Eco- logic. Op pad naar een duurzame toekomst. Milieu & techniek. Verras en verwonder je leerlingen! VMBO- T HAVO/VWO WON BETA+

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eco- logic. Op pad naar een duurzame toekomst. Milieu & techniek. Verras en verwonder je leerlingen! VMBO- T HAVO/VWO WON BETA+"

Transcriptie

1 biologie - techniek - natuur - milieu - theorie - praktijk - educatie Eco- logic Milieu & techniek Op pad naar een duurzame toekomst VMBO- T HAVO/VWO WON BETA+ Verras en verwonder je leerlingen! DUURZAAM COMPETENTIE- GERICHT LEREN

2 Tekst en vormgeving: De Verbinding. Eindredactie: André Leegwater. OVER ECO- LOGIC Jongeren betrekken bij duurzame ontwikkelingen? Dat kan! De Verbinding laat jongeren meedenken over problemen en oplossingen op het gebied van duurzame ontwikkeling. Via oriënterende opdrachten en ontwerpvragen uit het bedrijfsleven kunnen leerlingen zich verdiepen in duurzame thema s. Juist door hun onbevangenheid kunnen leerlingen unieke en verrassende ideeën aandragen voor maatschappelijke of technische pro-blemen. De verbinding ondersteunt hierbij met aansprekende magazines over duurzame vraagstukken. Kies zelf de opdrachten uit een van de elf duurzame thema s en maak een project op maat. Maak je project compleet met regionale vraagstukken en laat de Verbinding in samenwerking met bedrijven uit uw omgeving voor u een regionaal aanbod ontwikkelen. Competentiegericht Leerlingen stellen zelf, in overleg met hun coach, hun eigen leerpad samen. Voor elk thema zijn leerdoelen vastgesteld. Elk leerdoel kan worden vervuld door het uitvoeren van opdrachten. Daarnaast zijn de te leren vaardigheden vastgesteld. De leerling kan vervolgens zelf bepalen welke combinatie van vaardigheden en opdrachten hij wil inzetten om het leerdoel te vervullen. Door het invullen van de behaalde cijfers in een matrix houden de leerling en de coach samen bij welke leer-doelen en vaardigheden behaald zijn en welke nog wat aandacht nodig hebben. Via de leerdoelenmatrix kunnen kern-doelen, vakken, projecten en disciplines op elkaar afgestemd worden. Vak-overstijgend leren wordt zo wel heel eenvoudig! Regio- opdrachten 1. Scholen geven aan in welk vakgebied en voor welke leerinhoud regionale inbreng is gewenst. 2. Bedrijf en school worden door ons met elkaar in contact gebracht. 3. De leerdoelen en ontwerpeisen voor het aanbod worden met elkaar afgestemd. 4. De Verbinding ontwikkelt in samenwer-king met experts uit het bedrijfsleven een opdracht op maat. 5. De leerlingen gaan aan de slag met de regionale ontwerpopdracht. 6. De uitwerkingen van de leerlingen worden gepresenteerd. Daar waar mogelijk aan het bedrijf zelf. Inzetbaar Het leerarrangement van Eco- logic is geschikt voor de onderbouw van HAVO, VWO en Atheneum. Daarnaast wordt het ingezet voor profielwerkstukken. Met enige aanpassing zijn opdrachten uit Eco- logic te gebruiken in het VMBO. Eco- logic kan gebruikt worden binnen de vakken techniek, biologie, natuurkunde, maatschappijleer, en aardrijkskunde. Sommige onderdelen kunnen ook gegeven worden bij informatica, talen, geschiedenis en kunstvakken. Kies uit een van de elf duurzame thema s of maak zelf een project op maat. Maak je project compleet met regionale vraagstukken en laat de Verbinding in samenwerking met regionale bedrijven voor u een regionaal aanbod ontwikkelen. Leerdoelen 1. Kennis Leerlingen leren Over wat duurzame ontwikkeling inhoudt in termen van de sa-menhang tussen economische ontwikkeling, sociale en culturele ontwikkeling en ecologische ontwikkeling. Concepten over bio- gerelateerde techniek, water, energie, inkoop, productie en afval, voedsel en cosmetica, bouwen en gebouwen, stad en landschap, reizen en transport, gezondheid en welzijn, betrekken en deelnemen. Gratis De Verbinding heeft er voor gekozen het bronnen gedeelte van de leerlingmagazines gratis te verstrekken via de werkomgeving. Het doel hiervan is het enthousiasmeren van een grote groep gebruikers. Leerlingopdrachten Voor de leerlingopdrachten betaalt u slechts 5 Euro per klas per pro-ject. Daarnaast betaalt u eenmalig een entreevergoeding van 45 euro per klas (max. 30 leerlingen) Dit in verband met de hostingskosten en de administratieve handelingen die verricht moeten worden. Voor meer informatie over de leerlingopdrachten kunt u contact opne-men met deverbinding.nl. Digitaal 2. Vaardigheden Leerlingen kunnen Concepten zoals leefomgeving, milieu, leefgemeenschap, wereld-burgerschap, samenleving, ontwikkeling en technologie onderzoe-ken en gebruiken en deze concepten duiden in termen van ruimte en tijd (lokale, nationale en mondiale gebeurtenissen/ervaringen). Betekenisvolle vragen stellen die richting geven aan het zoe-ken naar relevante informatie en antwoorden. Een spectrum aan bronnen en technologieën kritisch be-schouwen en gebruiken bij het zoeken naar antwoorden. Samenwerken en deelnemen aan besluitvorming in hetero-gene groepen. Verschillende belangen onderkennen. Een toekomstvisie ontwikkelen. Informatie analyseren en op waarde beoordelen, daar kritisch op reflecteren, de informatie te verinnerlijken en gebruiken als argumenten; Inclusief denken, rekening houdend met de complexiteit van dingen in termen van systeemperspectieven. Argumenteren en redeneren (aspecten van burgerschapsvorming). Het lesmateriaal van De Verbinding wordt digitaal ondersteund. Via de computer kunnen leerlingen zelfstandig werken aan de opdrachten. De leerdoelen matrix houdt daarbij een vinger aan de pols. Naast de opdrachten vindt u in de digitale werkomge-ving bijpassende games, filmpjes en links. 3. Houding Leerlingen werken aan Verwondering en nieuwsgierigheid. Waardering en respect voor de onderlinge afhankelijkheid en de gelijkwaardigheid van alle levensvormen. Waardering en respect vanuit de eigen cultuur en de eigen gemeenschap voor andere culturen erkenning van de onderlinge afhankelijkheid van de wereldgemeenschap. Inzicht in onevenwichtigheden en onrechtmatigheden in de wel-vaartsverdeling commitment aan mensenrechten en aan vreedza-me oplossingen van conflicten. Evenwichtige afwegingen bij conflicterende belangen. Eigen keuze voor een duurzame en participerende levensstijl.

3 MILIEU & TECHNIEK Wanneer noem je nu iets eigenlijk duurzaam? Leerlingen verdiepen zich in de verschillende visies die er zijn rond duurzaamheid. Via onderzoek- en ontwerpvragen onder- zoeken ze de geschiedenis van de groene revolutie, milieuproblemen en duurzame initiatieven. Ze gaan na welke actoren betrokken zijn en welke belangen meespelen bij het oplossen van milieu problemen en duurzame ontwikkelingen. Duurzame levensstijl, globalisering, sociale structuur, bio- gerelateerde techniek, lineaire economie, gesloten kringloopeconomie, poli-tieke invloed, economische invloed, veiligheid, milieu aspecten, probleemoplossend ontwerpen, Maak een evolutiebord over de tien meest opzienba-rende technologische ontwikkelingen. Onderzoek de gevolgen van de ramp met de kernre-actor in Chernobyl of Japan en betrek dit op de vier kernreactors in Nederland. WATER Nederland is een echt waterland. Maar dat is niet overal ter wereld het geval. Gezond drinkwater wordt alsmaar schaarser. In dit thema ontdekken leerlingen wat de mogelijkheden zijn om schoon en gezond drinkwater daar te krijgen waar het zo hard nodig is. Naast de drinkwater problematiek verdiepen leerlingen zich ook in het oppervlaktewater beheer. Zo kunnen leerlingen een fietstocht ontwikkelen over het (duurzaam) waterbeheer in hun omgeving dit thema is o.a. een regionale opdracht voor de omgeving Haarlemmermeer ontwikkeld over seizoen berging. Scheikundige benadering van water, kookpunt en -genschappen voor mens, dier en plant, waterkwa-liteit, zoet en zout water verdeling, schoon drinkwater, waterleidingsysteem, dijken, riool, innovatief oppervlaktewaterbeheer. de omgeving van je school. Ontwerp een duurzame kustverdediging voor een zwakke schakel. PROBLEMEN & OPLOSSINGEN Waarom zou je eigenlijk als bedrijf duurzaam gaan ontwikkelen? In dit thema worden voorbeelden gegeven waarom en hoe innovatieve bedrijven duurzame oplossingen en ontwerpen toepassen. O.a. via een website met bijbehorende opdrachten over het door Cradle tot Cradle geïnspireerde kantorenpark in Hoofddorp en een ontwerpopdracht voor het maken van een storyboard voor een animatiefilmpje over het verduurzamen van de school. Ecologie, leefomgeving, abiotische factoren, biotische factoren, biodiversiteit, gesloten kringloop, leren van de natuur, life prin- transitie Town, eco- herstellende scholen. over een duurzame ontwikkeling voor je school. Ontwerp een bedrijfsplan, gebaseerd op een gesloten tech-nologische en/of biologische kringloop, voor een duurzaam relatiegeschenk. ENERGIE Wanneer is een energiebron duurzaam? De voordelen en nadelen worden via een webquest onderzocht. Concepten als hernieuwbare energie en afval vergisten voor nieuwe energie worden uitgelegd. In dit thema aandacht voor projecten voor hernieuwbare energie op scholen, zoals zonnepanelen en wind energie. soorten energie, formule van verbran- brandstof, hernieuwbare energie, eerste, tweede proces, natuurlijke energiebronnen, elektriciteit, opwekken van elektriciteit, daglicht, lichtspec-trum. Bouw een gravity light Laat een zelfgemaakt bootje of voertuigje voortbewegen op duurzame energie. Houdt een lagerhuisdebat over energie.

4 INKOOP PRODUCTIE & AFVAL BOUWEN & GEBOUWEN In de Europese Unie (EU) moet het aandeel duurzame energie in % bedragen, daarnaast moet de uitstoot van CO2 in 2020 met 20% teruggedrongen zijn, ten opzichte van Elk EU- land heeft verplichtingen opgelegd gekregen, die er met elkaar voor moeten zorgen dat de EU- doelen gehaald worden. Energie neutrale gebouwen kunnen meehelpen deze doelstellingen te realiseren. In dit thema komt o.a. energie neutraal bouwen, zelf voorzien in energie en water, multifunctionele gebouwen, demontabele gebouwen, Cradle to Cradle bouwen en duurzame bouwtechnieken en duurzaam gebouwde scholen aan de orde. Zelfvoorziend wonen, Cradle to Cradle bouwen, earthships, energieneutrale woningen, duurzame materialen in de bouw, mobiele woonsystemen, demontabele bouwsystemen, verplaatsbare wanden, goede akoestiek, passief daglicht, 5500 Kelvin Rca >95%. Ontwerp een duurzame, multifunctionele ruimte voor school en maak een maquette voor het ontwerp. Maak een plan om een gedeelte van je school te restylen. Afval verminderen begint al bij een slim design. Door aandacht te hebben in het design voor een duurzame materiaalkeuze, het verminderen van materiaal door slim te ontwerpen en door na te denken bij het ontwerpen over een retoursysteem kun je veel milieuproblemen voorkomen. Leerlingen verdiepen zich tevens in duurzamere productiemethodes, duurzamere distributie, recyclen, upcyclen, duurzamere afvalverwerking en restylen. Gerry van Ansems heeft veel scholen geholpen bij het restylen van de school. Een duurzame oplossing voor verbouwen. Als gastdocent laat ze de leerlingen graag zien hoe ze dat heeft gedaan. Cijfers over afval, verschillende afvalstromen, scheiden voedsel, downcyclen, recyclen, upcyclen, renoveren, com-posteren, zwerfafval, duurzame materialen en keurmer- Verpak een cadeau, zonder lijm, nietjes, touw of tape te gebruiken. Organiseer met je klas een second life kledingbeurs. VOEDSEL & COSMETICA De kantine van een school kan heel veel betekenen op het gebied van duurzame ontwikkeling. Leerlingen onderzoeken hoe duurzaam de kantine is. Samen met de leerlingen wordt gewerkt aan een duurzamere kantine. Verder ook: Hoe duurzaam is de consumptie van vlees? Wat wordt het nieuwe eiwitrijke voedsel van de toekomst?. En naast voedsel wordt er ook aandacht besteed aan duurzaam afbreekbare schoonmaakproducten en dierproefvriendelijke cosmetica Voedselpiramide, wat je eet ben jezelf, voedings- -me, biologisch, ecologisch, keurmerken, voedsel-verspilling, eiwitrijk voedsel in de toekomst, slow Ontwerp een duurzaam en gezond product als extra aanbod voor in de schoolkantine. Maak een eigen lippenbalsem van natuurlijke producten. STAD & LANDSCHAP Hoe groen is de omgeving van je school? Waarom zijn regionale producten vaak duurzamer? Is het mogelijk om in de stad te tuinieren? Hoe richt je een voedselbos in de stad in? Vragen die leerlingen kunnen gaan onderzoeken in dit thema. Concepten als streekproducten en lokaal produceren, seizoensgebonden producten, biologisch tuinieren, verticaal tuinieren, planologie en landschapsinrichting worden uitgelegd. Midden in de stad Amersfoort staat de kas van Daphne. Daphne laat zien hoe je midden in de stad kunt tuinieren en hoe haar kas wordt ingezet door wijkbewoners voor feestjes en weekend restaurant. Lucht, samenstelling van lucht, verontreinigingen van lucht, fotosynthese, groei, luchtvochtigheid, temperatuur, klimaatgordels, groenvoorziening op het schoolplein, groene wanden, ecologisch groen-beheer, stadstuinen, perma cultuur, compostbak en wormenbak. Bedenk een manier om verticaal te tuinieren in de voor watergeven en verzorgen tijdens weekenden en schoolvakanties. Bestudeer een natuurvriendelijke oever en maak een analyse van de planten die er groeien.

5 REIZEN & TRANSPORT Wat zou het voor effect geven als alle auto s op biobrandstof zouden gaan rijden? Of elektrisch? Via het energie transitiemodel, gemaakt door Quintel Intelligence, onderzoeken de leerlingen het effect van de verschillende vervoersmogelijkheden. In dit thema wordt dieper ingegaan op het maken van biobrandstof, elektrische scooters, het bedenken van een veilig verkeersplan, duurzamere mobiliteit en aanverwante vraagstukken. Transport, vervoer vroeger en nu, soorten transportmiddelen, transport van de toekomst, duurzaam transporteren, mobiliteit, planologie van een stad/dorp, motoren techniek, biobrand- de snelweg, smartgrid. Maak een organisatie schema voor een duur-zaam schoolreisje. BETREKKEN & DEELNEMEN Hoe eerlijk en duurzaam is je spijkerbroek? In dit thema wordt stil gestaan bij de arbeidsomstandigheden bij het vervaardigen van producten. Er wordt uitgelegd waarom het belangrijk is dat iedereen mee kan participeren in de samenleving. Leerlingen zetten zich in voor een goed doel en betrekken, als dat mogelijk is, ook de ouders en/of wijkbewoners. Sociale duurzaamheid, sociocratie en democratie, leiderschap, buurt participatie, arbeidsomstandighe-den, mensenrechten, multiculturele samenleving, wereldburgerschap, mondialisering, burgerschap en rentmeesterschap, cultuur, armoede en diversiteit. waar welke duurzame producten te koop zijn in de omgeving van jouw school. Organiseer een duurzaam (wijk)feest en be-steed op dit feest aandacht voor een goed doel. GEZONDHEID & WELZIJN Heel veel scholen hebben een slecht binnenklimaat. Leerlingen onderzoeken hoe het met het binnenklimaat van hun school gesteld staat. Via voorbeelden van andere scholen worden leerlingen geïnspireerd hoe ze op hun school een gezondere binnenklimaat kunnen realiseren. Tevens is er in dit thema aandacht voor ergonomische meubelen op de school. Preventie, diagnose stellen met bio- gerelateerde technieken, meten is weten, gezond binnen- biometrie (meten in/aan het lichaam), ergonomie, biofeedback, human factors engineering. EDUCATIE ROUTES In samenwerking van diverse bedrijven is door De Verbinding een App ontwikkeld die u kunt inzetten om leerlingen meer betrokken te laten raken bij hun dagelijkse omgeving. De thema's zijn vrij in te vullen, maar u kunt bijvoorbeeld denken aan een waterbeheer- of duurzame bedrijven route in uw eigen schoolomgeving. De App kan eventueel aangevuld worden met een leuke leerlingopdracht waarin zij zelf een route plannen en uitwerken. Deze route kan vervolgens door De Verbinding als echte App gepubliceerd worden. Ontwikkel een databank van gegevens over menselijke maten voor het ontwerpen van een product. Ontwikkel een hulpmiddel voor jongeren met dyslexie (of een andere beperking), zodat ze beter mee kunnen komen met het huidige onderwijssysteem.

6 ECO- LOGIC Praktisch Eco- logic Leerarrangement Het basisarrangement bestaat uit het projectboek Milieu en Techniek, een leerdoelenmatrix en een vaardighedenkom-pas. Kies daarnaast uit één van de tien duurzame thema s. Zoals bijvoorbeeld water, energie, bouwen & gebouwen of voedsel & cosmetica. Per thema is een schat aan opdrachten en ontwerpvragen opgenomen waaruit u zelf een keus kunt maken. Naast zelfontwikkelde opdrachten verwijzen we ook naar projecten en opdrachten van andere organisaties die bij het thema passen. Of stel uw eigen project samen met content uit de diverse thema s. Alle thema s worden ondersteund met bronnenmateriaal en opdrachten binnen een digitale werkom-geving. De digitale werkomgeving kan prima worden gelinkt aan de ELO van de school. (Noot: De thema s water en energie zijn in 2013 beschikbaar. Overige thema s worden in 2014 geïntroduceerd) Doelgroep: Onderbouw VO en voor de profielwerkstuk-ken bovenbouw VO Vakken: Techniek, biologie, natuurkunde, maatschap-pijleer, aardrijkskunde, NLT onderbouw, ANW, WON, profielwerkstukken. Toepassingen: Projecten van zes tot tien weken of op maat gemaakte vakoverstijgen-de projecten voor bijvoorbeeld in een pro-jectweek. Begeleiding: Gastlessen verzorgd door experts en trainingen verzorgd door trainers van de Verbinding. Vergoeding: Vergoeding kan komen vanuit het programma School aan Zet in het kader van aandacht voor excellente leerlingen of het bevorderen profielkeuze Natuur en Techniek (NT). Tevens is soms vergoeding mogelijk vanuit budget voor onderwijsvernieuwing. Eco- logic Regionaal In samenwerking met bedrijven kunnen er regionale ontwerpvragen worden ont-wikkeld. Zo zijn er nu voor de omgeving Haarlemmermeer diverse regionale ontwer-popdrachten beschikbaar. En voor de scholen in Utrecht wordt een duurzame bedrijventocht ontwikkeld die vanaf januari 2014 beschikbaar is. Mocht u interesse hebben in een regionaal aanbod, neem dan gerust contact met ons op. Aanvullende mogelijkheden Introductie programma: Op weg naar een duurzamere school. Op weg naar een duurzamere school is een korte introductie in Cradle to Cradle en de elf duurzame thema s. De school wordt als rolmodel gebruikt om het concept duurzame ontwikkeling uit te leggen. Leerlingen brengen in kaart hoe duurzaam de school is. Ze verdiepen zich in Cradle to Cradle en de elf duurzame thema s via een digitale excursie bij kantorenpark in Hoofddorp. Een excursie op het kantorenpark zelf is optioneel. Leerlingen ontwerpen voor hun school een roadmap gebaseerd op de Cradle to Cradle principes en één van de duurzame thema s. Van de roadmap wordt een kwartspel gemaakt. Extra optie: roadmap laten verwerken in een animatiefilmpje. Introductieprogramma: Duurzaam, waar zou je (niet)! Dit introductieprogramma is een korte introductie over milieu problemen en duurzame innovaties vanuit het bedrijfsleven. Aan leerlingen wordt de vraag gesteld wat duurzaam is. Ze krijgen de opdracht om voor een bedrijf een duurzaam geschenk te ontwerpen. Via een duurzame bedrijventocht in de binnenstad gaan leerlingen informatie verzamelen voor hun ontwerp. De leerlingen worden opgedeeld in vier rollen; designers, distributeurs, verkopers en afvalverwerkers. Iedere leerling werkt vanuit z n eigen rol mee aan het ontwerp. De op-dracht kan worden ondersteund door de expertise van Fioen van Balgooi; een gecertificeerde ervaringsdeskundige op het gebied van Cradle to Cradle ontwerpen. Gastlessen en trainingen Speciaal voor u zijn er gastlessen in samenwerking met experts ontwikkeld, waarmee het project nog aansprekender gemaakt kan worden. De gastles-sen sluiten aan bij diverse thema s en opdrachten van Eco- logic. Naast gastlessen geeft de Verbinding individuele en op maat gemaakte trainingen aan docenten, zodat u goed voorbereid de projecten kunt begeleiden.

7 DE VERBINDING deverbinding.nl DEVERBINDING.NL

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

BioTechno. biologie & techniek. Groene techniekprojecten. Verras en verwonder je leerlingen! VMBO- T HAVO/VWO WON BETA+

BioTechno. biologie & techniek. Groene techniekprojecten. Verras en verwonder je leerlingen! VMBO- T HAVO/VWO WON BETA+ biologie - techniek - natuur - milieu - theorie - praktijk - educatie biologie & techniek Groene techniekprojecten VMBO- T HAVO/VWO WON BETA+ Verras en verwonder je leerlingen! BIO- GERELATEERDE TECHNIEK

Nadere informatie

leren van de natuur - techniek - cradle to cradle - bedrijven en innovatie - duurzaamheid

leren van de natuur - techniek - cradle to cradle - bedrijven en innovatie - duurzaamheid leren van de natuur - techniek - cradle to cradle - bedrijven en innovatie - duurzaamheid VOArangementen Natuur en Milieu Centrum Haarlemmermeer Duurzame projecten voor het Voortgezet Onderwijs Leer jongeren

Nadere informatie

18.00 uur Welkom 18.05 uur Algemene informatie 18.45 uur Vragen 19.30 uur Afsluiting

18.00 uur Welkom 18.05 uur Algemene informatie 18.45 uur Vragen 19.30 uur Afsluiting 18.00 uur Welkom 18.05 uur Algemene informatie 18.45 uur Vragen 19.30 uur Afsluiting 15, 21 en 22 januari: 10-min. gesprekken Eerste week van maart: keuzecarousel nieuwe vakken 13 maart: inleveren voorlopige

Nadere informatie

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Gezond en duurzaam voedsel Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Aan de slag met gezond en duurzaam voedsel in het mbo Werken aan gezondheid op school loont. Het draagt bij aan betere schoolprestaties,

Nadere informatie

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo)

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden Kernen 1. Burgerschap 36: hoofdzak de Nederlandse

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Lessenserie Energietransitie

Lessenserie Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Thema s en onderwerpen Overzicht Lessenserie Energietransitie Thema s en onderwerpen per les De zoektocht naar voldoende energie voor de komende generaties is één van de belangrijkste

Nadere informatie

Upact Scholenpakket 2012 / 2013

Upact Scholenpakket 2012 / 2013 zet vrede in beweging Upact Scholenpakket 2012 / 2013 Upact ontwikkelt innovatieve tools om jongeren bij vrede, duurzaamheid en ontwikkelingssamenwerking te betrekken. Onze projecten zijn geschikt voor

Nadere informatie

Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo. Betaonderwijs

Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo. Betaonderwijs Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo Betaonderwijs 'Als je doet wat je altijd gedaan hebt, krijg je wat je altijd kreeg' Albert Einstein Wat is betaonderwijs? De bètarichting

Nadere informatie

Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas

Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas 24 november 2015 26-06-14 1 Na vanavond begrijpt en weet U: Wat profielen zijn. Welke profielen er op het Cosmicus College zijn. Hoe een profiel gekozen

Nadere informatie

Voorlichting brugklassen

Voorlichting brugklassen Voorlichting brugklassen dinsdag 24 mei 2016 Wat moet je kiezen? O&O of TC&M? Voorlichting brugklassen dinsdag 24 mei 2016 Even voorstellen: Mevrouw Meeuwis (teamleider team klas 1 en 2 havo/vwo) Meneer

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Profielkeuze 2014-2015 M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Inrichting tweede fase 4 havo 4 vwo 5 havo 5 vwo 6 vwo Opbouw vakkenpakket havo en vwo algemeen deel profieldeel vrij deel Het algemene

Nadere informatie

4-12-2015. Bedoeling infoavond. Welkom INFORMATIEAVOND 3 HAVO de Tweede Fase. Historische achtergronden. Tweede fase. Veranderingen door invoering

4-12-2015. Bedoeling infoavond. Welkom INFORMATIEAVOND 3 HAVO de Tweede Fase. Historische achtergronden. Tweede fase. Veranderingen door invoering Bedoeling infoavond Na afloop heeft u een beter beeld van: Welkom INFORMATIEAVOND 3 HAVO de Tweede Fase de Tweede Fase als onderwijssysteem het keuzeproces van uw zoon/dochter Tweede fase Voortgezet Onderwijs

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 00) VOOR DE DERDE GRAAD AANSLUITING BIJ DE VAKKEN De ethische matri aardrijkskunde biologie ecologie economie

Nadere informatie

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Instandhouding kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden 34: De leerlingen leren zorg te dragen voor

Nadere informatie

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom Bouwen als een boom Materialen en Energie Stadskantoor in Venlo gebouwd volgens Cradle to Cradle principes Wortels zijn de fundering Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen

Nadere informatie

Determinatieavond leerjaar 2

Determinatieavond leerjaar 2 Programma: Determinatie TL Beroepsgericht Waar kijken wij naar bij uw zoon/dochter: Cijfers (kennis, vakvaardigheden en leervermogen) Algemene vaardigheden en (studie)houding Cito Vas Wat wil de leerling

Nadere informatie

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen wellantcollege ll Informatie voor leerkrachten basisscholen De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Wellant vmbo 2 De leerwegen op een rijtje Het vmbo

Nadere informatie

Bernardusschool Praktische stroom, uitstroomprofiel arbeidsmatige dagbesteding

Bernardusschool Praktische stroom, uitstroomprofiel arbeidsmatige dagbesteding Bernardusschool Praktische stroom, uitstroomprofiel arbeidsmatige dagbesteding Typering van de vakken die binnen het profiel arbeidsmatige dagbesteding worden aangeboden Nederlandse taal en communicatie

Nadere informatie

Profielkeuzedag 2011. Ouderavond 8 maart

Profielkeuzedag 2011. Ouderavond 8 maart Profielkeuzedag 2011 Ouderavond 8 maart Tijdspad 7 maart profielkeuzedag HA3 8 maart ouderavond Week 10 en 11 vakadviezen vakdocenten Gesprekken decaan of mentor Definitieve profielkeuze voor 15 april

Nadere informatie

Studiedag Duurzame Ontwikkeling

Studiedag Duurzame Ontwikkeling Studiedag Duurzame Ontwikkeling Wanneer je een schip wilt bouwen, breng dan geen mensen bij elkaar om hout aan te slepen, werktekeningen te maken, taken te verdelen en werk te plannen, maar leer de mensen

Nadere informatie

De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl

De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl 1 De nieuwe Havo voorbereidend HBO Wat is De nieuwe Havo? De nieuwe Havo biedt Havo onderwijs

Nadere informatie

Motivatie bepaalt het succes! www.demeerwaarde.nl

Motivatie bepaalt het succes! www.demeerwaarde.nl Motivatie bepaalt het succes! Wij schrijven in e over deze informati daar ouders. Je mag rger(s) ouder(s)/verzo lezen. een opleiding voor jou? Ben jij een doener met een Havo-denkniveau? Dan ben je van

Nadere informatie

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route!

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Ben jij dit? ' Ik kan de theoretische leerweg aan, maar ik wil ook graag iets doen met gezond

Nadere informatie

Samen het beste uit jezelf halen

Samen het beste uit jezelf halen Samen het beste uit jezelf halen Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag. 6 Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag.

Nadere informatie

Van mavo-4 naar havo-4. 2014-2015 R. Schouten sectordirecteur havo

Van mavo-4 naar havo-4. 2014-2015 R. Schouten sectordirecteur havo Van mavo-4 naar havo-4 2014-2015 R. Schouten sectordirecteur havo Wat we vandaag bespreken: - Waarom naar havo-4? - Toelatingseisen en aanmelding - Profielen en vakken - Aansluiting sectoren - Vragen?

Nadere informatie

Tweede fase. profielkeuze

Tweede fase. profielkeuze Tweede fase en profielkeuze Studiehuis Activerend onderwijs rol van de leerling: verantwoordelijkheid zelfstandigheid rol docent: van instructeur naar begeleider. Werkwijzers VWO Studielast: 1600 klokuren

Nadere informatie

Profielkeuze-test (PKT)

Profielkeuze-test (PKT) Profielkeuze-test (PKT) Anoniem 2014 TalentFocus Inleiding Het kiezen van een profiel is voor veel leerlingen lastig. Want als je nog niet precies weet wat je later wilt studeren is het moeilijk om op

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 9161 26 mei 2011 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 27 april 2011, nr. VO/289008, houdende

Nadere informatie

profieldelen Cultuur en Maatschappij Economie en Maatschappij Natuur en Gezondheid Natuur en techniek profiel natuur en techniek

profieldelen Cultuur en Maatschappij Economie en Maatschappij Natuur en Gezondheid Natuur en techniek profiel natuur en techniek 10. Inrichting profielen havo gemeenschappelijk deel Het gemeenschappelijk deel van elk profiel in het havo omvat de onderstaande vakken: Nederlandse taal en letterkunde Engelse taal en letterkunde maatschappijleer

Nadere informatie

Profielkeuze 3 HAVO / 3 VWO 2015-2016. Daniël Kers, decaan Veluws College Twello

Profielkeuze 3 HAVO / 3 VWO 2015-2016. Daniël Kers, decaan Veluws College Twello Profielkeuze 3 HAVO / 3 VWO 2015-2016 Daniël Kers, decaan Veluws College Twello 4 november 2015 Decaan De decaan in Twello: Dhr. Kers - Arc.kers@veluwscollege.nl - op woensdag aanwezig op school (012)

Nadere informatie

Gecombineerd programma Michaël en Markenhage. Marcel van de Steenoven, decaan HAVO Ad Belleter, decaan VWO

Gecombineerd programma Michaël en Markenhage. Marcel van de Steenoven, decaan HAVO Ad Belleter, decaan VWO Gecombineerd programma Michaël en Markenhage Marcel van de Steenoven, decaan HAVO Ad Belleter, decaan VWO Markenhage = Een Daltonschool met MAVO, HAVO en VWO en een cultuurprofiel De opbrengst, dat ben

Nadere informatie

Waste Away Challenge. www.urbanseeds.nl. www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl. T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1

Waste Away Challenge. www.urbanseeds.nl. www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl. T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1 www.urbanseeds.nl Waste Away Een afvalstrijd tussen middelbare scholen www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1 Waste Away De Waste Away is het startpunt voor middelbare

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 Naam : klas : 2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 7. MOGELIJKHEDEN NA HET VMBO 10 8. INFORMATIE

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

"Ik hoor en ik vergeet, Ik zie en ik onthoud, Ik doe en ik begrijp"

Ik hoor en ik vergeet, Ik zie en ik onthoud, Ik doe en ik begrijp EXPEDITIE ECOTOPIA IS EEN LESPAKKET, WAARMEE LEERLINGEN VAN HET VOORTGEZET ONDERWIJS OP EEN EXPLORATIEVE WIJZE LEREN OVER TECHNIEK EN DUURZAAMHEID. HET LESPAKKET BEVAT VEEL PRAKTISCHE OPDRACHTEN EN IS

Nadere informatie

De Verbinding. Monica Petter. [EEN BESCHRIJVING VAN DE LEERLIJN ECO- LOGIC VAN DE VERBINDING] Uitleg over de leerlijn Eco- logic

De Verbinding. Monica Petter. [EEN BESCHRIJVING VAN DE LEERLIJN ECO- LOGIC VAN DE VERBINDING] Uitleg over de leerlijn Eco- logic 2013 De Verbinding Monica Petter [EEN BESCHRIJVING VAN DE LEERLIJN ECO- LOGIC VAN DE VERBINDING] Uitleg over de leerlijn Eco- logic INHOUD Kenmerken Eco- logic... 1 Inleiding leerarrangmenten Milieu en

Nadere informatie

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document.

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document. SOCIALE COHESIE EN BURGERSCHAP Inleiding Een school maakt deel uit van de maatschappij en bouwt mee aan de vorming van jonge burgers. Een groot deel van de dag, brengen jongeren door op school. Zij krijgen

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014.

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 200) VOOR DE EERSTE GRAAD 2 2 AANSLUITING BIJ DE VAKKEN aardrijkskunde biologie sociaal-economische initiatie

Nadere informatie

Inleiding. Keuzes in:

Inleiding. Keuzes in: Keuzes in: 5 Inleiding Tijdens de ouderavond heb ik u uitgelegd hoe de keuzebegeleiding in klas 3 plaats vindt. In dit artikel zet ik de belangrijkste punten nog even op een rij. Mocht u na het lezen ervan

Nadere informatie

Kennisbasis natuurwetenschappelijke vakken en technologie

Kennisbasis natuurwetenschappelijke vakken en technologie Kennisbasis natuurwetenschappelijke vakken en technologie Ontwikkeling en implementatie SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Ecent conferentie 2016: Bèta in samenhang in 2032 Dirk Jan Boerwinkel,

Nadere informatie

Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen.

Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen. Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen. Auteur: Guus Geisen, irisz Inleiding Deze uitwerking is een suggestie voor verschillende lessen rondom duurzaamheid.

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen 1. Lees de uitleg. Tekst lezen en vragen stellen Als je een tekst leest, kunnen er allerlei vragen bij je opkomen. Bijvoorbeeld: Welke leerwegen zijn er binnen het vmbo? Waarom moet je kritisch zijn bij

Nadere informatie

WELKE SECTOR? WELK PROFIEL? KIEZEN VOOR DE PSO ( P RAKTISCHE S ECTOR O RIENTATIE)

WELKE SECTOR? WELK PROFIEL? KIEZEN VOOR DE PSO ( P RAKTISCHE S ECTOR O RIENTATIE) WELKE SECTOR? WELK PROFIEL? KIEZEN VOOR DE PSO ( P RAKTISCHE S ECTOR O RIENTATIE) 1 WELKE SECTOREN EN PROFIELEN ZIJN ER? WELKE 3 ONDERDELEN WIL JE UITPROBEREN? KIEZEN VOOR DE PSO ( P RAKTISCHE S ECTOR

Nadere informatie

Informatieavond Klas 3 Welkom

Informatieavond Klas 3 Welkom Informatieavond Klas 3 Welkom Programma opening het 3 vwo team uw kind op 3 vwo communicatie LOB: Profielkeuzeproces in 3 vwo Pauze (kopje koffie in het dolninarium) kennismaking met de mentor Leerlingen

Nadere informatie

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011 Visie op voedsel WAT KAN IK IK DOEN? Cursus Permacultuur organiseren in Castricum en zelf meedoen Seizoenbewuster kopen Zinvolle planten in de tuin en beter

Nadere informatie

Wat zijn de kernkwaliteiten van de volgende beroepen?

Wat zijn de kernkwaliteiten van de volgende beroepen? PROFIELKEUZE 2015 Wat zijn de kernkwaliteiten van de volgende beroepen? Profielen: Letterkunde IBM Chirurg Piloot C&M E&M N&G Cultureel Talig Organisatie management Nauwkeurig Geduldig Sociaal Uitstekende

Nadere informatie

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 DOCENTENHANDLEIDING BOVENBOUW HAVO/VWO EINDEXAMENRONDLEIDING Eindexamenrondleiding geschiedenis Amsterdam museum Korte informatie Onderwerp: Historische

Nadere informatie

NATUUR, LEVEN, TECHNOLOGIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

NATUUR, LEVEN, TECHNOLOGIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 NATUUR, LEVEN, TECHNOLOGIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Actief Burgerschap op Eijkhagen 2013-2014

Actief Burgerschap op Eijkhagen 2013-2014 Actief Burgerschap op Eijkhagen 2013-2014 In de samenleving ontstaan nieuwe opvattingen over de manier waarop individuele burgers in de maatschappij behoren te staan: meer betrokken, meer gericht op het

Nadere informatie

Profielkeuze 3 vwo 2013-14

Profielkeuze 3 vwo 2013-14 Profielkeuze 3 vwo 2013-14 2 stromen, 4 profielen N-stroom M-stroom Natuur & Techniek (N&T) Natuur & Gezondheid (N&G) Economie & Maatschappij (E&M) Cultuur & Maatschappij (C&M) Roosterlijnen 4 VWO 2014-2015

Nadere informatie

DaVinci: Wereldverkenning

DaVinci: Wereldverkenning DaVinci: Wereldverkenning samen met ouders Alles heeft te maken met al het andere, Leonardo Da Vinci Ik verwonder me over Ik verwonder me over Ik verwonder me over DaVinci Ieder kind is uniek en het is

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo vanaf schooljaar 2014-2015

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo vanaf schooljaar 2014-2015 Examenprogramma NLT vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Exacte wetenschappen en technologie

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING LEERJAAR 2. Sector- en vakkenpakketkeuze

KEUZEBEGELEIDING LEERJAAR 2. Sector- en vakkenpakketkeuze KEUZEBEGELEIDING LEERJAAR 2 Sector- en vakkenpakketkeuze Hoe ziet het vmbo eruit? 4 leerwegen/niveaus: Basisgericht Kadergericht Gemengde leerweg Theoretische leerweg = Dalton MAVO VMBO - ONDERBOUW Leerjaar

Nadere informatie

Wat een ieder moet weten over het eindexamen

Wat een ieder moet weten over het eindexamen Wat een ieder moet weten over het eindexamen examen 2011/2012 Schoolexamens De schoolexamens komen als volgt tot stand: zij worden gevormd door het geheel van alle behaalde cijfers van alle examentoetsen

Nadere informatie

Hartelijk welkom. Ouderavond profielkeuze klas 3 4 november 2015

Hartelijk welkom. Ouderavond profielkeuze klas 3 4 november 2015 Hartelijk welkom Ouderavond profielkeuze klas 3 4 november 2015 Programma van deze avond: Welkom door Daphne Profielkeuze door Renske Keuzebegeleiding door Renske Uiteen met de mentoren: Keuzeweb en vragen

Nadere informatie

Beoordeling van het PWS

Beoordeling van het PWS Weging tussen de drie fasen: 25% projectvoorstel, 50% eindverslag, 25% presentatie (indien de presentatie het belangrijkste onderdeel is (toneelstuk, balletuitvoering, muziekuitvoering), dan telt de presentatie

Nadere informatie

Burgerschapsvorming op CCZ

Burgerschapsvorming op CCZ Burgerschapsvorming op CCZ Visie Een groot deel van alle leerlingen in het voortgezet onderwijs zit op het VMBO. Jonge mensen met verschillende achtergronden, capaciteiten, culturen en leerstijlen. Zij

Nadere informatie

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16 Dit is een gecombineerd PTA voor twee vakken: voor maatschappijleer 1 (basis, behorend tot het gemeenschappelijk deel van het vakkenpakket) en voor maatschappijleer 2 (verdieping, behorend tot de sectorvakken

Nadere informatie

Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool

Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool In dit beroepsproduct ontwerp je onderwijs op het gebied van Wetenschap en technologie voor de basisschool. Uitgangspunt bij je onderwijsontwerp

Nadere informatie

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo)

Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo) Leerlijn Biologie inhouden (PO-havo/vwo) Voor meer informatie zie: Kerndoelen onderbouw Vakportaal Mens & maatschappij Vakportaal Natuur & techniek kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo

Nadere informatie

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal Tumult in het VSO Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal In het VSO (voortgezet speciaal onderwijs) worden twee soorten kerndoelen onderscheiden. Leergebiedspecifieke

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Kies je vakkenpakket. 2 en 3 MAVO 2015-2016

Kies je vakkenpakket. 2 en 3 MAVO 2015-2016 Kies je vakkenpakket 2 en 3 MAVO 2015-2016 1 2 Introductie Beste leerling, ouder of verzorger, Op dit moment zit jij of je kind in het tweede of derde jaar van de mavo. In beide jaren zullen keuzes gemaakt

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 Naam : klas : 2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 7. MOGELIJKHEDEN NA HET VMBO 10 8. INFORMATIE VERKRIJGEN

Nadere informatie

Hieronder volgt een kort verslag van wat het Eckartcollege doet aan burgerschapsvorming.

Hieronder volgt een kort verslag van wat het Eckartcollege doet aan burgerschapsvorming. Burgerschapsvorming op het Eckartcollege Burgerschap is niet als vak opgenomen in het curriculum op het Eckartcollege. We zien burgerschapsvorming als één van onze taken en het is dan ook geïntegreerd

Nadere informatie

Ouderavond Profielkeuze 3 VWO

Ouderavond Profielkeuze 3 VWO Ouderavond Profielkeuze 3 VWO Donderdag 12 november 2015 Schooljaar 2015-2016 Informatie over Belang van juiste profiel Keuzebegeleiding Profielen Dominicuscollege.dedecaan.net Belang van juiste profiel

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

40 uur 3 uur per week 5 uur per week, 40 uur Of technasiumproject naar

40 uur 3 uur per week 5 uur per week, 40 uur Of technasiumproject naar Opbouw/inhoud vak O&O leerjaar 4H en 5H 21 maart 2014 03 21 Periode 1 Periode 2 opdracht Contacttijd docent Aantal uren voor leerlingen Technasiumproject uit de 3 uur per week 5 uur per week, totaal bibliotheek

Nadere informatie

Ouderavond Profielkeuze 3 HAVO

Ouderavond Profielkeuze 3 HAVO Ouderavond Profielkeuze 3 HAVO Donderdag 12 november 2015 Schooljaar 2015-2016 Inhoud Belang van juiste profiel Keuzebegeleiding Profielen Dominicuscollege.dedecaan.net Belang van juiste profiel Veel vervolgopleidingen

Nadere informatie

Montessori High School Minor

Montessori High School Minor Montessori High School Minor Titel: Waterzuivering Korte beschrijving van de Minor: Het begrip duurzaamheid kom je steeds vaker tegen in de maatschappij. Bij deze minor ga je zelf een product ontwerpen

Nadere informatie

BioTechno. biologie & techniek. Groene techniekprojecten. Verras en verwonder je leerlingen! VMBO-T HAVO/VWO WON BETA+

BioTechno. biologie & techniek. Groene techniekprojecten. Verras en verwonder je leerlingen! VMBO-T HAVO/VWO WON BETA+ biologie - techniek - natuur - milieu - theorie - praktijk - educatie biologie & techniek Groene techniekprojecten VMBO-T HAVO/VWO WON BETA+ Verras en verwonder je leerlingen! BIO- GERELATEERDE TECHNIEK

Nadere informatie

Op weg naar Duurzaam Breda!

Op weg naar Duurzaam Breda! Een initiatief van betrokken burgers Op weg naar Duurzaam Breda! De belangrijkste uitdaging voor de samenleving is weer binnen de draagkracht van de aarde te gaan leven. We leven al lang niet meer van

Nadere informatie

Bevorderingsreglement Onderbouw

Bevorderingsreglement Onderbouw Bevorderingsreglement Onderbouw Schooljaar 2014-2015 Aan de leerlingen in de leerjaren 1 t/m 3, Om je succesvol naar je diploma te begeleiden, krijg je niet alleen uitleg en begeleiding, maar wordt er

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3

KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3 KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3 2014-2015 Belangrijke data i.v.m. profielkeuze schooljaar 2014 2015 9 dec. Ouderavond 10 dec. Mentoravond 26-30 jan. Elke derde klas gaat één dag op keuzedag 2 feb

Nadere informatie

Welk profiel past bij mij?

Welk profiel past bij mij? Welk profiel past bij mij? Informatie over de profielkeuze voor havoleerlingen op Lariks havo INHOudsopgave Bijna naar de bovenbouw 3 Wat verandert er? 4 Wat is een profiel? 5 Welk profiel kies jij? 6

Nadere informatie

- Aan het eind van deze fase is niveau 1F bereikt

- Aan het eind van deze fase is niveau 1F bereikt Bernardusschool - Cognitiestroom, uitstroomprofiel arbeidsmarkt Typering van de vakken die binnen het profiel arbeidsmarkt worden aangeboden Nederlandse taal en communicatie Op de Cognitiestroom van de

Nadere informatie

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL, Stenden hogeschool en hogeschool Van Hall Larenstein

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL, Stenden hogeschool en hogeschool Van Hall Larenstein Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL, Stenden hogeschool en hogeschool Van Hall Larenstein (versie januari 2009) In dit document is de landelijke lijst met toelatingseisen van alle opleidingen van

Nadere informatie

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein In dit document is de landelijke lijst met toelatingseisen van alle opleidingen van de NHL Hogeschool,

Nadere informatie

Iedereen kan Vergroenen

Iedereen kan Vergroenen Iedereen kan Vergroenen Voorop in de Vergroening Prijsvraag 2013 Aanleiding Lentiz LIFE College is een school voor VMBO en MBO (AOC), in een sterk geürbaniseerde omgeving (Schiedam). Met een AOC midden

Nadere informatie

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor docenten in het voortgezet onderwijs

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor docenten in het voortgezet onderwijs Gezond en duurzaam voedsel Een folder ter inspiratie voor docenten in het voortgezet onderwijs Aan de slag met gezond en duurzaam voedsel in het voortgezet onderwijs Werken aan gezondheid op jouw school

Nadere informatie

Competentie Vakinhoud

Competentie Vakinhoud Competentie Vakinhoud Overzicht vakken Alfa Cijfer Sterk Zwak Nederlands Engels Duits Frans Grieks Latijn Beta Cijfer Sterk Zwak Wiskunde Natuurkunde Scheikunde Biologie Gamma Cijfer Sterk Zwak Aardrijkskunde

Nadere informatie

Naverwerking BosStratEgo s

Naverwerking BosStratEgo s Naverwerking BosStratEgo s Leerdoelen: Leerlingen kunnen de wet van eten en gegeten worden illustreren aan de hand van minstens twee met elkaar verbonden voedselketens. Leerlingen kunnen illustreren dat

Nadere informatie

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Voortplanting

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Voortplanting Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Voortplanting kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden 34: De leerlingen leren zorg te dragen voor de

Nadere informatie

CM AK CM ECO EM Taal EM AK NG AK NG NAT NT

CM AK CM ECO EM Taal EM AK NG AK NG NAT NT RUDOLF STEINER COLLEGE Klas 9 OVERZICHT EN HANDLEIDING PROFIELKEUZE voor HAVO / VWO 4 in klas 10 voor SCHOOLJAAR 2010-2011 CM AK CM ECO EM Taal EM AK NG AK NG NAT NT e lijk Prieldeel Prieldeel Prieldeel

Nadere informatie

Aardrijkskunde. stofomschrijving SE. 1 4tt1 tt 50 Katern Overleven in Europa (Domein B3 en C1) 1 3 j

Aardrijkskunde. stofomschrijving SE. 1 4tt1 tt 50 Katern Overleven in Europa (Domein B3 en C1) 1 3 j Programma van Toetsing en Afsluiting 205-206 Vak: Aardrijkskunde periode VD 4tt tt 50 Katern Overleven in Europa (Domein B3 en C) 3 j 2 4po po Praktische Opdracht Eigen Omgeving icm Aardrijkskundige Vaardigheden.

Nadere informatie