in contact brengen van onderzoekers, dienst voor automatische aanbeveling.

7 12 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 13 Case 4: Leren door samenwerking V - Wallonië Drie lokale initiatieven Doelstellingen & Voordelen Ongeacht of het gaat om de nieuwe sociale media of meer klassieke samenwerkingsvormen, het doel blijft om leerlingen te leren zelfstandig te werken en ze dynamisch te betrekken bij het leerproces en het verwerven van kennis. De voordelen die dit biedt, zijn de ontwikkeling van kritische zin, een grotere zelfstandigheid en confrontatie met de werkmethodes en de inbreng van andere leerlingen.. Onderwijs en leerprocessen die op teamwerk steunen, doen een beroep op verscheidene principes: samenwerking tussen leerlingen of studenten om projecten tot een goed einde te brengen gebruik van samenwerkingstechnologieën voor pedagogische doeleinden een actieve aanpak: leerlingen of studenten bouwen zelf hun kennis op; de opleider begeleidt en vergemakkelijkt alleen het leerproces, terwijl de groep als informatiebron, motiveringskracht en middel tot wederzijdse ondersteuning dient (volgens de definitie van France Henri en Karin Lundgren- Cayrol, auteurs van het boek Apprentissage collaboratif à distance ). Uiteraard is er een rol weggelegd voor sociale netwerktools zoals Facebook en Twitter. Laurence Juin, lerares literatuur, geschiedenis en aardrijkskunde in een Frans beroepslyceum, verkent al meer dan een jaar de mogelijkheden van deze tools (frompennylane.blogspace.fr). Twitter opent de klas voor de buitenwereld: leraars en ouders kunnen via microblogs volgen wat de leerlingen schrijven. De uitwisseling kan worden gestructureerd, bijvoorbeeld per thema, en worden gemerkt met #tags (om achteraf informatie op te zoeken). De tweets dienen ook als links naar documenten, teksten, plaatsen, om reacties, voorstellen en commentaren uit te lokken bij het netwerk van followers. Sommige leraars gebruiken dit nieuwe medium als samenwerkingstool, om presentaties voor te bereiden of om pedagogische ideeën en best practices uit te wisselen. Ook in de Franse Gemeenschap werden in de scholen, hogescholen en universiteiten al tal van initiatieven genomen om infrastructuren beter te benutten, oplossingen voor een beter beheer of een grotere productiviteit uit te werken of content te ontwikkelen voor pedagogische en andere toepassingen. Dit document heeft niet de bedoeling om een stand van zaken op te maken. Wij willen alleen op drie initiatieven wijzen die, elk op hun manier, passen in het streven om het internet volop te benutten en middelen gemeenschappelijk te gebruiken. A. campusnumérique.be campusnumérique.be werd in 2006 in het leven geroepen om diverse digitale werkomgevingen, ook wel digitale campussen genoemd, van een aantal instellingen voor niet-universitair hoger onderwijs en secundair onderwijs te bundelen. Het was de bedoeling om op deze manier competenties, best practices en ervaringen te delen en tools gemeenschappelijk beschikbaar te stellen. De samenwerking draait rond drie projecten: permanente opleiding van docenten: hoe technologieën in een academische context gebruiken (cursusplatform, digitaal mededelingenbord, elektronische academische administratie, ) technologische evolutie van de organisatie (wifi-netwerken, VoIP...) integratie van de digitale boekentas in het academisch landschap De uitwisselingen hebben een technisch karakter (netwerkproblemen, softwaregebruik, ), maar er zijn ook menselijke aspecten (change management, humanresourcesbeheer) en een pedagogisch luik (technisch-pedagogische keuzes, mentoraat, ) aan verbonden. Het netwerk wil ook bepaalde (materiële, menselijke en financiële) middelen delen. Het netwerk omvat momenteel de e-campus van HEPH Condorcet, de Université du Travail (Charleroi), HECFH in Bergen, HE Francisco Ferrer en Lucia de Brouckère in Brussel en de Virtuele School van HEPL in Luik. Bij het project zijn meer dan studenten en leraars betrokken. B. Claroline Claroline werd in 2001 door de Université Catholique de Louvain-la-Neuve (UCL) opgestart. Het is een platform voor e-learning dat als open source werd ontwikkeld. Het biedt de mogelijkheid om online cursussen te ontwikkelen, te beheren en te begeleiden (mentoraat). Claroline biedt een hele reeks tools: agenda, documenten, oefeningen en taken online brengen; samenwerkingsmogelijkheden zoals forums, wiki s en groepen en ten slotte podcastingfuncties, videoconferenties, delen van schermen, alsook een scriptingtool om middelen te combineren voor het uittekenen van een pedagogisch traject, enz; Claroline wordt bovendien gecombineerd met een statistische tool om de activiteiten van de student op te volgen (geraadpleegde documenten, gemaakte oefeningen, moeilijkheden in diverse fasen van het leerproces, enz.). De docent kan verifiëren of het pedagogisch scenario relevant is en eventueel oefeningen, vragen, enz. aanpassen. Het platform wordt vandaag door ongeveer organisaties gebruikt (voornamelijk onderwijsinstellingen) in meer dan 115 landen. Het is beschikbaar in 35 talen en geeft toegang tot ongeveer online cursussen. De nieuwe versie Claroline 2.0 combineert diverse typische Web 2.0 applicaties (podcasts, RSS feeds, tags, portfolio s, mind maps, sociale netwerken, etc.) om de leeromgeving nog socialer te maken. Men heeft bovendien besloten om een dienstenbedrijf op te zetten om beter in te spelen op de behoeften van de gebruikers (administratie, grafische personalisatie, pedagogisch advies, scripting, enz.).

8 14 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 15 VI. Concrete scenario s voor het 2.0 onderwijs C. Consortium CECI (Consortium des Équipements de Calcul Intensif) Het officieel in november 2010 opgerichte CECI (Consortium des Équipements de Calcul Intensif) heeft tot doel om het aanschaffen van uitrusting voor de rekencentra van de Franstalige universiteiten gemeenschappelijk te maken en te coördineren. Het betreft met name de UCL (CISM), de ULB (Hydra), FUNDP (ISCF), de UMons (LPSI, CMN, INFO) en de ULg (SEGI). Het Consortium streeft onder andere de volgende doelstellingen na: optimalisatie van het gebruik van rekenkracht, zowel hardware als software, door ze voor diverse universiteiten open te stellen gebruikers opleiden en informeren gemeenschappelijke kennis en knowhow ontwikkelen inzake de aankoop en implementatie van zeer krachtige IT-uitrusting een ruimte creëren voor technische en wetenschappelijke uitwisselingen over apparatuur, algoritmes en parallelle programmatie. De principes van IT in the cloud (gecentraliseerde en geoptimaliseerde middelen, on demand capaciteit en altijd up-to-date applicaties en content, ) maken het mogelijk om een totaal andere kijk te ontwikkelen op de manier waarop onderwijsinstellingen en leerlingen/studenten gebruik kunnen maken van uitrusting, applicaties en content. Wereldwijd en bij ons borrelen initiatieven op om dit nieuwe model voor het aanbieden van middelen te benutten. Het 2.0 onderwijs kan hier op allerlei manieren gebruik van maken. Wij geven hier als voorbeeld een tiental concrete thematische scenario s. Ze zijn bruikbaar in diverse contexten, processen en situaties. Ze steunen zonder uitzondering op de realiteit of de beloften van de cloudtechnieken en -technologieën. 1. Virtuele aula s Dankzij de communicatie- en samenwerkingstechnologieën vormen de klasmuren niet langer een belemmering: uitwisseling wordt mogelijk, groepswerk wordt bevorderd, schooloverschrijdende projecten bloeien op. Leraars die zich bijvoorbeeld in een ander land bevinden, kunnen aan een lokale klas les geven, met het lesmateriaal dat ze nodig hebben. Of leerlingen van dezelfde leeftijd die zich in verafgelegen steden of landen bevinden, kunnen online ervaringen uitwisselen over het verwerken van cursussen. Platformen en content die zich in de cloud bevinden, bieden leraars de kans om samenwerkingsruimtes of forums te creëren waarop zij collega s ontmoeten die al dan niet hetzelfde vak geven. De leerlingen/studenten komen dan in aanraking met de leerstof in een veel ruimere context. Een voorbeeld: een ontdekking door geleerden uit de Griekse oudheid die tegelijk uit wiskundig en historisch oogpunt wordt bestudeerd. 2. Labs in the cloud Een cloudinfrastructuur kan voorzien in de capaciteit voor verwerking, berekeningen, simulatie, die noodzakelijk is om on demand (voor een bepaalde duur en met een capaciteit die is afgestemd op de behoeften) virtuele laboratoria te creëren. Leerlingen of studenten kunnen in dit lab allerlei virtuele simulaties of experimenten uitvoeren (chemie, fysica, sociale wetenschappen, economie, ), van de meest eenvoudige tot de meest complexe, aangezien ze de nodige IT-resources (rekenvermogen, simulatietools, ) kunnen verbruiken volgens een consumptiemodel dat aanpasbaar is. 3. De intelligente klas De beschikbaarheid van middelen en applicaties in the cloud kan de kwaliteit en efficiëntie van het onderwijs op klasniveau ten goede komen. Enkele voorbeelden: toegang tot cursussen, syllabussen, documentatie, informatie, ongeacht waar de leerling of student zich bevindt: in elk schoollokaal, thuis, in de open ruimten van de instelling, in het openbaar vervoer, in de bibliotheek, toegang tot dezelfde pedagogische content door individuen of groepen, zodat samenwerking mogelijk wordt, gepersonaliseerde toegang tot de pedagogische middelen die het beste aan iemands behoeften, leermoeilijkheden, enz. zijn aangepast, vrij door de leerling/student te kiezen (of onder leiding van een leraar/docent), openstelling van de pedagogische middelen van een instelling voor de leerlingen en leraars van andere instellingen, zodat best practices kunnen worden gedeeld, centralisatie van de resultaten van overhoringen, examens, taken en van de evaluaties door de leraars, zodat de moeilijkheden van elke individuele leerling meteen duidelijk zijn en de resultaten op elk ogenblik in hun context kunnen worden geplaatst (in vergelijking met de medeleerlingen, maar ook met de voorgeschiedenis van de leerling).

9 16 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 17 3a - Scenario 1: gepersonaliseerde opvolging Met de nieuwe hulpmiddelen (smartphone, tablet, internet, ) kan een leerling voortaan op elke plaats (in de klas, in het openbaar vervoer, thuis, enz.) studeren, een taak afwerken, een e-handboek of een website met informatie raadplegen. Met een nieuw type evaluatietools kunnen de handelingen van de leerling/student in real time worden gevolgd (welke websites werden geraadpleegd, welke oefeningen gemaakt, wat is de kwaliteit van de formulering van het antwoord, ) en deze informatie kan voor analyse en evaluatie aan een centrale dienst worden geleverd die zijn evolutie kan volgen. Dankzij deze evaluaties, die door leraar en ouders kunnen worden geraadpleegd, kan het persoonlijk educatief programma van de leerling worden aangepast op basis van de resultaten die hij elke dag behaalt. In de klas kan de leraar automatisch een signaal krijgen als een leerling de opgelegde websites voor een project raadpleegt. Zo kan hij de leerling sturen naar interessantere bronnen of hem adviseren over sites waaraan de leerling zelf niet had gedacht. 3b - Scenario 2: desktopvirtualisatie Een cloudinfrastructuur biedt ook de mogelijkheid om een hele reeks individuele IT-middelen ter beschikking te stellen. De capaciteit ervan kan op elk ogenblik worden aangepast, bijvoorbeeld aan het aantal leerlingen per klas of studenten per cursus. Omdat de pc s (desktops) voortaan virtueel zijn, hoeven ze niet meer in voldoende aantal voor de verschillende klassen te worden aangekocht. De leerlingen moeten alleen nog over thin clients beschikken (met beperkte functionaliteit en dus goedkoper). Deze oplossing werd ook gekozen door het onderwijsnet van Pike County Schools (basis- en secundaire scholen). In dit afgelegen gebied van Kentucky waren de pc s verouderd en budgetbeperkingen maakten het te duur om ze te vervangen of te herstellen. Er waren nog slechts werkende pc s voor gebruikers en sommige scholen gebruikten pc s die meer dan 6 jaar oud waren. Andere hadden divers materiaal, zodat het onmogelijk was om homogeen onderwijs te verschaffen dat iedereen gelijke kansen bood. De oplossing? Het creëren van virtuele desktops (met één enkel systeemimage in plaats van 40 voordien). De bestaande pc s werden behouden, maar dienden alleen nog voor de weergave van de virtuele omgeving (applicaties, opslagruimte, enz. zijn immers beschikbaar op de remote infrastructuur). Alle leerlingen hebben voortaan toegang, ook van bij hen thuis en via hun mobiele uitrusting, tot krachtige IT-middelen en recente applicaties (pedagogische of kantoortoepassingen). De leraars kunnen de werkzaamheden en de vorderingen van hun leerlingen beter opvolgen en controleren, met inbegrip van de taken die thuis gemaakt worden (alles is gecentraliseerd). Volgens een ander, technisch vrij verschillend scenario, kan men dankzij de virtualisatie van de desktops de beschikbare materialen in een klas ook gaan variëren. Daardoor kan iedereen de gebruikte terminal zelf kiezen of variëren op basis van de op dat ogenblik aangeboden leerstof en de bijbehorende behoeften aan middelen, content en presentaties. 4. Contentportal voor digiborden (interactieve digitale schoolborden) Digitale schoolborden (digiborden) of interactieve whiteboards rukken steeds meer op in secundaire en basisscholen. Maar bij de scholen en leraars is er nog grote vraag naar aangepaste digitale content. Er werden in bepaalde landen al cursussen, materialen en content ontwikkeld (in Canada bijvoorbeeld, een gidsland voor Franstalige scholen), maar deze zijn niet altijd aangepast aan de lokale pedagogische programma s. Het materiaal dat door sommige fabrikanten wordt aangeboden, is trouwens niet noodzakelijk pedagogisch goedgekeurd door specialisten. De eerste leraars die digiborden begonnen te gebruiken, ontwikkelden soms zelf hun content, bijvoorbeeld door bestaande documenten te digitaliseren. Het delen van deze content en van de inspanningen van de leraars zou gunstige gevolgen hebben voor de diversiteit en de kwaliteit van de content. Bovendien krijgen instellingen op deze manier toegang tot kwaliteitsvolle content die ze niet zelf kunnen ontwikkelen. In dit verband zou een database met content die tot het publiek domein behoort volgens sommige waarnemers het voordeel bieden dat de valkuilen van een te grote commercialisering (auteursrechten ) worden vermeden en dat onderwijsspecialisten meer garanties op pedagogische kwaliteit kunnen geven. 5. Nieuwe lesmodellen De nieuwe leermethodes en het digitale landschap waarin het onderwijs zich steeds meer beweegt, doen ook de competenties en de leermodellen evolueren. Enkele voorbeelden: het onderwijs kan collegiaal gegeven worden, met de virtuele aanwezigheid van verscheidene leraars voor één bepaalde les. het opmaken en aanpassen van de content door het lerarenkorps: pedagogische content wordt ter beschikking gesteld van collega s en van elke geïnteresseerde leerling/student. De leraar of zijn schoolinstelling kunnen eventueel vergoed worden voor de content die ze hebben ontwikkeld. de ouders worden (opnieuw) betrokken bij het schooltraject en de pedagogische begeleiding: portals of oplossingen van het type Digitale Werkomgeving stellen de ouders in staat om de schoolcarrière van hun kinderen te volgen, eventueel met vergelijkende gegevens (anoniem gemaakte resultaten van leerlingen of studenten van dezelfde leeftijd uit andere instellingen, andere landen, enz.). Deze informatie (resultaten, afwezigheidscijfers, efficiëntie van het groepswerk, mate waarin het internet wordt geraadpleegd, ) kan als uitgangspunt dienen voor de interactie met de leraars. gepersonaliseerd onderwijs: door uit te gaan van de gegevens die tijdens een schooljaar/academiejaar of het studieverloop werden verzameld, kunnen de leersystemen dynamisch de pedagogische content kiezen die met het profiel van elke leerling/student overeenstemt. Door de technologische vooruitgang heeft men het al over een Web 3.0 dat technieken zoals ontologie en het beheer van metadata hanteert om spontaan gegevens en kennis te structureren en te filteren. realtime evaluatie: analysetools zijn in staat om de activiteiten en het pedagogisch traject van elke leerling/student te volgen en te traceren. Deze informatie komt terecht op één centraal punt (of in het systeem van de leraar) waar ze wordt geanalyseerd en geëvalueerd. In realtime volgen er dan aanbevelingen. Op basis van deze systematische, regelmatige evaluatie kunnen de aard en de doelstellingen van de examens en de traditionele overhoringen worden aangepast. samenwerking in het onderwijs en het leerproces: applicaties die samenwerking mogelijk maken, tools zoals wiki s, oplossingen voor videoconferenties, interactieve schoolborden, tools om gebruik te maken van sociale netwerken bevorderen alle de samenwerking tussen leerlingen/studenten, die al dan niet tot dezelfde klas/academiejaar behoren (en eventueel duizenden kilometers van elkaar verwijderd zijn). Verscheidene leraars kunnen bij één bepaalde les betrokken worden. Er is ook buiten de klas samenwerking mogelijk tussen leerlingen of tussen leerlingen en leraars. De sociale netwerken kunnen zelfs voor contacten met externe spelers zorgen, zoals een specialist op het domein dat wordt bestudeerd en die misschien een kennis is van de vader van één van de leerlingen. 6. Intelligente administratie Personen die verantwoordelijk zijn voor de administratie in scholen willen lagere kosten, efficiënter werken en de middelen om de nieuwe leermethodes te ondersteunen. Elke instelling dient zich bovendien duidelijk te onderscheiden van alle andere, met eigen kenmerken en toegevoegde waarde, en zich te meten met gelijkaardige instellingen, al dan niet in de

10 18 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 19 VII. Voorwaarden voor een succesvolle cloud in het onderwijs buurt. Zij moeten dus meer dan ooit beschikken over tools voor het beheer, om prestaties te evalueren en de beschikbare middelen efficiënt te beheren. Sommige van deze tools (zie ook het volgende hoofdstuk: pedagogische analyse) maken de analytische opvolging van de pedagogische programma s en de resultaten van leerlingen en studenten mogelijk, zodat de cursussen sneller kunnen worden aangepast, de leerling specifieker kan worden begeleid en de pedagogische middelen nauwkeuriger kunnen worden gespreid. Met een applicatie voor opvolging van de prestaties die in de cloud wordt beheerd, kunnen de gegevens en de informatie van verscheidene instellingen worden gecentraliseerd en vergeleken. De benchmarking die daaruit volgt, kan het pedagogisch beleid een grotere dynamiek geven en de leerlingen en hun ouders beter informeren over een hele reeks criteria. De Universiteit van Wollongong in Dubai heeft bijvoorbeeld een oplossing voor constante en systematische evaluatie van zijn processen ingevoerd. De oplossing wordt gestuurd door een Office of Institutional Effectiveness en ze wordt in 4 delen georganiseerd: te bereiken doelstellingen identificeren en omschrijven, een aangepaste strategie bepalen specifieke acties opzetten om de doelstellingen te bereiken de resultaten interpreteren en de geboekte vooruitgang meten nagaan welke aanpassingen noodzakelijk zijn en de doelstellingen eventueel bijstellen. Als het SaaS-model (sofware as a service) wordt toegepast op oplossingen voor prestatiebeheer of beheer van het educatief traject (education lifecycle), dan kan informatie over leerlingen of studenten, zelfs van verscheidene instellingen, op één centraal punt worden opgeslagen en verwerkt, zodat ze daarna voor alle bevoegden altijd en overal beschikbaar is. Dit is bijvoorbeeld erg nuttig om de gegevens buiten de kantooruren te raadplegen, maar ook voor leraars/docenten die in verscheidene instellingen werken, wanneer de campussen geografisch ver van elkaar verwijderd zijn en voor onderwijsnetwerken. 7. Pedagogische analyse Leraars/docenten, leerlingen/studenten en de administraties van onderwijsinstellingen hebben veel baat bij het systematisch en continu vergaren van informatie over het pedagogisch traject van elke leerling/student en het gebruik van deze informatie na analyse met specifieke tools. Enkele voorbeelden: evaluatie van de prestaties van het onderwijssysteem of van elke instelling: opvolging van het slagingspercentage, het absenteïsme, de frequentie waarmee de beschikbare middelen worden gebruikt, opsporen van best practices, succesvolle initiatieven en projecten, evaluatie van de slaagkansen van leerlingen/studenten (met vergelijking tussen instellingen, zelfs tussen onderwijsnetten) continue evaluatie van de leerling/student, met mogelijkheid om de vergaarde informatie te gebruiken om de studieprogramma s, de onderwijsmethode en de evaluatieprocessen in real time te herzien mogelijkheid om te anticiperen op de risico s dat een leerling/student vroegtijdig afhaakt. Centralisatie van informatie en evaluaties biedt de betrokkenen (leraars, schooldirectie, ouders, ) de mogelijkheid om op elk ogenblik de status en de actuele resultaten van elke leerling of student te raadplegen. Zij kunnen bovendien overleg plegen, reageren of aanbevelingen doen, zonder dat ze elkaar ook fysiek moeten ontmoeten. 8. Innoverend onderzoek Om operationeel en efficiënt te werken, dienen onderzoeksteams toegang te krijgen tot steeds meer diffuse en overvloedige informatie, die over de hele planeet verspreid is. Deze informatie en kennis exploiteren, betekent voor hen een grote uitdaging. Door ze op één enkel punt te centraliseren en voor iedereen overal toegankelijk te maken, wordt hun taak vergemakkelijkt. Een dergelijke oplossing werd ingevoerd door het College of Pharmacy van de University of Rhode Island (zie hoodstuk IV Best practices). Als de gebruikte portals constant worden gevoed en op gedeelde manier geraadpleegd door onderzoeksteams van verscheidene instellingen en de industrie, dan neemt hun nut toe. Het dynamisch creëren van community s en samenwerkingsmodellen tussen personen met gemeenschappelijke of complementaire belangen kan een stimulans betekenen voor het verloop van de projecten. Onderzoeksprojecten kunnen ook voordeel halen uit gedeelde rekencentra die in een gemeenschappelijke pool worden georganiseerd. Iedereen die er behoefte aan heeft, kan er gebruik van maken volgens een soort van time sharing volgens de principes van virtualisatie en cloud computing. Door de onderzoeksresultaten uit diverse bronnen te centraliseren, kunnen de resultaten bovendien sneller worden benut en vorderen projecten sneller wanneer deze massa s gegevens door analyse- en optimalisatietools worden bewerkt. Een cloudomgeving moet de gebruikers een aantal garanties bieden, ongeacht of ze wordt aangeboden en beheerd door een privébedrijf (commerciële cloud) of een overheid (gewest, gemeenschap, onderwijsnet, ). De gebruikers moeten onder andere garanties krijgen over de integriteit en continue beschikbaarheid van de gegevens, de constante en efficiënte toegang tot de gegevens, applicaties of verwerkingstools. Zij wensen bovendien zeker te zijn van de vertrouwelijkheid en beveiliging (van de gehoste middelen en de transfer ervan) en zij moeten hun data en applicaties kunnen recupereren wanneer het contract wordt verbroken, de operator failliet gaat of zijn (commerciële of operationele) strategie wijzigt, enz. Cloudoplossingen kunnen alleen worden toegepast als bepaalde voorwaarden vervuld zijn. Onder andere: optimale connecties voor alle instellingen (veralgemeend breedbandnetwerk) en tot op zekere hoogte aanpassing aan de bestaande IT-infrastructuren en -processen. Men dient altijd te waken over: het bepalen en invoeren van eenvoudige en efficiënte procedures voor toegang, terbeschikkingstelling, reservatie van opslagruimte en resources het kwalificeren of certificeren van de kwaliteit van de content die ter beschikking wordt gesteld of verspreid (de content moet worden gecontroleerd door deskundigen, leraars; peer review ) de vertrouwelijkheid van de verspreide data (privacy, enz.), bijvoorbeeld voor alles wat te maken heeft met evaluatie van prestaties en personen de aanwezigheid van een instantie of een departement binnen elke instelling die de strategie bepaalt, toezicht houdt over het gebruik van de cloud services, het gebruik ervan promoot, enz. het bepalen van servicecriteria (SLA) de mate waarin bepaalde nieuwe concepten voor onderwijsinstellingen worden begrepen en beheerst, zoals het beheer van de relaties met de leveranciers.

11 20 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 21 VIII. Voorstellen om het Franstalig onderwijs toegang te geven tot de cloud De scholen, hogescholen en universiteiten van het Franstalig onderwijs hebben de IT-tools reeds in mindere of meerdere mate geïntegreerd in hun organisatie en activiteiten. Diverse evoluties laten zien dat er steeds meer belangstelling is voor het verwerven en gebruiken van de nieuwe technologieën: pedagogische systemen evolueren naar e-learning, digiborden worden ingevoerd, de content voor interactieve digitale borden breidt zich uit en er worden steeds meer tools voor samenwerking en sociale netwerken in het onderwijs geïntegreerd. Maar tegelijk worden wij door het tempo van de evolutie en de vernieuwing van de technologieën, de stijgende kosten voor grootschalige invoering ervan (ondanks de democratisering van bepaalde toestellen) en de zware en langdurige procedures voor overheidsbestellingen verplicht om na te denken over nieuwe pedagogische en informaticamodellen om de tools en de content in te voeren en ter beschikking te stellen. Elke instelling dient weliswaar een technologische omgeving aan te bieden die up-to-date is, aan de verwachtingen van leerlingen of studenten beantwoordt en aan de vereisten van onze neo-digitale samenleving tegemoetkomt, maar het is onrealistisch en contraproductief om te verwachten en te hopen dat elke speler individueel zou investeren in apparatuur of de ontwikkeling van applicaties en content. Dezelfde redenering is geldig op macro-economisch niveau: ook de capaciteit van de overheid om te investeren in uitrusting en content is beperkt. De cloud kan ertoe bijdragen om de noodzakelijke investeringen te beperken en het updaten van de ter beschikking gestelde middelen te versnellen. Dit document belicht uitvoerig de potentiële voordelen van de cloud. De diverse besproken concepten, scenario s en thema s bieden ideeën die de lokale spelers van ons onderwijssysteem kunnen gebruiken om projecten te lanceren. De cloud zelf en meer bepaald het aspect delen van informatie en kennis ervan zorgt ervoor dat de beste projecten, ideeën of toepassingen bekend en gemeengoed worden. Om de beloften die de cloud inhoudt in het Franstalig onderwijs concreet gestalte te geven, zou het nuttig kunnen zijn om een reeks proefprojecten op te zetten. Hiervoor kan men onder andere inspiratie halen uit de scenario s en thema s die in dit document aan bod komen. Proefprojecten zouden universiteiten en hogescholen de kans bieden om zich te concentreren op een bepaald thema of een bepaald voorstel, aansluitend op hun bestaande expertise of eigen visie. Men zou een openbare inschrijving voor projecten kunnen organiseren en als een project wordt geselecteerd (volgens nog te bepalen criteria: is het project voldoende geavanceerd? Technisch-pedagogisch relevant? Biedt het mogelijkheden voor het delen van content en valorisatie van kennis? Sluit het aan bij bestaande competenties? ), dan zou de oplossing die er het resultaat van is in de vorm van een service aan de andere onderwijsinstellingen kunnen worden aangeboden. Deze laatste zouden dan de klanten of gebruikers van de service worden. De cloudoplossing zou bijvoorbeeld kunnen worden geïmplementeerd op: de infrastructuur van de instelling die het proefproject ontwikkelt een gedistribueerde infrastructuur die door verscheidene instellingen wordt gedeeld de infrastructuur van een leverancier van cloud computingoplossingen. In de ontwikkelingsfasen en voor de tests zouden de instellingen die het proefproject ontwikkelen het bestaande platform van het type private cloud van EuroGreenIT (Bergen) kunnen gebruiken, na versterking van de bestaande infrastructuur. De volgens een bepaalde procedure geselecteerde proefprojecten zouden overheidssubsidies kunnen ontvangen. Elke geselecteerde oplossing zou als Software-as-a-Service (SaaS) ter beschikking gesteld worden van andere geïnteresseerde onderwijsinstellingen. De vergoeding zou bestaan uit enerzijds een abonnement en anderzijds facturatie per gebruikseenheid. Dit heeft het voordeel dat de auteur voor zijn ontwikkeling wordt betaald en dat anderzijds de kosten voor de gebruikers beperkt blijven. Het andere belangrijke voordeel is dat op de doelgroep afgestemde oplossingen worden gepromoot die werkelijk in de lokale behoeften voorzien. Elke instelling die een proefproject ontwikkelt, zou ook de opdracht krijgen om haar oplossing te laten evolueren, onder andere door ze uit te breiden of te verbeteren op basis van voorstellen en aanvragen van andere betrokkenen. Om ervoor te zorgen dat de voorstellen en ontwikkelingen relevant zijn en blijven, zou een speciaal stuurcomité kunnen worden opgericht, met vertegenwoordigers van hogescholen en universiteiten, overheden en experts in de cloud en in cloud computing. Dit comité zou erop toezien dat de optimale voorwaarden voor de uitvoering vervuld zijn: afstemming van de oplossingen op de behoeften niet-redundante ontwikkelingen en projecten adviezen voor of zelfs begeleiding bij het beheer inzake de optimalisatie van de infrastructuur, het opslaan van content, de beveiliging van platforms, een billijke facturatie van de diensten, enz. begeleiding van de relaties met eventuele commerciële dienstverleners begeleiding bij alles wat te maken heeft met het cloudconcept (zie in dit verband onder andere hoofdstuk VII over de voorwaarden voor een succesvolle cloud in het onderwijs).

12 22 De cloud in dienst van het onderwijs IBM Global Technology Services 23 Bijlage A Bijlage B De vele vormen van de cloud Een cloudinfrastructuur kan vier verschillende vormen aannemen: Private cloud: de cloudinfrastructuur is exclusief voor een bepaalde organisatie die ze gebruikt; ze wordt ofwel door de organisatie zelf ontwikkeld en beheerd (interne private cloud), ofwel door derden (externe private cloud) Public cloud: een externe leverancier stelt de infrastructuur voor aan elke geïnteresseerde gebruiker, waarbij men vaak in de eerste plaats denkt aan gebruik door het publiek Hybride cloud: dit model integreert resources van verscheidene soorten cloud (public, private, ) en afhankelijk van de behoeften doet men een beroep op de diverse types (die onderling wel technologisch moeten worden geharmoniseerd om dit mogelijk te maken) Community cloud: cloudinfrastructuur die is voorbehouden voor een bepaalde community, met andere woorden organisaties die gemeenschappelijke belangen hebben. Op het niveau van de ter beschikking gestelde diensten kan het cloudmodel voor verscheidene doeleinden worden ingezet (die eventueel cumuleerbaar zijn): Infrastructure-as-a-Service: de resources en apparaten (desktops, servers, opslagsystemen, netwerkuitrusting,...) worden volledig of gedeeltelijk geoutsourcet Platform-as-a-service: geoutcourcete oplossing die een applicatieplatform, een exploitatieomgeving, tools voor ontwikkeling, integratie en opvolging ter beschikking stelt, zodat de applicaties in de cloud kunnen worden beheerd (de gebruiker kan er dus zijn eigen applicaties hosten) Software-as-a-Service: de applicatie of de software worden als een dienst ter beschikking gesteld. Bij deze drie belangrijke modellen horen nog afgeleide en aanverwante varianten. Onder andere: Desktop-as-a-Service: sub-scenario van Infrastructure-as-a- Service, in de mate waarin het gedeelte desktops (werkplekken) wordt geoutsourcet, gehost in de cloud (door middel van virtualisatie), terwijl de hardware ter plaatse alleen dient voor weergave Middleware-as-a-Service: dit concept sluit nauw aan bij Platform-as-a-Service, hoewel iets meer restrictief: het betreft de outsourcing van middleware -oplossingen, zoals applicatieservers, databases, systemen, Business Process Management,... Business-as-a-Service: vrijwel hetzelfde als Business Process Outsourcing. IBM Cloud Academy / Cloud Education Community IBM heeft een forum voor samenwerking en het delen van ervaringen ontwikkeld dat onderwijsinstellingen van elk niveau (van basisschool tot universiteit) die stappen zetten in de richting van de cloud in staat te stellen om best practices en interessante ideeën uit te wisselen. Scholen kunnen op deze manier samen reeds geïmplementeerde oplossingen verbeteren en samen nieuwe applicaties of toepassingen ontwikkelen. Door ideeën afkomstig van diverse onderwijsinstellingen (geografisch verspreid, met een andere cultuur, ) met elkaar te confronteren en deze te delen, krijgen de toegepaste concepten een grotere dynamiek. Meer algemeen wil men het gebruik van de cloud in het onderwijs bevorderen, zowel wat de technologieën als de operationele modellen of de te ontwikkelen competenties betreft. Op dit forum kunnen onderwijsinstellingen de principes en mogelijkheden van de cloud ontdekken in een omgeving die specifiek op het onderwijs is gericht en participatief is. Het forum staat zowel open voor leraars en leden van pedagogische teams van onderwijsinstellingen als voor ontwikkelaars van applicaties en oplossingen, onderzoekers en ontwikkelaars van IBM en technologische partners. De deelnemende instellingen kunnen onder andere: ervaring opdoen met nieuwe technologieën en praktische toepassingen putten uit reeds beschikbare middelen (cursussen, tools, toepassingen, ) en deze ook zelf aanvullen proefprojecten opzetten waaraan andere instellingen en partners kunnen meewerken evalueren of deze projecten technisch, financieel, organisatorisch, relevant zijn rapporten, presentaties, referentiedocumenten publiceren of raadplegen. De deelnemende instellingen gaan de verbintenis aan om: cloudoplossingen en -technologieën te gebruiken (voor een proefproject of een reëel project) hun ervaringen, ideeën en best practices met de andere deelnemers van het forum te delen de resultaten en conclusies mee te delen. Meer informatie op ibm.com/solutions/education/cloudacademy

13 Copyright IBM Corporation 2012 IBM Belgium bvba/sprl Avenue du Bourget/Bourgetlaan Bruxelles IBM Nederland B.V. Johan Huizingalaan VH Amsterdam IBM Belgium sprl - Luxembourg Branch Parc d activités WestSide Village 89C rue Pafebruch L Capellen Produced in The Netherlands IBM, the IBM logo, ibm.com are trademarks of International Business Machines Corp., registered in many jurisdictions worldwide. Other product and service names might be trademarks of IBM or other companies. A current list of IBM trademarks is available on the Web at Copyright and trademark information at ibm.com/legal/copytrade.shtml. Other product, company or service names may be trademarks or service marks of others. This document is current as of the initial date of publication and may be changed by IBM at any time. The Information In This Document Is Provided As Is Without Any Warranty, Express Or Implied, Including Without Any Warranties Of Merchantability, Fitness For A Particular Purpose And Any Warranty Or Condition Of Non-Infringement. Statements regarding IBM s future direction and intent are subject to change or withdrawal without notice, and represent goals and objectives only. Please Recycle XXX NLNL-00

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking VideoSamenwerking Met het oog op zakelijk succes Videosamenwerking (collaboration) is een snelle en effectieve oplossing voor face

Nadere informatie

imagine. change. Omdat WerkPlek voor u werkt Ricoh WerkPlek De beste zorg voor uw werkplek

imagine. change. Omdat WerkPlek voor u werkt Ricoh WerkPlek De beste zorg voor uw werkplek imagine. change. Omdat WerkPlek voor u werkt Ricoh WerkPlek De beste zorg voor uw werkplek Een complete werkplek inclusief hard- en software zonder zorgen? Laat WerkPlek voor u werken Thuis, op kantoor

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Auteur: Roy Scholten Datum: woensdag 16 september, 2015 Versie: 1.1 Hoe u kunt profiteren van de Cloud Met de komst van moderne technieken en de opmars van

Nadere informatie

Video Conferencing anno 2012

Video Conferencing anno 2012 White paper Video Conferencing anno 2012 +31 (0) 88 121 20 00 upc.nl/business Pagina 1 van 8 Video Conferencing De behoefte aan video-vergaderen groeit. Mensen gaan steeds flexibeler om met de begrippen

Nadere informatie

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen Verkenning Next DLO VU Overzicht Alternatieve Systemen Onderwijscentrum VU Amsterdam 8 oktober 2009 2009 Vrije Universiteit, Amsterdam Overzicht Alternatieve Systemen 2 Auteur Opdrachtgever Status Versie

Nadere informatie

Big Data: wat is het en waarom is het belangrijk?

Big Data: wat is het en waarom is het belangrijk? Big Data: wat is het en waarom is het belangrijk? 01000111101001110111001100110110011001 Hoeveelheid 10x Toename van de hoeveelheid data elke vijf jaar Big Data Snelheid 4.3 Aantal verbonden apparaten

Nadere informatie

PUBLIEKE, PRIVATE OF HYBRIDE CLOUD?

PUBLIEKE, PRIVATE OF HYBRIDE CLOUD? North Trade Building Noorderlaan 133/8 B-2030 Antwerpen T +32 (0) 3 275 01 60 F +32 (0) 3 275 01 69 www.nucleus.be PUBLIEKE, PRIVATE OF HYBRIDE CLOUD? HOE MAAK IK DE KEUZE? NUCLEUS Hosting Solution Builder

Nadere informatie

Wat is de cloud? Cloud computing Cloud

Wat is de cloud? Cloud computing Cloud The Cloud Agenda Wat is de cloud? Ontwikkelingen en trends in de markt Bedrijfsstrategie Voordelen en vraagtekens Werken in de cloud: Hoe? Veiligheid & privacy Toepasbaarheid in breder verband Demo Borrel

Nadere informatie

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 We staan aan de vooravond van de volgende Internetrevolutie De klassieke werkwijze van organisaties zal

Nadere informatie

Altijd en overal in de cloud. Al uw data en applicaties vanaf elk device bereikbaar voor uw medewerkers

Altijd en overal in de cloud. Al uw data en applicaties vanaf elk device bereikbaar voor uw medewerkers Altijd en overal in de cloud Al uw data en applicaties vanaf elk device bereikbaar voor uw medewerkers Zorgeloos in de cloud De wereld verandert voortdurend en ook ons werkmodel bevindt zich in een fase

Nadere informatie

10 redenen om te virtualiseren. Met virtualisatie breek je de directe link tussen de fysieke infrastructuur en de applicaties die erop draaien.

10 redenen om te virtualiseren. Met virtualisatie breek je de directe link tussen de fysieke infrastructuur en de applicaties die erop draaien. 10 redenen om te virtualiseren Wat betekent virtualiseren? Met virtualisatie bij computers wordt over het algemeen bedoeld dat meerdere besturingssystemen tegelijkertijd op één computer kunnen draaien.

Nadere informatie

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Overzicht van oplossingen Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Wat u leert De opkomst van nieuwe technologieën zoals cloud, mobiliteit, sociale media en video die

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

VMware TRAININGEN EN CERTIFICERINGEN. Data Center Virtualization Cloud Management & Automation Network Virtualization Desktop & Mobility

VMware TRAININGEN EN CERTIFICERINGEN. Data Center Virtualization Cloud Management & Automation Network Virtualization Desktop & Mobility VMware TRAININGEN EN CERTIFICERINGEN w w w. g l o b a l k n o w l e d g e. n l / v m w a r e Data Center Cloud Management & Network VMware kennis opdoen en vastleggen in het tijdperk van de mobiele cloud

Nadere informatie

Evernote kan heel veel verschillende type bestanden opslaan. - gewone tekst - foto s - pdf s - websites (via Evernote webclipper

Evernote kan heel veel verschillende type bestanden opslaan. - gewone tekst - foto s - pdf s - websites (via Evernote webclipper ICT tools: Collaboratie tools in de cloud: Evernote: Werkt met een premium model. Gratis voor basis functies, uitgebreidere functies zijn betalend via een abonnement. Evernote is een samenwerkingstool

Nadere informatie

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit Microsoft Office 365 voor bedrijven Remcoh legt uit Beter samenwerken, ook onderweg Starten met Office 365 is starten met het nieuwe werken. Met Office 365 heeft u namelijk de mogelijkheid om altijd en

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

SECONE. Social Enterprise Collaboration

SECONE. Social Enterprise Collaboration SECONE Social Enterprise Collaboration BuildingsConnect is uniek voor uw branche. Eén totaalconcept voor alle IT & Communicatie diensten. BuildingsConnect biedt u diensten en oplossingen van een gecertificeerd,

Nadere informatie

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Exact Insights powered by QlikView Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Met Exact Insights zet u grote hoeveelheden data moeiteloos om in organisatiebrede KPI s en trends.

Nadere informatie

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant:

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant: Over ons All In Content begeleidt IT & New Media projecten in het domein van Enterprise 2.0 portals en contentmanagement. Onze focus ligt in het bijzonder op het gebied van duurzaam werken met toepassingen

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") E-LEARNING. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) E-LEARNING. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") E-LEARNING Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie. De

Nadere informatie

Wie is leidend of lijdend?

Wie is leidend of lijdend? Organisatie Medische Technologie en ICT Wie is leidend of lijdend? Martijn Schasfoort Manager Zorg en Informatie Technologie Deze presentatie. Het betreft ervaringen uit Máxima Medisch Centrum Cultuur

Nadere informatie

Geef uw onderneming vleugels. Met de soepele werkprocessen

Geef uw onderneming vleugels. Met de soepele werkprocessen Geef uw onderneming vleugels Met de soepele werkprocessen van Dutchict Cloud Online functionaliteiten Managed Cloud Online functio U wilt uw documenten overal kunnen beheren en delen. Maar applicaties

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Dynamic Publishing on Demand in Social Networks. R.M.G Dols Morpheus Software 2006

Dynamic Publishing on Demand in Social Networks. R.M.G Dols Morpheus Software 2006 Dynamic Publishing on Demand in Social Networks R.M.G Dols Morpheus Software 2006 Introductie Roger Dols Morpheus Software Onze expertise is het beheersbaar maken van kennis door toepassing van 2e generatie

Nadere informatie

Masterproeven 2012-2013 Wireless & Cable Research Group (WiCa)

Masterproeven 2012-2013 Wireless & Cable Research Group (WiCa) Masterproeven 2012-2013 Wireless & Cable Research Group (WiCa) Aanbevelingssystemen Vakgroep Informatietechnologie Onderzoeksgroep WiCa WiCa Wireless 13 onderzoekers Cable 3 onderzoekers Fysische laag

Nadere informatie

ICT-uitbestedingsdiensten en Software as a Service:

ICT-uitbestedingsdiensten en Software as a Service: ICT-uitbestedingsdiensten en Software as a Service: Betrouwbaardere ICT, minder zorgen! Maak kennis met Multrix Wilt u op maat gesneden ICT-diensten die volledig aan de wensen en behoeften van uw organisatie

Nadere informatie

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming.

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. Dit is de Microsoft Cloud. Elke onderneming is uniek. Van gezondheidszorg tot de detailhandel, van fabricage tot financiële dienstverlening: geen twee ondernemingen

Nadere informatie

Visie ICT bij de SJB. Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? Werkgroep ICT Jenaplanscholen Bollenstreek

Visie ICT bij de SJB. Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? Werkgroep ICT Jenaplanscholen Bollenstreek Visie ICT bij de SJB Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? 1 Missie, visie en strategie Ambitie? Doelen? Plannen? Kennisstand organisatie? Budget? 2 Kikker- of Vogelperspectief? conservatie Missie? innovatie

Nadere informatie

Caag CRM. info@caagcrm.nl www.caagcrm.nl. Informatie Brochure

Caag CRM. info@caagcrm.nl www.caagcrm.nl. Informatie Brochure Caag CRM info@caagcrm.nl www.caagcrm.nl Informatie Brochure Over Ons Caag CRM is een cloud- based software onderneming. Onze kracht ligt in het ontwikkelen van slimme software oplossingen gebaseerd op

Nadere informatie

Windows Server 2003 End of support

Windows Server 2003 End of support Windows Server 2003 End of support Wat betekent dit voor mijn organisatie? Remcoh legt uit Met dit nieuwsitem brengt Remcoh de naderende End of Support datum voor Windows Server 2003 onder uw aandacht.

Nadere informatie

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Veel bedrijven maken of overwegen een transitie naar de

Nadere informatie

Mijn werkplek. Productiviteit, effectiviteit en motivatie met de juiste ICT hulpmiddelen en voorzieningen

Mijn werkplek. Productiviteit, effectiviteit en motivatie met de juiste ICT hulpmiddelen en voorzieningen Mijn werkplek Productiviteit, effectiviteit en motivatie met de juiste ICT hulpmiddelen en voorzieningen Mijn werkplek Productiviteit, effectiviteit en motivatie met de juiste ICT hulpmiddelen en voorzieningen

Nadere informatie

Vergroening Kennisnet Cloud

Vergroening Kennisnet Cloud Vergroening Kennisnet Cloud Have your cake and eat it too Dirk Linden 30 januari 2014 Inleiding / Aanleiding Aanbesteding Kennisnet Housing en Hosting 2013 Nieuwbouw aangegrepen door Vancis en Kennisnet

Nadere informatie

Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010

Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010 Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010 Netconnex is opgericht in 2004 (Gezeteld in Belgie maar het hoofd datacenter gelegen in Nederland [omgeving Amsterdam]). Zeer gestaag groeiende onderneming

Nadere informatie

intelligent software for monitoring centres

intelligent software for monitoring centres intelligent software for monitoring centres Waarom UMO? Binnen Europa en daarbuiten hebben landen te maken met de vergrijzing. Daardoor stijgt de zorgvraag in het komende decennium sterk. Hoe wordt die

Nadere informatie

Win aan competitiviteit

Win aan competitiviteit Win aan competitiviteit Sage CRM Saleslogix is een volledige oplossing ontworpen om uw commerciële, marketing en service teams de mogelijkheid te bieden om de relaties met uw klanten en prospecten te optimaliseren.

Nadere informatie

E-Newsletter Een Econocom newsletter met focus op leasing

E-Newsletter Een Econocom newsletter met focus op leasing in dit nummer Een Econocom newsletter met focus op leasing Nr 2 Operationele lease is altijd dan zelf kopen Een Econocom newsletter met focus op leasing In dit nummer Nr 2 sluiten 03 Inleiding 04 Verborgen

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

1. Introductie...3 2. Verleden...4 2.1 De ENIAC... 4 2.2 ARPANET... 6

1. Introductie...3 2. Verleden...4 2.1 De ENIAC... 4 2.2 ARPANET... 6 DEEL 1 E-LEARNING IN DE TIJD 1. Introductie...3 2. Verleden...4 2.1 De ENIAC... 4 2.2 ARPANET... 6 3. Heden... 10 3.1 Voor- en nadelen van e-learning...10 3.1.1 Voordelen van e-learning...10 3.1.2 Nadelen

Nadere informatie

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing Cloud Computing Definitie In de recente literatuur rond Cloud Computing zijn enorm veel definities te vinden die het begrip allemaal op een verschillende manier omschrijven. Door deze diversiteit zijn

Nadere informatie

2/06/14. Collaboration Tools. Hulp Bij Samen-Werken. Wie zijn wij?

2/06/14. Collaboration Tools. Hulp Bij Samen-Werken. Wie zijn wij? Collaboration Tools Hulp Bij Samen-Werken Wie zijn wij? 1 1 Wie bent u? Professional Samen werken met Collega s (Onder-) Aannemers Leveranciers Klanten om productiever te werken 2 Agenda Scope Communicatie

Nadere informatie

Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services

Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services CLOUD DESIGN Managed Services We ontwerpen flexibele en kosteneffectieve cloud-architecturen als fundament voor uw digitale platform(en). De ontwikkelingen binnen

Nadere informatie

Surf, Creëer & Deel Verstandig. Fernando Rui Campos, Portugal. Informatie is geen kennis. Eenvoudig Gemiddeld Moeilijk

Surf, Creëer & Deel Verstandig. Fernando Rui Campos, Portugal. Informatie is geen kennis. Eenvoudig Gemiddeld Moeilijk Lesplan Informatie is geen kennis, Albert Einstein 2.1 Surf, Creëer & Deel Verstandig Created by European Schoolnet in collaboration with Insafe Network and within the support of Google, Liberty Global

Nadere informatie

Marktinventarisatie ELO s in het VO

Marktinventarisatie ELO s in het VO Marktinventarisatie ELO s in het VO Voorwoord Omdat we bij itslearning onze dienstverlening continu willen verbeteren, hebben we onderzoek laten doen naar het gebruik van elektronische leeromgevingen (ELO

Nadere informatie

PRESTATIESITE WEBPAKKET

PRESTATIESITE WEBPAKKET PRESTATIESITE WEBPAKKET PRESTATIESITE Wij hebben al onze ervaring gebruikt om een gestandaardiseerd webpakket te ontwikkelen met een lay-out welke de focus heeft op leads en new business. Op deze wijze

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 2 Inleiding Lancom biedt haar klanten reeds sinds 2007 de mogelijkheid om te gaan werken van uit een Cloud model waarbij de servers in een datacenter van Lancom

Nadere informatie

Samenwerking Industrie - Onderwijs

Samenwerking Industrie - Onderwijs Praktijkgetuigenis Samenwerking Industrie - Onderwijs E-Link II project om de ICT kennis bij KMO s te verbeteren Chris Block 26/4/12 De KMO s hebben veel vraagtekens over ICT Informatica is onvoldoende

Nadere informatie

Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO

Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO Een eenvoudige en toegankelijke oplossing Thinking Portfolio is een snel te implementeren software applicatie. Een krachtig web-based hulpmiddel

Nadere informatie

Innovaties in e-learning. Jos Herkelman

Innovaties in e-learning. Jos Herkelman Innovaties in e-learning What s new? Jos Herkelman Wat is er al bereikt? N@Tschool! v11 Overzicht ; eenvoud ; open ; sneller werken Betere informatievoorziening i i i rondom inloggen Portaalfunctionaliteit:

Nadere informatie

BRAIN FORCE THE JOURNEY TO THE CLOUD. Ron Vermeulen Enterprise Consultant

BRAIN FORCE THE JOURNEY TO THE CLOUD. Ron Vermeulen Enterprise Consultant BRAIN FORCE THE JOURNEY TO THE CLOUD Ron Vermeulen Enterprise Consultant BRAIN FORCE Europe Europese Professional Services Provider Consultancy, Projects & Solutions, Staffing Belangrijkste Partnerships

Nadere informatie

White Paper - Quality as a Service & Waarom de Cloud? CeneSam, Februari 2014

White Paper - Quality as a Service & Waarom de Cloud? CeneSam, Februari 2014 White Paper - Quality as a Service & Waarom de Cloud? CeneSam, Februari 2014 Executive summary Cloud computing is een veelgehoorde term. Cloud computing is geen architectuurconcept maar een manier om een

Nadere informatie

Bepalen toekomstige computertechnologie

Bepalen toekomstige computertechnologie Eén van de onmenselijke kanten van de computer is dat hij, eenmaal goed geprogrammeerd en goed werkend, zo volslagen eerlijk is (Isaac Asimov) Hoofdstuk 26 Bepalen toekomstige V1.1 / 01 september 2015

Nadere informatie

Werkplek anno 2013. De werkplek; maak jij de juiste keuze?

Werkplek anno 2013. De werkplek; maak jij de juiste keuze? Werkplek anno 2013 Welkom Agenda Bas van Dijk & Peter Klix (EIC) Pauze HP Converged infrastructuur Johan Benning Presales consultant HP Diner Wie is wie Bas van Dijk Infrastructuurarchitect Specialisatie

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision Werkplekvisie Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision De essentie De gebruiker centraal Verschillende doelgroepen Verschillende toepassingen Verschillende locaties Het beschikbaar

Nadere informatie

Groep voor de bescherming van personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens. Aanbeveling 1/99

Groep voor de bescherming van personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens. Aanbeveling 1/99 5093/98/NL/def. WP 17 Groep voor de bescherming van personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens Aanbeveling 1/99 inzake de onzichtbare en automatische verwerking van persoonsgegevens op

Nadere informatie

VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen

VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen Missie-Visie Het succes van de leerling is de reden van ons bestaan.

Nadere informatie

Agenda. 19:00 19:10u Opening. 19:10 19:50u Waarom Slimmer Samenwerken? 19:50 20:10u Pauze

Agenda. 19:00 19:10u Opening. 19:10 19:50u Waarom Slimmer Samenwerken? 19:50 20:10u Pauze Innoveer jij mee? Peter van Baal Business Consultant Unified Communications Jan-Willem Beekmans Business Consultant Unified Communications April 2008 1 Agenda 19:00 19:10u Opening 19:10 19:50u Waarom Slimmer

Nadere informatie

Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more

Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more Multi Enterprise Social Network Platform 10 redenen om mee te doen Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more Intranet, Extranet, Social Organiseer mensen en informatie op natuurlijke wijze TransportLAB

Nadere informatie

Hostbasket. Het hosting en cloud computing aanbod van Telenet

Hostbasket. Het hosting en cloud computing aanbod van Telenet Hostbasket Het hosting en cloud computing aanbod van Telenet 1 Uw IT in betrouwbare handen Uw IT infrastructuur en software uitbesteden zonder zorgen en investering zodat u zich volledig kunt concentreren

Nadere informatie

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken REKENHOF Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken STRATEGISCH PLAN 2010-2014 2 Inleiding Dit document stelt de resultaten voor van de strategische planning van het Rekenhof voor de periode 2010-2014.

Nadere informatie

ECM - Enterprise Content Management. Daniel Kucharski

ECM - Enterprise Content Management. Daniel Kucharski ECM - Enterprise Content Management Daniel Kucharski IT vraagstukken in de KMO Nood aan gebruiksvriendelijke software afgestemd op specifieke behoeften Geen grote investering in software en hardware Typische

Nadere informatie

Cloud. BSA The Software Alliance

Cloud. BSA The Software Alliance Cloud Steeds meer bedrijven omarmen het werken in de cloud. Maar wat betekent dit voor bedrijven, hun werknemers en het managen van de softwarelicenties? Dit e-book behandelt dergelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Welcome. Barend Vercauteren Koen Van de Vyver. SSID: ESC-GUEST Paswoord: welcome@esc

Welcome. Barend Vercauteren Koen Van de Vyver. SSID: ESC-GUEST Paswoord: welcome@esc Welcome Barend Vercauteren Koen Van de Vyver SSID: ESC-GUEST Paswoord: welcome@esc introductie sinds 1999 Gent, Antwerpen, Kortrijk en Brussel +50 vaste werknemers organisaties en ondernemingen service

Nadere informatie

Lokale besturen + Gov Cloud + Open Source = e-government 10 Open Data en de Cloud Studiedag Politeia en Maarifa Gent, 22 februari 2013

Lokale besturen + Gov Cloud + Open Source = e-government 10 Open Data en de Cloud Studiedag Politeia en Maarifa Gent, 22 februari 2013 Lokale besturen + Gov Cloud + Open Source = e-government 10 Open Data en de Cloud Studiedag Politeia en Maarifa Gent, 22 februari 2013 Jan Verlinden Diensthoofd ICT Gemeente Schoten Leidraad Schoten Ict

Nadere informatie

Whitepaper Hybride Cloud Met z n allen naar de cloud.

Whitepaper Hybride Cloud Met z n allen naar de cloud. Whitepaper Hybride Cloud Met z n allen naar de cloud. Inhoudstafel 1. Inleiding 2. Met z n allen naar de cloud? 3. Voordelen van een hybride cloud 4. In de praktijk: Template voor moderne manier van werken

Nadere informatie

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Verkenning rondom mogelijkheden, meerwaarde en aandachtspunten 27 januari 2011 NOT Academie Presentatie: Arnout Vree a.vree@avetica.nl www.avetica.nl

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

Leerpaden in Toledo.

Leerpaden in Toledo. Leerpaden in Toledo. 16 doelgroep BaKO BaLO BaSO SLO tijdperspectief : week maand semester opleiding traject regulier werk opleidingsonderdeel: vak p e d stage Uitdaging Het is belangrijk dat studenten

Nadere informatie

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Blended Learning met Canvas De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Als opleider weet u als geen ander hoe belangrijk het is om kennis snel en succesvol over te dragen. Daarnaast wilt

Nadere informatie

FORMATION-RELAIS. 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L 26/03/2015

FORMATION-RELAIS. 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L 26/03/2015 JE HOGERE STUDIES ONDERBREKEN OM DE 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L TIJD TE NEMEN VOOR EEN HERORIËNTERING EN EEN HERONTDEKKING

Nadere informatie

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg REGIE Informatie over Regie, dé app voor de zorg INHOUDS OPGAVE 03 04 05 06 09 10 11 12 Waarom de zorgapp Regie? Wat is Regie? De meerwaarde van Regie Wie gebruiken Regie? Voordelen van Regie Technische

Nadere informatie

Visieworkshop Zuyd Hogeschool

Visieworkshop Zuyd Hogeschool Visieworkshop Zuyd Hogeschool VANUIT ONDERWIJSVISIE NAAR EEN VISIE OP DLWO Harry Renting Lianne van Elk Aanleidingen programma Mogelijkheden van SURFconext Web2.0 applicatie vrij beschikbaar Ontwikkelingen

Nadere informatie

Hoeveel budget moet ik uittrekken voor een Field Service Automation project?

Hoeveel budget moet ik uittrekken voor een Field Service Automation project? Hoeveel budget moet ik uittrekken voor een Field Service Automation project? Slechts 10 per maand per gebruiker, geen verborgen kosten, onmiddellijk ROI eenmaal u online een aantal field force automation

Nadere informatie

IAM en Cloud Computing

IAM en Cloud Computing IAM en Cloud Computing Cloud café 14 Februari 2013 W: http://www.identitynext.eu T: @identitynext www.everett.nl www.everett.nl Agenda 1. Introductie 2. IAM 3. Cloud 4. IAM en Cloud 5. Uitdagingen 6. Tips

Nadere informatie

PLANON E-LEARNINGSERVICE. Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen

PLANON E-LEARNINGSERVICE. Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen PLANON E-LEARNINGSERVICE Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen De Planon e-learningservice biedt onder meer de volgende modules: Algemene e-learning Domeinspecifieke

Nadere informatie

Nieuwe hardware. Informatiekaart 03. leren vernieuwen. Infrastructuur

Nieuwe hardware. Informatiekaart 03. leren vernieuwen. Infrastructuur Informatiekaart 03 leren vernieuwen Nieuwe hardware In deze informatiekaart wordt aandacht besteed aan de invloed van de onderwijsvisie op de aanschaf van ict-middelen. Hierbij wordt met name gekeken naar

Nadere informatie

bijeenkomst zorgmarketingplatform.nl

bijeenkomst zorgmarketingplatform.nl Strategische inzet van Online Media in de zorg. bijeenkomst zorgmarketingplatform.nl!! Making the web work for healthcare! making the web work for healthcare Nederlands grootste zorginstelling voor mensen

Nadere informatie

Telecommunicatie op maat van uw onderneming.

Telecommunicatie op maat van uw onderneming. Telecommunicatie op maat van uw onderneming. Licom info@licom.be www.licom.be Industriezone Herdersbrug Pathoekeweg 9B 009 B-8000 Brugge T +32(0)50 45 78 00 Licom Z.1 Researchpark 310 B-1731 Zellik T +32(0)2

Nadere informatie

Online distributiekanalen. In samenwerking met Sabre Hospitality Solutions

Online distributiekanalen. In samenwerking met Sabre Hospitality Solutions Online distributiekanalen In samenwerking met Sabre Hospitality Solutions 2 Agenda Hoe kiest & boekt uw gast? Uw logieswebsite Kan uw logies (gemakkelijk) geboekt worden? Hoe kiest & boekt uw gast? 3 Een

Nadere informatie

knkpublishing Microsoft Dynamics De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware Nieuwe kansen in een veranderende media wereld

knkpublishing Microsoft Dynamics De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware Nieuwe kansen in een veranderende media wereld De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware INTEGRATIE CONTINUE INNOVATIE WORKFLOW ONDERSTEUNING ABECON-CONSULTANCY OVER ABECON Microsoft Dynamics Nieuwe kansen in een veranderende media wereld Standaard

Nadere informatie

Cloud Services Uw routekaart naar heldere IT oplossingen

Cloud Services Uw routekaart naar heldere IT oplossingen Cloud Services Uw routekaart naar heldere IT oplossingen Uw IT schaalbaar, altijd vernieuwend en effectief beschikbaar > Het volledige gemak van de Cloud voor uw IT oplossingen > Goede schaalbaarheid en

Nadere informatie

Quick Devis. De universele software voor het maken van offertes

Quick Devis. De universele software voor het maken van offertes Quick Devis De universele software voor het maken van offertes Ondernemers Ontdek een software ontworpen om zaken te winnen, dat toelaat van alle types van prijsopgaven te beheren. Prijsberekeningen op

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

Waarom deelnemen aan een ICT project voor KMO s? Business aliniëren met ICT. Chris Block 5/3/12

Waarom deelnemen aan een ICT project voor KMO s? Business aliniëren met ICT. Chris Block 5/3/12 Waarom deelnemen aan een ICT project voor KMO s? Business aliniëren met ICT Chris Block 5/3/12 De KMO heeft veel vraagtekens over ICT Onze informatica is onvoldoende aangepast aan onze bedrijfsvoering

Nadere informatie

SVHT-IT. Mission statement

SVHT-IT. Mission statement SVHT-IT Mission statement Wij leveren oplossingen en diensten aan het MKB op het gebied van ICT, waarbij service, flexibiliteit en een persoonlijke relatie met de klant voorop staan SVHT-IT is een onderneming

Nadere informatie

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld reageren bijlagen attenderen printversie Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld Datum 01/02/2007 Auteur publicatie Guus Wijngaards, Jos Fransen, Pieter Swager (INHOLLAND) Titel

Nadere informatie

ICT beleidsplan. Schooljaar 2015-2018. OBS de Pijlstaart

ICT beleidsplan. Schooljaar 2015-2018. OBS de Pijlstaart ICT beleidsplan OBS De Pijlstaart Schooljaar 2015-2018 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding blz. 3 2. Leerdoelen leerlingen blz. 4 en 5 3. Management en organisatie blz. 6 4. Deskundigheid en professionalisering

Nadere informatie

Academy4learning. Trainingsaanbod 2015-2016

Academy4learning. Trainingsaanbod 2015-2016 Academy4learning Aan de slag met Academy4learning Welkom bij Academy4learning! Met praktijkgerichte trainingen en workshops ondersteunen we docenten en medewerkers bij de invoering en het gebruik van digitaal

Nadere informatie

i3sync DRAADLOOS PLUG & PLAY PRESENTATIE DEVICE

i3sync DRAADLOOS PLUG & PLAY PRESENTATIE DEVICE i3sync DRAADLOOS PLUG & PLAY PRESENTATIE DEVICE VERANDER DE MANIER WAAROP U VERGADERT Verander de manier waarop u vergadert of presenteert dankzij dit compacte en lichte presentatie device. i3sync is gebruiksvriendelijk

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Kennis Management. Tele Train. Grensverleggend klantcontact

Kennis Management. Tele Train. Grensverleggend klantcontact Kennis Management Tele Train Grensverleggend klantcontact Tele Train Tele Train is dé specialist in performance verbetering van het één op één klantcontact van organisaties. Uitgangspunt hierbij is operational

Nadere informatie

Uw telefooncentrale in de cloud?

Uw telefooncentrale in de cloud? ? ü Kostenbesparend ü Gebruiksvriendelijk ü Innovatieve mogelijkheden Wat is VoIP? VoIP is de afkorting van Voice over IP. VoIP maakt het mogelijk om via het internet of een ander IP-netwerk spraak te

Nadere informatie