OVERSTAP NAAR BIO GAAT TE TRAAG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OVERSTAP NAAR BIO GAAT TE TRAAG"

Transcriptie

1 Lignine: de grondstof van de toekomst Visiedocument basis voor dialoog onderwijs en industrie Digitaal veiligheidspaspoort ingevoerd Maandblad van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie maart 2014 JOHAN SANDERS (WAGENINGEN UR) OVERSTAP NAAR BIO GAAT TE TRAAG

2 ANDUS group companies: Process Equipment & Constructions Armada Janse Armada Mobility Armada Rail FIB Industries HSM Steel Structures ISS Projects Lengkeek Staalbouw RijnDijk Construction Refractories Gouda Refractories Gouda Vuurvast Belgium Gouda Vuurvast Services Offshore & Maritime HSM Offshore Van Voorden Castings Van Voorden Maritime Serving the industry FIB Industries BV te Leeuwarden ontwerpt en produceert kwalitatief, hoogwaardige proces- en drukvaste apparatuur zoals: Drukvaten en reactoren Industriële vergassingsbranders (vergassing en Lo-NOx) Kolommen en scrubbers In- en uitlaatsystemen van gasturbines Reactor internals en kolom internals Modules voor rookgasreiniging (DeNOx) Warmtewisselaars De producten worden gebouwd in alle roestvast staalsoorten, duplex, lean duplex, super duplex, hoog nikkellegeringen en exotische materialen zoals titanium en zirkonium. FIB Industries werkt voor uiteenlopende opdrachtgevers, zowel nationaal als internationaal, in alle sectoren van de procesindustrie. FIB Industries BV Einsteinweg AP Leeuwarden NL T +31 (0) E FIB Industries is een zelfstandige werkmaatschappij binnen de divisie Process Equipment & Constructions van Andus Group. De overige divisies zijn Offshore & Maritime en Refractories. Andus Group is een internationale onderneming met circa medewerkers en 14 gespecialiseerde werkmaatschappijen wereldwijd actief in een breed, industrieel werkveld. Kennismaken? Graag. Bel of kijk op of

3 INHOUD maart 2014 WE HEBBEN GENOEG BIOMASSA De chemische industrie in Nederland heeft een uitstekende uitgangspositie om de fossiele grondstoffen voor een groot deel te vervangen door biomassa, stelt Johan Sanders, bijzonder hoogleraar aan Wageningen UR. Als we er efficiënt mee omgaan hebben we genoeg biomassa om de chemie in ruime mate van grondstoffen te voorzien. Maar het gaat te traag. We hebben nu nog de kans om 20aan te haken. Over tien jaar niet meer, waarschuwt hij. IS LIGNINE DE NIEUWE AARDOLIE? Onhandelbaar, weerbarstig en recalcitrant. Zo staat lignine (houtstof), die planten stevigheid en bescherming geeft, bekend. Maar het polymeer herbergt ook een schat aan waardevolle aromaten. Wie erin slaagt die uit de lignine te winnen, boort een onuitputtelijke hernieuwbare bron aan. Dat moment komt steeds dichterbij. 24 maart 2014 Chemie Magazine 3

4 Hoe verhogen en borgen we onze veiligheidscultuur? Met het maatwerktraject Operationele Veiligheidskunde! De veiligheidscultuur is een veelbesproken onderwerp binnen productiebedrijven. Het opleggen van veiligheidsregelgeving zorgt niet altijd voor een bewustwording van mensen die werken in een risicovolle omgeving. VAPRO ontwikkelde daarom het maatwerktraject Operationele Veiligheidskunde dat het bewustzijn verhoogt en bijdraagt aan het versterken van de veiligheidscultuur. Wilt u meer weten? Ga naar VAPRO-Trainingen.nl/OVK of bel met VAPRO: VAPRO-TRAININGEN.NL EMPOWERING PEOPLE AND INDUSTRIES

5 INHOUD maart Jongeren in de Chemie (JIDC) opent haar deuren voor chemici 32 Betrokkenheid chemische industrie nodig bij fosfaatrecycling 40 Visierapport basis voor verdere dialoog tussen onderwijs en industrie Voorwoord Colette Alma Handelsakkoord Evenementen NIEUWS Actueel Energie & Klimaat Arbeidsmarkt Onderwijs ACHTERGROND Biobased Overstap naar bio te traag volgens Johan Sanders Grondstoffen Lignine, de grondstof van de toekomst Young professionals JIDC opent deuren voor chemici Wetenswaardig Huntsman-fabriek maakt vaartocht Grondstoffen Fosfaatrecycling zoekt betrokkenheid chemie Mkb Organik Kimya is klaar voor de toekomst Arbeidsmarkt Visierapport basis voor verdere dialoog Uitgelicht BASF presenteert kunststof drager voor VW Golf Veiligheid Digitaal veiligheidspaspoort voorkomt fraude VNCI Nieuws Bedrijven Column: Irene van Luijken Volgende maand Colofon 46 Digital Safety Passport garandeert identiteit en geldige opleidingen maart 2014 Chemie Magazine 5

6

7 Voorwoord HANDELSAKKOORD Terwijl de media gedomineerd worden door de ontwikkelingen aan de oostgrenzen van Europa, vindt er in de relatie tot onze westgrenzen in relatieve stilte een ontwikkeling plaats die de bewegingen in de wereld ook fundamenteel kan beïnvloeden: het zogeheten Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP). Niet eerder waren de Europese Unie en de Verenigde Staten aan het onderhandelen over zo n uitgebreide handelsovereenkomst. De twee grootste economische blokken in de wereld willen hiermee toegang tot elkaars markten verbeteren (tarieven afbouwen of afschaffen) en handelsbelemmeringen wegnemen. Voor de chemie staat er veel op het spel. Niet alleen willen we af van de 1,5 miljard euro die we kwijt zijn aan invoerrechten bij de handel over de Atlantische Oceaan, we willen ook de niet-financiële handelsbarrières verminderen, door nauwer te gaan samenwerken op het gebied van regelgeving. Daarnaast wil de Europese chemische industrie open toegang tot energie en (ook biobased) grondstoffen uit de VS. Omdat de voordelen voor chemiebedrijven aan beide kanten van de oceaan groot zijn, kunnen we in goed overleg met onze Amerikaanse collega s een gezamenlijke inbreng hebben in de onderhandelingen. Tegenstanders vrezen dat dit handelsakkoord met de VS onze vrijheid beperkt om binnen onze eigen Europese grenzen veiligheids- en milieustandaards te stellen. Als dat zo zou zijn, kan zo n bezwaar inderdaad het hele akkoord op losse schroeven zetten. Binnen de chemie erkennen we daarom dat die vrijheden gerespecteerd moeten blijven. In onze gezamenlijke voorstellen blijft zowel Reach in Europa als TSCA (de VS-stoffenregelgeving) geheel intact. Ik hoop dat dit handelsakkoord er snel komt. Nederland kan er enorm van profiteren. Colette Alma, directeur VNCI EVENEMENTEN 26.3 Actiedag Human Capital Topsector Chemie Informatie over de Topsector Chemie, de Human Capital Agenda en de verschillende thema s van de Topsector Chemie in deze agenda, en het Techniekpact Locatie: TU Delft Organisatie: Topteam Chemie 27.3 Biobased Industry 2014 Directeuren en CEO s van toonaangevende partijen delen hun visie op biobased chemicaliën, producten en brandstoffen. VNCI-leden krijgen korting. Locatie: Maasgebouw De Kuip, Rotterdam Organisatie: Management Producties 1.4 Mogelijkheden van het recyclen van composieten Workshop over de uitbreiding van end-oflife-opties voor composiet en wellicht andere nieuwe mogelijkheden voor recycling Locatie: Bureau Berenschot, Utrecht Organisatie: Bureau Berenschot, NRK, VKCN en DPI-Value Centre. 2.4 SPiCE3-workshop: Best practices en case studies Energie-efficiency Deelnemers krijgen praktische informatie over technologieën en methodieken die bedrijven kunnen toepassen voor energie-efficiency. Ook wordt ingegaan op ervaringen van deelnemers met door hen reeds toegepaste technieken. Locatie: Plant One Organisatie: VNCI in samenwerking met Deltalinqs 9.4 C2W Career Expo Het carrière-event voor chemie en life sciences. Op de beursvloer presenteren bedrijven zich aan talentvolle (young) professionals met een mbo-, hbo- of woopleiding. VNCI-leden krijgen korting. Locatie: Jaarbeurs Utrecht. Organisatie: KNCV VERGADERINGEN VNCI 19.3 BG Onderwijs 21.3 WG Arbeidshygiëne 25.3 WG Energie en Klimaat 28.3 WG RC Global Charter 28.3 BAC 4.4 BG VGM 10.4 BG Energie en Klimaat 11.4 BG Communicatie 15.4 VNCI Advocacy Team 24.4 WG Milieuzorg 24.4 Regiegroep Chemie COMPLEET OVERZICHT EN AANMELDEN: maart 2014 Chemie Magazine 7

8 NIEUW: rockassist online registreer nu GrAtIS Bezoek ons op ISO Köln 8-9 mei 2014 Technische isolatie, vormgegeven door experts. ExpErt tool Bereken met ROCKASSIST eenvoudig en snel warmteverliezen, CO 2 -emissies en energiebesparing. Haal meer voordeel uit onze kennis. De combinatie van kwaliteitsproducten en gedreven specialisten is de sleutel tot het succes van ROCKWOOL Technical Insulation. Dankzij onze expertise en ruim 75 jaar ervaring kunnen onze klanten rekenen op duurzame ROCKWOOL ProRox steenwoloplossingen. Deze bieden een optimale brand veiligheid, warmte- en geluidisolatie, energiebesparing en reductie van CO 2 -emissies. We delen onze kennis ook graag met u. Bel of ga naar voor onze nieuwste expert tools die uw projecten vorm helpen geven.

9 Actueel Smart delta resources platform opgericht Zeer open betonvloer vergroot brandveiligheid Door een zeer open betonvloer te storten op plaatsen waar met brandbare vloeistoffen wordt gewerkt, vermindert de kans op een brand aanzienlijk. De vloeistof zakt vrijwel direct door de openingen in het beton, waarna een drainagesysteem het product afvoert naar een veilige plaats. Advies- en ingenieursbureau Tebodin heeft in samenwerking met betonfabrikant Mebin een nieuwe toepassing gevonden voor het reeds bestaande zeer open beton. Volgens Willem Hamer, senior consultant brandveiligheid van Tebodin, zorgt het toepassen van Safety Crete voor een vlakke vloer met een zeer groot absorberend vermogen. De brandbare vloeistof zakt vrijwel direct in het beton, waardoor de verdamping zo sterk afneemt dat een beginnende brand geheel dooft. Drainagesysteem Bedrijven die brandbare vloeistoffen produceren, opslaan (PGS 15) en verladen beschikken vaak al over een drainagesysteem om bijvoorbeeld hun regenwater af te voeren. Door een zeer open betonvloer te storten en deze aan te sluiten op het drainagesysteem vergroten ze brandveiligheid aanzienlijk. Eind vorig jaar hebben wij bij Effectis, het voormalige TNO onderzoekscentrum voor brandveiligheid, in opdracht van een verffabrikant de werking van de betonnen vloer op een paar vierkante meter getest. Daaruit bleek onder meer dat de door een geënsceneerd ongeluk met een vorkheftruck vrijgekomen en in brand gevlogen drum met N-Heptaan zeer snel door het beton werd opgenomen, waardoor de brand vrijwel direct werd gedoofd. Grootschalige testen Hamer benadrukt dat het principe ook op grootschalige basis zal werken omdat de uitgangspunten immers hetzelfde blijven. De petrochemische industrie heeft volgens hem al veel interesse getoond in de nieuwe toepassing. Maar iedereen wil toch zeker weten dat het ook op grote schaal werkt. Daarom zijn wij dringend op zoek naar partners die aan grootschalige testen willen deelnemen. Zo kunnen wij onder meer aan het bevoegd gezag en verzekeraars laten zien dat Safety Crete een belangrijke bijdrage levert aan het vergroten van de brandveiligheid. Ook kan een grootschalige test antwoorden bieden op vragen zoals hoe om te gaan met reiniging en lekkage. p Meer informatie: Twaalf energie- en grondstof-intensieve bedrijven in de zuidwestelijke deltaregio hebben het platform Smart Delta Resources (SDR) opgericht. Zij zijn ervan overtuigd dat met vergaande samenwerking slimme oplossingen mogelijk zijn voor het huidige internationale concurrentienadeel en verlies van werkgelegenheid vanwege de nadelige energie- en grondstoffenpositie. De betrokken bedrijven zijn Arcelor Mittal Gent, Arkema Vlissingen, Cargill, Delta, Dow Benelux, ICL-IP Terneuzen, Lamb Weston-Meijer, SABIC Bergen op Zoom, Suiker Unie, Yara Sluiskil, Zeeland Refinery en Zeeland Seaports. Het gezamenlijk optrekken wordt ondersteund door Provincie Zeeland en gefaciliteerd door Impuls Zeeland. De deelnemende bedrijven hebben een gezamenlijk energieverbruik van circa 25 procent van de Nederlandse gasconsumptie. De hoge concentratie aan energie- en grondstoffen-intensieve bedrijven en de combinatie van sectoren bieden grote mogelijkheden voor verdere synergie en innovatie én voor gezamenlijke groei. Het gezamenlijk optrekken maakt ook het aantrekken van nationale en Europese fondsen voor de ontwikkeling en realisatie van regionale groeiprojecten mogelijk. De oprichting van het platform SDR komt voort uit de slechte concurrentiepositie van energie- en grondstof-intensieve bedrijven op dit moment. Door de relatief hoge energie- en grondstofkosten zijn zij nu onvoldoende concurrerend ten opzichte van de industrie buiten Europa. Het SDR zal op korte termijn de projecten in kaart brengen die de grootste kans bieden op een verbetering van de concurrentiepositie. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar de mogelijkheden voor het grootschalig uitwisselen van rest- en afvalstromen. Vervolgens wordt gekeken naar het concreet omzetten van deze kansen in reële en op korte en middellange termijn (5 tot 8 jaar) uitvoerbare businesscases. p maart 2014 Chemie Magazine 9

10 Dé Logistics Control Tower voor de chemische industrie Bekijk de DSM business case Bereken nu zelf úw besparing op CHEMIE MAGAZINE NU OOK OP IPAD EN ANDERE TABLETS Chemie Magazine is nu ook (gratis) beschikbaar voor bezitters van een ipad, Galaxy Tab of een ander tablet (met Android 3.2 of hoger). Via een gratis abonnement ontvangt u automatisch iedere maand Chemie Magazine op uw tablet. U ontvangt een wanneer dit het geval is. ZO SLUIT U EEN GRATIS ABONNEMENT AF: Maak een account aan via Ga naar klik op Abonnementen en vervolgens op Nu kopen In de winkelwagen klikt u vervolgens op Afrekenen en Verder Pak uw tablet en download via de gratis MagZine-app In de MagZine-app logt u in met het zojuist aangemaakte account Klik op Download Magazines en lees de laatste Chemie Magazine via de knop Mijn Magazines VRAGEN OF OPMERKINGEN? Neem contact op met Igor Znidarsic, hoofdredacteur van Chemie Magazine,

11 Actueel De tafel van glycix is aangeboden aan het bestuur van de Universiteit van Amsterdam. Tafel van 100 procent bioplastic De Universiteit van Amsterdam (UvA) en de Hogeschool van Amsterdam (HvA) hebben een tafel uit 100 procent plantaardige grondstoffen gemaakt. Het materiaal bestaat uit glycerol en citroenzuur, die uit biogrondstoffen kunnen worden gewonnen, en is 100 procent afbreekbaar. Tijdens een proef om biobrandstof te ontwikkelen ontdekten UvAonderzoekers prof. dr. Gadi Rothenberg en dr. Albert Alberts per toeval het afbreekbare bioplastic. Het precieze recept blijft nog geheim, want de patentaanvragen lopen nog. Rogier ten Kate, HvAdocent/onderzoeker product design maakte van het bioplastic een tafel in een grote oven die speciaal hiervoor is aangeschaft. Dit deed hij samen met onderzoeker Martijn Swinkels en studente Merel Roozendaal. Ten Kate licht het procedé toe: Het materiaal hecht in de oven aan andere materialen, als een soort lijm, bijvoorbeeld aan glas en roestvrijstaal. Erg handig, zo kunnen we allerlei producten maken. De HvA onderzoekt nu verschillende praktische toepassingen, zodat het plastic straks gebruikt kan worden in consumentenproducten. Uit glycix, zoals de biokunststof heet, zouden alle harde plastic voorwerpen binnenshuis gemaakt kunnen worden, zoals schalen, lampen en behuizingen van computers. Voor producten buitenshuis is het bioplastic niet geschikt, omdat het biologisch afbreekbaar is. Het biedt daarmee wel een oplossing voor het afvalprobleem van hard plastic. Glycix is volledig plantaardig en wordt in de natuur afgebroken tot plantaardige materialen. Hoelang dat duurt hangt af van de mate waarin het plastic is uitgehard en varieert van enkele weken tot een jaar. Rothenberg en Alberts zijn als chemici verbonden aan het Van t Hoff Institute for Molecular Sciences van de UvA. Dit onderzoek maakt onderdeel uit van het onderzoekszwaartepunt Sustainable Chemistry. p Marktplaats energie-efficiency geopend De op 12 februari bij Plant One geopende Marktplaats Energie-Efficiency biedt exposanten de gelegenheid om energiebesparende apparatuur en installaties aan potentiële afnemers te demonstreren. K technologie uit het mkb vinden nu in ennisinstellingen als ECN en exposanten van innovatieve apparatuur en Plant One een permanent podium om hun kennis over hogere energie-efficiency te delen met onderzoekers en beslissers uit industriële bedrijven, aldus Plant One-directeur Karin Husmann. De Marktplaats is onderdeel van het eerste Expertisecentrum Energie-Efficiency in Nederland. Plant One ontwikkelde dit op de industrie gerichte expertisecentrum in samenwerking met Deltalinqs, Havenbedrijf Rotterdam, Rotterdam Climate Initiative en het Institute for Sustainable Process Technology (ISPT). Er zijn beschikbare en in ontwikkeling zijnde technologieën te zien van Flowlink, Geveke, Chabel, Heat Matrix Group, Colt international, Andritz Gouda, ECN, EnergQ, Bronswerk Heat Transfer, KSB, Kapp Nederland en NR Koeling. Op afspraak zijn dagelijks bezoeken, demonstraties en expertmeetings mogelijk. p maart 2014 Chemie Magazine 11

12 raad niet naar UW KOSTEN Laten we ervoor zorgen dat u uw kosten voor inkoop, mengen, bewerken, afvullen, verpakken, transport en naleving van wetgeving tot in elk gewenst detail kunt beheren. Zo weet u waar u uw marges kunt verbeteren en uw onderneming competitiever maakt. T ERP-SOFTWARE VOOR DE CHEMIE

13 TWI TTER Actueel Ron 22 feb. Chemie maakt het verschil: Ambitieuze_doelstellingen_chemie_ voor_versterking_concurrentiekracht_ en_innovatievermogen.aspx met Transitieplan voor de Topsector Chemie TU SABIC Innovation Challenge Award for Jelle Stumpel uvfbw Henri Goed artikel in Chemie Magazine dat pijnlijk duidelijk maakt dat Den Haag geen aandacht heeft voor de Stichting Claudia van gaf al eerder een gastles kijk maar! NIEUWE VNCI-WEBSITE De nieuwe VNCI-website is op 17 maart live gegaan. Een nieuwe vormgeving, duidelijkere structuur en de in het oog springende informatie over onze standpunten en thema s zorgen ervoor dat de voor de chemische industrie belangrijke onderwerpen nog beter onder de aandacht worden gebracht. Vertrouwde onderdelen zoals de dagelijkse highlights uit het nieuws over de chemie, VNCI-nieuws, online versies van Chemie Magazine en evenementenagenda staan ook op de nieuwe website. Een grote verandering is het in de website geïntegreerde Ledennet. Informatie op het Ledennet is alleen toegankelijk voor medewerkers van VNCIlidbedrijven. Op het Ledennet staan alle stukken die relevant zijn voor de VNCIbeleidsgroepen, maar ook belangrijke informatie zoals de circulaires. De VNCI-website en het Ledennet zijn via één portal toegankelijk: Om toegang te krijgen tot de ledeninformatie, logt u in met uw bestaande inloggegevens. Heeft u nog geen Ledennet-account? Deze kunt u aanvragen via Vragen of opmerkingen: Linda Gerrits, communicatiemedewerker Digitale media, Gerrit Interessante presentatie van #VNCI bij #KIVI over impact van schaliegas op NL chemie. Kans #VSHanab? pic.twitter.com/uciardj5lh Nieuws Actieplan voor chemische industrie Groningen - Henri Limburg krijgt topinsitituut in chemie: Dat instituut had in Rotterdam moeten staan! VNCI-JAARVERGADERING: CHEMIE ALS BASIS VOOR VERDUURZAMING Schaarste van grondstoffen, voedsel en schoon (drink)water, de toename van de wereldbevolking en een steeds grotere vraag naar energie vragen om duurzame oplossingen. De chemische industrie speelt als industry of industries een sleutelrol in de verduurzaming van onze samenleving. Het thema van de komende VNCI-jaarvergadering luidt dan ook: Chemie als basis voor verduurzaming. Tijdens de jaarvergadering presenteert de VNCI haar eerste sectorduurzaamheidsrapport van de Nederlandse chemische industrie. Daarnaast toont creatief ontwerper en inspirator Daan Roosegaarde vernieuwende mogelijkheden voor verduurzaming en laat hij zien dat innovatie ligt in nieuwe verbindingen en in het denken buiten de eigen markt. Ook laten (chemie)bedrijven aan de hand van praktijkvoorbeelden zien welke bijdrage zij leveren aan verduurzaming. Vanzelfsprekend staan op het programma ook de jaarlijkse onderdelen, zoals de jaarrede van VNCI-voorzitter Werner Fuhrmann en de overhandiging van de Responsible Care-prijs. De VNCI-jaarvergadering vindt plaats op donderdagmiddag 19 juni in de Nieuwe Kerk in Den Haag. maart 2014 Chemie Magazine 13

14 YOU WANT TO BE READY FOR A REALLY HOT SUMMER REAL ENERGY COMES FROM ENERGYST Er komt een hete zomer aan. Volgens sommige weerkundigen zullen dit jaar alle records gebroken gaan worden. U wilt ook records breken: productierecords! En dat gaat lukken. Zeker als Energyst alle energie steekt in het realiseren van een uitbreiding of backup voor uw zomerkoeling, stroomvoorziening of verwarming. Met de generatoren, chillers en boilers van Energyst Rental Solutions blijft u in alle omstandigheden operationeel. Bij gepland onderhoud én tijdens calamiteiten. Wij verhuren niet alleen, maar denken ook graag met u mee over de beste oplossing. ONTDEK DE MOGELIJKHEDEN OP OF NEEM CONTACT OP MET ALETTE ROZENBROEK. BEL , OF MAIL NAAR:

15 Dow, Shell en Sabic benutten 4C4Chem-project Energie & klimaat TU/e-sTUdenTen innoveren supply chain Chemiebedrijven en transporteurs kunnen aanzienlijke kostenbesparingen en milieuwinst realiseren als ze in de supply chain meer samenwerken. Dat is een van de belangrijkste conclusies uit het DINALOG 4C4Chemproject waarin studenten van de TU Eindhoven innovatieve concepten ontwikkelen om de supply chain van SABIC, Shell en Dow te optimaliseren. Tekst: Adriaan van Hooijdonk Kelly Klawer is een van de studenten aan de TU Eindhoven (TU/e) die deelnam aan het 4C4Chem-project (zie kader). In opdracht van Jack Eggels, general manager supply chain van Shell Chemicals Europe, heeft zij een half jaar lang informatie verzameld en geanalyseerd over hoe andere bedrijfstakken horizontale samenwerking hebben geïmplementeerd. Haar doel was om de mogelijke voordelen in kaart te brengen van bundeling in één bedrijf van de supply chain planning en logistieke inspanningen van de vijf of zes grote styreenproducenten in Europa. Het anti-competitiebeding heeft ze buiten beschouwing gelaten om de onderliggende potentie van het systeem duidelijk te maken. Kelly heeft eerst gekeken naar succesvolle samenwerkingsverbanden in andere bedrijfstakken, zoals de luchtvaart en het pijpleidingentransport, vertelt Eggels. De bevindingen heeft ze vertaald naar styreen, in de vorm van een wiskundig rekenmodel, om de totale supply chainkosten voor de gehele bedrijfstak onder verschillende scenario s uit te rekenen. Daar kwam uit naar voren dat er kostenbesparingen van 6 procent en CO2-emissiereducties van 11 procent mogelijk zijn. Een tweede student is nu bezig om voor vier andere chemie-commodity s (MEG, methanol, TDI en benzeen) te onderzoeken of er vergelijkbare of zelfs grotere besparingen haalbaar zijn. Prijsvoorspelling Sinds de bankencrisis van 2008 is de voorspelling van prijzen en volumes binnen de chemische industrie steeds complexer geworden. David Brandstädter van de TU/e heeft twee modellen ontwikkeld waarmee het bedrijf beter inzicht heeft gekregen in de prijsontwikkeling van een aantal chemicaliën. Ben de Weerd, manager supply chain solutions performance chemicals van SABIC, zegt hierover: Het vernieuwende element is dat David in een van de modellen op basis van publiek beschikbare data het onderhoud van krakers meeneemt en daarmee de prijsvoorspelling significant verbetert. In het afstudeeronderzoek van Tom Henkens van de TU/e bij Dow Chemical stond een andere belangrijke vraag centraal: hoe kun je ervoor zorgen dat chemiebedrijven meer gebruik gaan maken van het containervervoer van chemicaliën per binnenschip naar het achterland? Tom heeft een model ontwikkeld dat inzicht geeft in de manier waarop bedrijven het beste hun volume kunnen bundelen, vertelt Peter van Egerschot, supply chain leader EMEA van Dow Chemical. Traditioneel is vervoer per binnenschip pas vanaf 500 kilometer financieel interessant in vergelijking met wegtransport, maar door met andere bedrijven samen te werken en het volume te vergroten, kan het goedkoper en kun je dezelfde service aan afnemers leveren. Een promovendus van de TU/e gaat bij 4C4Chem aan de slag om het model geschikt te maken voor de gehele chemische industrie. p Vervoer per binnenschip kan goedkoper door met andere bedrijven samen te werken en het volume te vergroten. 4C4ChEm-prOjECT Het 4C4Chem-project is een gezamenlijk initiatief van tu/e en het dutch institute for advanced logistics (dinalog) in samenwerking met SaBiC, Shell, dow, vervoerder den Hartogh en de VNCi. doel van het project, dat in 2012 is gestart en in 2015 eindigt, is het ontwikkelen van innovatieve supply chain-processen die moeten leiden tot de verbetering van de transportvoorspelling- en planning, het delen van voorraad en (spoor)transportmiddelen en het bundelen van goederenstromen. Meer informatie: projects/4c4chem/ Foto: NatioNale BeeldBaNk maart 2014 Chemie Magazine 15

16 Veilig en gezond werken Veiligheid op de werkplek is de gedeelde verantwoordelijkheid van werkgevers, werknemers en arboprofessionals. Op 8 en 9 april komen alle partijen bij elkaar die bij het managen van veiligheids- en gezondheidsrisico s betrokken zijn. De opzet is uniek: op één plek worden de nieuwste aanpakken, visies, technieken én producten op het gebied van veilig en gezond werken gepresenteerd door kennispartijen, stakeholders, bedrijven en standhouders. 1. GRATIS CONGRES HANDEN EN VOETEN AAN KENNIS Wetenschappelijke toppers, professionals én mensen van de werkvloer praten u en elkaar bij over de nieuwste inzichten en ervaringen op het gebied van Agressie en geweld, Werkdruk en Veilig gedrag in productieomgevingen. Wat is bekend uit de wetenschap? Welke richtlijnen zijn er? Wat zijn de knelpunten in de praktijk en zijn daar oplossingen voor? Hoe sluiten theorie en praktijk op elkaar aan? 2. KENNISSESSIES VAN HOOG NIVEAU Op de beursvloer is er een doorlopend programma met gratis kennissessies van hoog niveau. Een greep uit de sessies: Risicomanagement: leren van veiligheidsaanpak overstromingsrisico s (Prof. dr. ir. Pieter H.A.J.M. van Gelder, TU Delft) Gezocht: Risicoadviseur m/v (NEN en Nationale Nederlanden) Samen voor veiligheid (Coen van Gulijk, TU Delft) Een nieuw tijdperk voor adembescherming Meten van veiligheid? Wat zeggen de cijfers? Alles over de RIE Veilig werken volgens de wet of overleven? 3. UITGEBREID AANBOD VAN PRODUCTEN EN DIENSTEN Op de beursvloer vindt u een gevarieerd aanbod van producten en diensten om veilig te kunnen werken en risico s zoveel mogelijk te beperken. De nadruk ligt daarbij vooral op innovaties en nieuwe toepassingen. Deelname is gratis! Op safetyandhealthatwork.nl kunt u zich aanmelden voor gratis deelname aan het congres, de kennissessies en de beurs met het meet-the-expert-plein. Gerenommeerde kennisinstituten, stakeholders en beroepsverenigingen, zoals Stichting PPM (NVVK, BA&O) en NVAB, VenVN, NVBF, TNO, TU Delft, FNV, ISZW en AVAG en HCW staan garant voor een sterk inhoudelijk programma.

17 Arbeidsmarkt Buitenlandse Belangstelling voor Jet-net Jet-Net, het Jongeren en Technologie Netwerk Nederland, heeft in februari een aantal buitenlandse onderwijsorganisaties ontvangen. Zij wilden zich laten informeren over de Nederlandse aanpak om jongeren vroegtijdig te interesseren voor bètatechnisch onderwijs. Op Jet- Net-scholen kiest 5 procent meer leerlingen voor een Natuurprofiel dan op niet-jet-net-scholen. Procesindustrie kan aan de slag met banenplan Hoewel de definitieve beschikking nog niet binnen is, kan de procesindustrie aan de slag met haar sectorplan om de verwachte tekorten aan vakmensen te verminderen. Voor het plan wordt 20 miljoen euro uitgetrokken, waarvan minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid 10 miljoen euro voor zijn rekening neemt. Tot de procesindustrie behoren onder meer de chemische industrie, de voedings- en genotmiddelenindustrie en de productie van energie en afvalverwerking. Tot aan 2020 heeft de procesindustrie jaarlijks 3453 vakmedewerkers op mbo-niveau nodig. Er is een jaarlijks tekort van ruim 2200 chemische en procestechnische vakmensen. Ook op hbo- en wo-niveau zijn nieuwe medewerkers nodig. In het sectorplan voor de procesindustrie is afgesproken: 750 extra leerwerkplekken voor mensen die breed in de procesindustrie werkzaam willen zijn. Versneld opleiden van 200 werkloze jongeren tot en met 27 jaar (met baangarantie). 300 werknemers uit andere technische sectoren krijgen een bemiddelingstraject aangeboden naar de procesindustrie. Scholing van 1000 werknemers. 200 extra stageplaatsen voor jongeren werknemers krijgen een gezondheidscheck ter bevordering van de duurzame inzetbaarheid. Loopbaanchecks voor 200 werknemers ter bevordering van de inzetbaarheid. foto: shutterstock De Jet-Net-formule, waarbinnen onderwijs en bedrijven nauwe samenwerking met elkaar aangaan, is behalve in Nederland ook in Denemarken een feit. Andere landen willen nu volgen. De delegatie bezocht onder meer het Libanon Lyceum in Rotterdam, dat samenwerkt met funderings- en vijzelbedrijf Bresser, en Shell, medeoprichter van Jet- Net, dat een samenwerkingsverband heeft met het Aloysius College. Binnen Jet-Net zetten inmiddels 91 bedrijven zich in om samen met 179 havo-/vwoscholen uitdagende activiteiten te ontwikkelen voor bètatechnisch onderwijs. Hierdoor komen jaarlijks jongeren in aanraking met de praktijk. Door de exacte vakken meer aan te laten sluiten op de belevingswereld van jongeren wil men het tekort aan technisch personeel terugdringen. Op de wachtlijst van Jet-Net staan nog 100 scholen die graag willen samenwerken met een technisch bedrijf. Momenteel zijn acht chemiebedrijven aangesloten bij Jet-Net. Het streven is om dit aantal te verdubbelen. p Aanmelden kan via foto: shutterstock Het sectorplan is een initiatief van OVP, het opleidingsfonds van en voor de procesindustrie, in samenwerking met de sociale partners in de procesindustrie, waaronder de VNCI. Eerder zijn de bouw, de uitzendbranche en de kinderopvang met een sectorplan aan de slag gegaan. Ook de schildersbranche heeft inmiddels een sectorplan. p maart 2014 Chemie Magazine 17

18 Een stap in jouw carrière maken? Ga dan voor de opleiding HVK en/of AH Kies je voor PHOV, dan kies je voor kwaliteit! docenten uit de praktijk en autoriteiten op hun vakgebied praktijkgericht met opdrachten binnen het eigen bedrijf PHOV al 20 jaar toonaangevend in veiligheidskunde 2 april 2014 (middag-avondopleiding): Arbeidshygiëne, Hogere Veiligheidskunde, Hogere Veiligheidskunde en Arbeidshygiëne gecombineerd Al afgestudeerd HVK er of AH er? Volg dan: 15 september 2014 (avond): Specialisatie Hogere Veiligheidskunde voor AH ers 22 september 2014 (avond): Specialisatie Arbeidshygiëne voor HVK ers Meer informatie: Voor persoonlijk studieadvies: , Laboranten en analisten van SWA versterken! Als het gaat om inzet van laboratoriumpersoneel bent u bij SWA aan het juiste adres. Want wij leveren u (tijdelijke) vakkrachten met de juiste chemie, die passen in uw organisatie. Uw organisatie versterkt met SWA? Kijk op onze website voor alle informatie. SWA is arbeidsmarktspecialist in de techniek, wij leveren u laboranten en analisten. Bovendien leiden wij deze specialisten ook voor u op in maatwerk leer/werktrajecten. Of verzorgen werving & selectie. LABORATORIUMTECHNIEK

19 Onderzoek DSM investeert in gouden driehoek: hét verdienmodel van de toekomst NIEUW BIOTECHINSTITUUT OP CHEMELOT CAMPUS FOTO: ANNEMIEK MOMMERS DSM, de universiteiten van Maastricht en Eindhoven, Maastricht UMC+, Chemelot Campus en de provincie Limburg investeren samen 80 miljoen euro in Chemelot InSciTe (Institute for Science and Technology). Het onderzoeksinstituut voor biobased materialen en biomedische technologie op de Chemelot Campus in Sittard-Geleen opende begin februari officieel zijn deuren. Tekst: Adriaan van Hooijdonk Het nieuwe onderzoeks- en kennisinstituut InSciTe op de Chemelot Campus gaat hoogwaardige biochemische bouwstenen ontwikkelen voor de biobased markt. Die kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden in harsen voor auto s, op zonnecellen, in gebouwen en elektronische apparatuur. Voor biomedische toepassingen gaat het instituut onder andere werken aan materialen voor nieuwe bloedvaten, materialen waarmee kraakbeen zichzelf herstelt en aangroeit in het lichaam en slimme medicijncontainertjes voor in het oog om ooginfecties te voorkomen en te behandelen. De president van DSM Nederland, Atzo Nicolaï, ziet Chemelot InSciTe als hét voorbeeld van het verdienmodel voor de toekomst. Door de gouden driehoek van kennisinstellingen, overheid en bedrijfsleven slim in te zetten, kunnen we in Nederland de internationale toppositie in innovatie verder uitbouwen, werkgelegenheid en kansen creëren en bouwen aan het verduurzamen van de economie. Koploperpositie De samenwerking met industriële en academische partners, de beschikbaarheid van de biobased proeffabriek en de aanwezigheid van biomedische onderzoeksfaciliteiten bieden ook volgens de rector magnificus van de TU/e, Hans van Duijn, uitgelezen kansen om wereldwijd de koploperpositie verder uit te bouwen. Ook de regionale werkgelegenheid krijgt een forse impuls, blijkt uit een reactie van Bert Kip, CEO van de Chemelot Campus. Chemelot Campus wil versneld groeien naar 2900 arbeidsplaatsen en 1000 studenten in 2023 (nu 1350 en 250). Tegelijkertijd moeten dan honderd bedrijven aangetrokken of opgericht actief zijn op de campus. Chemelot InSciTe is een belangrijke troef in de aantrekkingskracht van de campus die het mogelijk maakt om die groei daadwerkelijk te realiseren. Uit recente cijfers van het Holland Expat Center South blijkt overigens dat er in Limburg inmiddels 2500 internationale kenniswerkers aan de slag zijn. Dat is zeven keer meer dan in 2007, toen dit voor het laatst gemeten werd. De meeste internationale kenniswerkers in Limburg komen uit Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk. Door de groei van de werkgelegenheid op de Chemelot Campus zal het aantal banen alleen maar toenemen. p TOPTEAM CHEMIE PLEIT VOOR SAMEN- WERKING UNIVERSI- TEITEN De nieuwe (natuurwetenschappelijke) bacheloropleiding aan de Universiteit Maastricht trekt vooral buitenlandse studenten aan, met name uit Duitsland maar ook uit andere landen. Daarmee vormt de opleiding een internationale toegangspoort voor een nieuwe generatie talentvolle wetenschappers en ondernemers die hard nodig zijn om de overgang te maken naar een op groene grondstoffen gebaseerde economie, stelt Nelo Emerencia, secretaris van het Topteam Chemie en speerpuntmanager Onderwijs en Innovatie van de VNCI. Tegelijkertijd wijst hij erop dat de universiteit er goed aan zou doen om de opleiding af te stemmen met andere universiteiten, om zo aan te sluiten bij het Sectorplan Natuur- en Scheikunde. Bovendien moet de opleiding volledig aan de kwaliteitseisen voldoen, zodat de afgestudeerde bachelorstudenten door kunnen stromen naar andere universiteiten. maart 2014 Chemie Magazine 19

20 Johan Sanders: Niet vasthouden aan oude kennis en verworvenheden die zijn gebaseerd op fossiele grond- en brandstoffen en aan oude technologie die we incrementeel blijven verbeteren. JOhan sanders, hoogleraar valorisatie plantaardige productieketens, is bezorgd Overstap naar bio gaat te traag 20 Chemie Magazine maart 2014

OVERSTAP NAAR BIO GAAT TE TRAAG

OVERSTAP NAAR BIO GAAT TE TRAAG Lignine: de grondstof van de toekomst Visiedocument basis voor dialoog onderwijs en industrie Digitaal veiligheidspaspoort ingevoerd Maandblad van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie 03

Nadere informatie

Smart Delta Resources

Smart Delta Resources Smart Delta Resources Slimme Energie & Grondstof uitwisselingen in de Delta Regio Het resultaat van gezamenlijke inzet is groter dan de som van de individuele inspanningen Werkconferentie Energieakkoord

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Smart Delta Resources Platform

Smart Delta Resources Platform Platform Slimme Energie & Grondstof uitwisselingen in de Delta Regio Het resultaat van gezamenlijke inzet is groter dan de som van de individuele inspanningen 3 September 2015 Ger Spork, Program Manager

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Procestechniek BOL opleidingen. Markiezaat College, het échte werk

Procestechniek BOL opleidingen. Markiezaat College, het échte werk 2016 2017 Procestechniek BOL opleidingen Markiezaat College, het échte werk Van G naar E De weg van grondstof naar eindproduct: Procestechniek in de hoofdrol Met grondstoffen kun je nog alle kanten op.

Nadere informatie

Industrie, onderzoek en onderwijs. Dat zijn de pijlers. van de chemie. Pijlers die samen sterk staan: drie delen,

Industrie, onderzoek en onderwijs. Dat zijn de pijlers. van de chemie. Pijlers die samen sterk staan: drie delen, Chemie is overal Industrie, onderzoek en onderwijs. Dat zijn de pijlers van de chemie. Pijlers die samen sterk staan: drie delen, één geheel. Die samen staan voor talloze nuttige, noodzakelijke en mooie

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland. Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft

Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland. Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft Notitie Delft, 1 maart 2009 Opgesteld door: A. (Ab) de Buck H.J. (Harry) Croezen G.C. (Geert) Bergsma

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

PROJECT PRESENTATIE TIM-15. Project-B: Verbinden

PROJECT PRESENTATIE TIM-15. Project-B: Verbinden PROJECT PRESENTATIE TIM-15 Project-B: Verbinden 1 INTRODUCTIE Team: Louis Derks zelfstandig consultant Toon Kleinhout Koninklijke Landmacht Hans Slotema DSM Resolve René Verhoeven KvK Limburg Opdracht:

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Bio-based Economy Den Haag, 17 april 2013 VAVI VAVI is een belangenvereniging die de belangen behartigt van 7 Nederlandse ondernemingen binnen de aardappelverwerkende

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

volgens HbR zelfs verder Rotterdam

volgens HbR zelfs verder Rotterdam Heel Rijnmond één grote keten? Havenbedrijf Rotterdam Sandra Prenger 1 Heel Rijnmond industrial area logistics hub metropolitan area distribution volgens HbR zelfs verder Rotterdam Inhoud Havenvisie 2030

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst René Wijffels Inhoud Wat is Biobased Economy? De bio-economy in de VS Behoefte aan professionals in bio-based economy Een groene generatie met energie

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit?

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? Spreker: Datum: Locatie: Joop Suurmeijer en Robert Jansen 19 maart 2015 VNG-congres Utrecht GFT-afval heeft

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Mei 2014 www.ecn.nl Nederlands industrieel energiegebruik Feedstock M 3792 Elektrisch M 1736 Een economische waarde van ca. 6 miljard euro per jaar Jaarlijks

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Biopark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Terneuzen Diepgang 12,50 meter Oppervlakte circa 2100 ha Ports of Vlissingen and Terneuzen Vlissingen Diepgang

Nadere informatie

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector Wereld Natuur Fonds Driebergseweg 10 Postbus 7 3700 AA Zeist Tel: +31 30 693 7333 Direct: Fax: +31 30 691 2064 Info@wnf.nl www.wnf.nl Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD _ RDM CENTRE OF EXPERTISE Rotterdam heeft de ambitie uit te groeien tot een klimaatbestendige deltastad met de meest innovatieve en duurzame haven ter wereld. Deze ambitie

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen Afsluitende les Leerlingenhandleiding Alternatieve brandstoffen Inleiding Deze chemie-verdiepingsmodule over alternatieve brandstoffen sluit aan op het Reizende DNA-lab Racen met wc-papier. Doel Het Reizende

Nadere informatie

De Biobased Economy in de Zuidvleugel

De Biobased Economy in de Zuidvleugel De Biobased Economy in de Zuidvleugel Wat is er nodig om de biobased-economy in de Zuidvleugel een impuls te geven? 17 1 13, Douwe-Frits Broens LEI: Biobased Economics - financiële en milieudoelen halen

Nadere informatie

Chemelot groeit naar meest concurrerende en duurzame site van West-Europa. Chemie- en materialencomplex Chemelot ontvouwt ambitieuze toekomstvisie

Chemelot groeit naar meest concurrerende en duurzame site van West-Europa. Chemie- en materialencomplex Chemelot ontvouwt ambitieuze toekomstvisie Persbericht Chemelot groeit naar meest concurrerende en duurzame site van West-Europa Chemie- en materialencomplex Chemelot ontvouwt ambitieuze toekomstvisie Sittard-Geleen,11 mei 2016 - Chemelot, de chemie-

Nadere informatie

Agri Investment Fund. Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015. Marc Rosiers Nicolas De Lange

Agri Investment Fund. Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015. Marc Rosiers Nicolas De Lange Agri Investment Fund Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015 Marc Rosiers Nicolas De Lange Inhoudstafel 1. Agri Investment Fund 2. Actiedomeinen FromFarm tofood Smart Farming Sustainable Farming Biobased

Nadere informatie

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD M + N PROJECTEN ONTWIKKELDE EEN NIEUWE GENERATIE ZONWERINGSDOEKEN, DIE DE HUIDIGE MATERIALEN

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Industrie. Ons industrieteam is actief in volgende sectoren: Ze zijn in te schakelen voor volgende industrie le projecten:

Industrie. Ons industrieteam is actief in volgende sectoren: Ze zijn in te schakelen voor volgende industrie le projecten: Industrie tec Nederland is een onafhankelijk consultancy en projectbureau. We leveren technische expertise voor engineeringprojecten in de industrie, maritiem & offshore. tec Nederland heeft een ruime

Nadere informatie

Bio Energy to Overijssel

Bio Energy to Overijssel Bio Energy to Overijssel Wat is BE2.O? BE2.O is een gezamenlijk project van de provincie Overijssel, de Universiteit Twente en regionale bedrijven met als doel in Overijssel de toepassing van bio-energie

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Beleidsplan 2012-2016. Op weg naar een zichtbaarder KNCV

Beleidsplan 2012-2016. Op weg naar een zichtbaarder KNCV Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging Beleidsplan 2012-2016 Op weg naar een zichtbaarder KNCV www.kncv.nl Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging Beleidsplan 2012-2016 algemene opzet KNCV missie

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Meet the global leader with the personal touch

Meet the global leader with the personal touch Meet the global leader with the personal touch Wereldwijd toonaangevend op het gebied van werving & selectie Sinds Michael Page in 1976 in Londen werd opgericht, heeft zij zich ontwikkeld tot een toonaangevende

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen internationale spelers in de energie branche. Kavels te koop tussen 2.000 en 27.000 vierkante

Nadere informatie

Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen

Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen Heusden, 11 en 12 september 2014 Prof. Dr. J.P.M. (Johan) Sanders Biobased Commodity Chemicals (BCH) De nieuwe uitdaging voor biomassa

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Meer en Betere Recycling

Meer en Betere Recycling Meer en Betere Recycling als onderdeel van VANG Uw sprekers: Max de Vries Marco Kraakman Jacobine Meijer Emile Bruls Geert Cuperus Inhoud deelsessie Meer en Beter Recycling Inleiding Pitches projecten

Nadere informatie

Innovation Concepts B.V. Nieuwsbrief 2012-01 Versie NL

Innovation Concepts B.V. Nieuwsbrief 2012-01 Versie NL Algemeen Innovation Concepts B.V. is bijna twee jaar geleden opgezet door Pol Knops en Keesjan Rijnsburger. We zijn al ruim twee jaar bezig met het onderzoeken van diverse toepassingen van CO 2 binding

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy BioPark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Zeeland Seaports Missie Zeeland Seaports zorgt op een toegewijde en respectvolle manier voor de duurzame

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Rotterdam, 23 mei 2013. Geachte heer Van der Touw, beste Ab,

Rotterdam, 23 mei 2013. Geachte heer Van der Touw, beste Ab, Rotterdam, 23 mei 2013 Geachte heer Van der Touw, beste Ab, Onlangs was u te gast in de RCI Board waar we spraken over de totstandkoming van het nationale energieakkoord. Inmiddels hebben wij dit onderwerp

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

ESSAY 3 EEN GOED ONTWERP IS CONSISTENT Een goed ontwerp is consistent als diverse opeenvolgende ontwerpen van een merk samenhangen. Denk bijvoorbeeld aan het automerk Volkswagen. Hoe de diverse modellen

Nadere informatie

KvK dienstverlening topsectoren

KvK dienstverlening topsectoren MIT regeling 2014 KvK dienstverlening topsectoren Bon Uijting senior adviseur KvK 15 mei 2014 KvK verzorgt vele MKB loketten topsectoren Telnr MKB Loket MKB loketten topsectoren MKB loket Agro Food 088-585

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module Alternatieve Brandstoffen - Chemie verdieping - Ontwikkeld door dr. T. Klop en ir. J.F. Jacobs Op alle lesmaterialen is de Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

duurzaam Europese Unie Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling

duurzaam Europese Unie Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling Zin in ondernemen Europese Unie Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling Zin in ondernemen? Zin in ondernemen? is een meerjarig project gericht op de stimulering van energiebesparing en ondernemen. Met

Nadere informatie

Material Value Circle

Material Value Circle Material Value Circle Meerwaarde in de circulaire waarde keten Lonneke de Graaff Materials 2014 l.graaff@dpivalucentre.nl Inhoud DPI Value Centre Wat is de Value Circle? Waarom kijken naar de Value Circle?

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam

Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam De metropoolregio Amsterdam heeft alles in huis Een krachtige economische regio. Daarvoor

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Bouw met lef, bouw voor het leven

Bouw met lef, bouw voor het leven Bouw met lef, bouw voor het leven De nieuwe aanpak Energie-efficiënt en duurzaam. Dat is de toekomst van de bouw en installatietechniek. De nieuwe aanpak is intelligent bouwen. Kennis en techniek zijn

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

RACEN met... WC-papier

RACEN met... WC-papier RACEN met... WC-papier 1 Fossiele Brandstoffen Nadelen 1) Voorraden zijn eindig. 2) Afhankelijkheid van oliestaten 3) Bij verbranding komen broeikasgassen vrij: CO2/NOx/CH4 1000 1500 2000 2 Fossiele Brandstoffen

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Martin Bakker, 18 februari 2014 Eind 2014 gaan twee nieuwe Europese samenwerkingsverbanden van start. Verspreid over Europa zullen universiteiten, kennisinstellingen,

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014 EZ 2020 Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken Peter Louter www.bureaulouter.nl Zwolle, 4 maart 2014 Drie strategische rollen 1. Preventie 2. Duiding 3. Integraliteit

Nadere informatie

Bio- olie : realiteit en toekomst. Ir. Tom Anthonis Ugent Inbio.be 6 april 2011 Is er nog afval Febem Interafval te Brugge

Bio- olie : realiteit en toekomst. Ir. Tom Anthonis Ugent Inbio.be 6 april 2011 Is er nog afval Febem Interafval te Brugge Bio- olie : realiteit en toekomst Ir. Tom Anthonis Ugent Inbio.be 6 april 2011 Is er nog afval Febem Interafval te Brugge Dank & bron Prof. Tony Bridgwater BioEnergy Research Group Aston University, Birmingham

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges Clean Tech Delta Innovative solutions to climate and energy challenges De New Green Deal voor innovatie en schone technologie in de regio Rotterdam-Delft Clean Tech Delta gezamenlijk innovatie en schone

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Les Energie besparen LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad

Les Energie besparen LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Energie besparen Werkblad Les Energie besparen Werkblad Stel je voor dat fossiele brandstoffen morgen bijna op zouden zijn. De huizen zouden koud blijven. Er zou geen energie

Nadere informatie

MJA-Sectorrapport 2012 Wetenschappelijk onderwijs

MJA-Sectorrapport 2012 Wetenschappelijk onderwijs MJA-Sectorrapport 2012 Wetenschappelijk onderwijs Colofon Projectnaam: MJA-monitoring Wetenschappelijk onderwijs Datum: 16 mei 2013 Status: Eindversie Kenmerk: 1235678/223/BHW/AB/157005 Contactpersoon:

Nadere informatie

Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop

Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop Brightlands Chemelot Campus 13/10/14 Hugo Delissen Chemisch technoloog 14 jaar Productie engineer, Product ontwikkeling, Operations manager 1990-2004 Philips

Nadere informatie

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Als een ideale werking en een goed design elkaar innovatief aanvullen, hebben wij alles goed gedaan. Esthetische eisen vertalen in een goed design is één ding

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Nieuwsbrief Energie april 2013

Nieuwsbrief Energie april 2013 b6agina 1 van 6 Nieuwsbrief Energie april 2013 Inhoud Nieuws Duurzame energieveiling van start Nieuwe visie ontwikkeling biogas Algen en zeewier: hoe duurzaam is de productie? Kwaliteitsborging helpt bij

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

kunststofindustrie naar Geert Scheys

kunststofindustrie naar Geert Scheys Transitie van de kunststofindustrie naar duurzame ontwikkeling Geert Scheys FEDERPLAST.BE Producenten van kunststof- en rubberartikelen LEDEN Agoria & Essenscia 236 effectieve leden (producenten) 18 aangesloten

Nadere informatie

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht stap 1 Interne & externe analyse Onderzoeksvragen Eindproducten STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP

Nadere informatie

Sectorplan Procesindustrie

Sectorplan Procesindustrie Sectorplan Procesindustrie Algemeen Regeling sectorplannen uitvloeisel sociaal akkoord Kern: werkgelegenheid creëren en behouden Opdracht vanuit sociale sectorale partners in procesindustrie (AWVN, VNCI,

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI = sociale duurzaamheid, van A naar anders. Anders denken, nieuwe wegen bewandelen en nieuwe, niet voor de hand liggende samenwerking tot stand brengen

Nadere informatie

Informatie over onze vereniging

Informatie over onze vereniging Informatie over onze vereniging Editie 2014 Uitgebreide en actuele informatie op www.cio-platform.nl CIO Platform Nederland, mei 2014 Informatie over onze vereniging - CIO Platform Nederland mei 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie