Energiebesparing en verduurzaming

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energiebesparing en verduurzaming"

Transcriptie

1 Thematrack 2 Seminar Zorg voor Energie Energiebesparing en verduurzaming

2 Piet Visser - Programmamanager Vastgoed Ziekenhuisgroep Twente - Bestuurslid NVTG

3

4

5

6

7 Enkele producten NVTG : - Jaarlijks in april 2 daags congres - In 2016 IFHE Wereldcongres Den Haag - 7 regionale kringen - In oktober studiedag - In november 3 regio masterclasses - Maandblad FMT in de gezondheidszorg - etc.

8 Ook NVTG Lid worden? Of wellicht media sponsor? Vraag even mijn kaartje. of geef mij uw kaartje.

9 Roberto Traversari TNO Dutch Centre for Health Assets

10 Kansen voor de zorg - Het moet en kan een onsje minder - Roberto Traversari

11 11 28 november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg Het moet minder; omdat energietarieven door veel onzekere factoren worden bepaald

12 12 28 november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg Peak Oil: de productie van olie zit op zijn max World oil production (EIA Monthly) for crude oil + NGL. The median forecast is calculated from 14 models that are predicting a peak before 2020 (Bakhtiari, Smith, Staniford, Loglets, Shock model, GBM, ASPO-[70,58,45], Robelius Low/High, HSM). 95% of the predictions sees a production peak between 2008 and 2010 at mbpd

13 13 28 november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg Schaarse middelen zijn duur: de energieprijs zal toenemen

14 14 28 november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg Waar zit het potentieel In ziekenhuizen kan met beperkte maatregelen zeker 12,5% energie worden bespaard (besparen zonder investeren) Uit de masterclass is gebleken dat er veel kansen liggen op de gebieden: Verlichting Ventilatie Temperatuurregeling Bevochtiging Stoomsysteem Opwekking koude Effectiviteit van de maatregel (geschat) Hoog Laag

15 15 28 november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg Maak energiestromen inzichtelijk en volgen deze Verlichting: ca 40% van het elektriciteitsgebruik. Toepassen energiezuinige verlichting, dag nacht schakeling, aanwezigheidsschakeling, ruimtes apart schakelen Ventilatoren: ca 35% van het elektriciteitsgebruik ventilatievoud (vraaggestuurd functiegericht, nachtschakeling, etc. -) Luchtbevochtiging: ca 75% van de stoomproductie Differentiatie in gewenste RV niveau s (functiegericht) Stoomketel voorzien van ECO, vervanging oude condenspotten, druk stoomketel verlagen, behoefte gebruiker, weerconditie, reductie ventilatievoud

16 16 28 november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg 40-50% van het totaalgebruik in de kantoor-, polien laboratoriumomgeving vindt buiten werktijd plaats Computers Koffie apparaten, beeldschermen Airco Kopieer apparaten/printers Koelkast, verlichting Slim schakelen heeft het gebruik buiten werktijd met 20-30% gereduceerd zonder verlies van gebruiksgemak (gebruikers hebben er niets van gemerkt). Van bewust uitschakelen naar bewust aanschakelen

17 17 28 november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg Verwarming Bevochtiging van de lucht kost veel stoom en dat kan vaak best wel minder Temperaturen voor verwarming kunnen best wel een graadje lager worden ingesteld Temperaturen voor koeling kunnen best wel een graadje hoger worden ingesteld Actief beleid op bedrijfstijden (verwarming en koeling gaan voor sluiting kantoren en políe s al uit.

18 18 28 november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg Duurzaamheid is concreet (good practice) Verlichting: Alle verlichting hoogfrequent Experimenten met LED Veel ruimten voorzien van aanwezichheidsdetectie en daglichtregeling Gedrag Veel periodieke aandacht om het thema energie tussen de oren te krijgen

19 19 28 november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg Duurzaamheid is concreet (good practice) Installatietechniek Toepassing van WKO Condensor koeling via natte koeltorens Twin-coils vervangen door warmtewielen Door contracten met van energiebedrijf (verplichte afname) geen verdere reductie mogelijk Optimaliseren stooklijnen (piep-regeling)

20 Techniek Organisatie november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg Stappenplan voor duurzame energiebesparing Financiën Gedrag/bewustwording 1. Ambitie 2. Organiseer de randvoorwaarden 6. Meet de effecten 5. Verduurzaam en pas opwekkers toe met een hoog rendement 4. Zet in op het voorkomen van gebruik Business case (TCO/LCC) 3. Inzicht in energiestromen

21 21 28 november 2012 Roberto Traversari Kansen voor de zorg Voor meer informatie: E. T M

22 Henk Veldhuis Ziekenhuis St. Jansdal Harderwijk

23 Zorg voor energie Creativiteit loont! Visie op energie-efficiëntie en toepassing van duurzame energie, ook buiten de terreingrens 28 november 2012 Henk Veldhuis, hoofd Huisvesting ziekenhuis St Jansdal Harderwijk

24 Karakteristieken ziekenhuis Verzorgingsgebied Primair: Harderwijk, Ermelo, Putten, Nunspeet, Zeewolde en Dronten Secundair: Nijkerk, Barneveld en Elburg 341 bedden Personeel 1754 medewerkers 127 medisch specialisten Productiegroei (2011 t.o.v. 2010) Poliklinisch 6% Klinische opnamen 6% Dagverpleging 7% Patiënteenheden 6%

25 Marktaandeel opnamen (klinisch en dag) verzorgingsgebied St Jansdal 2011 Tussen haakjes staat de verandering van het marktaandeel in procentpunten ten opzichte van 2010

26 Marktaandeel poliklinisch verzorgingsgebied St Jansdal 2011 Tussen haakjes staat de verandering van het marktaandeel in procentpunten ten opzichte van 2010

27 Gerealiseerde aanpassingen energiebeheer tussen 1990 en heden 1993 Extra noodstroom aggregaat (op aardgas) (advies DWA) 1996 Levering warmte aan school (advies DWA) 1996 Realisatie koude opslag in de bodem (advies DWA) 1999 t/m heden Diverse aanpassingen aan installatie waaronder: a. Ventilatie schakelingen (klokprogramma s op toeren) b. Thermoguards in luchtbehandeling geplaatst (tevens warmte wielen regeling verbeterd!) c. Energiezuinige hoogfrequente verlichting (T5) en nu LED verlichting. d. Windturbines (2 stuks) geplaatst in 2011

28 (ver)nieuwbouw Centrale hal Reactivering (De Klimop) Begane grond Zorgfront: Dialysecentrum (i.s.m. Meander), poli Kaakchirurgie en Geboortecentrum 1 e verdieping Zorgfront: Perinataal centrum (moeder-kind) Parkeergarage

29 Interieur nieuwe parkeergarage (581 auto s) voorzien van totale led verlichting en detectie per parkeerplaats

30 Bouwen in de toekomst Bouwdeel L Renovatie OK-complex/nieuwbouw OK-complex Renovatie kliniek (340 -> 380 bedden?) Dagcentrum/bouwdeel Z Diverse interne verbouwingen

31 Renovatie en upgrading energiecentrale Bestaande energiecentrale Gerenoveerde energiecentrale

32 Van oud naar nieuw In is de installatie omgebouwd OUDE SITUATIE NIEUWE SITUATIE 2x trafo 2x 630 kva 2x WKK 2x 285 Kw 1x noodstroom gas 300 Kw geen afgassenketel geen ECO s 1 absorptie koelmachine 300KW 2 koeltorens 2 x 400 KW geen UPS, wel accu batterijen Hoofdverdeler 1500 amp. 2 stoomketels 2x 2500 KW 2x trafo (1x 630 kva + 1x 1000 kva) 2 WKK s 2 X 484 kwe 1 noodstr. diesel aggregaat 1200 KWe 1 afgassenketel 600 KWt 2 ECO s 2 x 110 kwt 1 absorptie koelmachine 700 KW 2 koeltorens 2 x 1200 KW Dynamische UPS 5 x 240 KWe Hoofdverdeelinrichting max amp. 2 stoomketels 1x 2500 KW

33 Eerste plannen voor vervanging WKK s en UPS Het initiatief voor het vervangen van de aanwezige WKK's is in 2002 ontstaan onder andere als gevolg van het aanscherpen van de milieueisen door de overheid. Voor het plan verder werd uitgewerkt, zijn er door drie adviesbureaus rapporten opgesteld om de vraag te beantwoorden wat de beste strategie voor de toekomst was: Technical management juni 2003 toekomstige energievoorzieningen St Jansdal Ziekenhuis Kema Arnhem januari 2004 Second opinion toekomstvisie WKK Ziekenhuis St Jansdal Kema Arnhem februari 2004 Toepassing duurzame energiebronnen St Jansdal Kema Arnhem januari 2005 Energievoorzieningen St Jansdal verkennende rapportage voor outsourcing Verwey Oosterhout Voorstel kostenbesparing door vervanging van de WKK-installatie t.b.v. St Jansdal Ziekenhuis te Harderwijk Toetsing door College Bouw Ziekenhuis voorzieningen

34 Energiebehoefte schema juli 2007 Energie behoefte Onderdeel / Gebouw BVO M² Pe (kwe) Pth (kwth) Pk (kwk) Huidig gebouw (basis) ,00 932, ,43 900,00 a.h.v. m² gelijk aan (ba Huidig Landstede (randmeer) school ,65 - Berekende waarde Uitbreidingschool (aangenomen m²) 1.000,00-46,61 - Middels meting bepaal Poli B + SEH 2.950,00 94,05 137,49 90,83 Ingeschate waarde Zorgfront (zorggerelateerde functies) 2.750,00 87,68 128,17 84,67 Centale hal 400,00 12,75 18,64 12,32 Poliklieniek voorzijde 780,00 24,87 36,35 24,01 Dagcentrum/POK 900,00 28,69 41,95 27,71 1 Noord 950,00 30,29 44,28 29,25 Renovatie kliniek 1.940,00 61,85 90,42 59,73 Dakopbouw 144,00 12,60 18,00 15,00 HAP 325,00 10,36 15,15 10,01 Zorggroep Noordwest Veluwe 4.293,00 136,87 429,00 300,00 Reserve? (nieuwbouw) 1.000,00 31,88 46,61 30,79 Parkeergarage ,00 84,20 37,13 Totaal Energie behoefte zorg , , , ,30 Verbruik per m2 zorgfunctie 31,37 72,41 33,95 Totaal Energie behoefte incl Parkeergarage 1.548, , ,30 In middels is er wel e.e.a. gewijzigd : - mobiele MRI - zorgfront en reactivering vergroot t.o.v. eerdere planningen energie toenamen ca.150kw

35 Interne energieopwekking Interne opwekking Elektriciteit (MWh) Warmte (MWh) Koude (MWh) Totale hoeveelheid (MWh)

36 Intern verbruik Energie Intern energieverbruik ziekenhuis St Jansdal vloeroppervlak ziekenhuis totaal (m²) Elektriciteit (MWh) Verbruik per m² vloeroppervlak 0,19 0,19 0,18 0,11* 0,14 Warmte (MWh) Verbruik per m² vloeroppervlak 0,11 0,12 0,12 0,13 0,08 Koude (MWh) Verbruik per m² vloeroppervlak 0,07 0,07 0,06 0,08 0,06 Totale hoeveelheid (MWh) Verbruik totale energie per m² vloeroppervlak 0,373 0,385 0,369 0,394 0,290 * Tijdelijk NSA opgesteld buiten bemetering om i.v.m. ombouw in energiecentrale

37 Hoeveelheid per patiënten eenheid Energie en waterverbruik gerelateerd aan productie (gewogen patiënten eenheden) elektriciteit (kwh) warmte (kwh) koude (kwh) water (m3) * Een gewogen patiënteneenheid (gpe) is een gewogen gemiddelde van verpleegdagen, opnamen, dagopnamen en 1e polikliniekbezoeken Grafiek 1 Energie en waterverbruik gerelateerd aan productie ( gewogen patiënteneenheden*)

38 Totaalrendement energiegebouw over 2009 Totaal EG Verliezen overig Vrije koeling WKO s 0 (waardes in MWh) Stoom Diesel CV Gebouw Gas Landstede Elektra Absorber gkw 732 Totaal IN MWh Totaal UIT MWh Verliezen 3762 MWh Rendement 0,809 UPS E naar UPS 4674 MWh E uit UPS 4534 MWh Rendement 0,970 Verlies 140 MWh WKK zkm gkw 5,4 Bronnen Elektra electr. rendement WKK 1 0,371 electr. rendement WKK 2 0,372 GKW Geb. berekeningen : 1878 MWh Dieselolie (1 liter = 0, MWh) (MJ/3600 = MWh) ( cal. waarde = 31,65 Aardgas mj/m3) (m3 x 31,65 = MJ) Stoom (warmte inhoud 3,5 bar = 2510 KJ/kg) (kg x 2507 = KJ)

39 Verdeling verbruik over 2009

40 Totaalrendement energiegebouw over 2011 Verliezen overig 3128 Vrije koeling 439 (waardes in MWh) WKO s 1 Totaal EG Totaal IN MWh Totaal UIT MWh Verliezen 3128 MWh Rendement 0, Diesel Stoom 2133 Gas CV gebouw 4233 UPS E naar UPS E uit UPS Rendement Verlies 6796 MWh 6345 MWh 0,934 MWh 451 MWh 926 Elektra Landstede 2118 Absorber gkw 1223 WKK electr. rendement WKK 1 35,86 electr. rendement WKK 2 35,87 GKW Geb MWh zkm gkw 56,7 berekeningen : Dieselolie (1 liter = 0, MWh) (MJ/3600 = MWh) Bronnen Elektra Aardgas ( cal. waarde = 31,65 mj/m3) (m3 x 31,65 = MJ) Stoom (warmte inhoud 3,5 bar = 2510 KJ/kg) (kg x 2507 = KJ)

41 Verdeling verbruik over 2011

42 Totaalrendement WKK s over 2011 Straling + schoorsteenverliezen 2580 Noodkoelers 200 (waardes in MWh) HT 1536 Gas LT ECO s 667 Afgas ketels 3987 Elektra 5760 Eigen verbruik E 132 Energie gas IN Energie warmte UIT 7388 energie opgewekt elektra 5892 totaal uit Totaal verlies 2780 Totaal rendement 0,83

43 Aandeel opwekking over 2011 STOOM Opwekkers Afnemers Afgas ketel opgewekt 3987 Totaal stoom afgenomen huis 2133 Geproduceerd door ketels 6856 Stoom wisselaar tbv absorber 1241 TSA's 3482 Afgas ketel (totaal stoom opgewekt) 2133 gas Stoom Ketels (totaal afnemers) rendement 0,80

44 Enkellijnen diagram

45 Schema UPS MMU 1 bypass MMU 2 MMU 3 1 t/m 5 nu geïnstalleerd in MMU 4 MMU 5 MMU 6 MMU 7 uit in uitvoer

46

47 Vervangen NSA, AKM Transformator en HVK Bestaande NSA 285 KW elektrisch vermogen Nieuwe NSA 1500 KW elektrisch vermogen

48 Vervangen NSA, AKM Transformator en HVK 2e back-up stroomvoorziening tijdens ombouw Back-up koelmachine tijdens ombouw

49 Vervangen NSA, AKM Transformator en HVK Nieuwe absorptie koelmachine Nieuwe koeltorens geplaatst

50 Vervangen NSA, AKM Transformator en HVK Bestaande besturingskast en hoofdverdeler Nieuwe besturing en hoofdverdeler

51 Aanpassen bronnen koude opslag Bestaande bronnen zijn aangepast en uitgebreid en daardoor beter regelbaar. Tevens is de provinciale vergunning aangepast op het nieuwe vermogen en de waterverplaatsing.

52 Plaatsen afgassenketel en vervangen schoorstenen Restwarmte uit uitlaatgassen middels afgassenketel Plaatsen nieuwe schoorstenen

53 Afstudeerscriptie Daan Bording VU Amsterdam

54 Procentuele verdeling van de energieverbruikers van zes UMC s

55 Wettelijke maatregelen Milieubeheer Wet milieubeheer De Wet milieubeheer vereist dat maatregelen met een terugverdientijd van maximaal 5 jaar moeten worden uitgevoerd.

56 Ideëen ter verbetering Ideeën ter verbetering prio kosten Eerdere signalering van brand, heel lokaal (aspiratie detectiesysteem), met name in de ruimtes waar brand uitermate vervelend zou zijn; al of niet in combinatie met een veilige blusinstallatie (gas/ nevel/sproeischuim) zoals in de ICT-ruimte/telefooncentrale op te bewaken knooppunten. hoog Bestaande ring naar CHLK/BHLK verzwaren via andere route dan de huidige kabeltunnel. mid Op rail F of een ander strategisch punt (B of C) een NSA-aansluiting in de gevel maken. mid Het voorafgaand aan wijzigingen en investeringen in nieuwe (medische) technologie uitvoeren van een beoordeling gevolgen voor St. Jansdal. mid Het plaatsen van een generator op afdelingsniveau. laag Bij verdergaande uitbreiding van het ziekenhuis de energievoorziening elders plaatsen, zodat het ziekenhuis in geval van nood van twee kanten gevoed kan worden. laag Plaatsing van een extra NSA bij de tweede trafo, geënt op preferente groepen. laag Extra UPS voor BHLK. Voor bepaalde ziekenhuisonderdelen zoals de bloedmonsterband is een aparte UPS zinvol. laag Trafo T2 indien mogelijk voeden uit een ander net laag Optimale buffering van energie (m.n. warmte) laag Mogelijkheden ter besparing onderzoeken (zoals effectieve koeling ICT, etc.) laag Het verder automatiseren van de monitoring van de installatie, nu gebeurt nog veel handmatig. laag

57 Zijn er vragen?

58 Bedankt voor uw aandacht!

59 Ane Marten de Vries DWA

60

61 Besparen in de zorg? Neem een wko! Ing. A.M. de Vries DWA installatie- en energieadvies

62 Wat is een wko? Warmte- en koudeopslag in de bodem

63 Brontechniek Monobron twee verschillende zandlagen Open doublet zelfde zandlaag

64 Wko in de zorg I Aanleiding Hogere interne warmtelasten Uitbreiding in m 2 Beperking in uitbreiding E-vermogen Lagere exploitatiekosten

65 Wko in de zorg II Goede combinatie in relatie tot bedrijfsvoering Veel koudevraag Veel bedrijfsuren Ideale JBDK (veel basislast) Goede mogelijkheden tot koude laden: o luchtbehandelingsinstallatie o warmtepomp o droge koeler

66 Inpassing in bestaande bouw I Bestaand gekoeld waternet hergebruiken Was LTK (6-12), wordt HTK (10-18) Meer koeling leveren met bestaand net (uitbreiding in m 2 en hogere interne warmtelast)

67 Inpassing in bestaande bouw II Renovatie van LBK-installatie o Grotere gekoeldwaterbatterij Groter koelvermogen met een lage elektriciteitsverbruik (geen uitbreiding van E-aansluiting)

68 Praktijkvoorbeeld Instituut Verbeeten Tilburg TweeSteden ziekenhuis Tilburg

69 Instituut Verbeeten Hoge interne warmtelasten als gevolg van medische apparatuur Combinatie van nieuwbouw en renovatie bestaande bouw

70 Instituut Verbeeten Uitbreiding van zorgaanbieding; extra bestralingsbunkers, PET-CT scanner, bezoekersfaciliteiten

71 Instituut verbeeten Wko: 850 kw; 90 m 3 /h Geleverde hoeveelheid energie: circa 480 MWh Energiebesparing: kwe CO 2 -besparing: 57 ton per jaar

72 TweeSteden Ziekenhuis Renovatie van bestaande koelinstallatie Uitbreiding in koudevraag door interne verbouwingen Bestaande GKW-net hergebruikt

73 Twee Steden Ziekenhuis Koude laden: Luchtbehandelingskasten (in de bestaande kasten was ruimte voor grotere koelbatterijen) Droge koeler Efficiëntere warmteterugwinning ten opzichte van twin-coil

74 Twee Steden Ziekenhuis Bestaande wko uitgebreid met een nieuwe: (2 x 90 m 3 /h) Bestaande: koude laden en leveren Nieuwe: alleen koude leveren Geleverde hoeveelheid energie: circa 510 MWh Energiebesparing: kwe CO 2 -besparing: 16 ton per jaar

75

76 Hoe blijft ú op de hoogte van de prestaties van uw installaties?

77

78 Nu de praktijk

79 Seminar Zorg voor Energie Korte pauze

80 Jeroen Beks Cofely

81 Outsourcing; Kip van Columbus Jeroen Beks, Markt Directeur Healthcare 28 november 2012

82 Dilemma verandering zonder budget Splitsing Core Patient wordt klant Verandering Zorgketen Non core, wat gaan we hiermee doen!!! Catering, Facility Management Vastgoed wordt steeds meer gezien als faciliterend

83 Verschillende visies in de branche Facility Management Utility voorziening Core business Insteek op functionele outsourcing die Core business direct raakt Mantel W,E werk Energie inkoop Steeds meer vorming inkoopcombinaties om prijs te drukken, commodity inkoop

84 Outsourcing de kip van Columbus Andere relatie

85 Beweging op verschillende assen, de case Doel Financieel rendement Doel - Beschikbaarheid utilities Doel - Conditie installaties Middel - Energy Efficiency Sturen op totale energieverbruik en efficiëntie Doel is om binnen gestelde technische doelen het Financiele en technische rendement te maximaliseren. Middel - Asset Efficiency Sturen op beschikbaarheid en betrouwbaarheid Doel is de status van de installatie te borgen en deze storingsvrij te laten functioneren. 85

86 Onderliggende elementen warmte gas water electra Energie Centrale koude heet water warm water gas tapwater electra Tarieven Investering Instandhouding Rendement Tarieven SLA 27/11/1 2 86

87 Onze ervaring Outsourcing is een keuze en zorgt voor structurele kostendaling Breng focus aan op gemeenschappelijke doelen Durf te groeien in het partnership

88 Stelling Outsourcing klinkt interessant is een hype en brengt niets

89 Adriaan van Engelen Milieuplatform Zorgsector

90 Top down en bottum up Zorg voor Energie MPZ: Vereniging van intramurale zorginstellingen voor het stimuleren van een duurzame bedrijfsvoering Adriaan van Engelen, directeur Milieu Platform Zorgsector

91 Milieu Platform Zorgsector 75 intramurale instellingen lid - daarvan ruim de helft van alle ziekenhuizen - en een groeien aantal GGz en verzorgingsinstellingen Activiteiten: - ledendagen - werkgroepen: Monitoren, Afval, Gevaarlijke stoffen, Energie, Inkoop, Milieuzorg, Wetgeving, MVO 91

92 Duurzame bedrijfsvoering Stand van zaken in de zorgsector - de zorg loopt op milieugebied niet voorop - bij nieuwbouwprojecten gaat het redelijk - verder is het beleid meestal om te voldoen aan de minimum eisen van de wetgeving, weinig ambities op enkele uitzonderingen na 92

93 Duurzame bedrijfsvoering Oorzaken geringe aandacht voor milieu - De directie (RvB) uit haar ambitie niet - De directie (RvB) stuurt niet - Middenkader moet het vanuit haar budgetten zelf maar invullen - Middenkader heeft daarvoor overeenstemming nodig met de andere afdelingen, voordat er actie kan worden ondernomen 93

94 Duurzame bedrijfsvoering Oorzaken geringe aandacht voor milieu - De bruggen tussen de afdelingen ontbreken, waardoor dit intern gezien wordt als extra, want de directie vraagt er niet om milieu inkoop directie schoonmaak facilitair HRM 94

95 Bottum up - Tips doorkijken op - Milieubarometer - - Handige registratie tool en benchmark - Milieuthermometer Zorg: - checklist voor Zorg : alvast doen wat kan 95

96 Bottum up - Gewoon aan de slag - Draaiboek energiecampagne - Zoek de 15% positief ingestelden - Creatief met budgetten: energiebudget ook voor onderhoud en campagne 96

97 De Milieubarometer = Online Milieuregistratie-instrument Taartdiagram van een gemiddeld ziekenhuis en verzorgingshuis Bron = MPZ werkgroep Monitoren, zie ook 97

98 Milieuthermometer Zorg Voor ziekenhuizen, GGz en overige intramurale zorginstellingen. In 2012 zijn de eerste drie ziekenhuizen gecertificeerd: OLVG, Ziekenhuis Amsterveen en Gelre Ziekenhuizen. Verder gebruiken circa 50% van alle ziekenhuizen deze tool al voor hun jaarlijks milieuprogramma. Enkele tientallen verzorgingsinstellingen werken ermee. Amsta, Cordaan, en HVO-Querido, ZGAO, grote zorgkoepelorganisaties omarmen het systeem. 98

99 Milieuthermometer Zorg De Milieuthermometer is: - een milieuzorgsysteem in de vorm van een handige checklijst met criteria - certificeerbaar voor brons, zilver en goud; goud is gelijk aan Milieukeur door te voldoen aan alle verplichte en een x aantal extra criteria 99

100 op de website direct te raadplegen 100

101 17 Hoofdstukken met criteria 1 Milieumanagement 2 Energie 3 Water 4 Afvalwater 5 Bodem 6 Lucht 7 Afval 8 Hinder 9 Gevaarlijke stoffen 10 Catering 11 Reiniging 12 Vervoer 13 Inkoopbeleid 14 Verbouw/nieuwbouw 15 Groenbeheer 16 Papier 17 Textiel 101

102 Top Down Milieuthermometer Zorg Voor directies van GGz en overige intramurale zorginstellingen het handvat om in één zin taken te stellen en bruggen te slaag tussen afdelingen. Gelijk een goed basis voor aandacht energie 102

103 Top Down Milieuthermometer Zorg 103

104 Top Down Milieuthermometer Zorg Onze instelling gaat in 2014 op voor certificering op het gouden niveau - geen onnodige interne discussie - verbetering direct meenemen in lopend werk 104

105 105

106 Duurzame bedrijfsvoering Milieuthermometer: geeft de maatregelen in beeld Milieubarometer: geeft de prestatie in beeld Samen de basis voor een duurzame bedrijfsvoering en inzicht voor directie 106

107 Milieu Platform Zorgsector Adriaan van Engelen

108 Seminar Zorg voor Energie Pauze Speeddating Kennismarkt

Duurzaamheid in de Zorgsector

Duurzaamheid in de Zorgsector Duurzaamheid in de Zorgsector MPZ: Vereniging van intramurale zorginstellingen voor het stimuleren van een duurzame bedrijfsvoering Adriaan van Engelen, directeur Milieu Platform Zorgsector www.milieuplatform.nl

Nadere informatie

Duurzaamheid & energiebesparing KISS-bijeenkomst, 7 juli 2011

Duurzaamheid & energiebesparing KISS-bijeenkomst, 7 juli 2011 Duurzaamheid & energiebesparing KISS-bijeenkomst, 7 juli 2011 Joram Nauta 1 Onderwerpen Een heldere en concrete ambitie over duurzaamheid Energiebesparing en de zorgsector Hoe stroomt de energie bij u?

Nadere informatie

Milieuthermometer Zorg

Milieuthermometer Zorg met duurzaam inkopen Adriaan van Engelen, directeur Milieu Platform Zorgsector www.milieuplatform.nl info@milieuplatform.nl 1 Milieu Platform Zorgsector Vereniging van intramurale zorginstellingen voor

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Hoe kan ik de restwarmte van datacenters hergebruiken? APAC Airconditioning Martijn Kolk

Hoe kan ik de restwarmte van datacenters hergebruiken? APAC Airconditioning Martijn Kolk Hoe kan ik de restwarmte van datacenters hergebruiken? APAC Airconditioning Martijn Kolk De APAC groep staat voor persoonlijke en betrouwbare dienstverlening. Met meer dan 25 jaar ervaring zijn wij uitgegroeid

Nadere informatie

nergiebesparing in de ICT

nergiebesparing in de ICT nergiebesparing in de ICT Een koud kunstje? 10 April Green IT Energy Solutions Niels Sijpheer 3671 Meter (Q=m.g.h) 100 kg massa en 1 kwh arbeid: Hoe hoog kom ik? A Minder dan100 meter B Tussen 100 en 1000

Nadere informatie

Route naar energiezuinige ziekenhuizen

Route naar energiezuinige ziekenhuizen Route naar energiezuinige ziekenhuizen Healing environment en energiegebruik 2 Is een ziekenhuis wel een healing environment?! Medicatiefouten Infecties Onrust / herrie Geen privacy Verveling Mooi wit

Nadere informatie

Hoeveel kost 1 ton stoom?

Hoeveel kost 1 ton stoom? Hoeveel kost 1 ton stoom? ENERGIK 23 november 2011 Valérie de Groote, INDEA Voorstelling INDEA Bruikbaar energieadvies voor industriële bedrijven Audits / Haalbaarheidsstudies Wetgeving Begeleiding bij

Nadere informatie

Even voorstellen. Philip Blaauw. INNAX GEBOUW & OMGEVING Directie 0885533000 pblaauw@innax.com

Even voorstellen. Philip Blaauw. INNAX GEBOUW & OMGEVING Directie 0885533000 pblaauw@innax.com Even voorstellen Philip Blaauw INNAX GEBOUW & OMGEVING Directie 0885533000 pblaauw@innax.com INNAX GROUP is een onafhankelijk Energie Diensten Bedrijf = ESCO voor het verduurzamen van gebouwen INNAX GROUP

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H Presentatie EVEN VOORSTELLEN WAT DOET INNAX LINK NAAR HET ENDIS CONCEPT ENERGIE MANAGEMENT DUURZAME ENERGIE VOORZIENING Even voorstellen PHILIP BLAAUW

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers 1) Wie is BeauVent? 2) WKK? 3) Case 1 4) Case 2 5) Samenwerken, kan lonen! Agenda BeauVent Hernieuwbare energiecoöperati Wil tegen 2050 een 100% hernieuwbare

Nadere informatie

Energiebesparing. Kantoren A-01

Energiebesparing. Kantoren A-01 Energiebesparing in Kantoren A-01 Meijer Energie- & Milieumanagement BV, Laan van N.O.I. 277, 2593 BS Den Haag. tel: 070-315 57 15 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Themadag Centraal versus decentraal koelen

Themadag Centraal versus decentraal koelen Themadag Centraal versus decentraal koelen Centrale versus decentrale industriële koelsystemen D.R. Wentink Adviesburo Verhoef Centraal versus decentraal koelen. Inhoudsopgave: 1. Definitie en verschillende

Nadere informatie

I n f o m a i l. I V V U

I n f o m a i l. I V V U I n f o m a i l. I V V U datum : 13 februari 2013 nummer : 2 Infomail.IVVU is de electronische nieuwsbrief van de IVVU, waarmee u wordt geïnformeerd over actuele ontwikkelingen en de stand van zaken met

Nadere informatie

Presentatie Pioneering 27 september 2011

Presentatie Pioneering 27 september 2011 Presentatie Pioneering 27 september 2011 1 Contactgegevens Dinkelborgh energie (DBE) Presentatie voor Pioneering Hans Visser (DBE) 06 53 87 86 79 Dinkelborgh Energie Wilhelminastraat 8 7591 TN Denekamp

Nadere informatie

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal De oplossingen Electromotoren Hergebruik van restwarmte Verwarming Verlichting Perslucht Toepassing PV Warmtepomp WKK installatie Isolatie

Nadere informatie

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012 Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen Welkom Jan de Wit, 20 juni 2012 Vragen? Trends: 1. Energiebesparing door monitoring & procesbeheersing 2. Energiebesparing

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V.

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie d.m.v. HT-warmtepompen Case A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Aan bod komen: Situatie omschrijving case vleesbedrijf

Nadere informatie

Duurzaam verwarmen en koelen met gas

Duurzaam verwarmen en koelen met gas Duurzame gaswarmtepompen voor o.a.: Kantoorgebouwen Frisse Scholen Verzorgingstehuizen (P4) (P6) (P7) www.gasengineering.nl Duurzaam verwarmen en koelen met gas De voordelen van verwarmen en koelen met

Nadere informatie

HAN DUURZAAM. Focus bedrijfsvoering 1995-2013-2016 Accent EnergieEfficientyPlan EEP. Presentatie 31januari 2013 voor Surf door Wim van Pelt

HAN DUURZAAM. Focus bedrijfsvoering 1995-2013-2016 Accent EnergieEfficientyPlan EEP. Presentatie 31januari 2013 voor Surf door Wim van Pelt HAN DUURZAAM Focus bedrijfsvoering 1995-2013-2016 Accent EnergieEfficientyPlan EEP Presentatie 31januari 2013 voor Surf door Wim van Pelt Opbouw presentatie Even de HAN voorstellen Wat is een MeerJarenAfspraak

Nadere informatie

Het Varken als kachel. I r. M a u r i c e O r t m a n s

Het Varken als kachel. I r. M a u r i c e O r t m a n s Het Varken als kachel I r. M a u r i c e O r t m a n s Hoeveel warmte produceren varkens? Vo e lbare w a rmteproductie: B ig 23 kg: 4 2 Wa t t Vleesva rken 11 0 k g: 1 2 7 Wa t t K raamzeug: 3 7 5 Wa t

Nadere informatie

Uitgevoerd door: Caubergh Huygen, Lowexnet

Uitgevoerd door: Caubergh Huygen, Lowexnet Uitgevoerd door: Caubergh Huygen, Lowexnet In opdracht van Platform energietransitie Gebouwde Omgeving, Innovatiewerkgroep, 2007 Inhoudsopgave 2 1. Inleiding 2. Het concept 3 - - - - - - 3. Contouren voor

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Welkom. Moderator: Wietse Walinga. Op Locatie: Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch

Welkom. Moderator: Wietse Walinga. Op Locatie: Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch Welkom Moderator: Wietse Walinga Op Locatie: Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch Programma 9.40 uur Kansen voor Zorgvastgoed vanuit Nationaal Energieakkoord Door: Henk Postema & Marten Valk 10.15 uur

Nadere informatie

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Resultaten energiescan Golfclub Zwolle! Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Hoog elektraverbruik door verlichting en ventilatie Hoge prijs voor energie Besparingspotentieel van 13.000 op energiekosten

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel W2N advies bureau in Drachten Freerk Wiersum Inhoud Deel1 Deel2 - Trias energetica - Verbruik/kosten - Constructie/installatie - Monitoring

Nadere informatie

Themadag Centraal versus decentraal koelen. Centrale versus decentrale industriële koelsystemen. D.R. Wentink Adviesburo Verhoef

Themadag Centraal versus decentraal koelen. Centrale versus decentrale industriële koelsystemen. D.R. Wentink Adviesburo Verhoef Themadag Centraal versus decentraal koelen Centrale versus decentrale industriële koelsystemen D.R. Wentink Adviesburo Verhoef Centraal versus decentraal koelen. Inhoudsopgave: 1. Definitie en verschillende

Nadere informatie

Duurzaamheid = Business

Duurzaamheid = Business installatiegroep Duurzaamheid = Business Jan Nauta 22 juni 2010 Wijers: Goed verdienen aan duurzaamheid 18-06-2010 - Duurzaamheid is een strategische kans voor Nederland en het Nederlands bedrijfsleven.

Nadere informatie

EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd EERST NOM PROJECT 2013 RIJSWIJK Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch

Nadere informatie

Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland?

Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland? Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland? We hebben veelal nog verouderde woningen waarbij ongeveer een kwart van de huiseigenaren een hypotheekschuld heeft boven de huidige marktwaarde.

Nadere informatie

Activiteitenbesluit Wet milieubeheer

Activiteitenbesluit Wet milieubeheer Activiteitenbesluit Wet milieubeheer De kennis, knoet en honingversie! Praktijkseminar Installatiesector 11 oktober 2011 p.teunissen@dmb.amsterdam.nl Wet milieubeheer Bescherming milieu Voormalige Hinderwetaspecten:

Nadere informatie

Energie actueel Ronald Visser Energiebesparing bij melkveehouders

Energie actueel Ronald Visser Energiebesparing bij melkveehouders Energie actueel Ronald Visser Energiebesparing bij melkveehouders Energie actueel Inhoud presentatie - Achtergrond individuele energiebesparing - Twee keer een top 5 met besparingstips 1. Makkelijk uitvoerbaar,

Nadere informatie

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd?

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd? Checklist Energiebesparing bedrijven algemeen Met behulp van deze checklist kunt u energiebesparende maatregelen in uw bedrijf inventariseren. Toelichting per maatregel of meer maatregelen kunt u vinden

Nadere informatie

Energie aspecten EPT en SiB

Energie aspecten EPT en SiB 26 Februari 2015 Energie aspecten EPT en SiB Jan Gielen DLV Plant MUSHROOMS j.gielen@dlvplant.nl 1 Energiebesparende opties EPT en SiB EPT www.energiekepaddenstoelentelers.nl Houtkachel Zonnepanelen WKO

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

WARMTE UIT KOUDE. Inzet van warmte uit koude (koelinstallaties) Kansen en rentabiliteit. warmte uit koude is geld waard

WARMTE UIT KOUDE. Inzet van warmte uit koude (koelinstallaties) Kansen en rentabiliteit. warmte uit koude is geld waard Inzet van warmte uit koude (koelinstallaties) Kansen en rentabiliteit warmte uit koude is geld waard Fons Pennartz (KWA) Jan Grift (Energy Matters) 1 Wetgeving & timing 1 januari 2010 (bij)vullen met nieuw

Nadere informatie

MPZ draaiboek energiecampagne zorgsector

MPZ draaiboek energiecampagne zorgsector MPZ draaiboek energiecampagne zorgsector Zorg voor Energie MPZ Adriaan van Engelen Versie 2; 8 oktober 2012 (deze versie wordt na 2012 verder aangevuld) 1 Inleiding De Werkgroep Energie van Milieu Platform

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, 28 oktober 2014 Auteur: E. Oudshoorn Geaccordeerd door: L.A. Droog Directeur E. Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk CO 2 prestatieladder

Nadere informatie

Themabijeenkomst BodemenergieNL BEHEER & ONDERHOUD. Samenhang bovengrond en ondergrond. Themabijeenkomst BodemenergieNL 4 december 2014

Themabijeenkomst BodemenergieNL BEHEER & ONDERHOUD. Samenhang bovengrond en ondergrond. Themabijeenkomst BodemenergieNL 4 december 2014 Themabijeenkomst BodemenergieNL BHR & ONDRHOUD Samenhang bovengrond en ondergrond ven voorstellen Techniplan Adviseurs bv raadgevend ingenieursbureau; Installaties en nergie & Milieu ongeveer 40 fte focus

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2013

Milieubarometerrapport 2013 Milieubarometerrapport 2013 Locatie Bolswarderbaan Antonius Zorggroep Milieubarometer - 2013 Locatie Bolswarderbaan Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingenvoestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1

Review CO2 reductiedoelstellingenvoestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Review CO2 reductiedoelstellingenvoestalpine WBN Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling kantoren 4 2.2.

Nadere informatie

Rapportage FOKKO WOUTERS d

Rapportage FOKKO WOUTERS d Rapportage Opdrachtgever: Gemeente Koggenland De heer T. Hertog (projectleider bouwkunde) Postbus 21 1633 ZG AVENHORN (t) (0229) 54 84 00 (e) info@koggenland.nl Objectgegevens: Zwembad Koggenbad en sporthal

Nadere informatie

Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV

Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV Overzicht van de presentatie Overzicht aanbod van restwarmte. Aanpak restwarmte in de papierindustrie.

Nadere informatie

Klimaatinstallatie gemeentehuis Moerdijk: achtergronden en verbeteringen. 29 september 2011 Linda Deutz & Jaap de Knegt

Klimaatinstallatie gemeentehuis Moerdijk: achtergronden en verbeteringen. 29 september 2011 Linda Deutz & Jaap de Knegt : achtergronden en verbeteringen 1 Linda Deutz & Jaap de Knegt Onderwerpen van deze presentatie Aanleiding van het onderzoek Het gebouw: kenmerken en installaties Functionele inspectie & bevindingen Plan

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Meet- en regeltechniek

Meet- en regeltechniek Meet- en regeltechniek Een kennismaking 18-06-2013 / Jan Peter Hellenthal Agenda Introductie Meet- en regeltechniek: wat / waarom? Opzet installaties Basiskennis Proceskennis Projectbeheersing Afronding

Nadere informatie

Info sessie warmtepompen met bodem energie

Info sessie warmtepompen met bodem energie Info sessie warmtepompen met bodem energie Waarom warmtepomp Werking warmtepomp Waarom hybride Werking hybride Leo Janssen TPA Vaillant T.b.v Omgevings Dienst Midden Holland November 2013 Waarom een warmtepomp?

Nadere informatie

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Status: Definitief Datum van uitgifte: 16-08-2015 Datum van ingang: 07-09-2015 Versienummer: 1.0 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. CO 2 EMISSIES 1E HALFJAAR 2015... 4 2.1

Nadere informatie

Energiebesparing in Nederlandse Universitaire Medische Centra

Energiebesparing in Nederlandse Universitaire Medische Centra Energiebesparing in Nederlandse Universitaire Medische Centra Een benadering van het optimale energiemanagement Ilse Schoenmakers Het onderzoek 1.0 Duurzaamheid krijgt weinig aandacht in de zorgsector.

Nadere informatie

(Energie) management-actieplan

(Energie) management-actieplan (Energie) management-actieplan Eis 3.B.2 Barendrecht, Oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk Inhoud 1. Inleiding 3

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk 1 1. Reductiebeleid

Nadere informatie

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem http://glasreg.khk.be/ www.kvlt.be Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem Studiedag: Toekomst voor de glastuinbouw? 1 december 2006 Herman Marien Energieprobleem: van kennis tot besparing 1. Kennis

Nadere informatie

HR WKK met CO 2 winning

HR WKK met CO 2 winning HR WKK met CO 2 winning Door: Herman Klein Teeselink HoSt Sheet 1 of 22 Inhoud HoSt HoSt ImtechVonkV.O.F. - Reinigen van rookgassen - Rookgascondensor / Scrubber - Nat elektrostatisch filter - Waterbehandeling

Nadere informatie

WKK in de glastuinbouw samen sterk. Mechelse Veiling 23 mei 2006

WKK in de glastuinbouw samen sterk. Mechelse Veiling 23 mei 2006 WKK in de glastuinbouw samen sterk Mechelse Veiling 23 mei 2006 WKK in de glastuinbouw Welkom R. Libotte - Fiburo WKK Ideaal voor glastuinbouw H.Marien - GlasReg Deutz-Concept Pauze WKK en milieu Voordelen:

Nadere informatie

Zorg voor energie en comfort

Zorg voor energie en comfort Zorg voor energie en comfort Roberto Traversari TNO Bouw en Ondergrond De symptomen De behandeling De preventie 2 Veel installaties zijn ziek! Is uw installatie een onbehandelde patiënt? 3 Uit onderzoek

Nadere informatie

Monitoring en Energiebalans

Monitoring en Energiebalans Balans verschil Houtkachel draaikoeler Uw partner in duurzame energie Warmte Koude Monitoring en Energiebalans Cius Monitoring Meten = Weten Optimale regeling = Kostenbesparing Betaalsysteem Wetgeving

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

Technologische invulling energie strategie Sciencepark. Jan-Maarten Elias

Technologische invulling energie strategie Sciencepark. Jan-Maarten Elias Technologische invulling energie strategie Sciencepark Jan-Maarten Elias Smartgrid warmte/koude Parkeren Sporthal Matrix IC gebouwen Lab HIER BENT U NU WKO Kantoren FNWI-fac. Kantoren Kassen Datacenter

Nadere informatie

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Duurzaamheid loont Bestaande gebouwen zijn de grootste veroorzakers van CO 2 -uitstoot in Nederland Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Knelpunten in de keten

Nadere informatie

Folkert Linnemans NPZ Managersmeeting 2009

Folkert Linnemans NPZ Managersmeeting 2009 Het gebruik van nieuwe energie Duurzame energie & Zwembaden Folkert Linnemans NPZ Managersmeeting 2009 Energie vraagt anders denken! Zwembad DOEL h t i d d i b ik DOEL: het verminderen en verduurzamen

Nadere informatie

RI&E 3 ADVIES rapport: Energiemaatregelen. Van Elst Grafisch Afwerker BV

RI&E 3 ADVIES rapport: Energiemaatregelen. Van Elst Grafisch Afwerker BV PRAKTISCH MILIEUBELEIDIN DE GRAFIMEDIA RI&E 3 ADVIES rapport: Van Elst Grafisch Afwerker BV Uitgave van: : Dienstencentrum maandag 13 augustus 2012 Rapport van Van Elst Grafisch Afwerker BV te Apeldoorn

Nadere informatie

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO)

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO) Energieprestatie Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector Kees Arkesteijn (ISSO) Programma 1. Inleiding Energieprestatie gebouwen 2. Methoden bepaling Energieprestatie 3. Wet en

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij koffiebrandmachines onderzocht.

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd HOGERE DOEL Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch wonen is! PROGRAMMA

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Tweede halfjaar 2013

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Tweede halfjaar 2013 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Tweede halfjaar 2013 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 04-12-2013 F. Wuts Draft 0.2 1-2-2014 F. Wuts Aanpassing naar aanleiding van Audit

Nadere informatie

Unica ontketend Patrick Brunn

Unica ontketend Patrick Brunn installatiegroep Unica ontketend Patrick Brunn Werkzaam bij: vestiging Bodegraven 246 man aan boord 9 jaar werkzaam bij Unica markt, strategie, doen! (van bezieling tot beweging) Agenda: de veranderende

Nadere informatie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie Champignon kwekerij t Voske Klimaatneutraal door Duurzame energie Jan Gielen Manager / Specialist Klimaat & Energie DLV Plant MUSHROOMS E-mail: j.gielen@dlvplant.nl 1 Onderwerpen Schone en Zuinige Paddenstoelensektor:

Nadere informatie

CO 2 footprint tussenrapportage 2015 1 e half jaar

CO 2 footprint tussenrapportage 2015 1 e half jaar CO 2 footprint tussenrapportage 2015 1 e half jaar Naam opdrachtgever: Unipro BV Adres: Bouwstraat 18 Plaats: Haaksbergen Uitgevoerd door: Zienergie BV Adres: Dokter Stolteweg 2 Plaats Zwolle Telefoon:

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Een Duurzaam Meerjarenplan: u gaat niet langs af

Een Duurzaam Meerjarenplan: u gaat niet langs af Een Duurzaam Meerjarenplan: u gaat niet langs af Naar een duurzaam gebouw nieuwbouw totale duurzame renovatie groot standaard duurzaam Mauk de Wildt 1 2 Belang van goed Kwaliteit versus door verkeerd 25-3%

Nadere informatie

Verwarmen en koelen met de zon

Verwarmen en koelen met de zon Noodzaak alternatieve energiebronnen neemt toe Energieprijzen: 1996-008 Vergelijk CPI, Gasprijs en Electra (1996 = 100) 350 300 36 Verwarmen en koelen met de zon 50 33 197! 00 Index 150 19 De meest duurzame

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 17 maart 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

Tergooi Hilversum Uitbreiding fase 1

Tergooi Hilversum Uitbreiding fase 1 Tergooi Hilversum Uitbreiding fase 1 Warmte- en koudevraag voor klimatisering op basis van dynamische gebouwsimulaties Antonin van de Bree / Wim van Houdt a.vandebree@lbpsight.nl / WHoudt@tergooi.nl Tergooi

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder CO 2 -prestatieladder Niek Konijn Holding B.V. Niveau 3 Auteur(s): J.N. Bruinsma (Niek Konijn Holding B.V.) M. de Lange (Nedcon Organisatieadvies

Nadere informatie

De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu.

De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu. De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu. De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu. Amsterdamse ziekenhuizen zetten in op de

Nadere informatie

Energie uit oppervlaktewater

Energie uit oppervlaktewater Energie uit oppervlaktewater Thema: De theoretische benadering Dr. ir. Kees Wisse Ir. Kundert de Wit DWA installatie en energieadvies Inhoud Open en gesloten, diep, ondiep Installatieconcepten Vereenvoudigde

Nadere informatie

Warmtepompen. Standaard en TOP-klasse

Warmtepompen. Standaard en TOP-klasse Warmtepompen Standaard en TOP-klasse Geveke is met ruim 40 jaar ervaring specialist in het adviseren, leveren, samenbouwen en in werking stellen van producten en systemen voor uw gebouw en productieproces.

Nadere informatie

Energieverzorging Nederland

Energieverzorging Nederland Energieverzorging Nederland Naar een Duurzame Samenleving (VROM) Vanuit een internationaal geaccordeerde basis voor 2050 Standpunt Nederlandse overheid : 100% CO2 -reductie Standpunt van de G8: 80 % CO2

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect)

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Elbert Raben Product Manager IT Controlelijst EU Code of Conduct Best

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Duurzame Warmte voor Iedereen

Duurzame Warmte voor Iedereen Duurzame Warmte voor Iedereen Welke Warmtepomp Waar? Charles Geelen partner technisch secretaris Dutch Heat Pump Association Welke Warmtepomp Waar Toepassen 2 Geen tijd te verliezen! Welke Warmtepomp Waar

Nadere informatie

Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje

Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje Bouwadviesburo van Niekerk, Emile Niekerk Gespreksleider: Steven van der Lelie (GGD Gelre- Ijssel) inhoudsopgave Inleiding Voorbeeld

Nadere informatie

Auteurs: Roberto Traversari Stefan van Heumen Centrum Zorg en Bouw van TNO, Utrecht

Auteurs: Roberto Traversari Stefan van Heumen Centrum Zorg en Bouw van TNO, Utrecht Auteurs: Roberto Traversari Stefan van Heumen Centrum Zorg en Bouw van TNO, Utrecht De zorgsector laat op jaarbasis zeker EURO 115 miljoen aan energiekostenbesparing liggen. Energiegebruik in de zorg kan

Nadere informatie

DUBO. Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht

DUBO. Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht 1 Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht 2 Voor het energiegebruik zijn de belangrijke punten: - Beperk energieverliezen - Voorkom onnodig energiegebruik - Gebruik zoveel mogelijk oneindige

Nadere informatie

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie.

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie. Veel gestelde vragen Er worden ons veelvuldig vragen gesteld over de werking en toepassing van de WhisperGen in scheeps- en woning installaties. De meest voorkomende ze zullen hieronder behandeld worden.

Nadere informatie

Datacenterkoeling zonder F-gassen: uw data center het gehele (!) jaar compressorloos geklimatiseerd. Spreker: Marius Klerk

Datacenterkoeling zonder F-gassen: uw data center het gehele (!) jaar compressorloos geklimatiseerd. Spreker: Marius Klerk Datacenterkoeling zonder F-gassen: uw data center het gehele (!) jaar compressorloos geklimatiseerd Spreker: Marius Klerk ZONDER F-GASSEN STAAT UW DATACENTER STIL! F-gassen? gefluoreerde broeikasgassen,

Nadere informatie

Introductie HoSt B.V.

Introductie HoSt B.V. HR Hout WKK (Vink Sion) voor glastuinbouw en stadverwarming door HoSt Imtech Vonk vof door H. Klein Teeselink info@host.nl Introductie HoSt B.V. Inhoud: Waarom biomassa WKK, belang van warmte? Wie zijn

Nadere informatie

Condenserende Ketels. Energiezuinig : niet enkel tegen de sterk gestegen energieprijzen... Laurent Vercruysse Viessmann Belgium

Condenserende Ketels. Energiezuinig : niet enkel tegen de sterk gestegen energieprijzen... Laurent Vercruysse Viessmann Belgium Condenserende Ketels Laurent Vercruysse Viessmann Belgium Vorlage 1 05/2008 Viessmann Werke Energiezuinig : niet enkel tegen de sterk gestegen energieprijzen... Maar ook : Reserve van fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Hoe word je een energiebewuste handelaar?

Hoe word je een energiebewuste handelaar? Hoe word je een energiebewuste handelaar? Verlichting die onnodig brandt, kantoorapparatuur die niet of nauwelijks uitgeschakeld wordt, verwarming, koeling en ventilatiesystemen die onnodig ingeschakeld

Nadere informatie