Energie Jaarverslag 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energie Jaarverslag 2013"

Transcriptie

1 Universitair Vastgoed Bedrijf (UVB) Afdeling: Planning en Control Versie: Status: vastgesteld in Directie Overleg UVB ; ter kennisname CvB

2 Inhoud Inleiding... 2 Doelstellingen... 2 Ontwikkeling energieverbruik... 3 Duurzame energie... 5 Energiezorg... 6 Uitgevoerde projecten... 6 MeerJarenAfspraak Drinkwaterverbruik Duurzaam materiaalgebruik Communicatie/overleg Ontwikkelingen Energiekosten Conclusie Bijlage 1: Energielabels van gebouwen van de Radboud Universiteit Bijlage 2: Hoe werkt Warmte Kracht Koppeling (WKO) Foto voorkant: Repen isolatiemateriaal wachten op plaatsing in het Grotiusgebouw. Inleiding Dit EnergieJaarVerslag (EJV) heeft tot doel om bestuur, medewerkers en studenten van de Radboud Universiteit te informeren over de ontwikkelingen rond energieverbruik en de maatregelen die worden genomen om energie te besparen en duurzame energie in te voeren. Daarnaast dient dit jaarverslag als evaluatie van het EnergieJaarProgramma. Doelstellingen Het Energiebeleidsplan RU Nijmegen, dat op door het College van Bestuur is vastgesteld, geeft een overzicht van doelstellingen, uitgangspunten, voorwaarden, verplichtingen en verantwoordelijkheden. Energie 1. De Radboud Universiteit Nijmegen zal nieuwe wet en regelgeving rond energie steeds tijdig implementeren. Daarnaast blijft de Radboud Universiteit de Meerjarenafspraak energieefficiency in al haar facetten uitvoeren. 2. De Radboud Universiteit spant zich in om jaarlijks een absolute energiebesparing van 2 % te realiseren. Hierbij wordt naast gebouwgebonden energie ook de energie voor ICT en onderzoeksapparatuur betrokken. a. De Radboud Universiteit hanteert de levenscyclus benadering. Het criterium voor energiebesparende maatregelen wordt gerelateerd aan de levensduur van die maatregel waarbij verder de te verwachten prijsstijging van energie en inflatie worden betrokken. b. De Radboud Universiteit realiseert bij nieuwbouw en grote renovaties een energieprestatie die 40 60% beter is dan de geldende Energieprestatienorm (EPN). c. Op de Radboud Universiteit wordt een deel van de energiebesparing gerealiseerd door gedragsverandering bij medewerkers en studenten. 2

3 3. De Radboud Universiteit volgt het overheidsbeleid om in % duurzame energie te realiseren. Dat betekent dat de Radboud Universiteit streeft naar toepassing van 13% duurzame energie in Hierbij heeft productie op het eigen terrein de voorkeur boven inkoop. Water en Materiaalgebruik 4. De Radboud Universiteit reduceert het drinkwaterverbruik met 10% in 2013 t.o.v (Drinkwaterbesparingsplan Radboud Universiteit ). 5. Bij beslissingen over materiaalgebruik bij renovaties en nieuwbouw wordt milieuklasse 5 of hoger volgens het Milieuclassificatiesysteem van NIBE vermeden, tenzij er zwaarwegende redenen zijn om het wel toe te passen. Voor grote projecten wordt een Greencalc+ score van minimaal 120 aangehouden. De Radboud Universiteit neemt ook deel aan een convenant met het Rijk over energiebesparing: de Meerjarenafspraak (MJA 3). Het Energie Efficiëntie Plan RU Nijmegen geeft aan hoe de RU de energieafspraak met het Rijk invult en welke energiebesparingprojecten op het programma staan. Het is een uitwerking van het Energiebeleidsplan. (zie verder) Ontwikkeling energieverbruik Als graadmeter voor de ontwikkeling van het energieverbruik en de uitvoering van energiebeleid op de RU gelden in belangrijke mate het verbruik van elektriciteit en gas. In figuur 1 is de ontwikkeling van het gas en elektriciteitsverbruik weergegeven. 6% 2% 2% 6% 10% 14% 18% aardgas Energieverbruik RU absoluut t.o.v aardgas temperatuurgecorrigeerd elektriciteit primaire energie (totaal tempcorr) 22% Figuur 1 Ontwikkeling energieverbruik Het verbruik heeft betrekking op de gebouwen en terreininstallaties op de campus van de RU. Het verbruik van het magnetenlab (HFML) met neveninstallaties is hierin niet betrokken omdat dit expliciet wordt toegewezen aan de onderzoeksprojecten (deels voor derden). Ook de panden van Stichting Studenten Huisvesting Nijmegen op de campus tellen niet mee omdat ze zelf het beheer over deze panden uitvoert. Aardgas Het gasverbruik is op de RU voor 95% toe te schrijven aan ruimteverwarming. Sommige gebouwen nemen warmte af van het Radboudumc warmtenet. Dit verbruik is teruggerekend naar aardgasequivalenten. Het gasverbruik was in 2012 relatief hoog (groene lijn). Die stijging is voornamelijk toe te schrijven aan het tijdelijk buiten bedrijf stellen van de Warmte Koude Opslag (WKO) installatie (zie verder) waardoor het Huygensgebouw verwarmd moest worden met tijdelijke gasketels. 3

4 De daling van het gasverbruik in 2013 is voornamelijk toe te schrijven aan decentraal stoken (zie verder) en de energiebesparing die in het Huygensgebouw is gerealiseerd (zie verder). De daling is fors als we ook het relatief koude jaar in acht nemen (zie gele lijn). Elektriciteit Elektriciteit wordt op de RU voornamelijk gebruikt voor gebouwinstallaties (t.b.v. klimaat, verlichting en ventilatie), ict en onderzoek. Het elektriciteitsverbruik is in 2013 licht gestegen. Dit is toe te schrijven aan het weer in gebruik nemen van de warmtepompen in het Huygensgebouw (na de optimalisatie van de WKO). Daarnaast zijn in SER ruimten patchkasten vervangen door elektrisch zwaardere apparatuur. Ook de overgang naar IP telefonie geeft een hoger elektriciteitsverbruik. Verder is er een toename van elektrische apparaten en intensiever gebruik van gebouwen en apparaten (in verband met uitbreiding van onderzoek en verruiming van openingstijden). Primaire energie Voor het bepalen van de primaire energie worden de energiedragers teruggerekend naar dezelfde eenheid (GigaJoules). Hierbij wordt rekening gehouden met het rendement van elektriciteitsopwekking, waarna gas, elektriciteit en diesel (ten behoeve van noodstroomaggregaten) opgeteld kunnen worden (zie figuur 2). gas Primaire energie (GigaJoules) elektriciteit Figuur 2 Verdeling primaire energie De paarse lijn in figuur 1 geeft de ontwikkeling van het totale (gecorrigeerde) primaire energieverbruik. Figuur 3 geeft een cijfermatig beeld van de ontwikkeling van het energieverbruik. EnergieVerbruik Radboud Universiteit aardgas m 3 /jaar aardgas temperatuur gecorrigeerd m 3 /jaar elektriciteit totaal kwh/jaar diesel kg/jaar primaire energie GJ/jaar primaire energie (temp. corr) GJ/jaar CO 2 emissie ton/jaar Figuur 3 Overzicht van verloop van het energieverbruik Per saldo zijn de energiebesparende activiteiten licht overheersend ten opzichte van de ontsparende activiteiten. Een lichte daling (1,8%) van het absolute energieverbruik ten opzichte van 2012 is zichtbaar. Helaas is de doelstelling (2%) net niet gehaald. In figuur 4 is ter indicatie nog de CO 2 footprint per m 2 vloeroppervlak van de gebouwen en per student weergegeven. 4

5 Figuur 4 CO 2 emissie per m2 en per student en medewerker Deze waarden zijn niet gecorrigeerd voor het temperatuurverloop. Daarom zakt de emissie per m 2 niet in 2013 omdat het een relatief koud jaar was. Omdat het aantal studenten in 2013 licht terug ging is de emissie per student en medewerker iets gestegen. Duurzame energie De belangrijkste duurzame energiebron voor de RU is omgevingsenergie. Dit is de energie die voor het Huygens en het Linnaeusgebouw wordt opgeslagen in de bodem middels een Warmte Koude Opslagsysteem (WKO). Ook wekken we zelf zonnestroom op met zonnepanelen op de paal bij het Gymnasion. Dit is echter een fractie van ons verbruik (ongeveer 1700 kwh per jaar). In september 2011 zijn zonnepanelen op het gebouw van het UCI in gebruik genomen. Deze installatie produceert kwh per jaar (3 huishoudequivalenten). Omdat de mogelijkheden om op de campus duurzame energie op te wekken beperkt zijn, kopen we groene stroom in. Deze duurzame elektriciteit wordt buiten de campus opgewekt. Over de duurzaamheid van groene stroom was vorig jaar discussie. Certificaten van Noorse waterkracht dragen niet bij aan extra productie van duurzame energie. Daarom hebben we voor 8 miljoen kwh aan Nederlandse windcertificaten gekocht. Daarmee hopen we bij te dragen aan extra productie van duurzame energie. In figuur 5 is het aandeel van duurzame energie in ons totale verbruik te zien. 22% 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% Figuur 5 Aandeel Duurzame Energie Duurzame Energie RU aandeel van verbruik in dat jaar aandeel duurzaam zelf aandeel duurzaam zelf + inkoop duurzaam doel 5

6 In onderstaande tabel zijn de opbrengsten 1 van duurzame energie met ingekochte groene stroom voor de RU te zien. Duurzame energie Radboud Universiteit nettoduurzame energie WKO GJ/jaar zelf opgewekte zonnestroom kwh/jaar totaal zelfopgewekte duurzame energie GJ/jaar inkoop duurzame energie kwh/jaar totaal duurzame energie GJ/jaar Figuur 6 Duurzame energie op de RU De daling van zelf opgewekte duurzame energie in 2011 en 2012 was te wijten aan het tijdelijk buiten bedrijf stellen van het WKO systeem ten behoeve van optimalisatie. Energiezorg In 2010 is op de RU energiezorg ingevoerd. Energiezorg heeft betrekking op de borging van terugkerende activiteiten om energiebesparing (en de daarbij horende gedragsaspecten) door te voeren. Het EnergieJaarprogramma beschrijft alle activiteiten van het UVB op het vlak van energiebeleid en energiebeheer en daarnaast alle activiteiten die energiezorg op de RU moeten borgen. Het EJP heeft vooral een interne functie (omschrijving van activiteiten voor energiebeleid en beheer). In 2013 is het EnergieConsumptieSysteem verder ingevoerd. Hiermee kunnen we gas, elektriciteit en watermeters op afstand (met kwartierwaarden) aflezen. Dit geeft ons de mogelijkheid het energieverbruik beter te monitoren. Daarnaast is het handig bij energievraagstukken (analyses) voor de verschillende gebouwen omdat, naast het verbruik, ook het vermogen wordt geregistreerd. Hiermee kunnen we projecten uitvoeren zoals Verbetering Luchtbehandeling Aula (zie verder). Uitgevoerde projecten In 2013 zijn de volgende projecten uitgevoerd. In sommige gevallen zijn de projecten eerder uitgevoerd maar kon het effect pas over 2013 bepaald worden. Decentraal Stoken Zuid In 2010 is Decentraal Stoken Oost afgerond. Hierover is gerapporteerd in het EJV In 2012 zijn het Erasmusgebouw en de Bibliotheek ontkoppeld van het warmtenet van het UMC. In 2013 is het Collegezalencomplex afgekoppeld. Deze gebouwen hebben eigen gasketels gekregen. 1 De methodiek voor bepaling van het aandeel duurzaam is aangepast. De gegevens uit dit EJV zijn daarom niet vergelijkbaar met die van vorige verslagen. 6

7 Figuur 7 Nieuwe ketels Omdat voor deze gebouwen geen transportverlies van warmte meer van toepassing is en het opwekrendement hoger is, wordt op jaarbasis ongeveer m 3 gas bespaard. Volgens planning zouden alle gebouwen op Heyendaal Zuid worden ontkoppeld. In 2013 is besloten om de laagbouw (Thomas van Aquinostraat) t.z.t. te slopen. Het is niet zinvol om deze gebouwen nog van een eigen ketel te voorzien. De totale geraamde besparing van Decentraal Stoken wordt daardoor niet gerealiseerd. Bijvoorbeeld omdat niet bespaard wordt op elektriciteit omdat de transportpompen door moeten blijven draaien. Dit zal worden goedgemaakt door energiezuinige nieuwbouw die voor deze gebouwen in de plaats komt. Verbetering Luchtbehandeling Collegezalencomplex Tegelijk met Decentraal Stoken is de luchtbehandeling in het Collegezalencomplex aangepakt. Figuur 8 De oude luchtbehandelinginstallatie van het Collegezalencomplex De twin coil units zijn vervangen door warmtewielen. Het rendement van warmteterugwinning uit de ventilatielucht van de collegezalen stijgt hiermee van 45 naar 75%. Daarnaast is de luchtbehandeling vraaggestuurd gemaakt. Hierdoor draait de installatie niet onnodig hoog. De besparing die deze maatregelen oplevert is op jaarbasis m 3 gas en kwh. 7

8 Nachtverlaging Labs Huygensgebouw De laboratoriumruimten in het Huygensgebouw worden met hoge debieten geventileerd. In dagverbruik ongeveer m 3 lucht per uur. Dit is nodig in verband met de veiligheid. Het is echter niet nodig deze ventilatielucht buiten gebruikstijden te bevochtigen en te verwarmen. In 2013 is de software van het gebouwbeheersysteem aangepast om instellingen te kunnen wijzigen. De luchtbevochtiging is s nachts en in het weekend uitgezet en de verwarming is dan verlaagd. Figuur 9 Verlaging Labtemperatuur in nacht en weekend De besparing die hiermee op jaarbasis wordt gerealiseerd is kwh! Gezien de kosten voor de softwareaanpassing is de terugverdientijd van deze maatregel slechts 4 maanden. Optimalisering Warmte Koude opslag (WKO) In de winter van 2011/12 is het WKO systeem buiten werking gesteld om het aan te passen. Het systeem is geoptimaliseerd zodat het effectiever kan werken en het koudeoverschot kan worden teruggebracht. Er zijn toerenregelingen op de bronpompen aangebracht en het hydraulische systeem en de regelsoftware zijn aangepast zodat warmte of koudelevering uit de bodem automatisch de vraag van de gebouwen volgt. In mei 2012 is het systeem weer in gebruik genomen. Het draait naar verwachting al kunnen we nog niet zien dat de duurzame energie opbrengst hoger is (zie figuur 5). Dit wordt veroorzaakt door de forse energiebesparing die ook in 2013 is doorgevoerd (zie hierboven), waardoor de vraag gereduceerd is. We kunnen de energiebesparing van het optimalisatieproject niet goed bepalen omdat de warmtepompen niet zelfstandig bemeterd zijn. Een analyse van de verbruiken over meerdere jaren geeft een indicatie: tussen en m 3 gas en tussen en kwh per jaar. Dit is exclusief de andere besparingsmaatregel en koppeling van Grotius. Wel zien we een toename van het bruto rendement 2 van de duurzame energie productie met 50%. Dit komt omdat de bronpompen veel minder elektriciteit vragen. Ook het de hoeveelheid verpompt grondwater is gereduceerd met 58% ten opzichte van voorgaande jaren waarbij de WKO het hele jaar in bedrijf was. Het verpompte grondwater was in 2010 zelfs meer dan de vergunde capaciteit. Nu is er ruimte ontstaan in de capaciteit van de WKO die vergund is en hiermee kunnen we het Grotiusgebouw ook voorzien van duurzame warmte en koude. Inmiddels is dit gebouw aangesloten op de WKO. 2 Onder de huidige omstandigheden kunnen we niet het netto rendement bepalen. Met de migrate naar andere software voor het gebouwbeheersysteem willen we dit mogelijk maken. 8

9 Figuur 10 Koude overschot van de WKO Een voorwaarde van de vergunningverlener (provincie Gelderland) is dat we het koude overschot (hetgeen we in voorgaande jaren teveel aan warmte uit de boden hebben gehaald) opheffen. Dit is in 2013 niet noemenswaardig teruggebracht. Een verklaring is het koude jaar. In 2014 kunnen we dat (grotendeels) goed maken als het Grotiusgebouw wordt gekoppeld op de WKO. In bijlage 2 is een omschrijving gegeven van hoe WKO werkt. Warmtelevering van Magnetenlab Warmtelevering is mogelijk geworden omdat het HFML sinds 2012 gekoppeld is aan het WKOsysteem. Figuur 11 Installatie voor warmtelevering van magneten Hiermee hoeft de warmte van de magnetenkoeling niet meer naar de buitenlucht gedumpt te worden maar kan deze benut worden voor verwarming van het Huygensgebouw of voor het laden van het WKO systeem. In 2013 heeft het HFML 2550 GigaJoules (gelijk aan de behoefte van 60 huishoudens) geproduceerd. LED verlichting fietsenkelder Huygensgebouw In de fietsenkelder van het Huygensgebouw zijn 88 TLlampen vervangen door LED buizen. De besparing op jaarbasis is kwh. Doordat ook het onderhoud aan deze lampen goedkoper is, is de terugverdientijd ongeveer 3 jaar. Figuur 12 LED TL 9

10 Verbetering Luchtbehandeling Aula Met behulp van het EnergieConsumptieSysteem is het elektriciteitsverbruik van de Aula geanalyseerd. Deze bleek 's nachts onnodig hoog. Na verhelpen van storingen in overleg met de portier is de luchtbehandeling van de Academiezaal verbeterd. Figuur 13 Vermogen van Aula in vergelijkbare weken. De elektriciteitsbesparing is kwh per jaar. Dit project is uitgevoerd als een pilot met alle medewerkers van het gebouwbeheersysteem. Het potentieel voor energiebesparing op het vlak van instellingen van klimaatinstallaties in de gebouwen van de RU is groot. Onderzoek naar geothermie Samen met Radboudumc en provincie Gelderland hebben we laten onderzoeken of er mogelijkheden zijn voor toepassing van geothermische energie. Bij geothermische energie (ook wel aardwarmte) genoemd wordt er water vanaf 2 km diepte uit de aarde opgepompt. Dat water moet dan voldoende warm zijn om gebouwen direct te kunnen verwarmen. Hoe dieper onder de aardbodem, hoe warmer de bodem. Als in bodemlagen water zit dat makkelijk kan worden opgepompt, kan het worden gebruikt voor verwarming. In sommige landen (V.S., Japan en IJsland) is het water dat makkelijk opgepompt kan worden zo heet dat het voor elektriciteitsproductie gebruikt kan worden. In Nederland is dat minder gunstig maar is er potentieel voor directe verwarming van gebouwen of kassen. Het voordeel is dan dat verwarming geheel duurzaam geschiedt; er is geen fossiele brandstof nodig. Om die warmte te kunnen benutten moet een dubbele put geslagen worden. Dat kost voor 2 km diepte ongeveer 7 miljoen. Voordat besloten wordt om dit te doen moet er een hoge mate van zekerheid zijn over de slaagkans. Vooronderzoeken zijn daarom nodig. Voor de Radboud campus is hiervoor als uitgangspunt een debiet van 200 m 3 water per uur met een temperatuur van 70 C genomen. Minder is niet zinvol gezien de kosten. Voor dit bodemonderzoek is gebruik gemaakt van bestaande boorgegevens en bestaand seismologisch onderzoek (op enkele tot tientallen kilometers afstand). Twee lagen die in het algemeen kansen bieden voor geothermie zijn in Nijmegen niet geschikt omdat ze niet diep genoeg, niet doorlaatbaar genoeg of niet dik genoeg zijn (of een combinatie van die factoren). Over een derde laag (op 4 km diepte) zijn onvoldoende gegevens bekend. Aanvullend seismologisch onderzoek zou hier meer duidelijkheid over kunnen geven. De kosten hiervan worden geschat op of meer. Het Belgische bedrijf Vito dat het onderzoek heeft uitgevoerd is niet optimistisch over de uitkomst. Mede gezien de kosten is een vervolgonderzoek niet verantwoord. Dit betekent dat toepassing van geothermie op de Radboud campus onwaarschijnlijk is. Dat is jammer maar we weten nu dat we deze exotische duurzame optie af kunnen strepen. 10

11 Wel passen we in zowel universiteit als ziekenhuis WKO toe. Energiebesparingonderzoeken per gebouw Voor het Huygensgebouw, het Gymnasion en het GWT gebouw zijn in 2012 EPA maatwerkadviezen opgesteld. Een Energie Prestatie Advies is een genormaliseerde analyse van het energieverbruik van het gebouw. Het levert een energiebalans op waarin het aandeel van de verschillende functies (zoals verwarming, ventilatie en verlichting) te zien is en een energielabel. Ook geeft het een overzicht van de mogelijkheden om energie te besparen in het gebouw. Sommige maatregelen kunnen direct worden toegepast. Andere kunnen worden toegepast op een natuurlijk moment. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van energielabels van gebouwen. Programma van Eisen Nieuwbouw en renovatie Samen met Radboudumc is in 2013 veel energie gestoken in energiezuinige voorwaarden voor de renovatie van Tandheelkunde. Hoewel sommige maatregelen nog op haalbaarheid bepaald moeten worden gaat dit een zeer energiezuinig gebouw worden. Ook voor het Standaard Technisch PvE zijn energiezuinige richtlijnen met betrekking tot verlichting, binnenklimaat, gebouwschil en installaties geformuleerd. MeerJarenAfspraak De Radboud Universiteit neemt ook deel aan een convenant met het Rijk over energiebesparing de Meerjarenafspraak (MJA 3). De belangrijkste verplichtingen zijn: - het opstellen en uitvoeren van een Energie Efficiëntie Plan (EEP). In het Energie Efficiëntie Plan RU Nijmegen zijn projecten geformuleerd die een efficiencyverbetering van 8% opleveren over genoemde periode. Het is een uitwerking van het Energiebeleidsplan en is goedgekeurd door Agentschap NL (dat is opgevolgd door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland). - het rapporteren van energieverbruiken in het MilieuJaarVerslag (e MJV). - het invoeren van Energiezorg. In figuur 14 zijn de kwantitatieve doelstellingen en resultaten van ons EEP weergegeven. 0% 1% 2% Energie efficiency RU aandeel van verbruik in dat jaar 3% 4% 5% energiebesparende maatregelen doel EEP (MJA 3) 6% 7% 8% 9% Figuur 14 Realisatie MJA doel: relatief energieverbruik 11

12 In 2013 hebben we, met de hierboven omschreven projecten een efficiencyverbetering van 3% gerealiseerd. Belangrijk hierbij is dat het om een relatieve besparing gaat zoals de rijksdoelstelling beoogt. De autonome ontwikkeling is hierin dus niet verwerkt. Drinkwaterverbruik In 2013 is het EnergieConsumptieSysteem intensief gebruikt voor analyses van het waterverbruik. Hiermee kunnen meters op afstand (met kwartierwaarden) worden afgelezen. In 2013 is daardoor ontdekt dat de meter van de noodkoeling van de ICT voorziening in het Huygensgebouw niet wordt uitgelezen. Figuur 15 Drinkwaterverbruik vanaf 2005 Het drinkwaterverbruik van de RU is in 2013 gezakt naar m 3. Enkele gebouwen hebben minder verbruikt, de koeltorens hebben minder verbruikt er is minder water op het terrein gebruikt. Tweederde van de besparing is (zeer waarschijnlijk) bij de noodkoeling in het Huygensgebouw gerealiseerd door aanpassing van de instellingen. In figuur 16 is het drinkwaterverbruik per student en medewerker weergegeven. Figuur 16 Waterverbruik per student en medewerker Duurzaam materiaalgebruik In 2011 heeft het UVB de Rode Draad uit 2001 geactualiseerd. Tijdens een workshop over duurzaam materiaalgebruik is een praktische invulling gegeven aan het bepalen van de milieubelasting van materiaalgebruik. Het Milieuclassificatiesysteem van NIBE is het meest geschikt voor toepassing op 12

13 de RU. De gegevens zijn gebaseerd op Levenscyclusanalyses (LCA). De gegevens zijn beschikbaar op componentniveau (wat is bijvoorbeeld een duurzame oplossing voor dakbedekking op een plat dak) en geven een snelle indicatie van de milieubelasting. Er zijn 7 klasses: 1 geeft de laagste milieubelasting en 7 de zwaarste. We hebben gekozen om klasse 5 en hoger zoveel mogelijk te vermijden. Daarnaast kan met deze gegevens een heel gebouw worden doorgerekend. Met Greencalc+ kan de milieubelasting van een gebouw worden uitgedrukt in een index. Voor projecten is de insteek om op een index (MIB) van minimaal 120 uit te komen (100 is de referentie). Het Grotiusgebouw komt na herberekening uit op 122. Deze aanpak is vertaald naar een richtlijn Duurzaam Bouwen RU onderdeel materiaalgebruik. Na 1 jaar wordt het gebruik van deze instrumenten geëvalueerd. Communicatie/overleg Nijmeegs Energie Convenant In september 2011 is het Nijmeegse Energie Convenant (NEC) afgerond. De doelstelling van het NEC, om gezamenlijk (14 organisaties) in 3 jaar de CO 2 emissie met 9% terug te dringen, is gehaald. In 2012 is een vervolg gegeven aan het convenant (NEC 2.0) met een meer themagerichte benadering en meer nadruk op kennisuitwisseling. De RU neemt deel aan het convenant en wil (via een werkgroep) een bijdrage leveren aan het bevorderen van zonnepanelen voor bedrijven. Energiecoördinatoren overleg Enkele keren per jaar komen de energiecoördinatoren van universiteiten en ziekenhuizen bij elkaar om ervaringen uit te wisselen over thema s die voor energiebeheer van belang zijn. In april 2013 was de RU gastheer en in november 2013 hebben we een presentatie over het EnergieConsumptieSysteem verzorgd. Regionale bijeenkomst Duurzame Energie In juni 2013 hebben we een presentatie verzorgd over ons WKO systeem voor lokale, regionale overheden en de provincie. Bijdrage IRIS project Dit landelijke project heeft tot doel te komen tot juridische kaders die de beste kansen bieden voor lokale duurzame energieprojecten. Hieraan is een bijdrage geleverd. Energiebeleid/beheer komt in de volgende interne (overleg)structuren aan de orde: Milieuoverleg Onder voorzitterschap van de directeur Cluster Facilitair is enkele malen per jaar overleg met studenten. Het UVB is hierbij ook betrokken. Energie is meestal een belangrijk gespreksonderwerp. In het overleg zijn de ontwikkelingen rond energieverbruik en energieprojecten door ons gepresenteerd. Daarnaast zijn vragen van studenten over dit onderwerp beantwoord. Netwerk Duurzaamheid In 2010 is het Netwerk Duurzaamheid heropgericht. Onder voorzitterschap van Irene Dankelman wordt over verschillende duurzaamheidonderwerpen gediscussieerd door hoogleraren, medewerkers en studenten. Het UVB neemt hieraan deel en informeert over energieonderwerpen. Daarnaast levert het overleg ook informatie op. Radboud Duurzaam Met de AMD en communicatie CF worden communicatie activiteiten ingezet, met als doel duurzaamheid op de campus meer bekendheid te geven. 13

14 Kleine Duurzaamheid In het kader van het project Kleine Duurzaamheid (op initiatief van studenten) wordt bij FNWI ondersteuning gegeven aan energiebesparing en duurzaam gedrag. Science College Een werkcollege De RU als lokaal energiebedrijf inclusief excursie is verzorgd voor 2 e jaars Sciencestudenten in het kader van de panoramacollegereeks Energy & Sustainability. Ontwikkelingen De komende jaren worden nieuwe gebouwen opgeleverd. Deze zijn zeer zuinig, te weten 40 60% beter dan de EnergiePrestatieNorm (Bouwbesluit). In absolute zin zal het energieverbruik gelijk zijn aan de gebouwen die achter blijven. De laagbouw van de Thomas van Aquinostraat is namelijk niet zeer energie intensief. Wel wordt met de nieuwe gebouwen een veel betere (binnenklimaat)kwaliteit gerealiseerd en daarmee een veel betere energie efficiency. Tot de sloop van de oude gebouwen zal het energieverbruik van de Radboud Universiteit echter toe te nemen. Na de sloop verwachten we dat het energieverbruik weer op het oude niveau uitkomt. Om het energieverbruik terug te dringen zijn de volgende projecten in voorbereiding: Energiebesparing in de Universiteitsbibliotheek Energiebesparing in Trigon Energiebesparing door aanpassing diverse klimaatinstallaties (via gebouwbeheersysteem) De volgende projecten worden nader onderzocht: Energiebesparing in Aula en Bestuursgebouw Energiebesparing bij terreinverlichting Koppeling SSI labs op WKO Optimalisatie bij warmwatervoorziening Huygensgebouw Ontkoppeling stoomleiding kookvoorziening in de Refter. Energiekosten De tarieven voor elektriciteit en gas zullen in 2015 en 2016 met enkele procenten dalen. Door ingebruikname van het Grotiusgebouw zullen de totale energiekosten waarschijnlijk niet dalen. Conclusie In 2013 zijn verschillende energiebesparende projecten uitgevoerd. Deze kunnen we vanuit het UVB redelijk kwantificeren. Ze leverden een efficiency verbetering op van 3%. Daarnaast wordt bijna 4% van ons verbruik duurzaam opgewekt. Er zijn echter ook activiteiten (aanpassingen aan ICT, uitbreiding openingstijden, uitbreiding apparatuur etc.) die een ontsparend effect hebben. Deze kunnen we vanuit het UVB bijna niet kwantificeren. Wel kunnen we de balans over 2013 opmaken. We bespaarden 1,8% op primaire energie en hebben daarmee de doelstelling (2 % absoluut) in 2013 bijna gehaald. Om dit de komende jaren te realiseren zal het energieprogramma geïntensiveerd moeten worden. Er is nog veel potentieel bij de instelling van klimaatinstallaties. Ook kunnen projecten (die nu in de pijplijn zitten; zie hiervoor) vervroegd worden. 14

15 Bijlage 1: Energielabels van gebouwen van de Radboud Universiteit Gebouw Code Energielabel nu opmerking straks Aula H015 D indien volledig pakket wordt uitgevoerd C Bestuursgebouw H021 G indien volledig pakket wordt uitgevoerd D Universiteitsbibliotheek H0281 C indien volledig pakket wordt uitgevoerd A Spinozagebouw hoog H050A G indien volledig pakket wordt uitgevoerd C Spinozagebouw laag H050B indien beperkt pakket wordt uitgevoerd G Erasmusgebouw hoog H0511 D Erasmusgebouw laag H0512 Collegezalencomplex H053 E indien volledig pakket wordt uitgevoerd A TvA 1 H0541 G indien beperkt pakket wordt uitgevoerd G TvA 2 H0542 E indien beperkt pakket wordt uitgevoerd E TvA 3 H0543 G indien beperkt pakket wordt uitgevoerd G TvA 4 H0544 G indien beperkt pakket wordt uitgevoerd G TvA 5 H0545 D indien beperkt pakket wordt uitgevoerd D TvA 6 H0546 E indien beperkt pakket wordt uitgevoerd E TvA 8 H0548 G indien beperkt pakket wordt uitgevoerd G Linnaeusgebouw W38 toekomst? Transitorium(ITS) W42 A na uitvoering energiezuinige renovatie Kassen Botanie W56 n.v.t. nieuwbouw in voorbereiding Huize Heyendael M103 n.v.t. wel nog energie onderzoek Rekencentrum (UCI) M196 n.v.t. wel nog energie onderzoek Trigon M291 D renovatie in voorbereiding C UFB GWT C0900 A HFML U02 n.v.t. Gymnasion Noord U03 N A Gymnasion Zuid U03 Z Erasmuslaan 9 U04 n.v.t. kerk Huygensgebouw U05 D Logistiek Centrum U07 n.v.t. wel nog energie onderzoek NMR U09 n.v.t. Nanolab U10 n.v.t. FEL U15 n.v.t. Grotiusgebouw U16 op basis van EPC A++ Gebouwen verhuur Kinderdagverblijf W53 D indien volledig pakket wordt uitgevoerd A Kinderdagverblijf II U08 A Phocas C802 n.v.t. Klooster Soeterbeeck S0950 n.v.t. wel nog energie onderzoek Gebouwen BV Campus Bedrijvencentrum (UBC) W58 n.v.t. toekomst? Mercator I S050 F indien beperkt pakket wordt uitgevoerd E Mercator II U01 C indien volledig pakket wordt uitgevoerd A Mercator 3 W 36 G indien beperkt pakket wordt uitgevoerd G In bovenstaand overzicht zijn de energielabels van RU gebouwen opgenomen per januari Label A staat hierbij voor nieuwbouwkwaliteit en label G voor zeer energie onzuinig. Voor sommige gebouwen is het label niet van toepassing, bijvoorbeeld omdat het nieuw is (jonger dan 10 jaar), een procesfunctie heeft, een monument is of als kerk dient. Een volledig pakket heeft betrekking op alle maatregelen met een terugverdientijd van ongeveer 10 jaar. Bij een beperkt pakket is rekening gehouden met de te verwachten levensduur van het gebouw. 15

Energie Jaarverslag 2013

Energie Jaarverslag 2013 Universitair Vastgoed Bedrijf (UVB) Afdeling: Planning en Control t.buiting@uvb.ru.nl 024 36 11389 Versie: 25-3-14 Status: vastgesteld in Directie Overleg UVB 18-3-14; ter kennisname CvB 31-3-14 Inhoud

Nadere informatie

Energie Jaarverslag 2012

Energie Jaarverslag 2012 Universitair Vastgoed Bedrijf (UVB) Afdeling: Planning en Control t.buiting@uvb.nl 024 36 11389 Versie: definitief Status: vastgesteld in MT UVB 6 6 2013; kennisname CvB 24 6 2013 Inhoud Inleiding... 2

Nadere informatie

EnergieJaarverslag 2015

EnergieJaarverslag 2015 EnergieJaarverslag 2015 Universitair Vastgoed Bedrijf (UVB) Afdeling: Planning en Control t.buiting@uvb.ru.nl 024 8187638 Versie: 12 5 16 Status: vastgesteld in Directie Overleg UVB dd 10 5 16, ter kennisname

Nadere informatie

Energie Jaarverslag 2011

Energie Jaarverslag 2011 Universitair Vastgoed Bedrijf (UVB) Afdeling: Planning en Control t.buiting@uvb.nl 024 36 11389 Versie: def Status: vastgesteld tijdens Milieu Management Review 3-5-2012 Inhoud Inleiding... 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

EnergieJaarverslag 2014

EnergieJaarverslag 2014 EnergieJaarverslag 2014 Universitair Vastgoed Bedrijf (UVB) Afdeling: Planning en Control t.buiting@uvb.nl 024 36 11389 Versie: 12 5 15 Status: vastgesteld in Directie Overleg UVB 28 4 15; ter kennisname

Nadere informatie

MJA-Sectorrapport 2012 Wetenschappelijk onderwijs

MJA-Sectorrapport 2012 Wetenschappelijk onderwijs MJA-Sectorrapport 2012 Wetenschappelijk onderwijs Colofon Projectnaam: MJA-monitoring Wetenschappelijk onderwijs Datum: 16 mei 2013 Status: Eindversie Kenmerk: 1235678/223/BHW/AB/157005 Contactpersoon:

Nadere informatie

Energiebeleidsplan 2013 2016

Energiebeleidsplan 2013 2016 Energiebeleidsplan 2013 2016 Universitair Vastgoed Bedrijf (UVB) Afdeling: Planning en Control t.buiting@uvb.ru.nl 024 36 11389 Versie: definitief Status: vastgesteld door College van Bestuur 24 9 2012

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

COMFORTVERBETERING ENERGIEBESPARING MEER DAN 15% EFFECTIEVE CO2-REDUCTIE TERUGVERDIENTIJD MINDER DAN 5 JAAR

COMFORTVERBETERING ENERGIEBESPARING MEER DAN 15% EFFECTIEVE CO2-REDUCTIE TERUGVERDIENTIJD MINDER DAN 5 JAAR COMFORTVERBETERING ENERGIEBESPARING MEER DAN 15% EFFECTIEVE CO2-REDUCTIE TERUGVERDIENTIJD MINDER DAN 5 JAAR METEOVIVA CLIMATE: MEER COMFORT VOOR MINDER GELD VLIEGVELD DÜSSELDORF 20% Naarmate gebouwen beter

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingenvoestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1

Review CO2 reductiedoelstellingenvoestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Review CO2 reductiedoelstellingenvoestalpine WBN Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling kantoren 4 2.2.

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

HAN DUURZAAM. Focus bedrijfsvoering 1995-2013-2016 Accent EnergieEfficientyPlan EEP. Presentatie 31januari 2013 voor Surf door Wim van Pelt

HAN DUURZAAM. Focus bedrijfsvoering 1995-2013-2016 Accent EnergieEfficientyPlan EEP. Presentatie 31januari 2013 voor Surf door Wim van Pelt HAN DUURZAAM Focus bedrijfsvoering 1995-2013-2016 Accent EnergieEfficientyPlan EEP Presentatie 31januari 2013 voor Surf door Wim van Pelt Opbouw presentatie Even de HAN voorstellen Wat is een MeerJarenAfspraak

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam:

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam: Adviseurs & Ingenieurs Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk Documentnummer: 20140075-R04 Projectnaam: Gemeente Mill, onderzoek CV- en E- installatie. Datum: 9-12-2014

Nadere informatie

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid lokaal bestuur Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid stad Hasselt Hasselt 20/20/20 stadsdiensten Hasseltse gemeenschap 20% reductie HEB Duurzaamheidsdienst

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 30 januari 2015 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning De laatste jaren is er qua energiebehoefte veel veranderd in de woningbouw. Voorheen waren de behoefte en kosten m.b.t. verwarming in nieuwbouw woningen

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Tweede halfjaar 2013

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Tweede halfjaar 2013 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Tweede halfjaar 2013 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 04-12-2013 F. Wuts Draft 0.2 1-2-2014 F. Wuts Aanpassing naar aanleiding van Audit

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

VOORTGANGSRAPPORTAGE ONTWIKKELING ENERGIE-EFFICIENTIE IN DE SUPERMARKTSECTOR OVER HET JAAR 2012

VOORTGANGSRAPPORTAGE ONTWIKKELING ENERGIE-EFFICIENTIE IN DE SUPERMARKTSECTOR OVER HET JAAR 2012 Energy Services Verhoef BV VOORTGANGSRAPPORTAGE ONTWIKKELING ENERGIE-EFFICIENTIE IN DE SUPERMARKTSECTOR OVER HET JAAR 2012 Concept, 21 mei 2013 Opgesteld door Energy Services Verhoef BV in opdracht van

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2013

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2013 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2013 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 01-10-2013 F. Wuts Draft 1.0 8-10-2013 F. Wuts Update en aanpassing van een aantal

Nadere informatie

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen Open en gesloten WKO systemen Open systemen Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken en geïnfiltreerd wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen doubletsystemen, monobronsystemen

Nadere informatie

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd?

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd? Checklist Energiebesparing bedrijven algemeen Met behulp van deze checklist kunt u energiebesparende maatregelen in uw bedrijf inventariseren. Toelichting per maatregel of meer maatregelen kunt u vinden

Nadere informatie

4 Energiebesparingsadvies

4 Energiebesparingsadvies 4 Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte

Nadere informatie

Verdeling gemiddeld energieverbruik NL. Auto (benzine)

Verdeling gemiddeld energieverbruik NL. Auto (benzine) Warmtepomp Het gebruik van verwarming en warm water bepalen een zeer groot deel van het energieverbruik van een woning. Het gebruik van een warmtepomp is een (gedeeltelijk of volledig) alternatief voor

Nadere informatie

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 CO-2 Rapportage 2014 Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 Aalten 28-04-2015 Versie 2.2 J.Nannings Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk 1 1. Reductiebeleid

Nadere informatie

3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw.

3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw. 3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw. Datum: 12-05-2016 Versie: 1 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Prins Bouw de voorgang op de CO 2 reductiedoelstellingen laten zien, door

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Management review Coolmark B.V. Mei 2013

Management review Coolmark B.V. Mei 2013 Management review Coolmark B.V. Mei 2013 CO 2 Prestatieladder 2.1 Coolmark B.V. Zweth 6 2991 LH Barendrecht Postbus 393 2990 AJ Barendrecht Tel: 0180-751300 Fax: 0180-751305 E-mail: info@coolmark.nl Versie

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2012

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2012 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2012 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 01-10-2013 F. Wuts Draft 1.0 7-10-2013 F. Wuts Final 2 Energie Management Programma

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, 28 oktober 2014 Auteur: E. Oudshoorn Geaccordeerd door: L.A. Droog Directeur E. Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk CO 2 prestatieladder

Nadere informatie

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld:

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld: Besteco wil aan de hand van een korte, eenvoudige uitleg algemene informatie verstrekken omtrent warmtepompinstallaties en waar de aandachtspunten liggen. De meest optimale installatie is een zuinige installatie.

Nadere informatie

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning Bewonersinformatie Rosmalen Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning 2 Voorwoord Afgelopen periode heeft BAM Woningbouw in opdracht van de eigenaar van uw woning, a.s.r., uw woning verbeterd. Bij de woningverbetering

Nadere informatie

Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning

Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning Uw woning is aangesloten op een collectief, duurzaam energiesysteem. Deze installatie verwarmt in de winter, koelt in de zomer en zorgt voor warm

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Energiebesparing in Nederlandse Universitaire Medische Centra

Energiebesparing in Nederlandse Universitaire Medische Centra Energiebesparing in Nederlandse Universitaire Medische Centra Een benadering van het optimale energiemanagement Ilse Schoenmakers Het onderzoek 1.0 Duurzaamheid krijgt weinig aandacht in de zorgsector.

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2

Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling kantoren 4

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2012

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2012 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2012 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 01-10-2013 F. Wuts Draft 1.0 7-10-2013 F. Wuts Final 1.1 20-01-2014 F. Wuts Emissie

Nadere informatie

DUBO. Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht

DUBO. Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht 1 Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht 2 Voor het energiegebruik zijn de belangrijke punten: - Beperk energieverliezen - Voorkom onnodig energiegebruik - Gebruik zoveel mogelijk oneindige

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 17 maart 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Comfortabel én milieuvriendelijk wonen. Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling

Comfortabel én milieuvriendelijk wonen. Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling Comfortabel én milieuvriendelijk wonen Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling Comfortabel koel of warm met oog voor het milieu Gefeliciteerd! Uw nieuwe woning kunt u zeer eenvoudig en comfortabel verwarmen

Nadere informatie

Het technische rendement van zonnepanelen Opdracht 2.5 Warmteopslag Aquifer, WKO Ondergrondse warmte en koudeopslag

Het technische rendement van zonnepanelen Opdracht 2.5 Warmteopslag Aquifer, WKO Ondergrondse warmte en koudeopslag van de stroomkosten en een actuele rentestand. Zo kunt u de juiste keuze of u wilt investeren in zonnepanelen. Lees meer informatie over de Standaard Rekenmethode. Het technische rendement van zonnepanelen

Nadere informatie

Mozaïekpark. Groeien in het groen. Woningen Wageningen. Toelichting op het klimaatsysteem Wageningen 30 augustus 2012 Ronald Scheffer

Mozaïekpark. Groeien in het groen. Woningen Wageningen. Toelichting op het klimaatsysteem Wageningen 30 augustus 2012 Ronald Scheffer Mozaïekpark Groeien in het groen Woningen Wageningen Toelichting op het klimaatsysteem Wageningen 30 augustus 2012 Ronald Scheffer Onderwerpen NIBE organisatie Installatie in uw woning Warmte- en koudeopslag

Nadere informatie

Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren

Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren Project uitgevoerd door: Innuvate B.V. : R. Krijger Energy Retrofit : P.W. Rolf In opdracht van: Gemeente Den Haag Omgevingsdienst

Nadere informatie

nergiebesparing in de ICT

nergiebesparing in de ICT nergiebesparing in de ICT Een koud kunstje? 10 April Green IT Energy Solutions Niels Sijpheer 3671 Meter (Q=m.g.h) 100 kg massa en 1 kwh arbeid: Hoe hoog kom ik? A Minder dan100 meter B Tussen 100 en 1000

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Voortgangsrapportage scope 1 en 2 analyse eerste halfjaar 2014

Voortgangsrapportage scope 1 en 2 analyse eerste halfjaar 2014 Notitie Contactpersoon Martine Burgstaller Datum 7 oktober 2014 Kenmerk N049-0495501MBQ-cri-V01-NL Voortgangsrapportage scope 1 en 2 analyse eerste halfjaar 2014 1 Inleiding Tauw heeft zich eind 2011 laten

Nadere informatie

3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep

3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep 3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder Hollandridderkerk Groep Documentnummer Versienummer Datum Status EnRP2014 14.02 24 april 2014 Gereed Opgesteld door: M. Waarts

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij koffiebrandmachines onderzocht.

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Het optimale klimaat voor uw gasten... KOUDETECHNIEK. koudetechniek procestechniek cellenbouw airconditioning service en beheer

Het optimale klimaat voor uw gasten... KOUDETECHNIEK. koudetechniek procestechniek cellenbouw airconditioning service en beheer Het optimale klimaat voor uw gasten... KOUDETECHNIEK koudetechniek procestechniek cellenbouw airconditioning service en beheer Het optimale klimaat voor uw gasten? Onze zorg! Voor de beheersing van het

Nadere informatie

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Huidge situatie aarde Het klimaat verandert, de aarde warmt op Huidge situatie energie Energievoorraad stagneert Huidge situatie bevolking De arbeidsmarkt

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Management review Coolmark B.V. Mei 2014

Management review Coolmark B.V. Mei 2014 Management review Coolmark B.V. Mei 2014 CO 2 Prestatieladder 2.2 Coolmark B.V. Zweth 6 2991 LH Barendrecht Postbus 393 2990 AJ Barendrecht Tel: 0180-751300 Fax: 0180-751305 E-mail: info@coolmark.nl Versie

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

Installatie overzicht bij EPC-concepten

Installatie overzicht bij EPC-concepten Installatie overzicht bij EPC-concepten Dit boekje geeft een overzicht van de belangrijkste installaties zoals die nu op de markt aanwezig zijn. PelserHartman probeert u een zo volledig mogelijk overzicht

Nadere informatie

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel 13 oktober 2010 - Warmtenetwerk Externe warmtelevering, EMG, EPC en Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EPC en Achtergrond, doelstelling Getrapte eis Invoering EMG ontwikkeling en inhoud 2 Huidige

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Duurzame energie. Warmte- en koudelevering door Cogas. www.cogas.nl

Duurzame energie. Warmte- en koudelevering door Cogas. www.cogas.nl Duurzame energie Warmte- en koudelevering door Cogas www.cogas.nl Duurzame energie Stelt u zich eens voor: een woning die u warmte biedt in de winter, heerlijke verkoeling in de zomer en dat zelfs op milieuvriendelijke

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder CO 2 -prestatieladder Niek Konijn Holding B.V. Niveau 3 Auteur(s): J.N. Bruinsma (Niek Konijn Holding B.V.) M. de Lange (Nedcon Organisatieadvies

Nadere informatie

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal De oplossingen Electromotoren Hergebruik van restwarmte Verwarming Verlichting Perslucht Toepassing PV Warmtepomp WKK installatie Isolatie

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

Regionale duurzaamheidsprojecten.

Regionale duurzaamheidsprojecten. Regionale duurzaamheidsprojecten. Piotrek Swiatkowski Docent Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, Academie voor Financieel Management, Den Bosch, Avans Hogeschool Lid kenniskring Finance & Sustainability

Nadere informatie

Eneco Broncomfort. Titel brochure

Eneco Broncomfort. Titel brochure Eneco Broncomfort Titel brochure 1 Verwarmen en koelen op een bijzondere manier In uw nieuwe woning kunt u het hele jaar door rekenen op een aangenaam en gelijkmatig binnenklimaat. Het is misschien even

Nadere informatie

Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen

Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen Meer doen met minder Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen Met steun van de NOVEM is er een onderzoek gedaan ter verbetering van de prijs/prestatie van energieopslagsystemen. De investeringen

Nadere informatie

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Uitgangspunt Bestaand, oorspronkelijk gebouw had als gebruik een mix aan functies. Dit waren

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Frank Kersloot & Alex Kaat 21 april 2016 Inhoud presentatie 1. Stadswarmte in Nieuwegein 2. Het equivalent opwek rendement (EOR) 3. Tarieven voor klanten 4. Afsluitkosten

Nadere informatie

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Resultaten energiescan Golfclub Zwolle! Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Hoog elektraverbruik door verlichting en ventilatie Hoge prijs voor energie Besparingspotentieel van 13.000 op energiekosten

Nadere informatie

Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort

Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort Rob Nagel Honeywell Dag van de Installatie VSK, Jaarbeurs Utrecht 2 februari 2010 Binnenklimaat besparing door comfort Woningmarkt in

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Info sessie warmtepompen met bodem energie

Info sessie warmtepompen met bodem energie Info sessie warmtepompen met bodem energie Waarom warmtepomp Werking warmtepomp Waarom hybride Werking hybride Leo Janssen TPA Vaillant T.b.v Omgevings Dienst Midden Holland November 2013 Waarom een warmtepomp?

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

Rapportage Energiebus

Rapportage Energiebus Rapportage Energiebus Amstelstraat, Assen Type woningen: 107 flats met interne galerij, 50 m2, bedrijfs- en algemene ruimten op de begane grond Bouwjaar: 1974 Op verzoek van: Huurdersorganisatie Amstelflat

Nadere informatie

Rapportage energiebesparingsmonitor SHAERE 2013

Rapportage energiebesparingsmonitor SHAERE 2013 27 maart 2014 Rapportage energiebesparingsmonitor SHAERE 2013 Aedes vereniging van woningcorporaties Publicaties Postbus 29121, 2509 AC Den Haag 088 233 37 00 E-mail publicaties@aedes.nl 2/14 Inhoud Inleiding

Nadere informatie

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H Presentatie EVEN VOORSTELLEN WAT DOET INNAX LINK NAAR HET ENDIS CONCEPT ENERGIE MANAGEMENT DUURZAME ENERGIE VOORZIENING Even voorstellen PHILIP BLAAUW

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis!

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! 200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! Oude situatie zonder ECO200 Gas Elektra Wat is ECO200? ECO200 is een nieuw concept van AgriComfort, waarbij het koelen van de melk en het

Nadere informatie

Scope 3 doelstelling Pilkes

Scope 3 doelstelling Pilkes Januari 2015 Extern Vanaf november 2013 is Pilkes door TÜV gecertificeerd voor niveau 3 van de CO 2-Prestatieladder. Begin 2015 hopen we dat ons CO2 reductiesysteem voldoet aan de eisen van niveau 5, de

Nadere informatie

Managementsamenvatting. Routekaart UMC s

Managementsamenvatting. Routekaart UMC s Managementsamenvatting Routekaart UMC s Colofon Opdrachtgever: Agentschap NL Projectleider: TNO Procesbegeleiding: KplusV organisatieadvies Branche-organisatie: NFU 1. Aanleiding en ambitie De Nederlandse

Nadere informatie

Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude

Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude Door Arné Boswinkel, Bert Palsma en Rada Sukkar Een aanzienlijk deel van de warmte uit huishoudens en industrie wordt via het afvalwater geloosd. Het potentieel

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat certificaatnummer 20120515-0001118936-00000005-8 nummer postnummer Voorhavenlaan 33 9000 bus gemeente A 101 Gent bestemming type appartement - softwareversie 1.3.3 berekend

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie