Consumentenfocus kans voor ondernemers in de tomatenmarkt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Consumentenfocus kans voor ondernemers in de tomatenmarkt"

Transcriptie

1 Van kas naar kassa De Nederlandse tomatenteelt heeft in de afgelopen vijftien jaar een ware transformatie ondergaan. Van massaal bulkproduct naar productdifferentiatie en telen op maat. Het is ABN AMRO niet ontgaan dat deze segmentatie de teelt een grote impuls heeft gegeven en de Nederlandse telers na een enorme dip weer op de kaart heeft gezet. Succes heeft nu eenmaal tot gevolg dat andere marktspelers een graantje willen meepikken. De opgebouwde voorsprong zal snel tot het verleden behoren als de Nederlandse telers deze niet kunnen behouden. Tijd voor nieuwe ontwikkelingen, met name op het gebied van marktonderzoek en segmentatie. Consumentenfocus kans voor ondernemers in de tomatenmarkt Met de introductie van meer variatie binnen het assortiment zijn tomatentelers de crisis van de jaren negentig van de vorige eeuw te boven gekomen. Willen de Nederlanders concurrentie uit andere tomaten producerende landen voor blijven, dan moeten zij door marktonderzoek en segmentatie inspelen op consumentenwensen. In het afgelopen decennium heeft de Nederlandse tomatensector haar concurrentiepositie op de internationale tomatenmarkt weten te versterken door veel aandacht te besteden aan productvernieuwing. Met de regelmaat van de klok introduceerden telers nieuwe soorten tomaten en het einde lijkt nog niet in zicht. De hoeveelheid variëteiten maakt de keuze voor de teler echter niet eenvoudig. De concurrentie zit daarbij niet stil en besteedt ook veel aandacht aan productdifferentiatie. Hoewel Nederland een voorsprong op haar concurrentie heeft, is het de vraag of dit concurrentievoordeel blijvend is. De Nederlandse tomatensector staat de komende jaren voor nieuwe uitdagingen om haar concurrentiepositie op langere termijn te verbeteren. Crisis Eind jaren tachtig en begin jaren negentig heeft de Nederlandse tomaat ernstig last gehad van een slecht imago. Vooral in ons grootste afzetland Duitsland schetste de media een beeld van een smaakloos bulkproduct. De devaluatie van de Spaanse Peseta en het goede imago van zongerijpte Spaanse tomaten in combinatie met het slechte imago van de Hollandse 1

2 tomaten veroorzaakten uiteindelijk een dramatische prijsval en afzetdaling. De prijs per kilo van Hollandse tomaten zakte van gemiddeld 86 eurocent in 1991 naar 63 cent in 1992 tot zelfs 60 cent in 1993 (bron:productschap Tuinbouw). De Wasserbombe crisis was geboren. Einde van de klok Onder druk van veranderende marktomstandigheden verdween eind jaren negentig het veilsysteem. De klok was niet meer efficiënt en effectief. Veel aanbieders en weinig kopers was één van de vele oorzaken. Met de opkomst van The Greenery en andere afzetorganisaties kon de sector meer inspelen op de wensen van de grote inkooporganisaties. Met deze omschakeling is een grote verandering gekomen van productgericht naar vraaggericht denken en werken. Niet meer de teler bepaalde hoe zijn product verkocht werd, maar de klant bepaalde hoe hij zijn product wilde hebben. Trostomaat en cherry Nog voor het verdwijnen van de veiling kwam er vanuit de telers een reactie op het slechte imago van de standaard tomaat. In de jaren negentig ontstond al productdifferentiatie door de teelt van cherrytomaten en trostomaten. De trostomaten hebben voor een belangrijk deel bijgedragen aan een beter imago van de Nederlandse tomaat. De opkomst van trostomaten had ook tot gevolg dat de telers minder productiegericht gingen denken. De trostomatenteelt had in de eerste jaren namelijk als grootste nadeel dat de opbrengst per vierkante meter aanzienlijk lager was dan van de standaard losse tomaat. Bovendien lagen de arbeidskosten hoger. De meerwaarde maakte gelukkig veel goed en zo nam het areaal trostomaten een grote vlucht. Door deze groei nam de exclusiviteit van de trostomaat ook snel af. Vanaf het jaar 2000 wordt er zelfs een groter areaal trostomaten geteeld dan losse tomaten. De trend was wél gezet. Telers beseften dat niet alleen maximale productie, maar ook een onderscheidend product met lagere productie voldoende rendement kan opleveren. Tasty Tom en Red Pearl zijn daar misschien nog wel de bekendste van. Beide producten boekten succes na een moeizame start. Zo heeft Tasty Tom met het exclusief verkregen ras Campari ondertussen 34ha. cocktail trostomaten verdeeld over vijf telers. Tasty Tom benadrukt de smaak nog eens extra met een verplicht teeltrecept. Naast deze twee bekende tomaten zijn er in de loop der jaren veel verschillende soorten tomaten bijgekomen. Het verschil zit vooral in het formaat met een trend naar steeds fijner. Zo zijn er onder andere de cherry- en cocktailtomaat, maar ook nog oude bekenden als de vleestomaat en de ronde tomaat. En voor de meeste groepen geldt een onderscheid in fijn, grof en middel. Naast formaat bestaat er ook onderscheid in vorm, voornamelijk pruimtomaat maar bijvoorbeeld ook de Coeur de Boeuf. Differentiatie op kleur is ook nog mogelijk met bijvoorbeeld gele tomaten of de bruine Kumato s. Daarnaast neemt het belang van smaak toe. Het lijkt er op dat deze steeds zoeter moet zijn. Veredelaars brengen met grote regelmaat nieuwe tomaten op de markt, omdat ook zij het succes van differentiatie zien. In de afgelopen vijftien jaar zijn hierdoor veel nieuwe tomaten bij gekomen. Voor de teler is de keuze niet eenvoudiger geworden door de opkomst van al deze productvariëteiten. Ieder ras of soort heeft specifieke eigenschappen en vooren nadelen in teelt en afzet. De juiste keuze is daarbij ook afhankelijk van de ondernemer en zijn persoonlijke situatie. Niet iedere kas is geschikt om elk type te telen en bijvoorbeeld belichting is niet voor ieder type tomaat rendabel. 2

3 Tasty Tom over de Atlantische Oceaan Productdifferentiatie heeft de Nederlandse glastuinbouwsector een concurrentievoordeel opgeleverd. Maar niet voor lang. Buitenlandse telers zitten niet stil. In Canada en de Verenigde Staten zijn tomatentelers ook begonnen met Tasty Tom. Daar draagt deze tomaat de merknaam Campari, naar de oorspronkelijke rasnaam. Canadezen pakken productdifferentiatie snel op, omdat zij moderne kassen hebben en goede contacten met de Nederlanders. Mede daardoor en natuurlijk de sterke Euro is de Nederlandse export naar de Verenigde Staten tanende. Invoer van verse tomaten in de Verenigde Staten x miljoen kilo x miljoen US dollar Mexico Canada Nederland Israël , Spanje , Overig Totaal Bron: Productschap Tuinbouw Greenpeace: Nederland op nummer twee In 2005 heeft Greenpeace Duitsland in een onderzoek aangetoond dat de Nederlandse telers milieuvriendelijk telen. Nederland eindigde namelijk als één na beste na Oostenrijk, een land dat nauwelijks een glastuinbouw traditie heeft. Enkele winkelorganisaties hebben beperkingen gesteld aan de hoeveelheid residu dat aanwezig mag zijn op groenten om zo de consumenten tevreden te houden. Door eigen initiatief en wet- en regelgeving kan het merendeel van de Nederlandse telers aan deze eisen voldoen. Concurrentiepositie Nederland heeft haar concurrentiepositie na de crisis voor een deel weer terug veroverd door over te schakelen van productiegericht naar vraaggericht telen. De keten, waaronder de telers, heeft veel meer inzicht gekregen in de wensen van de klant. Vaak grijpen telers dit inzicht ook aan om beter in te spelen op de wensen van diezelfde klant (vrijwel uitsluitend het grootwinkelbedrijf). Dit heeft onder meer geresulteerd in verbeterde logistiek en verpakken op maat. De lijnen tussen klant en teler zijn ook ingekort. De tijd van producent naar consument is aanzienlijk verkort 3

4 waardoor een tomaat langer aan de plant kan rijpen. Dit komt de smaak ten goede. De concurrentiepositie van Nederland is de laatste tijd ook verbeterd door de opkomst en erkenning van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Vooral met middelengebruik en Milieu Residu Limieten loopt Nederland voorop. Naast bovengenoemde aspecten heeft productdifferentiatie veel ondernemers een betere concurrentiepositie opgeleverd dan telers die een standaard tomaat telen. In sommige gevallen gaat het zelfs zover dat enkele telers aangeven geen (buitenlandse) concurrentie te hebben van een soortgelijk product. Vaak ligt exclusiviteit van een soort hier aan ten grondslag. Een verbeterde concurrentiepositie die ontleend is aan productdifferentiatie is veelal maar tijdelijk. Het voorbeeld daarvan is de opkomst van trostomaten. Het nieuwe concept werd namelijk al snel overgenomen door een groot deel van de Nederlandse en buitenlandse tomatentelers. Risico s Productdifferentiatie kan de concurrentiepositie verbeteren, blijkt in de praktijk. Het is echter niet zonder risico s. Een nieuwe tomaat telen brengt behoorlijk wat risico s met zich mee. Afgezien van alle teelttechnische risico s, die van tevoren enigszins kunnen worden beperkt, speelt het afzetrisico een grote rol. Het is van tevoren vaak niet te bepalen of er behoefte is aan een bepaalde tomaat, hoe groot het potentiële afzetvolume is en welke prijs de teler er voor kan krijgen. Ondernemers proberen deze risico s af te dekken door het areaal voorzichtig uit te breiden, op basis van trial and error. De start begint doorgaans met een aantal planten of een vak om teelttechnische risico s te beperken en mogelijke opbrengst per m2 te bepalen. Met deze resultaten kan de ondernemer een indicatie van de kostprijs berekenen en gaan informeren bij het afzetkanaal of er belangstelling voor het product is. Wanneer het licht op groen staat kan hij het aangeplante areaal opvoeren en kan hij het product in de markt zetten. De ondernemer of de telersvereniging probeert met een push strategie marktaandeel te verkrijgen en vergroten. Echter hoe meer het product afwijkt van de gevestigde producten hoe lastiger het is om een plaatsje in het schap te veroveren. Goede contacten met het afzetkanaal zijn essentieel om een nieuwe tomaat in de markt te zetten. In eerste instantie voornamelijk om de kansen van het nieuwe product te bepalen. Maar vooral ook om informatie uit de keten te halen over het nieuwe product, ook als het al in de verkoop is. Na een succesvolle introductie kan een nieuwe tomaat een concurrentievoordeel opleveren. Exclusiviteit kan daarbij zeer belangrijk zijn om dit voordeel voor langere tijd vast te houden. De duur van deze voorsprong is beperkt, alhoewel die enorm kan verschillen per product. Mede door concurrentie tussen zaadbedrijven en afgenomen ontwikkelingstijden kan er relatief snel een substituut op de markt komen. Alhoewel dit product niet helemaal gelijkwaardig zal zijn, kan dit het concurrentievoordeel verminderen. Afnemers zullen zo n substituut waarschijnlijk gaan gebruiken om de prijs te drukken. Zeker wanneer de consument het verschil niet ervaart, is het voordeel ten opzichte van dat substituut zeer beperkt. Tasty Tom, in de USA Campari (Foto: Enza Zaden)

5 Schapruimte tekort Door de verregaande productdifferentiatie is er een ander probleem naar voren gekomen: schapruimte in supermarkten is vaak beperkt. Een nieuwe tomaat ondervindt meer weerstand bij het veroveren van schapruimte, doordat er al zoveel verschillende tomaten zijn. Grootwinkelbedrijven zullen een succesvolle tomaat met een goed rendement niet snel vervangen door een nieuwe, met een onzeker rendement. Dat gebeurt alleen als de telers en hun afzetorganisatie veel overredingskracht gebruiken. Op dat moment is het belangrijk dat de producent de retailer ervan kan overtuigen dat er een win-win situatie kan ontstaan. Marktstrategie De huidige voorsprong biedt wél mogelijkheden om de concurrentiepositie te verstevigen en duurzamer te maken. Grofweg kunnen er drie strategieën worden onderscheiden: 1. Marktontwikkeling/segmentatie: op zoek naar nieuwe gebruikers en nieuwe segmenten 2. Productdifferentiatie: kenmerken veranderen: kwaliteit, functies, stijl 3. Marketinginnovatie: prijsverlaging agressieve promotie meer marktkanalen toevoegen/verbeteren van diensten Zoals aangegeven heeft de Nederlandse tomatenteler een concurrentievoordeel op het gebied van productdifferentiatie. Het is te verwachten dat dit concurrentievoordeel zal verminderen. Marktinnovatie is lastig in de huidige productie- en afzetstructuur (behalve prijsverlaging). Een strategie die kan werken is marktsegmentatie. Marktsegmentatie In een overvolle markt als de tomatenmarkt kan een ondernemer er voor kiezen om een bepaalde groep consumenten te bedienen in plaats van de hele markt. Hij moet de wensen van deze groep consumenten wél zo goed mogelijk benaderen. Deze strategie wordt ook wel marktsegmentatie genoemd. De leidraad hierin is juiste kennis van de consumentenwensen. Producten moeten daar vervolgens bij passen. En als producten voldoen aan die wensen dan is er goede communicatie nodig met de doelgroep, zodat ook een (latente) behoefte ontstaat. De beste manier om de wensen van een bepaalde doelgroep boven water te halen is gedegen marktonderzoek te doen. Een wezenlijk onderdeel van marktonderzoek vormt de manier waarop de producent zijn doelgroep kan bereiken door distributie en promotie. Daarnaast is de omvang van deze groep belangrijk en hoe gevoelig deze is voor marketing-instrumenten. Gedegen marktonderzoek moet zich ook richten op maatschappelijke trends en mode. Wat houdt de consument bezig? Voeding die gezond is, die lekker smaakt, of die de gezondheid verder kan verbeteren? Waar liggen behoeftes en hoe kan de tomatenproducent aan die behoeftes voldoen? Pas als dat duidelijk is kunnen telers en/of telersvereniging een profiel schetsen van een nieuw tomatenproduct en die wensen voorleggen aan een zaadselectie bedrijf. Vervolgens kunnen zij gezamenlijk invullen welke richting de producenten op moeten. Hetzelfde geldt ook voor verkooppunten (automaten, kantines, enzovoorts) en soorten verpakkingen. Levenscyclus van een product Elk product heeft een levenscyclus en maakt in die tijd een aantal fases door. Afhankelijk van het soort product kan iedere fase langer of korter duren. Voor de tomaat zou die er als volgt uit kunnen zien: 1. Ontwikkeling. Een kostbare fase, waarin de teler rassenproeven doet. Deze fase duurt twee tot drie jaar; 2. Introductie. Een kostbare fase, waarin de kosten hoog zijn en de teler nog geen concurrentie heeft. De teler zet op dat moment een klein vak van het nieuwe ras op. Deze fase duurt één tot twee jaar; 3. Groei. De kosten nemen af door schaalvergroting. De markt kan de groei nog aan, maar na enige tijd kan het areaal behoorlijk toenemen. Deze fase duurt drie tot vijf jaar, afhankelijk van de snelheid waarmee vergelijkbare rassen op de markt komen; 4. Volwassen. Lage kosten en piekende verkoop. De concurrentie neemt toe en de prijs daalt. De markt lijkt zijn piek bereikt te hebben en producenten laten de prijs zakken om het product afgezet te krijgen. Deze fase duurt zo n vijf tot tien jaar, maar het kan ook langer zijn; 5. Afname. Verkoop daalt. Winst is in deze fase vooral te danken aan hoge producties bij lage kostprijzen en een optimale distributie. De arealen nemen af. De lengte van deze fase is onbekend. 5

6 Kostbaar Het marktonderzoek is ook meteen het grootste nadeel van deze strategie. Het kan namelijk vrij kostbaar zijn, terwijl er geen garantie is dat de uitkomsten goed bruikbaar zijn. Dit probleem kan de sector oplossen door de kosten door verticale en/of horizontale samenwerking te delen. Positionering van het product vormt de tweede grote kostenpost. Er is nu eenmaal veel communicatie nodig met de consument om de kans van slagen te vergroten. Dit is een strategie die in Nederland nu vrijwel niet wordt toegepast. Uitdaging sector Het zal een grote uitdaging zijn voor de sector om marktsegmentatie toe te passen, waarbij zij een grote heterogene markt opsplitst in kleinere homogene markten. Buiten de sector zijn echter een aantal goede voorbeelden te vinden die een inspiratiebron vormen. Een goed voorbeeld hiervan is Unilever, dat voor de persoonlijke verzorging producten aanbiedt als Axe, Rexona en Dove en bij boterproducten Becel en Bleu Band. Dit zijn ogenschijnlijk concurrerende producten, die via hetzelfde distributiekanaal bij de consument komen, gericht op verschillende doelgroepen. Campina is ook een goed voorbeeld. Zij levert melk in vele varianten, onder andere magere, halfvolle en volle melk en een biologische variant. Daarnaast biedt de producent verschillende houdbaarheidsdatums aan en verpakkingen gericht op de out-of-home markt, zoals schoolmelk en flesjes voor de bedrijfskantine en het benzinestation. Melk vormt ook de grondstof van andere producten die gericht zijn op een specifieke doelgroep of een specifiek gebruiksmoment. Campina voert ook het merk Mona, dat met een omzet van 115 miljoen Euro een grote naamsbekendheid heeft. Ketenpositie Grootwinkelbedrijven zijn het belangrijkste distributiekanaal binnen de keten. In veel Europese landen verkopen zij ongeveer tussen de zeventig en tachtig procent van alle groenten en fruit. De kans is dan ook groot dat marktonderzoek aantoont dat de sector haar doelgroep het beste bereikt via het grootwinkelbedrijf. De huidige positie van het grootwinkelbedrijf is echter vrij dominant en voor de huidige afzet is de sector erg afhankelijk van dit distributiekanaal. De huidige push strategieën veroorzaakt dat die afhankelijkheid van het grootwinkelbedrijf nog verder toeneemt. Het grootwinkelbedrijf bepaalt of zij wel of niet een product in het schap opnemen en stellen daar (dwingende) voorwaarden tegenover. Wanneer een product niet goed verkoopt haalt men het ook onomwonden uit het schap. Marktonderzoek zou daarom de positie van telers en afzetorganisaties kunnen versterken ten opzichte van het grootwinkelbedrijf. Zo kan de sector aantonen dat er behoefte is aan een bepaald product. Samen met marketingactiviteiten krijgt de sector meer overtuigingskracht, zodat het grootwinkelbedrijf bepaalde producten wél opneemt in het schap. Om de uitdaging nog groter te maken zou de sector zelfs kunnen denken aan een pull strategie. Volgens deze methode ontstaat een vraag bij consumenten. Het grootwinkelbedrijf moet het product wel opnemen in het schap om aan de vraag van de consument te voldoen. Vanuit een pull strategie ontstaat de beste positie, maar deze is vanwege de marketingkosten waarschijnlijk ook erg kostbaar. Voor een marktsegmentatie strategie is herkenbaarheid van groot belang. Het grootwinkelbedrijf beperkt de herkenbaarheid van groenten en fruit actief. Toch zijn er mogelijkheden, zoals blijkt uit voorbeelden als Chiquita, Zespri en de recentelijk gepromote Pink Lady Apples (zie onder andere verkrijgbaar bij Tesco in Engeland). Uitblijven van verandering De Nederlandse tomatensector loopt voorop met teelttechnische kennis, kwaliteit, maatschappelijk verantwoord ondernemen en productdifferentiatie. Het is toch de vraag hoe lang deze concurrentievoordelen stand houden en een meerwaarde blijven opleveren. De eerste signalen zijn er al dat buitenlandse telers op hetzelfde niveau kunnen opereren. Op lange termijn zou dit voor de gehele sector betekenen dat concurrentie op kostprijs weer de dienst uitmaakt. De vraag is of Nederland dit wil en of wij daar de beste kaarten voor in handen hebben. Juist nu de rendementen voor sommige ondernemers goed zijn en zij flink investeren, zou verandering plaats kunnen vinden. Wanneer zij wachten totdat rendementen afnemen is er geen plaats meer voor dergelijke investeringen. Hoe dan ook, in de toekomst ligt er een grote uitdaging voor de ondernemers in de tomatensector. 6

7 Snacktomaatje kwam precies op het juiste moment De discussie rond het overgewicht van onze kinderen bleek hét juiste moment om het snacktomaatje op de markt te brengen. Het succes van dit niche product heeft er voor gezorgd dat er drie jaar na introductie al look-a-likes op de markt zijn. Een horecabeurs in Maastricht, een onderwijsbeurs in Utrecht. Jos van Mil en Ab van Marrewijk trekken door het land om hun Tommies aan te prijzen. Het snacktomaatje heeft in haar korte bestaan van drie jaar al een goede reputatie opgebouwd. En het concept is een succes. De zakjes met snoeptomaatjes liggen inmiddels in automaten in Nederland. Soms naast versproducten, soms naast chips en chocola. Daarnaast ligt het in de supermarkten van de Superuniegroep, Aldi en Edeka. Specialisatie Jos van Mil vertelt dat hij en zijn collega enkele jaren geleden voor de keuze stonden. Of schaalvergroting, óf specialisatie. Met hun bedrijf van m2 kozen zij voor het laatste. In Engeland zagen ze een smakelijk snacktomaatje dat hun aandacht trok, maar teeltechnisch voldeed dit ras niet voor hen. Ab en Jos hebben eigenlijk altijd wat proefjes met nieuwe soorten op hun tuin staan en zo vonden ze een vergelijkbare variant met een goede bite in Ministar van het Japanse Sakata Seeds. Van Mil: We kwamen op het juiste moment en ons product past precies in de lijn van gezonde snacks. Bij zo n klein tomaatje lag de naam Tommies voor de hand. Bovendien deed de naam Van Mil steeds aan een clown denken. En zo kwam de clown op het zakje van de Tommies. De clown moet jonge consumenten aanspreken. Toen het volledige concept was uitgewerkt hebben de telers hun merknaam laten beschermen. Afzet Als teler voor de nichemarkt is aansluiting bij een afzetorganisatie van het allergrootste belang. Van Mil en Van Marrewijk vonden die in The Greenery. Ze zijn uitermate tevreden over deze keuze, want The Greenery heeft er voor gezorgd dat de grotere supermarkten geïnteresseerd raakten en schapruimte vrij maakten. De deelname aan beurzen loopt veelal ook via The Greenery. Die beurzen worden aangegrepen om de juiste doelgroep aan te spreken en bekendheid te geven aan het tomaatje.

8 Groei Inmiddels is het areaal Tommies gegroeid naar 6,5 hectare, doordat ook andere telers meedoen. Productie in Spanje zorgt voor continue aanvoer. Dit laatste is absoluut noodzakelijk om het product in het schap te houden. Zodra er een gat valt komt er een andere tomaat voor in de plaats. Het is de bedoeling om de buitenlandse productie te vervangen voor Nederlandse teelt met belichting. De telers zoeken namelijk naar een mogelijkheid om een kwalitatief hoogwaardig product aan te bieden van een schone teelt met behulp van biologische bestrijding. Die garantie kunnen ze niet geven als een deel van de productie van buitenlandse telers komt en ook de controle daarop verdwijnt. Andere snackproducten De ontwikkelingen gaan door bij de tomatentelers. Dit jaar komt er een nieuw verpakkingsstation, waarbij de telers aan de hygiëne eisen van de supermarkten kunnen blijven voldoen en meer tomaten kunnen verpakken. En het blijft niet bij tomaten. Inmiddels zijn er al snackkomkommers en snackpaprika s van andere telers bij gekomen en er zijn ideeën om een snackwortel op de markt te brengen. Maar dat is nog niet helemaal zeker, omdat wortels eigenlijk in het koelvak moeten liggen. Voorsprong Het succes van het snacktomaatje is niet onopgemerkt gebleven. Er zijn inmiddels al varianten op de markt. Dat was te verwachten, vindt Van Mil. Zo werkt het nu eenmaal als iets goed loopt. Hij zit er niet echt mee, de voorsprong is hem voldoende. Van Mil heeft altijd een proefvak met nieuwe rassen en typen staan, waaruit weer nieuwe ideeën opborrelen voor de toekomst. Jos van Mil

9 De Tomato Man legt zijn passie in Heirloom tomaten Ik moedig de Nederlandse tomatentelers aan om samen met collega s in andere landen de allerbeste eigenschappen van tomaten te delen met hun consumenten. Zij hebben de ervaring, de kennis en de mogelijkheden om Europa wakker te schudden, vindt Gary Ipsen, één van de grondleggers van het succesvolle Heirloom tomaten assortiment. Het marketing verhaal en het enorme succes van Heirloom tomaten is even merkwaardig als aanstekelijk. Hoe is het mogelijk dat Gary Ipsen de Heirloom zo stevig in de markt zette, terwijl dit product verre van perfect is? Ipsen s geheim is zijn passie voor smaaktomaten en ontdekte dat de consument er even enthousiast over is. Wat heet, Heirloom is een hype. Ipsen wist daarvoor de juiste bronnen aan te boren. Proeven en vertellen Jaren geleden probeerde Ipsen zijn eerste tomaten aan de groothandel te slijten, maar dat was geen succes. Er was weinig interesse en door de slechte behandeling beschadigden de vruchten meestal. Het tij keerde toen hij per week twee gemengde doosjes bij het plaatselijke filiaal van Wholefoods bracht. De product manager nam contact op met Ipsen, omdat bepaalde vormen en kleuren niet werden verkocht (wit, paars/zwart, gestreept). Ipsen trok de stoute schoenen aan, zette een tafeltje in de winkel waar consumenten zijn product konden proeven. Hij nam de moeite om mensen zijn enthousiaste verhaal te vertellen en vooral de aantrekkelijke eigenschappen van deze tomaten aan te prijzen. Die aanpak miste haar uitwerking niet. Binnen korte tijd werd Heirloom het één na beste verkopende product van dit filiaal. In vier jaar tijd verkocht hetzelfde filiaal twee ton Heirloom tomaten per week. Dit bleef niet onopgemerkt door andere Wholefood winkels, hun concurrenten en andere tomatentelers. aanwezig. De mediabelangstelling is dan zo groot dat Ipsen in staat is om 10 miljoen huishoudens per jaar te bereiken. Vooral zijn contacten met televisie-koks zijn een strategische zet geweest. Ipsen verschijnt regelmatig in televisieprogramma s en vertelt daar weer hoe vers, lekker en voedzaam Heirloom tomaten zijn. Deze activiteiten hebben de vraag naar Heirloom aangewakkerd. Meer telers zijn geïnteresseerd in de teelt en supermarkten stellen graag schapruimte beschikbaar. Niet zelden is de prijs van Heirloom vijf keer zo hoog als van RRBT s. De afkorting die Ipsen gebruikt voor andere tomaten: Red Rubber Ball Tomatoes. Tien miljoen huishoudens Sinds Ipsen jaarlijks het Carmel Tomatofest organiseert kan hij zijn boodschap nog verder uitdragen. Op dit evenement zijn zowel telers als groothandel, detailhandel, vertegenwoordigers van de tomaten verwerkende industrie (Campbell s, Del Monte) en topkoks Gary Ipsen en zijn vrouw Dagma Lacey 9

10 Parallel aan deze successtory is de vraag die nu ontstaat bij de betere restaurants. Jaren geleden bracht ik tomaten langs bij de beste restaurants, die hun publiek iets bijzonders wilden serveren, vertelt Ipsen. Nu, jaren later, zie ik dat de betere restaurants, maar ook de middenklasse Heirloom op hun kaart hebben staan. En ze geven soms zelfs de rasnaam aan: prepared with Red Prince. En dat is vergelijkbaar met de naam van goede wijnen. Voorzichtig Heirloom tomaten zijn kwetsbaar. Verpakken en vervoer vraagt meer tijd en aandacht dan van gewone tomatenrassen. Ipsen geeft hier extra aandacht aan. De producent, de vervoerder en het supermarktpersoneel krijgen hiervoor instructies, zodat beschadigingen het product niet devalueren. Het uitstalleven is korter dan van gewone rassen, maar Ipsen heeft wel een aantal manieren om dit te verlengen. Jammer genoeg is de vraag naar onze tomaten zo groot dat sommige telers in de verleiding komen om vroeger te oogsten, merkt Ipsen op. Dit gaat ten koste van de smaak en schendt het vertrouwen van de consument. Lokaal product Ipsen s strategie sluit naadloos aan bij een belangrijke trend onder supermarktketens in de Verenigde Staten, namelijk Locally Grown. De consument heeft belangstelling voor de producten die van eigen producenten komen. Op de site van supermarktketen Wholefoods (www.wholefoods.com) staat een speciale verwijzing naar Locally Grown. Producten, die binnen een afstand van zeven transport uren zijn geteeld, krijgen dit label. Zo creëert de supermarktketen, die al een biologisch imago heeft, het idee dat de consument verse groenten en fruit uit de eigen achtertuin eet. Het gaat zelfs zo ver dat alle lokale boeren en tuinders met foto en bedrijf op de site staan. Een feestje ter ere van de smaaktomaat Op het hoogtepunt van het Californische tomatenseizoen organiseert Gary Ipsen een feest voor de liefhebbers van Heirloom tomaten. Aanvankelijk begon dit in 1990 als een kleine bijeenkomst in de achtertuin, maar inmiddels is het Tomatofest uitgegroeid tot een evenement met bezoekers. Kaarten zijn al twee maanden tevoren uitverkocht. Tomatenkenners uit alle windstreken willen er bij zijn. Topkoks verzorgen er culinaire workshops en het middelpunt vormt het proeven van de meest uitbundige tomatentypen, gepresenteerd op lange tafels. Ipsen krijgt tijdens deze twee dagen enorm veel aandacht van de landelijke media. Vorig jaar vernoemde Ipsen een tomaat naar zijn buurman Clint Eastwood, die vereerd was door deze geste. Ook daar kwam de media massaal op af. Niet alleen het Tomatofest trekt veel aandacht van pers en publiek. Gerenommeerde supermarkten besteden veel aandacht aan de opening van het Heirloom seizoen met vrolijke displays van tomaten bij de ingang van hun filialen. Zie:

11 Een verzameling vanuit de hele wereld Heirloom tomaten zijn een fenomeen in de Verenigde Staten. De letterlijke vertaling is erfstuk. Het is een verzamelnaam van meer dan 500 oude, meestal zaadvaste, kleur- en vormrijke tomatenrassen, verzameld over de hele wereld. Dertig jaar geleden kreeg Gary Ipsen een tomaat uit de tuin van zijn Portugese buurman. Deze tomaat smaakte zo fantastisch dat Ipsen besloot om ze zelf te telen. En zo begon zijn speurtocht naar oude tomatenrassen, die hij vond op kleine familiebedrijven over de hele wereld. Ipsen selecteerde zijn tomaten op smaak, productie en aanpassingsvermogen. Heirloom rassen behoren niet tot de categorie commerciële tomatenrassen, omdat ze geen lange houdbaarheid hebben en omdat ze erg kwetsbaar zijn. Daar staat tegenover dat ze geweldig smaken en daardoor inmiddels uitgroeien tot een ware rage. De teelt vindt meestal buiten plaats in de zuidelijke staten van de VS, maar er is inmiddels belangstelling bij Canadese telers met kassen, die zo het aanvoerseizoen kunnen verlengen. Het seizoen loopt nu nog van juni tot half november. Vaak komen Heirloom tomaten van biologische bedrijven, maar het is beslist geen voorwaarde. Veel telers bieden hun Heirloom tomaten aan via farmers markets. Dit is de plaats om nieuwe producten onder de aandacht te brengen bij voorlopers onder de consumenten. Passie delen De Tomato Man Gary Ipsen heeft een hele beweging op gang gebracht. Zelf houdt hij zich vooral bezig met het selecteren van de beste rassen en de vermeerdering van zaden. Deze zaden verzendt hij over de hele wereld, naar liefhebbers en naar productiebedrijven. Zijn missie is om oude smaakvolle rassen voor uitsterven te behoeden en om deze passie te delen met anderen. Ipsen geeft ook veel zaden weg aan projecten in ontwikkelingslanden, waar ze waarschijnlijk uitstekend voor geschikt zijn. Ieder jaar selecteert hij dertig tot veertig variëteiten voor de professionele markt, maar volgens zijn eigen zeggen zouden tien goede rassen wel voldoende zijn. Hij kent de problematiek van de Nederlandse tomatentelers en adviseert ze om zich vooral te richten op consumentenwensen. Als de consument enthousiast raakt voor goed smakende rassen, dan is er ook een toekomst voor de tomatenteelt. Gary Ipsen en Clint Eastwood

12 Tijd en aandacht voor promotie werpt zijn vruchten af De topkok en cabaretier Horst Lichter promoot nu al twee jaar de tomaten van Red Star Trading voor de Duitse televisie. Het effect van deze actie staat niet vast, maar volgens Dirk van der Kaaij is succes een optelsom van heel veel activiteiten. Red Star Trading, met haar hoofdvestiging op Voorne- Putten, bedient vooral het segment kleine tomaten, waarbij smaak en kwaliteit speerpunten zijn. Hoofdproducten zijn een tros-pruimtomaat, een mini trospruimtomaat en een mini tros-cherrytomaat, aangevuld met een breed assortiment andere tomaten en minstens evenveel soorten verpakkingen. De afzet verloopt via Fresq. Met zwoele namen als Romantic, Cupido, Passion, Exotic en Safari brengt het bedrijf haar producten op de markt. De nieuwste telg is Passion, een mini troscherrytomaatje van gram per stuk. Deze kleine tomaat heeft een brix-gehalte van 8 à 9 en een verhoogd lycopeengehalte. Hiermee wil Red Star Trading een nieuwe deelmarkt aanboren. Passion neemt deel Safari over Dirk van der Kaaij vertelt dat de opvallende donkere Safari niet heeft gebracht wat hij er van verwacht. Van der Kaaij begon eerst met een proef, die enthousiast werd ontvangen. Vorig jaar werd het areaal uitgebreid tot m2, maar langdurige belangstelling bleef uit. Aangezien dit tomaatje 30% minder productie geeft, moet het meer opbrengen dan de pruimtomaat. En dat is moeilijker te realiseren. Van der Kaaij: Eigenlijk hebben al onze klanten het nieuwe product geprobeerd. Dat doen ze altijd als we iets nieuws hebben. Het tomaatje kwam op de toonbank te staan en werd als nieuwtje goed verkocht. Helaas bleven herhalingsaankopen uit. Waarom? De smaak was goed, maar de schil een beetje te hard. En dan blijkt dat de consument die kleur ook niet geweldig vindt. Men associeert tomaat met rood. Van de nieuwe Passion verwacht Van der Kaaij veel succes. De smaak is goed en de kleur vertrouwd. Productvernieuwing heeft constante aandacht. Op het bedrijf staan altijd proeven met zo n vijftig nieuwe rassen, hoofdzakelijk kleine tomaten. En hoewel de kleine tomaat hun aandacht heeft, beoordelen ze ook andere tomaten. Op hun Spaanse bedrijf worden namelijk wel grotere typen geteeld. De Duitse kok Horst Lichter Snelle feed-back Red Star Trading besteedt veel tijd en aandacht aan promotie. Zo heeft het bedrijf een eigen promotiewagen die met grote regelmaat langs groentespeciaalzaken rijdt. Daarmee houdt Van der Kaaij voeling met zijn afnemers en kan hij ook nieuwe producten aan de man brengen. Zo kwam hij er eigenlijk heel snel achter dat Safari ging teruglopen. Behalve een daling van bestellingen wist hij ook direct wat er aan de hand was. De ondernemers proberen eigenlijk ook altijd op belangrijke handelsbeurzen aanwezig te zijn zoals de FruitLogistica in Berlijn, om zo contacten te leggen met bestaande en nieuwe afnemers. Twee jaar geleden huurden de broers een topkok in om contacten te leggen met het culinaire circuit. Bovendien bracht deze kok de Red Star producten ook onder de aandacht in zijn programma op de Duitse televisie. Dit project loopt nog steeds. Of dit een groot effect heeft gehad op de bekendheid van de pruimtomaat kan Van der Kaaij niet bevestigen. We hebben succes met ons promotiebeleid, maar het is heel moeilijk te herleiden waar dit succes vandaan komt. En inderdaad, het kan extra aandacht in de media zijn, maar eigenlijk net zo goed de constante goede kwaliteit en smaak van de tomaten. 12

Nieuwsbrief P8. Inhoud. De komende 50 jaar. Nummer 9, oktober - november 2013. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. De komende 50 jaar. Nummer 9, oktober - november 2013. Ondernemend Paprika Inhoud Inleiding Thijs Jasperse: De komende 50 jaar 1 Donderdag 12 december 2013: Bijeenkomst 50 jaar paprika in Nederland 2 P8 aanwezig tijdens Fruit Attraction in Madrid 3 Nationaal Voedingsdebat voor

Nadere informatie

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Tussen hoop en vrees. Nummer 2, maart 2015. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Tussen hoop en vrees. Nummer 2, maart 2015. Ondernemend Paprika Inhoud Inleiding Thijs Jasperse 1 Testbedrijven gezocht voor e-learning module P8 2 Rapportage Spanje Paprika - Nummer 1 2 Marktinformatie Israël 3 Kom in de Kas 4 Colourfultaste op nieuwe shirts voetbalteam

Nadere informatie

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Najaar 2009 Inhoudsopgave Terugblik seizoen 2008/2009...................................................................................... 3 Najaar 2009 sector bos-

Nadere informatie

Specialties tomaten. www.deruiterseeds.nl CMYK WITH TAGLINE 15C 0M 68Y 39K 27C 0M 95Y 55K 20C 0M 100Y 19K 45C 0M 100Y 24K 43C 0M 14Y 21K 10M 33Y 72K

Specialties tomaten. www.deruiterseeds.nl CMYK WITH TAGLINE 15C 0M 68Y 39K 27C 0M 95Y 55K 20C 0M 100Y 19K 45C 0M 100Y 24K 43C 0M 14Y 21K 10M 33Y 72K 0C updated Specialties tomaten CMYK WITH TAGLINE 1 33Y 72K 27C 95Y 55K 45C 100Y 24K 20C 100Y 19K 15C 68Y 39K 43C 14Y 21K www.deruiterseeds.nl Tomaat Speciaal van De Ruiter De Ruiter beschikt over s werelds

Nadere informatie

Internationale Marketing H4. Week 1 1. Executive summary 2. Inhoudsopgave 3. Inleiding en achtergrond 4. Externe analyse

Internationale Marketing H4. Week 1 1. Executive summary 2. Inhoudsopgave 3. Inleiding en achtergrond 4. Externe analyse Internationale Marketing H4 Week 1 1. Executive summary 2. Inhoudsopgave 3. Inleiding en achtergrond 4. Externe analyse Executive summary Een samenvatting voor het management 1 à 2 pagina s belangrijkste

Nadere informatie

1. Even voorstellen 2. Van Producent naar consument, of 3. Hoe denkt Retail de komende jaren in te vullen? 4. De vragen die regelmatig leven:

1. Even voorstellen 2. Van Producent naar consument, of 3. Hoe denkt Retail de komende jaren in te vullen? 4. De vragen die regelmatig leven: 26-02-2011 ZLTO AGENDA 1. Even voorstellen 2. Van Producent naar consument, of 3. Hoe denkt Retail de komende jaren in te vullen? 4. De vragen die regelmatig leven: Is er voor de supermarkt een belang

Nadere informatie

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Goede beurt. Nummer 8, september 2013. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Goede beurt. Nummer 8, september 2013. Ondernemend Paprika Inhoud Inleiding Thijs Jasperse: Goede beurt 1 Winkeldemonstraties in UK een succes! 2 P8 aanwezig tijdens Retail congres DOGK - Düsseldorf 4 P8 aanwezig bij ledenbijeenkomsten 4 49 jaar paprika in Nederland:

Nadere informatie

Presentatie versproducten

Presentatie versproducten Presentatie versproducten Een goede presentatie bevordert de verkoop! Verkoop van A.G.F. kan vanuit een aantal invalshoeken bevorderd worden. Door: Betere presentatie Vakkundiger bediening Zelfbediening

Nadere informatie

Dit bestand niet correct? Meld misbruik op www.saxionstudent.nl. Saxionstudent.nl Blok1

Dit bestand niet correct? Meld misbruik op www.saxionstudent.nl. Saxionstudent.nl Blok1 Inleiding Dit verslag is geschreven in het kader voor het project Desk & Fieldresearch. Het project is voor het eerste studiejaar van de opleiding Commerciële Economie, aan Saxion Hogeschool te Enschede.

Nadere informatie

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Koud voorjaar, winkelschap en China. Nummer 3, april 2015. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Koud voorjaar, winkelschap en China. Nummer 3, april 2015. Ondernemend Paprika Inhoud Inleiding Thijs Jasperse 1 Rapportage Spanje Paprika - Nummer 3 2 Opname Ondernemend Nederland bij Theo Jansen 3 Scholingsdag REWE 4 Ontwikkeling E-learning module in volle gang 4 Veel positieve

Nadere informatie

Uw markt is er klaar voor. En u?

Uw markt is er klaar voor. En u? Uw markt is er klaar voor. En u? Een verpakking vol kansen Ready2Cook is uw kans om verse en gezonde kanten-klaarmaaltijden te verzorgen voor moderne consumenten, die ze na aankoop direct thuis in de oven

Nadere informatie

Productmarktplan Snijhortensia 2015-2016 Meer waarde toevoegen? floraholland.com

Productmarktplan Snijhortensia 2015-2016 Meer waarde toevoegen? floraholland.com Productmarktplan Snijhortensia 2015-2016 Meer waarde toevoegen? floraholland.com Inhoudsopgave Samenwerken aan initiatieven 3 Wat kan FloraHolland voor u betekenen 5 Van producttafel naar productmarktplan

Nadere informatie

Schaalvergroting en professionalisering. Voor wie verstandig handelt!

Schaalvergroting en professionalisering. Voor wie verstandig handelt! Schaalvergroting en professionalisering Trendsamenvatting Naam Definitie Scope Schaalvergroting en professionalisering Schaalvergroting: uitbreiding van de omvang; het verschijnsel waarbij iets steeds

Nadere informatie

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak 26-03-2015 Toespraak van de staatssecretaris Dijksma (EZ) bij het Groentecongres op 26 maart 2015 in het World Trade Centrum in Rotterdam.

Nadere informatie

Samenwerken aan een gezonde business

Samenwerken aan een gezonde business Samenwerken aan een gezonde business The Greenery 2 Gezonde ideeën The Greenery is een internationaal groente- en fruitbedrijf. We leveren jaarrond een compleet en dagvers assortiment verse groente en

Nadere informatie

Marktherstel door economisch herstel?

Marktherstel door economisch herstel? Marktherstel door economisch herstel? Bernd Feenstra Sectormanager Tuinbouw Beekbergen, 15-4-2010 Indeling Indeling Even voorstellen Ontwikkelingen Glastuinbouw Marktevenwicht verstoord Marktherstel Toekomstperspectief

Nadere informatie

LEERACTIVITEIT Tomatensaus B.V. Ent-teach Module 3 Marktonderzoek

LEERACTIVITEIT Tomatensaus B.V. Ent-teach Module 3 Marktonderzoek LEERACTIVITEIT Tomatensaus B.V. Ent-teach Module 3 Marktonderzoek Beschrijving van de leeractiviteit Je bent de eigenaar van een startend bedrijf in de voedingssector. Je wilt een nieuwe tomatensaus produceren.

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

Studiebijeenkomst marktgericht fruittelen

Studiebijeenkomst marktgericht fruittelen Studiebijeenkomst marktgericht fruittelen introductie Guido van Veldhoven Getrouwd 4 kinderen Fruitteler in de vennootschap met ouders Hardfruitteler appels peren Hoofdrassen elstar conference Geen heden

Nadere informatie

21-11-2014. Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen

21-11-2014. Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen 21-11-2014 Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen 1 21-11-2014 Historie De kerstster, kerstroos of poinsettia (Euphorbia pulcherrima), behoort tot de wolfsmelkfamilie

Nadere informatie

Marketingplan. HAK Appelmoes. Opdrachtgever: Datum: 05/01/2010. Dhr. H.H. van Nieuwenhuijze. Inge van Wanrooij Caroline Krouwel

Marketingplan. HAK Appelmoes. Opdrachtgever: Datum: 05/01/2010. Dhr. H.H. van Nieuwenhuijze. Inge van Wanrooij Caroline Krouwel Appelmoes Opdrachtgever: Plaats: Tilburg Datum: 05/01/2010 Docent: Groep 13: Dhr. H.H. van Nieuwenhuijze Marianne Sebregts Inge van Wanrooij Caroline Krouwel Inhoudsopgave 1. Algemeen... 3 2. Analyse...

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Duurzaamheidk mpas Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-, voedsel- en economische

Nadere informatie

klanten via internet Zoeken Ik doe een gok

klanten via internet Zoeken Ik doe een gok klanten via internet Zoeken Ik doe een gok klanten gezocht open klanten gezocht KLANTEN ZOEKEN VIA INTERNET Wist u dat 8 op 10 Belgen dagelijks het internet gebruikt? En dat de helft daarvan het medium

Nadere informatie

Handboek snijmaïs. 1 Inleiding 1.1 Herkomst en introductie maïs... 7 1.2 Arealen... 7 1.3 Rasontwikkelingen... 8 1.4 Gebruiksvormen van maïs...

Handboek snijmaïs. 1 Inleiding 1.1 Herkomst en introductie maïs... 7 1.2 Arealen... 7 1.3 Rasontwikkelingen... 8 1.4 Gebruiksvormen van maïs... 1 Inleiding 1.1 Herkomst en introductie maïs... 7 1.2 Arealen... 7 1.3 Rasontwikkelingen... 8 1.4 Gebruiksvormen van maïs... 10 6 1 Inleiding Na gras is snijmaïs het belangrijkste gewas voor de melkveehouderij.

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Rabobank Cijfers & Trends Glasgroenteteelt Visie Branche-informatie Perspectief Wij verwachten voor de komende 3-5 jaar een beperkt investeringsanimo en een gematigd afzetklimaat voor de tuinbouwproducten.

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen in de voedselketen

Trends en ontwikkelingen in de voedselketen Trends en ontwikkelingen in de voedselketen Eisen van consumenten, kansen voor ondernemers Dik Goorhuis Economielezing 2 juni 2015: Voedsel voor de economie, kansen voor ondernemers CV Dik Goorhuis 25

Nadere informatie

1. Marktonderzoek L E E R D O E L S T E L L I N G E N O P D R A C H T. Je kan. - een marktonderzoek uitvoeren (LPD 2.5.1).

1. Marktonderzoek L E E R D O E L S T E L L I N G E N O P D R A C H T. Je kan. - een marktonderzoek uitvoeren (LPD 2.5.1). 1. Marktonderzoek L E E R D O E L S T E L L I N G E N Je kan - een marktonderzoek uitvoeren (LPD 2.5.1). Of een ondernemer nu net een zaak heeft gestart, of hij een nieuw product wil lanceren, het voeren

Nadere informatie

J&S Packaging produceerde 100 miljoen schaaltjes voor de AGF-sector in 2014

J&S Packaging produceerde 100 miljoen schaaltjes voor de AGF-sector in 2014 J&S Packaging produceerde 100 miljoen schaaltjes voor de AGF-sector in 2014 Tholen - J&S Packaging is al jarenlang actief in diverse soorten verpakkingen en sinds vijf jaar levert het bedrijf aan de AGF-sector

Nadere informatie

JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015

JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015 Goede zadenvoorziening; De basis voor een duurzame en gezonde land- en tuinbouw JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015 Goede zadenvoorziening de basis voor een duurzame

Nadere informatie

Bemanning Paraat voor Water Rijk. Promotie in het buitenland

Bemanning Paraat voor Water Rijk. Promotie in het buitenland Bemanning Paraat voor Water Rijk Promotie in het buitenland Even voorstellen Remco Wachelder Docent Marketing en luchtvaart NHTV Breda Op het programma: Bemanning paraat voor water rijk Markten voor expansie

Nadere informatie

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Goede berichten. Nummer 3, maart 2013. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Goede berichten. Nummer 3, maart 2013. Ondernemend Paprika Inhoud Ook deze keer hebben we weer een nieuwsbrief boordevol met nieuws. Zo laten Nederlandse panelcijfers zien dat de consumptie van paprika in Nederland toeneemt. Verder vragen wij uw aandacht voor

Nadere informatie

EINDVERSLAG. FLOWERS en FOOD. Blauwdruk voor ketenregie in de aspergeteelt

EINDVERSLAG. FLOWERS en FOOD. Blauwdruk voor ketenregie in de aspergeteelt EINDVERSLAG FLOWERS en FOOD Blauwdruk voor ketenregie in de aspergeteelt 30 september 2014 Inhoudsopgave 1. Aanleiding... 3 2. Uitgevoerde activiteiten en behaalde resultaten... 3 Fase A voorbereiding

Nadere informatie

Toekomst van uw biologische boerderijwinkel.

Toekomst van uw biologische boerderijwinkel. Toekomst van uw biologische boerderijwinkel. Naam: William Ton (1604410) Docent: Rob van den Idsert Specialisatie: Concept Periode: 2015-D Datum: 27-05-2015 Toekomst van uw biologische boerderijwinkel.

Nadere informatie

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Het seizoen begint. Nummer 2, februari-maart 2013. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Het seizoen begint. Nummer 2, februari-maart 2013. Ondernemend Paprika Inhoud Ook deze keer hebben we weer een nieuwsbrief boordevol met nieuws. Zo staat paprika in het teruggebouwde Huis van de Smaak op de Holland Food & Flowers, waar paprikatelers hun eigen product promoten.

Nadere informatie

Mangement & Organisatie (M&O) In Balans HAVO Hoofdstuk 16, 17, 18 en 19

Mangement & Organisatie (M&O) In Balans HAVO Hoofdstuk 16, 17, 18 en 19 Mangement & Organisatie (M&O) In Balans HAVO Hoofdstuk 16, 17, 18 en 19 Hoofdstuk 16 Marketing 16.1 Strategische doelstellingen van elke organisatie: - het nastreven van continuïteit, en daarmee samenhangend

Nadere informatie

Hoe zijn we begonnen?

Hoe zijn we begonnen? Hoe zijn we begonnen? Biri Publications bestaat inmiddels al meer dan 30 jaar als uitgever van voornamelijk wenskaarten. Inmiddels zijn wij ook dé uitgeverij voor al uw inpakpapier, feestartikelen en kleine

Nadere informatie

2x2 Ik Doe Mee. 2x2 seminar. Puur Genieten en Gezond Eten met Groenten en Fruit. Jack Stroeken

2x2 Ik Doe Mee. 2x2 seminar. Puur Genieten en Gezond Eten met Groenten en Fruit. Jack Stroeken 2x2 Ik Doe Mee 2x2 seminar Puur Genieten en Gezond Eten met Groenten en Fruit Jack Stroeken Inhoud 1 Voorstellen 2 Visie op eten en umfeld 3 2x2 programma Ik Doe Mee 4 Doet u mee? 2x2 seminar 24-8-2010

Nadere informatie

Enthousiasme zorgt voor meer omzet

Enthousiasme zorgt voor meer omzet Enthousiasme zorgt voor meer omzet Vinden nieuwe klanten de weg naar uw organisatie? U biedt een goed product tegen een goede prijs en toch lijkt het steeds lastiger om u te onderscheiden van uw concurrenten.

Nadere informatie

Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie

Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie 1. Michael Porter onderscheidt 3 basisstrategieën, waar volgens hem iedere organisatie een keuze uit dient te maken, om op een gezonde wijze een

Nadere informatie

Bijeenkomst Alumni Wageningen. Datum 15 april 2014. Bijdrage van de veredeling aan de wereldvoedselvoorziening

Bijeenkomst Alumni Wageningen. Datum 15 april 2014. Bijdrage van de veredeling aan de wereldvoedselvoorziening Bijeenkomst Alumni Wageningen Datum 15 april 2014 Bijdrage van de veredeling aan de wereldvoedselvoorziening Wageningen NM 10 1971 1979 Jan Omvlee 100% zelfstandig 100% mensen 100% groenten Onze aanpak

Nadere informatie

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer samenvatting onderzoek Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer Kwalitatief internationaal onderzoek onder ondernemers in buurlanden over zakendoen met Nederlandse bedrijven Hoe is het gesteld

Nadere informatie

Een bewezen peer met toekomst! Een presentatie over Oksana Xenia

Een bewezen peer met toekomst! Een presentatie over Oksana Xenia Een bewezen peer met toekomst! Een presentatie over Oksana Xenia De spelers. Van Rijn & De Bruin, boomkweker Fruittelers TVX (Telersvereniging) met bestuur en werkgroepen Xenia Europa bv, als ketenregiseur

Nadere informatie

Smaakonderzoek komkommer aan Nederlands en Spaans product

Smaakonderzoek komkommer aan Nederlands en Spaans product Smaakonderzoek komkommer aan Nederlands en Spaans product M. Kersten, L. Voorbij en W. Verkerke Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector Glastuinbouw april 2002 PPO nr 420029 2002 Wageningen, Praktijkonderzoek

Nadere informatie

BIO BASED ECONOMY WERKT!

BIO BASED ECONOMY WERKT! BROCCOLIPLUS als functionele voeding BIO BASED ECONOMY WERKT! Supergezond maar nog niet sexy genoeg GROENE GRONDSTOFFEN Inhoudsstoffen INLEIDING De huidige maatschappij heeft in toenemende mate aandacht

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten

Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten RAPPORTAGE QUICK SCAN Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten in de provincie Overijssel maart 2010 RAPPORTAGE QUICK SCAN Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten in de provincie

Nadere informatie

M&O VWO 2011/2012. www.lyceo.nl

M&O VWO 2011/2012. www.lyceo.nl Hoofdstuk 8: Marketing M&O VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Overzicht Management & Organisatie School Examen (SE) 7. Organisaties 8. Marketing Organisatiestructuren Niet commerciële organisaties Commerciële

Nadere informatie

Meest gestelde vragen Fair Produce Nederland

Meest gestelde vragen Fair Produce Nederland . Meest gestelde vragen Fair Produce Nederland Organisatie Hoe is Fair Produce Nederland opgebouwd? De Stichting Fair Produce Nederland is opgericht door de vereniging voor groothandelaren in groenten

Nadere informatie

Het Vijfkrachtenmodel van Porter

Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het Vijfkrachtenmodel van Porter (een concurrentieanalyse en de mate van concurrentie binnen een bedrijfstak) 1 Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het vijfkrachtenmodel is een strategisch model wat de aantrekkelijkheid

Nadere informatie

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen!

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! F R I E N D S F reader Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! Als we de berichtgeving van de laatste maanden mogen geloven staat de non food detailhandel voor een herstructureringsslag.

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Seizoen 2009/2010 Inhoudsopgave Algemeen............................................................................................................... 3 Areaalgegevens

Nadere informatie

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Rusland en de consument. Nummer 8, augustus 2014. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Rusland en de consument. Nummer 8, augustus 2014. Ondernemend Paprika Inhoud Inleiding Thijs Jasperse: Rusland en de consument 1 Colourfultaste staat achter Samen sterk 2 Marktcijfers Rusland 2 Persreis Engelse journalisten succesvol 4 Kookdemonstraties oranje paprika s

Nadere informatie

Groente en fruit beoordeeld Naar de groenteboer, markt of supermarkt?

Groente en fruit beoordeeld Naar de groenteboer, markt of supermarkt? Groente en fruit beoordeeld Naar de groenteboer, markt of supermarkt? Waar moet je zijn voor de beste groente en het beste fruit en wat kosten die? De Consumentenbond nam in de maand maart steekproeven

Nadere informatie

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Samen Werken. Nummer 10, oktober 2012. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Samen Werken. Nummer 10, oktober 2012. Ondernemend Paprika Inhoud Deze maand hebben we weer een boordevol nummer! Door Thijs Jasperse is er geschreven over het regeerakkoord en binnenrot. Daarnaast heeft Oranje Paprika volop in de aandacht gestaan in het consumentenmagazine

Nadere informatie

Onderzoek naar de afzet van zoete kersen in Nederland

Onderzoek naar de afzet van zoete kersen in Nederland Onderzoek naar de afzet van zoete kersen in Nederland Februari 2004 Samengesteld door Lisette van Rossum In opdracht van Fruitmasters, The Greenery en NFO 1 Inhoudsopgave Pagina Inhoudsopgave 2 Samenvatting

Nadere informatie

DHZ BCG-matrix Maak zelf een portfolioanalyse

DHZ BCG-matrix Maak zelf een portfolioanalyse DHZ BCG-matrix Maak zelf een portfolioanalyse BCG-matrix Door gebruik te maken van de BCG-matrix kan een organisatie inzicht krijgen in de marktkenmerken van hun producten en diensten, en de evenwichtigheid

Nadere informatie

Product-info Tomaat Een kwantitatieve analyse van productie, handel en consumptie van tomaat 2010

Product-info Tomaat Een kwantitatieve analyse van productie, handel en consumptie van tomaat 2010 Product-info Tomaat Een kwantitatieve analyse van productie, handel en consumptie van tomaat 2010 PT 2010-66 September 2010 - Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie Product-info Tomaat

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL

Examenopgaven VMBO-GL en TL Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID CSE GL EN TL NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID VBO-MAVO-D Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen

Nadere informatie

VAN SHOP IN SHOP TOT COMPLETE WINKELFORMULE WWW.LEPERRON.NL

VAN SHOP IN SHOP TOT COMPLETE WINKELFORMULE WWW.LEPERRON.NL VAN SHOP IN SHOP TOT COMPLETE WINKELFORMULE WWW.LEPERRON.NL ONZE FILOSOFIE Verkoop onderscheidende broden en patisserie via een Le Perron Boutique (shop-in-shop). Of het nu gaat om een kleine Italiaanse

Nadere informatie

Ieder jaar weer start een groot aantal mensen

Ieder jaar weer start een groot aantal mensen Bij deze opgave horen informatiebronnen 1 t/m 3. De eerste twee informatiebronnen gaan over het opstarten van een bedrijf. Informatiebron 1 geeft een aantal kenmerken van startende ondernemers, terwijl

Nadere informatie

Aan de slag met excel

Aan de slag met excel Aan de slag met excel Start een eigen bedrijf in één van de volgende producten: Brommers Computerspelletjes Fietsen Frisdrank Luxe koek Mobiele telefoons Scooters Sportschoenen Sporttassen P R O D U C

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Groothandel in sport- en recreatieartikelen De groothandel in sport- en recreatieartikelen handelt in kleding, schoeisel en hardware voor sport en recreatie. Daarbij horen ook activiteiten als marketing,

Nadere informatie

Groeikansen voor pothyacint

Groeikansen voor pothyacint Groeikansen voor pothyacint Onderzoek onder bloemisten (NL, D, F, VK) en consumenten (NL, D, F, VK, It, Sp) PT 2010-56 augustus 2010 - Iris van Santen Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie Groeikansen

Nadere informatie

Kiwibes seizoen 2013. 11 september, Elzenveld Antwerpen

Kiwibes seizoen 2013. 11 september, Elzenveld Antwerpen Kiwibes seizoen 2013 11 september, Elzenveld Antwerpen Welkom Jan Engelen Sales & Marketing Manager Veiling Hoogstraten Agenda Historiek Seizoen 2013 Kiwibes: Dé hapklare fruitsnack Toekomst Receptie door

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

De veranderende markt

De veranderende markt De veranderende markt 1 De veranderende markt Vanaf 2000 is de detailhandel sterk veranderd door de opkomst van de computer. Als verkoper kun je de kennis over de geschiedenis en de toekomst van de detailhandel

Nadere informatie

Retail Tour Verenigd Koninkrijk

Retail Tour Verenigd Koninkrijk Retail Tour Verenigd Koninkrijk Bezoekverslag groenten & fruit bij Britse supermarktketens PT 2010-30 mei 2010 - Josephine Klapwijk - van Dijk, Anne marie Borgdorf Productschap Tuinbouw, M&I Retail Tour

Nadere informatie

Het Marketingconcept: Tevreden klanten: Geintegreerde aanpak:

Het Marketingconcept: Tevreden klanten: Geintegreerde aanpak: Inhoud Inhoud... 1 Het Marketingconcept:... 2 Tevreden klanten:... 2 Geintergreerde aanpak:... 2 Behoeftengeoriënteerd werkterrein:... 3 Concurentieanalyse:... 3 Marktonderzoek:... 3 Winstbijdrage:...

Nadere informatie

Lesbrief 6: Trends en ontwikkelingen

Lesbrief 6: Trends en ontwikkelingen Lesbrief 6: Trends en ontwikkelingen Iedere dag worden er nieuwe ontdekkingen gedaan en veranderen de gewoonten van mensen. Trends en ontwikkelingen vind je dan ook in ieder werkgebied terug. Ook in de

Nadere informatie

Samenwerken voor een rendabele keten. Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd. HISWA Vereniging Hilversum, 17 februari 2011.

Samenwerken voor een rendabele keten. Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd. HISWA Vereniging Hilversum, 17 februari 2011. Samenwerken voor een rendabele keten Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd Even voorstellen Curriculum Vitae strategie en structuur PricewaterhouseCoopers PWC Consulting IBM Business Consulting

Nadere informatie

januari 2013 In gesprek met Sander van Voorn en Berry Philippa Innovatiemotor ondersteunt ambities veredelaars

januari 2013 In gesprek met Sander van Voorn en Berry Philippa Innovatiemotor ondersteunt ambities veredelaars 1 In de stichting werken bedrijven en organisaties uit de veredelingssector januari 2013 Stichting In gesprek met Sander van Voorn en Berry Philippa Innovatiemotor ondersteunt ambities veredelaars Sander

Nadere informatie

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 Voor het veertiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Schoenendetailhandel De schoenendetailhandel verkoopt schoeisel en aanverwante accessoires. De schoenenwinkels zijn globaal onder te verdelen in: zelfstandige samenwerkende schoenenzaken, discountzaken,

Nadere informatie

Case hoofdstuk 9: Bicylo. Inleiding

Case hoofdstuk 9: Bicylo. Inleiding Case hoofdstuk 9: Bicylo Inleiding Het verhaal van Bicylo start ongeveer 30 jaar geleden in de bekende plaats Stratford-Upon- Avon in Groot-Brittannië. Vijf vrienden begonnen fietsen te produceren in een

Nadere informatie

Workshop Logistiek en Voedselveiligheid

Workshop Logistiek en Voedselveiligheid Workshop Logistiek en Voedselveiligheid Wat is regionaal, een logistieke visie 06 november 2013, Joost Snels Aanleiding: Kleinschalige Logistiek Hofwebwinkel, Landwinkel, de Grote Verleiding, Mijn Boer,

Nadere informatie

Bakker Hillegom verhoogt omzet met nieuwe webwinkel

Bakker Hillegom verhoogt omzet met nieuwe webwinkel Bakker Hillegom verhoogt omzet met nieuwe webwinkel Bakker Hillegom is het grootste tuinpostorderbedrijf in Europa. Verkoop via internet wordt daarbij steeds belangrijker. The Vision Web heeft voor Bakker

Nadere informatie

BureauSierteelt.nl. Festa dei Nonni 22-09- 14

BureauSierteelt.nl. Festa dei Nonni 22-09- 14 BureauSierteelt.nl Festa dei Nonni 1 Algemeen 7 kwalitatieve interviews met exporteurs op Italië Snijbloemen, kamerplanten, tuinplanten Focus vooral op Noord-Italië (tot circa Rome) Belang Italië als afzetland

Nadere informatie

Met deze campagne kun je kans maken op een reis naar Hawaii voor 2 personen.

Met deze campagne kun je kans maken op een reis naar Hawaii voor 2 personen. A. Lay s Chips De smaak van deze Chips is Pizza Hawaii flavour. Deze Chips smaakt naar Ham & Ananas. Wij hebben deze chips speciaal gemaakt voor de Pizza liefhebbers tussen ons. Veel goedkoper dan een

Nadere informatie

Snij-Cymbidium onbekend maar niet onbemind Onderzoek onder bloemisten en consumenten in diverse landen

Snij-Cymbidium onbekend maar niet onbemind Onderzoek onder bloemisten en consumenten in diverse landen Snij-Cymbidium onbekend maar niet onbemind Onderzoek onder bloemisten en consumenten in diverse landen PT 2012-18 juni 2012 - Remy Vermeire Productschap Tuinbouw, Markt en Innovatie Snij-Cymbidium onbekend

Nadere informatie

Ketenmangement Bloemen 2003-2009

Ketenmangement Bloemen 2003-2009 Ketenmangement Bloemen 2003-2009 Overheid, Bedrijfsleven en Maatschappelijke organisaties werken samen om de markt te stimuleren en geeft hiermee uitvoering aan het convenant marktontwikkeling Biologische

Nadere informatie

Marketing is een onderdeel van het organisatiebeleid. Veel verkopen (afzet) voor een goede prijs (omzet)

Marketing is een onderdeel van het organisatiebeleid. Veel verkopen (afzet) voor een goede prijs (omzet) Marketingaspecten Marketing is een onderdeel van het organisatiebeleid. Doelstellingen Continuïteit winst Marketingdoelstellingen Veel verkopen (afzet) voor een goede prijs (omzet) Marktaandeel (verkopen

Nadere informatie

Het Online Marketingplan. Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan

Het Online Marketingplan. Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan Het Online Marketingplan Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan 1 Wil je een online marketingplan voor jouw organisatie beschrijven? In dit document vind je de opzet voor zo n plan.

Nadere informatie

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Mij is gevraagd iets te vertellen over onze pogingen om rendement in de bedrijfsvoering te verbinden met duurzaamheid. Dat is vooral een kwestie om met boerenverstand

Nadere informatie

Bachelor s Award 2014

Bachelor s Award 2014 Bachelor s Award 2014 Betreft: Opdracht en beoordelingscriteria Bachelor s Award 2014 Beste studenten, Welkom bij de speciale jubileumeditie van de Voedingscentrum Bachelor s Award. Slepen jullie straks

Nadere informatie

Concurrentiestrategieën

Concurrentiestrategieën Concurrentiestrategieën In 1841 opende Izaak van Melle in Breskens een bakkerij. Sindsdien is Van Melle gegroeid van een klein familiebedrijf naar een vooraanstaande producent van suikerwerkspecialiteiten.

Nadere informatie

HOOFDSTUK 11: MERKSTRATEGIEËN OPSTELLEN EN UITVOEREN

HOOFDSTUK 11: MERKSTRATEGIEËN OPSTELLEN EN UITVOEREN HOOFDSTUK 11: MERKSTRATEGIEËN OPSTELLEN EN UITVOEREN 1 INTRODUCTIE H:11 Een merkstrategie voor een bedrijf identificeert welke merkelementen een bedrijf kiest voor toepassing op de diverse producten die

Nadere informatie

Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot

Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot Siemen van Berkum en Gerben Jukema, LEI Wageningen UR, 17 december 2014 Deze notitie geeft een beknopt overzicht

Nadere informatie

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw?

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Q&A Octrooien op planteigenschappen 1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Als het Europees Octrooi Bureau een patent verleent,

Nadere informatie

Retail tour G&F België Bezoekverslag groenten & fruit bij Belgische supermarkten

Retail tour G&F België Bezoekverslag groenten & fruit bij Belgische supermarkten Retail tour G&F België Bezoekverslag groenten & fruit bij Belgische supermarkten PT 2011-40 Juni 2011 - Anne Marie Borgdorff / Josephine Klapwijk van Dijk Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie Retail

Nadere informatie

Panelonderzoek Vernieuwing & Internationalisering

Panelonderzoek Vernieuwing & Internationalisering Panelonderzoek Vernieuwing & Internationalisering Resultaten onderzoek KvK-Ondernemerspanel over Vernieuwing en Internationalisering In december 2014 is onder alle 6000 deelnemers van het KvK-Ondernemerspanel

Nadere informatie

Rapport enquête en workshop (Bio Vak Zwolle 2012) Locale rassen; het juiste ras locatie teler concept Bertus Buizer & Kitty de Jager, december 2012

Rapport enquête en workshop (Bio Vak Zwolle 2012) Locale rassen; het juiste ras locatie teler concept Bertus Buizer & Kitty de Jager, december 2012 Rapport enquête en workshop (Bio Vak Zwolle 2012) Locale rassen; het juiste ras locatie teler concept Bertus Buizer & Kitty de Jager, december 2012 Inleiding: De veredeling van gewassen heeft onder andere

Nadere informatie

Noort Organisatie Ontwikkeling

Noort Organisatie Ontwikkeling Marketing & design Marketing & design Ketendenken: Marketing is de kunst van het bereiken en verleiden van uw klant. is in staat om met u mee te denken over hoe u uw klanten kunt bereiken, maar ook in

Nadere informatie

FINANCIEEL PLAN. M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1

FINANCIEEL PLAN. M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1 FINANCIEEL PLAN M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1 MANAGEMENT SUMMARY Moleskine heeft als voornaamste doel simpele maar moderne mannenmode

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro en Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

Inhoudsopgave Boekhuis Aalsmeer Online strategie Canvas model Invloed externe factoren E- marketingmix Conclusie Advies

Inhoudsopgave Boekhuis Aalsmeer Online strategie Canvas model Invloed externe factoren E- marketingmix Conclusie Advies Inhoudsopgave Boekhuis Aalsmeer Online strategie Canvas model Segmentering Waardepropositie Verdienmodel Invloed externe factoren Economisch Technologisch Positioneringsmatrix E- marketingmix Prijs Plaats

Nadere informatie

Agri Holland www.agriholland.nl. voor de kansen van morgen

Agri Holland www.agriholland.nl. voor de kansen van morgen Agri Holland www.agriholland.nl " voor de kansen van morgen Wie is AgriHolland AgriHolland B.V. is een zelfstandige onderneming, gevestigd in Wageningen. Afgelopen jaren is met veel succes de website www.agriholland.nl

Nadere informatie

Knelpuntenrapportage nieuwe teelten

Knelpuntenrapportage nieuwe teelten Knelpuntenrapportage nieuwe teelten Rapportage van de Afzet- en Teeltknelpunten bij a) Langwerpige radicchio, b) Grootbladige spinazie, c) Salatrio, d) Wortelpeterselie C. van Wijk PPO-agv, Lelystad Praktijkonderzoek

Nadere informatie