De regeldruk in dit land is bizar

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De regeldruk in dit land is bizar"

Transcriptie

1 November [ 18 ] Irma Zwinkels De regeldruk in dit land is bizar Uitgelicht Komkommer & Potplanten [ 14 ] [ 28 ] [ 32 ] [ 44 ] Vaak gebrek aan afzetstrategie Wie zet de geldkraan weer open? Topondernemer Daniëlle Kleyheeg Traag maar modern werken in Rusland

2 Altijd een lage energieprijs EN WÉL TIJD VOOR PERSOONLIJK ADVIES. Slim energie inkopen. Als er één sector is waar dit loont, dan is het wel de tuinbouw. Voor tuinders is energieverbruik namelijk een grote kostenpost. en de tarieven veranderen ook nog eens dagelijks. Veel ondernemers in de tuinbouw vinden het daarom belangrijk dat ze altijd kunnen rekenen op een lage energieprijs. Bij DONG Energy weet u zeker dat u qua prijs altijd goed zit. Nu. Volgend jaar. En over vijf jaar nog steeds. Bovendien heeft u bij DONG Energy een persoonlijke energie-adviseur. Hij bezoekt graag uw bedrijf om u op basis van úw situatie te adviseren. En ook tijdens de looptijd van uw contract blijft hij u informeren over de ontwikkelingen op de energiemarkt. Zoekt u dat ook in een energieleverancier: altijd een lage energie prijs én persoonlijk advies? Bel account manager Jimmy Wolleswinkel op of vraag een vrijblijvende offerte aan op dongenergy.nl/tuinder. Altijd een lage energieprijs persoonlijk advies over uw energiezaken, bij u op locatie dagelijks relevante updates over de energiemarkt dat is dan duidelijk.

3 Boerenverstand? Alle inspanningen en goede bedoelingen van de laatste jaren ten spijt, als tuinbouwsector hebben we nog steeds een imagoprobleem. Tot die trieste conclusie kwam ik vorige week nota bene na een avondje televisie kijken. Twee commercials trokken daarbij mijn aandacht. Jacco Strating Hoofdredacteur KAS Magazine In het ene spotje maakt retailer PLUS reclame voor groenten en fruit. Op de agf-afdeling van de supermarkt is een aantal telers druk in de weer om zélf de vakken te vullen met vers product. Immers, PLUS heeft een goede, directe relatie met haar telers. Niets mis mee. Alleen waarom lopen al deze telers met blauwe stofjassen aan en platte petten op het hoofd? Waarom praten zij in een onverstaanbaar plat dialect? En hoe denkt u dat de telers in deze commercial naar de PLUS zijn gereden? Jawel, op hun tractoren Het tweede reclamespotje is eveneens van een supermarkt, dit keer de Lidl. De discounter is voor het vierde jaar op rij uitgeroepen tot de beste retailer in groenten en fruit. Een knappe prestatie en dat kan volgens Lidl geen toeval zijn. De supermarkt is echter niet zelfzuchtig en dus gaan de credits voor die geweldige komkommers, tomaten en paprika s naar... de boeren! Tja, we kunnen als tuinbouw onze stinkende best doen om voor de dag te komen als een moderne en innovatieve sector. Een sector met jonge enthousiaste mensen die met beide benen in de hedendaagse maatschappij staan en oog hebben voor de wensen van de consument. Maar als Nederlandse supermarkten, nog wel onze eigen ketenpartners, al niet eens verder komen dan dit soort oubollige beeldvorming en kwalificaties, dan is het einde natuurlijk zoek. Daarmee doen zij niet alleen de Nederlandse teler danig tekort, maar tonen zij tevens aan weinig benul te hebben van de werkelijkheid. Maar ja, probeer dat maar eens aan hun boerenverstand te brengen

4 Columns Uitgelicht 17 Leo van der Lans Echt duurzaam zijn 10 Hogedraadteelt Areaal groeit stap voor stap 31 Jeroen Naaijkens Suikergoed 14 Afzet potplanten Welke strategie kies je? 24 Eenzijdige contracten Plantenteler moet alert blijven 44 Telen over de grens Komkommers uit Rusland 37 Brenda Pigmans Wat als 1+1 nu eens 3 kan zijn? 55 Erik Titulaer Samenwerken is lastiger 48 Toppers van nu en morgen Zes veelbelovende potplanten Colofon Adres redactie Middel Broekweg 3, 2671 ME Naaldwijk Hoofdredacteur: Jacco Strating Redactie: Ellis Langen, Uko Reinders, Jacco Strating Fotografie: Aardam, Leo Duijvestijn, FloraHolland, Rolf van Koppen, KP Holland, Kees Kranenburg, Nunhems BV, Solis Plant, Thinkstock, Tuinbouw Communicatie, Van der Windt Verpakking, Vitro Plus Ontwerp/vormgeving: Flint Creative Druk: BDUprint Aan dit nummer werkten mee: Leo van der Lans, Jeroen Naaijkens, Brenda Pigmans, Erik Titulaer

5 Artikelen & Rubrieken 6 Van alles wat Eet-papagaaien 18 Cover interview Irma Zwinkels 38 Ambitieus in China FMO steunt Van den Berg 28 Tuinbouw zoekt geld Wat zijn de mogelijkheden? 52 Kas als Energiebron Highlights Energiek2020.nu 56 Goed om te weten Schrijf je eigen nieuws! 32 Topondernemer Daniëlle Kleyheeg, i4talent Uitgever: Hans van Renssen Sales: Martijn Haas, tel Hans van Renssen, nl, tel Abonneren: KAS TuinbouwCommunicatie biedt een breed multimediaal pakket vakinformatie aan voor ondernemers in de glastuinbouw. Naast KAS Magazine worden onder andere ook aangeboden: KAS Techniek, HortiBiz Magazine, GroenteNet.nl, SierteeltNet.nl, HortiBiz.com, TuinbouwTV.nl en de (dagelijkse) digitale nieuwsbrieven vanuit de websites. Samenwerken met KAS TuinbouwCommunicatie? Neem contact op met tuinbouwcommunicatie.nl. Disclaimer/copyright: De inhoud van KAS Magazine is zorgvuldig samengesteld. De uitgever, redactie en auteurs zijn niet aansprakelijk voor schade die het gevolg is van beslissingen die worden genomen op basis van redactie, vormgeving en advertenties in KAS Magazine. Niets in deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen of openbaar worden gemaakt zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever en auteur.

6 Van alles wat Kinderen zijn eet-papagaaien Kinderen passen hun eetgedrag aan aan dat van hun leeftijdsgenoten. Dat blijkt uit het promotieonderzoek van een gedrags wetenschapper aan de Radboud Universiteit Nijmegen. De wetenschapper onderzocht of leeftijd genoten elkaar beïnvloeden in voedselkeuze (gezond of ongezond) en voedselinname (veel of weinig snoepen). Ze deed dat met verschillende experimenten bij kinderen van de basisschoolleeftijd op hun eigen scholen en in een supermarkt. Uit het onderzoek blijkt dat kinderen elkaar inderdaad beïnvloeden en dat kan ook onbewust gaan. Kinderen hebben vaak niet door dat ze het eetgedrag van een ander kopiëren. Die wetenschap kan volgens de onderzoeker worden gebruikt om gezond eetgedrag te bevorderen. Want kinderen gaan ook minder eten als een leeftijdgenoot minder eet. En ze zijn ook te beïnvloeden om gezondere producten te kiezen. Een onderzoek dat perspectieven biedt dus. 6]

7 Lady Gardenia? Het overkomt niet iedere Nederlandse teler dat hij of zij een bestelling ontvangt van een wereldberoemde artiest. Kwekerij Richplant uit Naaldwijk daarentegen wel. Niemand minder dan Lady Gaga bestelde 250 Gardenia s bij het bedrijf om te laten overvliegen naar Milaan. De eigenzinnige Pokerface -zangeres gaf de bloemen cadeau aan haar goede modevriendin Donatella Versace van het gelijknamige modehuis. Tja, de klant is koning. Helemaal als die klant Lady Gaga heet. Dus werden de Hollandse bloemen naar Italie gevlogen om daar te worden samengevoegd met witte rozen en andere versiersels. U zult begrijpen dat het Westlandse Richplant zich de koning te rijk voelde! met een luchtje [7 In deze tijd van flexibele werkplekken en Het Nieuwe Werken zitten werkenden overal; van de kroeg tot de kantine, de auto en het toilet. Uit een enquête van Regus, een verhuurder van flexibele werkplekken, onder acht honderd werkenden in Manhattan blijkt dat de bad kamer als een goede plek wordt gezien om dingen gedaan te krijgen. 13 procent van de respondenten gaf aan dat ze wel eens de laptop open klapten in de badkamer van hun kantoor. De geënquêteerden vonden het een ideale plaats om even te ontsnappen aan alle lawaai en drukte van de werkvloer. Want het is natuurlijk prachtig al die open kantoortuinen, maar niet iedereen kan zich goed concentreren bij al het geroezemoes dat dit met zich meebrengt. Het toilet biedt dan natuurlijk ook lekker wat privacy. Werknemers vinden het vaak ook een goede plek om privégesprekken of andere gevoelige materie te bespreken met klanten. Zeker als je veel onderweg bent, is de wc soms de enige optie, zo lieten deelnemers aan het onderzoek weten. Een frisse kijk op zaken doen, hoewel de term fris in dit geval misschien niet op zijn plaats is

8 8] Nu de dagen weer korter worden en december voor de deur staat, kijkt de jeugd weer massaal naar Neerlands daken. Luisterend naar zachte paardenvoetjes en speurend naar gemijterde gulle gevers. Het inspireerde ons eveneens om het dak op te gaan en wel op een van de mooiste daken die ons land rijk is: het kasdek. We raden niemand aan deze glazen bedekking per viervoeter te bestijgen, maar als er dan toch een dak is waar wij deze donkere dagen vol verlangen naar moeten staren, dan weten wij het wel

9 Trippel, trappel [9

10 10] Hogedraadteelt komkommer bijna volgroeid UITGELICHT KOMKOMMER & POTPLANTEN - De hogedraadteelt in komkommer gaat elk jaar een stapje vooruit. Dit jaar zijn er zelfs producties gerealiseerd die voorheen niet werden gehaald, zo weet Ewoud van der Ven, teeltadviseur bij DLV Plant. Toch blijft het areaal verhoudingsgewijs klein in vergelijking met de traditionele teelt. Daar verbaast Van der Ven zich over. Tekst Ellis Langen Volgens de DLV er nadert de hogedraadteelt het volwassen stadium. Hoe de hogedraadteelt het beste uitgevoerd kan worden, is inmiddels vrij goed uitgekristalliseerd. Het is meer een kwestie van finetunen, zegt Ewoud van der Ven.

11 Hij vindt dat een traditionele teler eigenlijk geen uitvluchten meer heeft. Die zou volgens hem serieus moeten overwegen of de hogedraadteelt voor hem toekomst heeft. De laatste jaren is er veel geleerd over vruchtabortie. Hierdoor hebben ook allerlei ziekten zoals Botrytis en Mycosphaerella in de vruchten veel minder kans. Vruchtabortie is gerelateerd aan plantbalans en klimaat en juist in deze twee teeltfactoren heeft de hogedraadteelt stappen vooruit gezet. Dat komt onder andere doordat veel telers serieus bezig zijn met gewasregistratie. Zij hebben een goed beeld van de gewasontwikkeling. Zo wordt de dunstrategie nauwgezet afgestemd op de te verwachte stralingssom en de potentiële productie. Een andere strategie in plantdichtheid heeft ook het botrytisprobleem doen verminderen. Van der Ven: Eerst werd bij de start van de eerste teelt rond 1,5 plant per m 2 aangehouden en later kwam daar een extra stengel bij en kwam men uit op 3 stengels per m 2. In de tweede teelt werd net als in de eerste teelt gestart met 1,5 plant per m 2 en verdubbeld naar 3 stengels per vierkante meter. Nu planten we 2 tot 2,5 planten per m 2 en worden er niet meer stengels aangehouden. De telers durfden in het verleden geen stengels te toppen - om op die manier terug te gaan in stengeldichtheid - omdat ze bang waren door uitval door Botrytis. Achteraf gezien, zo zeg ik nu, kreeg het gewas last van Botrytis omdát er teveel stengels stonden. Groei nog getemperd Cees Ammerlaan, komkommerspecialist bij Nunhems, schat in dat er volgend jaar ongeveer 120 hectare komkommers aan de hogedraad wordt geteeld. Een lichte groei ten opzichte van dit jaar, weet hij. De hogedraadteelt is goed voor ongeveer twintig procent van het totale areaal komkommers. De laatste twee jaar maakte het areaal hogedraadteelt soms wat grotere sprongen omdat enkele grote glasgroentetelers overstapten van gewas en voor komkommers aan de hoge draad kozen. Van der Ven: Die telers kiezen niet voor een hogedraadteelt als ze van mening zijn dat het een lastige teelt is of dat het geen Volgend jaar wordt zo n 120 hectare komkommers aan de hogedraad geteeld Planning en afstemming van de vele werkzaamheden zijn een uitdaging rendement oplevert. Volgens Ammerlaan zijn er zes komkommerbedrijven die een hogedraadteelt hebben en de eerste teelt belichten, goed voor zo n 23 hectare belichte teelt. Nunhems verwacht in de nabije toekomst ook groei in deze belichte teelt. Omdat de wkk minder rendabel is, zullen telers eerder de stroom zelf gebruiken en lampen ophangen. Tot nu toe wordt deze ontwikkeling nog getemperd omdat banken investeringen in lampen nu niet willen financieren. Opvallend in de hogedraadteelt is dat de laatste jaren de producties toenemen. Dit teeltjaar zag Ewoud Van der Ven dat weer. Een aantal telers haalde zelfs spectaculaire producties. Eén teler haalt 230 stuks per vierkante meter. Een andere teler haalt zelfs 240 komkommers per vierkante meter. Dit soort producties bewijzen volgens hem dat telers de teelt steeds beter in hun vingers hebben. Niet achterop raken Ammerlaan bemerkt dat er in komkommerland langzaam een kentering ontstaat bij een groep traditionele komkommertelers. Het negatieve imago wat om de hogedraadteelt hing, wordt opgepoetst door de steeds hogere gerealiseerde producties en de goede kwaliteit komkommers. Een overstap naar deze teeltwijze vergt wel veel. De hele planning moet volgens Van der Ven op de schop omdat de teelt veel meer arbeid vraagt en dus liggen de arbeidskosten per m 2 flink hoger. De planning en afstemming van de vele werkzaamheden zijn uitdagingen. Bij een hogedraadteelt gaat gewaswerk voor oogstwerk. Want ben je eenmaal te laat met gewaswerkzaamheden, dan vraagt het nog meer arbeid. Afhankelijk van het ras en de tijd van het jaar moet in een hogedraadteelt elke 4 tot 5 dagen geclipt en gedund worden. Een hogedraadteelt vraagt tussen de 1,1 en 1,3 manuur per m 2 op jaarbasis, bij een traditionele teelt ligt dat tussen 0,7 en tot 1 uur manuur per m 2. Volgens Ammerlaan ligt de kostprijs per komkommer in de hoge draadteelt gemiddeld zelfs wat lager dan in de traditionele teelt. Dat zit hem enerzijds in de hogere productie, maar ook in meer klasse I komkommers. De verwachting [11

12 De vernieuwde Qlipr Bewezen in de komkommerteelt Gegarandeerde arbeidsprestatie Zonder afval Vraag ons voor een vrijblijvende demonstratie Ondersteuning bij planning & training Ook ondersteuning bij de teelt voor de hoge draad komkommer innovatieve producten voor de glastuinbouw Qlipr, het duurzame klemsysteem Pellikaan Gewasklemsystemen De Grootstraat 7a 5424 TJ Elsendorp Phone

13 is wel dat door de opschaling van de grootte van de bedrijven de hogedraadteelt een vlucht neemt. Grotere bedrijven willen immers meer planmatig telen en hebben graag een gelijkmatige arbeids- en productiefilm en een contante kwaliteit komkommers. Met een hogedraadteelt is dit alles veel beter te realiseren. Markt langer vasthouden Naast de meerproductie - ongeveer 10 tot 15 procent per vierkante meter ten opzichte van een traditionele teelt -, is de meest gehoorde overweging van telers die overstappen naar een hogedraadteelt dat zij streven naar een betere en constantere kwaliteit. Die betere kwaliteit vertaalt zich in een betere prijs. Zo ziet Van der Ven dat telers van hogedraadkomkommers gemakkelijker leveren aan leveranciers in Engeland en die markt ook lang vasthouden. De DLV er vindt het jammer dat Nederland vanwege de mindere kwaliteit komkommers de markt in oktober al kwijt is aan Spanje. Als we meer hogedraadkomkommers zouden hebben, kunnen we de totale kwaliteit van het product upgraden. Dan houden we in de herfst gemakkelijker de markt vast tot november. Bovendien ziet hij dat Nederlandse supermarkten hun kwaliteitseisen steeds verhogen. Het wordt steeds lastiger om mindere kwaliteit komkommers te verkopen. Echter, zolang stek en krom in Nederland nog wat geld opbrengt en telers deze komkommers niet hoeven weg te gooien, is de noodzaak om naar de hogedraadteelt over te stappen misschien nog niet hoog genoeg. Ammerlaan ziet nog wel kansen als van komkommers van een hogedraadteelt een apart afzetsegment wordt gemaakt en telers die rechtstreeks kunnen leveren aan supermarkten. Niet over de kling jagen Van der Ven verwacht dat er in de toekomst betere rassen komen die geschikt zijn voor de hogedraadteelt. Hij ziet accentverschillen bij de veredelingsprogramma s. Nunhems zoekt het in de compacte types, soms te compact, en Rijk Zwaan spitst zich vooral toe op veel afsplitsing van Meer hogedraadteelt kan de totale kwaliteit van komkommer vergroten bladeren en daardoor meer productie. Maar dan is het belangrijk de plant niet over de kling te jagen of dat de komkommers kleiner worden. Ammerlaan denkt dat er nog twintig tot dertig procent meer productie te halen valt. Dat is productie die in theorie mogelijk moet zijn maar nu nog vaak aborteert. De specialist van Nunhems geeft aan dat van de zes telers die belichten volgend jaar vier telers het nieuwe nummer NUN zetten. Dit nieuwe nummer pakt goed uit in de belichte teelt. Het ras heeft meer groeikracht en oogt sterker dan het hogedraadras Hi Jack van Nunhems, weet Van der Ven. Ammerlaan: Dus we hopen dat er nog wat meer productie uit te persen is. Verder levert het ras een constanter gewicht komkommers. Het ziet er naar uit dat ruim 95 procent van de eerste onbelichte teelt volgend jaar van het ras Hi Jack is. Dit gaat ten koste van traditionele rassen. Telers kiezen voor Hi Jack omdat het compact is. Het ras maakt klein blad, heeft korte internodiën en heeft een horizontale bladstand. Daardoor is het arbeidsvriendelijker dan de rassen die ontwikkeld zijn voor de traditionele komkommerteelt. Die laatste rassen zijn soms wel 1,5 meter per teelt langer met ongeveer hetzelfde aantal bladeren of zelfs minder dat afgesplitst wordt dan Hi Jack. Bovendien houdt Hi Jack ongeveer hetzelfde aantal afgesplitste bladeren. Met minder arbeid ga je dus meer productie maken en dus wordt de kostprijs verlaagd, zegt Ammerlaan. Wanneer de virusdruk in de eerste teelt laag is, is de verwachting dat in de tweede teelt ook veel NUN en Hi Jack zal worden gezet in de hogedraadteelt. Bij een hoge virusdruk, zullen telers vooral voor virusresistente rassen kiezen van andere veredelaars. Het zou nog wel mooi zijn als er in de toekomst rassen komen die minder blad afsplitsen en er in iedere oksel een komkommer kan blijven zitten. Dat scheelt werk. Hier kijken we in de verdeling echt wel naar. Maar dat is nog toekomstmuziek. [13

14 14] Vaak gebrek aan duidelijke afzetstrategie UITGELICHT KOMKOMMER & POTPLANTEN - Een duidelijke afzetstrategie lijkt vandaag de dag onontbeerlijk om de juiste keuzes te kunnen maken en succesvol te kunnen zijn. Kies je als ondernemer voor kwaliteit of ga je voor een lage kostprijs? In de potplantensector lopen de meningen sterk uiteen. Zorgelijk is echter dat veel kwekers helemaal geen keuze maken. Tekst Jacco Strating Wie van a naar b wil komen, dient vooraf een route te bepalen. Want ken je de weg niet, kan kun je nog wel eens flink verdwalen. In de afzet van potplanten is dat niet anders. Produceren is namelijk één, die producten ook aan de man brengen is een ander

15 verhaal. Want wie is jouw klant? Wat wil hij? En hoe bereik je hem? Een duidelijke afzetstrategie biedt in dat geval uitkomst. Door vooraf in kaart te brengen voor wie jouw producten bestemd zijn en waar jouw klant belang aan hecht, kun je makkelijker op die vraag anticiperen. Zo kiest de ene potplantenteler voor een goedkoop geproduceerd product, terwijl de ander inzet op kwaliteit en concepten. Strategieën verward Maar lang niet iedere ondernemer in de potplanten heeft even goed nagedacht over zijn afzet. En dat baart Erik de Rooij, potplantenconsultant bij DLV Plant, zorgen. In veel gevallen wordt vooraf niet goed nagedacht over de strategie, merkt hij in de praktijk. Ondernemers denken onvoldoende na over de keuze van het segment en de markten die ze willen beleveren. Veelal worden meerdere strategieën door elkaar heen gevolgd. De Rooij geeft aan dat potplantentelers in zijn algemeenheid drie verschillende keuzes kunnen maken: kostprijsstrategie (laagste prijs), productstrategie (kwaliteit) of service (klanttevredenheid). In de praktijk zie je echter dat deze strategieën met elkaar worden verward en er dus geen duidelijke keuzes worden gemaakt. Veelal wordt er wel gezegd dat er een strategie is of staat deze zelfs op papier, maar worden in de praktijk beslissingen genomen die haaks staan op deze strategie. De meerwaarde van een heldere afzetstrategie zit volgens De Rooij in een duidelijke positionering. Een klant weet wat hij bij jou kan verwachten en teleurstellingen worden daardoor verkleind. Daarnaast is het voor de ondernemer zelf ook gemakkelijker te bepalen waar je je grootste inspanning moet leveren. Dit geldt voor fysieke inspanning, maar ook voor financiële inspanningen zoals investeringen. Boven dien zorgt duidelijkheid ervoor dat alle neuzen dezelfde richting op staan. Volgens De Rooij is het gebrek aan een afzetstrategie bij potplantentelers niet altijd een bewuste keuze. Veelal wordt die strategie wel uitgesproken, maar is deze niet geïmplementeerd in de bedrijfsvoering. Maar er zijn ook veel ondernemers die vooral bezig zijn met hard Als alles vanzelf gaat, is er geen noodzaak voor een strategie, denkt men Nederlandse bedrijven kiezen steeds meer voor opbrengstverhoging werken en het nut niet inzien van een dergelijk plan. Het gevaar is dan echter dat je als bedrijf geen duidelijke koers vaart. Je kunt niet met alle winden meewaaien, wat een bedrijf kwetsbaar maakt. Daarnaast kun je met name op het gebied van investeringen de verkeerde keuzes maken. Daarentegen hoeft een gekozen strategie ook niet voor altijd vast te staan, meent De Rooij. Afhankelijk van veranderende omstandigheden kan een strategie worden aangepast. Het is sowieso goed om je strategie jaarlijks te evalueren en desnoods bij te stellen. Per bedrijf anders DLV Plant probeert telers hierbij te helpen. Wij hebben specialisten in dienst op het gebied van strategie. Zij kunnen ondernemers die dat willen hierbij ondersteunen. Bij enkele vaste klanten gebeurt dat nu al iets meer, maar over het algemeen wordt nog te weinig van die dienst gebruik gemaakt. De Rooij geeft aan dat de basis voor een advies altijd bij het bedrijf zelf ligt. Welke visie heeft het bedrijf naar de toekomst en wat zijn de doelstellingen? Aan die visie hangen we vervolgens een strategie op. En uiteraard is die strategie per bedrijf verschillend. Je bepaalt bijvoorbeeld waar de sterke en zwakke punten van het bedrijf liggen, welke type ondernemer hij is en waaruit zijn netwerk bestaat en gebruikt dat als uitgangspunt. Gedurende zo n strategie sessie kunnen de doelstellingen ook veranderen, maar uiteindelijk zullen deze SMART worden gemaakt, dat wil zeggen specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdsgebonden. Overigens signaleert DLV Plant verschillen tussen potplantentelers in Nederland en daarbuiten. In het buitenland komen planten vaak niet voor de klok. Daardoor worden telers meer gedwongen om na te denken over hun afzet. Daar komt bij dat we in Nederland lange tijd veel nadruk hebben gelegd op de kostprijs, terwijl dat in het buitenland veel minder het geval was. Ook in Nederland zien we nu een omslag plaatsvinden, waarbij er minder wordt gekeken naar kostprijs en meer naar opbrengstverhoging. [15

16 16] De beste zijn Een potplantenkwekerij die haar producten wél volgens een duidelijke strategie in de markt zet, is Solis Plant uit s-gravenzande. Het bedrijf produceert sinds 2009 Rosalina kalanchoë in de potmaat 10,5 cm en zet daarbij vol in op kwaliteit. Tijdens de FloraHolland Trade Fair in Aalsmeer lanceerde Solis Plant afgelopen maand ook haar eigen kwaliteits concept Le Chic. Een exclusief label waaronder enkel kalanchoë s van de aller zwaarste kwaliteit worden verkocht. Toch duurde het ook bij Solis Plant enige tijd voordat een afzetstrategie werd geformuleerd, geeft directeur René van Dop aan. Toen wij begonnen, hadden wij nog geen duidelijke keuze gemaakt. We kwamen uit de paprikateelt en moesten onze weg nog vinden in de potplanten. Je gaat dan voorzichtig de markt op en komt vervolgens bij klanten terecht door je houding en werkwijze. Maar toen we de boel eenmaal op de rit hadden, gingen we ons afvragen hoe het nu verder moest en waar we heen wilden. Op dat moment hebben wij ervoor gekozen om de beste te zijn. Om te gaan voor kwaliteit en hogere kosten voor lief te nemen. Van Dop zou collega s die hun richting nog moeten bepalen datzelfde willen adviseren. Vraag jezelf eerst af: wat heb ik, wat kan ik en wat wil ik? Als je daar antwoord op geeft, hoeft het vaak niet moeilijk te zijn om keuzes te maken. Wel had de keuze die Van Dop zelf binnen het bedrijf maakte ook directe gevolgen. Het zorgde er onder andere voor dat wij onze klantenkring moesten aanpassen. Bij ons kan men niet meer voor een dubbeltje op de eerste rij zitten. Wij wilden niet meer concurreren op prijs, maar op kwaliteit. Klanten konden daar in meegaan of moesten afhaken. Maar toen we die strategie vol overtuiging gingen uitzetten, kregen we daar vanuit de markt ook veel waardering voor. Waardoor we vanzelf ook nieuwe klanten wisten aan te trekken. Van Dop moet dan ook concluderen dat het kiezen van een duidelijke richting goed is geweest voor het bedrijf. Bij het Wij hebben veel vertrouwen bij onze klanten gekweekt Campagnebeeld van het nieuwe Le Chic-concept van Solis Plant bepalen van onze strategie hebben we onze sterke en zwakke punten in kaart gebracht. Dat geeft je als ondernemer goed inzicht in de mogelijkheden die je als bedrijf hebt. En als je dan eenmaal een richting opgaat, moet je ook koersvast blijven en achter je keuzes blijven staan. Dat hebben wij ook gedaan en daarmee hebben wij veel vertrouwen bij onze klanten gekweekt. En dat geeft ook weer rust binnen je eigen bedrijf. Vaak geen noodzaak Daarentegen herkent Van Dop het beeld wel dat Erik de Rooij van DLV Plant schetst. Ook hij ziet dat veel collega-bedrijven het nalaten om een afzetstrategie te kiezen. En veelal zijn die bedrijven op de lange termijn minder succesvol dan kwekerijen die wel een richting hebben gekozen. Bij sommige bedrijven gaat het in eerste instantie allemaal vanzelf. Ze kweken hun plantjes en weten die ook te verkopen. Zolang dat goed gaat, is er dus ook geen directe noodzaak om een strategie te bepalen, wordt dan gedacht. Maar Van Dop kent voorbeelden van potplantenbedrijven die hierdoor in de problemen kwamen. Bij gebrek aan een strategie, ontbreekt het vaak ook aan een duidelijk beeld van de markt. En dan weet je dus ook niet wat er allemaal op je afkomt als je beslissingen neemt met betrekking tot de grootte van je bedrijf of de afzet. Toch ziet Van Dop wel wat veranderen in de potplantensector. Steeds meer ondernemers zijn zich bewust dat een afzetstrategie noodzakelijk is en maken een keuze tussen kwaliteit en kostprijs. Daarbij is het ook belangrijk om naar de omstandigheden te kijken waarin je als bedrijf opereert. Wij zitten in het Westland en hebben een vrij nieuwe kas die niet goedkoop is gebouwd. Dan is het lastig om voor een lage kostprijs te gaan. Aangezien wij de kennis en kunde in huis hebben om een goed product te maken, was het feitelijk een optelsom om tot de juiste strategie te komen.

17 Column Leo van der Lans Echt duurzaam zijn Leo van der Lans is directeur van kwekerij Lans, dat op zes locaties in totaal 52 hectare trostomaten teelt. Lans nam mede het initiatief tot oprichting van Greenpack, NL Jobs en Nitea. Duurzaamheid is de laatste jaren een gewild item geworden in onze maatschappij. Zowel de politiek als het bedrijfsleven gebruiken dit item graag en veel. Prachtige indicatieven worden uitgedacht. De laatste jaren is het ook een goed gebruik geworden om ook als particulier hier aan mee te werken. We zien overal zonnepanelen op de daken verschijnen. Maar wat doen politiek en bedrijfsleven? Willen zij ook naar een duurzame samenleving? Of kijkt men alleen maar wat het oplevert? Het lijkt meer op dat laatste. Want waarom geeft de Nederlandse staat subsidies aan kolencentrales? Onder het motto kolen is een natuurlijke stof, dus levert dit groene energie op. Ineens is de uitstoot blijkbaar niet zo belangrijk meer. Op zijn minst opmerkelijk, omdat in de eind zestiger en begin zeventiger jaren grote (investering)subsidies werden gegeven om het overschaken van allerlei kolengestookte installaties over te laten schakelen op gas. We kregen toen te horen dat gas erg schoon was en de uitstoot vele malen minder schadelijks was dan bij kolen. En dan worden nu opnieuw subsidies (ons eigen geld) verstrekt op de gemaakte energie door kolen. Je vraagt je toch af wat hier achter zit Ook worden ontzettend veel subsidies gegeven voor de energie van windmolens en zonnepanelen. Hiervan kunnen we in ieder geval zeggen dat het om hele schone energie gaat. En dat is toch het uitgangspunt van duurzaamheid? Enig nadeel is dat de zon en de wind wel eens verstek laten gaan in ons land. En wat dan? Dan hebben we altijd nog onze gasbel. Of die van Rusland. Alleen, willen we hier wel van afhankelijk blijven? Een oplossing die ik zou willen aandragen, is de volgende: Laten we in heel Nederland snel gaan boren naar aardwarmte. We kunnen naar 2,5 kilo meter of zelfs naar 4 kilometer diepte toe. Bij 2,5 kilometer kunnen we tien tot twintig procent van de samenleving van energie voorzien. Bij 4 kilometer is dat zelfs veertig tot vijftig procent. We hebben met de NAM een maatschappij in huis die weet hoe het moet. Zij boren al sinds de begin zestiger jaren naar alles wat in de grond zit. Zij hebben ook de infra structuur aangelegd voor ons gasnet. Als de overheid dit nu eens beetpakt. Zij kunnen subsidie geven om de infrastructuur voor een aard warmtenet aan te leggen. Niet veel anders dan de aanleg van het gasnet begin jaren zeventig. Onze onafhankelijkheid voor de inkoop van energie wordt dan een stuk kleiner. Naast de wind- en de zonne-energie kunnen we dan weer voor een belangrijk deel over eigen energie beschikken. En het is nog eens écht duurzaam ook! [17

18 18] Ik kreeg al vroeg mee hoe het is om ondernemer te zijn Al van jongs af aan wist Irma Zwinkels wat ze wilde; een eigen glastuinbouwbedrijf. Dat doel bereikte ze al op jonge leeftijd. Inmiddels is ze mede-eigenaar van paprikabedrijf Zwingrow dat negen hectare groot is. Zwinkels vertelt over de afgelopen jaren, de spannende tijd door de vondst van de snuitkever bij bedrijven in de omgeving, kleine ergernissen en de afspraak met haar man. Ellis Langen in gesprek met Irma Zwinkels van Zwingrow

Nieuwsbrief P8. Inhoud. De komende 50 jaar. Nummer 9, oktober - november 2013. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. De komende 50 jaar. Nummer 9, oktober - november 2013. Ondernemend Paprika Inhoud Inleiding Thijs Jasperse: De komende 50 jaar 1 Donderdag 12 december 2013: Bijeenkomst 50 jaar paprika in Nederland 2 P8 aanwezig tijdens Fruit Attraction in Madrid 3 Nationaal Voedingsdebat voor

Nadere informatie

Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be

Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be Wie zegt baksteen in de maag, denkt aan Luc D. (46). Bouwen zit in zijn bloed. Nadat hij zijn eerste woning had gerenoveerd, wilde

Nadere informatie

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Mij is gevraagd iets te vertellen over onze pogingen om rendement in de bedrijfsvoering te verbinden met duurzaamheid. Dat is vooral een kwestie om met boerenverstand

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011 De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G Datum 05 april 2011 EMT debat 5 apr. 2011 Stef Huisman & Sjaak Bakker Economisch belang glastuinbouw Glastuinbouw Ned - Groente & Bloemen Areaal 10.000

Nadere informatie

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak 26-03-2015 Toespraak van de staatssecretaris Dijksma (EZ) bij het Groentecongres op 26 maart 2015 in het World Trade Centrum in Rotterdam.

Nadere informatie

Aandacht voor bouw en techniek

Aandacht voor bouw en techniek Semigesloten kassen Aandacht voor bouw en techniek AVAG-projectgroep om knelpunten van de semigesloten kas op te lossen Wat zijn de knelpunten? Interview met telers met een semigesloten kas Waarom semigesloten

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen

Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 In opdracht van: Begeleidende groep

Nadere informatie

Presentatie LANS. Woensdag 25 oktober 2013 Innovatieworkshop Watermanagement in de Agro keten

Presentatie LANS. Woensdag 25 oktober 2013 Innovatieworkshop Watermanagement in de Agro keten Presentatie LANS Woensdag 25 oktober 2013 Innovatieworkshop Watermanagement in de Agro keten Inhoud presentatie 1. Het bedrijf Lans 2. Teelt en arbeid en water 3. Energie en belichten 4. Verpakken en markt

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

Social Media in de Tuinbouw. Social media in de Tuinbouw

Social Media in de Tuinbouw. Social media in de Tuinbouw Social media in de Tuinbouw Inleiding: Dit onderzoek is uitgevoerd door Jan-Peter Steetskamp, in opdracht van Mariëlle van Leeuwen, zelfstandig professional op het gebied van marketing en online communicatie

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

De milieu-impact van al deze overbodige kilometers verschilt van voertuig tot voertuig. Dit komt omdat niet elk voertuig evenveel CO 2

De milieu-impact van al deze overbodige kilometers verschilt van voertuig tot voertuig. Dit komt omdat niet elk voertuig evenveel CO 2 Groenten en fruit van het seizoen Wie door de groenten- en fruitafdeling van de lokale supermarkt loopt, krijgt vaak het gevoel dat de wereld aan zijn voeten ligt. Je vindt er boontjes uit Kenia, tomaten

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

We weten nu hoe duur natuur in Drenthe is

We weten nu hoe duur natuur in Drenthe is We weten nu hoe duur natuur in Drenthe is De provincie Drenthe voert de Digitale Keten Natuur stapsgewijs in. Het afgelopen jaar is hard gewerkt aan de digitalisering van natuurbeheerplannen. Beleidsmedewerker

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Een duurzame boodschap. Duurzaamheidsbeleid en resultaten over 2013

Een duurzame boodschap. Duurzaamheidsbeleid en resultaten over 2013 Een duurzame boodschap Duurzaamheidsbeleid en resultaten over 2013 Een duurzame koers als familiebedrijf Jumbo is een echt familiebedrijf, dat middenin de samenleving staat. Daar zijn we trots op. Een

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Duurzaamheidk mpas Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-, voedsel- en economische

Nadere informatie

Productmarktplan Snijhortensia 2015-2016 Meer waarde toevoegen? floraholland.com

Productmarktplan Snijhortensia 2015-2016 Meer waarde toevoegen? floraholland.com Productmarktplan Snijhortensia 2015-2016 Meer waarde toevoegen? floraholland.com Inhoudsopgave Samenwerken aan initiatieven 3 Wat kan FloraHolland voor u betekenen 5 Van producttafel naar productmarktplan

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in LINDA AMMERLAAN KINDERVOEDINGSCOACH Inleiding Wie ben ik? Als moeder van 2 kinderen weet ik hoe lastig het is om in deze tijd je kinderen gezond te laten opgroeien.

Nadere informatie

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner:

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner: Boetseweg 47 7895 AV Roswinkel telefoon: 0591 785 780 www.jolandalinders.com e-mail: info@jolandalinders.com IBAN: NL32 KNAB 0729 6439 99 BIC: KNABNL2H KvK nummer: 59561742 BTW nummer: NL155366701B02 Alsjeblieft!

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Optimaal gebruik van CO 2

Optimaal gebruik van CO 2 Optimaal gebruik van CO 2 Energiek2020 Event, 17 maart 2011 Anja Dieleman Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Trends CO 2 balans van de kas Effecten van CO 2 op groei Fysiologisch effect van CO 2 :

Nadere informatie

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS kok boer vader ondernemer IK BEN VADER, KOK, BOER EN ONDERNEMER. Het verhaal dat ik vandaag ga vertellen: Ik ben, kok, boer en ondernemer. JEUGD KEUZES, KEUZES, KEUZES. ACHTERGROND:

Nadere informatie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Handelsplatform, marktplaats voor energie in de tuinbouw De glastuinder van nu is een allround manager die van alle markten thuis moet zijn om zijn bedrijf economisch

Nadere informatie

IMPERFECTIE. ReinhaRD OMARM DE. 7 groei- WieseMann. FaCtORen ECONOMIE. WESTaS OPRICHTER. special. safe-ice zie pagina 25. SuccESVoL MOBILISEREN?

IMPERFECTIE. ReinhaRD OMARM DE. 7 groei- WieseMann. FaCtORen ECONOMIE. WESTaS OPRICHTER. special. safe-ice zie pagina 25. SuccESVoL MOBILISEREN? jaargang elf nummer n ReinhaRD WieseMann OPRICHTER UNPERFEKTHAUS OMARM DE IMPERFECTIE printport en andere innovaties voor de logistieke WESTaS SuccESVoL HEroNTWIKKELEN? KIES VOOR MuLTI- FuNCTIONaLITEIT

Nadere informatie

De Wandelende Klimaatbox

De Wandelende Klimaatbox De Wandelende Klimaatbox Draadloze sensornetwerken in de kas Jos Balendonck NVTL studiedag, 10 maart 2015, Hof van Wageningen Robuuste agroproductiesystemen techniek voor een weerbare agrosector Sectie

Nadere informatie

Kijk voor uw agent of HortiMaX vestiging op www.hortimax.com. Meer dan een beter rendement

Kijk voor uw agent of HortiMaX vestiging op www.hortimax.com. Meer dan een beter rendement Kijk voor uw agent of HortiMaX vestiging op www.hortimax.com Meer dan een beter rendement 3 Dynamische wereld De wereld verandert. De behoefte aan kwalitatief hoogwaardig en duurzaam geproduceerd voedsel

Nadere informatie

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011 Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs December 2011 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-,

Nadere informatie

Proposities voor Comfortabel leven

Proposities voor Comfortabel leven Proposities voor Comfortabel leven Concrete concepten voor installateurs en andere partijen in de markt Juni 2012 1 De zeven proposities voor comfortabel leven in één oogopslag 2 3 Patrick en Jolanda zijn

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken Finext Finext is een club van hondertachtig mensen die diensten verlenen aan financiële afdelingen binnen profit en non-profit organisaties. Eén van de echte kenmerken van Finext is dat er geen regels

Nadere informatie

Studiebijeenkomst marktgericht fruittelen

Studiebijeenkomst marktgericht fruittelen Studiebijeenkomst marktgericht fruittelen introductie Guido van Veldhoven Getrouwd 4 kinderen Fruitteler in de vennootschap met ouders Hardfruitteler appels peren Hoofdrassen elstar conference Geen heden

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Waar kies jij voor? Spring je de meeste dagen van de week enthousiast je bed uit, verwachtingsvol

Waar kies jij voor? Spring je de meeste dagen van de week enthousiast je bed uit, verwachtingsvol Het gaat bij zingeving helemaal niet om ingewikkelde en grootse dingen, maar juist om die kleine dingen die iedereen herkent. Zoals een taxichauffeur die zijn zingeving niet haalt uit mensen van A naar

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Ons energiegebruik (warmte) Redenen om warmte in de kas te brengen 1. Setpoint verwarmen handhaven 2. Gewas

Nadere informatie

EINDVERSLAG. FLOWERS en FOOD. Blauwdruk voor ketenregie in de aspergeteelt

EINDVERSLAG. FLOWERS en FOOD. Blauwdruk voor ketenregie in de aspergeteelt EINDVERSLAG FLOWERS en FOOD Blauwdruk voor ketenregie in de aspergeteelt 30 september 2014 Inhoudsopgave 1. Aanleiding... 3 2. Uitgevoerde activiteiten en behaalde resultaten... 3 Fase A voorbereiding

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen internationale spelers in de energie branche. Kavels te koop tussen 2.000 en 27.000 vierkante

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

JIJ ÈN JOUW ZORGPLAN. Rapport over de toetsing van zorgplannen. Uitgevoerd en opgeschreven door Stef Harweg en Antoinette Meys

JIJ ÈN JOUW ZORGPLAN. Rapport over de toetsing van zorgplannen. Uitgevoerd en opgeschreven door Stef Harweg en Antoinette Meys JIJ ÈN JOUW ZORGPLAN Rapport over de toetsing van zorgplannen Uitgevoerd en opgeschreven door Stef Harweg en Antoinette Meys Jij èn jouw zorgplan 01-09-2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Het onderzoek 4

Nadere informatie

1. Even voorstellen 2. Van Producent naar consument, of 3. Hoe denkt Retail de komende jaren in te vullen? 4. De vragen die regelmatig leven:

1. Even voorstellen 2. Van Producent naar consument, of 3. Hoe denkt Retail de komende jaren in te vullen? 4. De vragen die regelmatig leven: 26-02-2011 ZLTO AGENDA 1. Even voorstellen 2. Van Producent naar consument, of 3. Hoe denkt Retail de komende jaren in te vullen? 4. De vragen die regelmatig leven: Is er voor de supermarkt een belang

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Demokwekerij Westland. Het tuinbouw innovatiecentrum. Seminar Curaçao

Demokwekerij Westland. Het tuinbouw innovatiecentrum. Seminar Curaçao Demokwekerij Westland Het tuinbouw innovatiecentrum Seminar Curaçao Even voorstellen: Peet van Adrichem Techneut / Kweker Directeur Demokwekerij Westland Programma: 1.Tuinbouw Nederland / Westland 2.Bedrijf

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Tussen hoop en vrees. Nummer 2, maart 2015. Ondernemend Paprika

Nieuwsbrief P8. Inhoud. Tussen hoop en vrees. Nummer 2, maart 2015. Ondernemend Paprika Inhoud Inleiding Thijs Jasperse 1 Testbedrijven gezocht voor e-learning module P8 2 Rapportage Spanje Paprika - Nummer 1 2 Marktinformatie Israël 3 Kom in de Kas 4 Colourfultaste op nieuwe shirts voetbalteam

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Nieuwe Energie Aanboren PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Verduurzaming van onze energievoorziening hapert De zekerstelling van onze energievoorziening is één van de grootste uitdagingen voor

Nadere informatie

Wat maak jij. morgen mee MBO. Plantenteelt. incl. Sierteelt

Wat maak jij. morgen mee MBO. Plantenteelt. incl. Sierteelt Wat maak jij morgen mee MBO incl. Sierteelt Morgen is groen bij AOC Oost Morgen is groen bij AOC Oost. En dat is maar goed ook. We hebben een groene wereld nodig, waarin jij en je omgeving goed kunnen

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

SOCIAL RESPONSIBILITY

SOCIAL RESPONSIBILITY SOCIAL RESPONSIBILITY LID WORDEN SAMEN JE EIGEN WINDMOLEN Tegenwoordig draait alles om duurzaamheid en groen. Een goede tijd voor de Windcentrale. We weten allemaal dat er ergens stroom en energie vandaan

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Rapportage Drijfveren. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Drijfveren. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Drijfveren Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Drijfveren (QDI) 2 Wat motiveert jou? Wat geeft jou energie? Waardoor laat jij

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

ToplandLandbouwPolis. Een Topformule voor de agrarische ondernemer. Reken daar maar op.

ToplandLandbouwPolis. Een Topformule voor de agrarische ondernemer. Reken daar maar op. ToplandLandbouwPolis Een Topformule voor de agrarische ondernemer Reken daar maar op. Inhoud Alles in één keer goed geregeld helder en overzichtelijk 2 Eén polis, één premie, één set voorwaarden 3 Eigentijdse

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Succes is een keuze Het verschil maken op de vakbeurs

Succes is een keuze Het verschil maken op de vakbeurs Succes is een keuze Het verschil maken op de vakbeurs Wat maakt u succesvol op een vakbeurs? Hoe krijgt u een goede klantenstroom op gang? Door alleen uw geweldige diensten of uw betrouwbare producten

Nadere informatie

Organisatie van werkzaamheden

Organisatie van werkzaamheden Organisatie van werkzaamheden Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Rubus Opleidingspartners, Richard Prins Inhoudelijke redactie: Jessica Satink

Nadere informatie

STICHTING VELDLEEUWERIK

STICHTING VELDLEEUWERIK TEGEARRE DJOERSAAM STICHTING VELDLEEUWERIK Stichting Veldleeuwerik is een uniek samenwerkingsverband tussen telers en verwerkende bedrijven om actief duurzame akkerbouw en -productie te stimuleren. Niet

Nadere informatie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie ld be e or Vo WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie Stichting Lezen & Schrijven t 070 302 26 60 www.lezenenschrijven.nl Auteur Elma Draaisma Vormgeving 7Causes Eindeloos Medeauteurs en klankbordgroep

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

EEN LEVEN LANG LEREN

EEN LEVEN LANG LEREN EEN LEVEN LANG LEREN Martin van der Dong, 48 allround operator mengvoeder Agrifirm, Meppel Waarom ben je een EVC-traject gaan volgen? Wat was je motivatie? Mijn werkgever Agrifirm besloot om voor alle

Nadere informatie

Het Marketingconcept: Tevreden klanten: Geintegreerde aanpak:

Het Marketingconcept: Tevreden klanten: Geintegreerde aanpak: Inhoud Inhoud... 1 Het Marketingconcept:... 2 Tevreden klanten:... 2 Geintergreerde aanpak:... 2 Behoeftengeoriënteerd werkterrein:... 3 Concurentieanalyse:... 3 Marktonderzoek:... 3 Winstbijdrage:...

Nadere informatie

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Seizoen 2009/2010 Inhoudsopgave Algemeen............................................................................................................... 3 Areaalgegevens

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Drenthe Growers BV Inge de Vries en Peter Bergsma. Ondernemingsplan. Warmoesweg nr. 5

Drenthe Growers BV Inge de Vries en Peter Bergsma. Ondernemingsplan. Warmoesweg nr. 5 1 Drenthe Growers BV Inge de Vries en Peter Bergsma Ondernemingsplan Warmoesweg nr. 5 2 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Samenvatting 3. Persoonlijk 4. Technische punten 5. Plan van aanpak 6. Conclusie 3

Nadere informatie

Verover Europa via Amazon

Verover Europa via Amazon Verover Europa via Amazon Verover Europa via Amazon Zonder investeringen en taalbarrières verkopen over de grens. Het handboek dat precies vertelt hoe. Marco Coninx Verover Europa via Amazon Copyright

Nadere informatie

Als u zaken doet met de overheid...

Als u zaken doet met de overheid... Als u zaken doet met de overheid... Het duurzame inkoopbeleid van de overheid Duurzaamheid staat hoog op de agenda van de overheid. Om de markt voor duurzame producten te stimuleren, geeft zij zelf het

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

ondernemers B&R Bouwgroep Een buitenbeentje in de traditionele bouwwereld

ondernemers B&R Bouwgroep Een buitenbeentje in de traditionele bouwwereld Voka Kamer van Koophandel Kempen maandelijks magazine jaargang 29 nr 4 april 2014 B&R Bouwgroep Een buitenbeentje in de traditionele bouwwereld Verschijnt maandelijks (niet in juli en augustus) P. 309988

Nadere informatie

Nieuwe werken in gemeenten. Hype of blijvertje. Tekst: Karlien Haak / Fotografie: Kees Winkelman

Nieuwe werken in gemeenten. Hype of blijvertje. Tekst: Karlien Haak / Fotografie: Kees Winkelman Nieuwe werken in gemeenten Hype of blijvertje Tekst: Karlien Haak / Fotografie: Kees Winkelman Het Nieuwe Werken blijft in 2013 populair in gemeenten. Het is voor veel van hen een antwoord op de vraag

Nadere informatie

januari 2013 In gesprek met Sander van Voorn en Berry Philippa Innovatiemotor ondersteunt ambities veredelaars

januari 2013 In gesprek met Sander van Voorn en Berry Philippa Innovatiemotor ondersteunt ambities veredelaars 1 In de stichting werken bedrijven en organisaties uit de veredelingssector januari 2013 Stichting In gesprek met Sander van Voorn en Berry Philippa Innovatiemotor ondersteunt ambities veredelaars Sander

Nadere informatie

Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika

Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika Ruud Maaswinkel Marcel Raaphorst Leo van der Valk Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector Glastuinbouw December 23 Projectnummer 4174621 23 Wageningen,

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING VMBO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING Mensen maken op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen ontstaan uit resten

Nadere informatie

Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel

Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel Duurzaamheid speelt een steeds belangrijkere rol in onze maatschappij. Vaak vanuit het besef dat het verstandig is om anders om te gaan met onze aarde. Op het gebied

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie