Autisme Spectrum Stoornis (ASS)

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Autisme Spectrum Stoornis (ASS)"

Transcriptie

1 GGZ Friesland Ontwikkelingsstoornisssen Autisme Spectrum Stoornis (ASS)

2 GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen. Met meer dan 160 locaties zijn we dicht bij u in de buurt. Ruim 2000 medewerkers bieden zorg vanuit hetzelfde motto: haal het beste uit uw leven! We kiezen bij GGZ Friesland voor die behandeling waarvan het effect wetenschappelijk is bewezen. De wet BIG (Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg) bevat regels voor zorgverlening door beroepsbe-oefenaren in de gezondheidszorg. Onze behandelaren zijn BIG-geregistreerd. Dit is een extra garantie voor de kwaliteit van onze behandelingen. Bij de behandeling van ontwikkelingsstoornissen houden we ons nauwkeurig aan de laatste landelijke richtlijnen op dit gebied (zie ook We kennen het allemaal wel: een gesprekspartner maakt een grapje, dat we niet oppikken maar letterlijk nemen. We hebben totaal niet door dat het om een grap gaat. Dit kan voor problemen in communicatie zorgen. Bij de meeste mensen gebeurt dit een enkele keer. Maar bij sommige mensen is dit eerder regel dan uitzondering. Problemen met communiceren U pikt vrijwel geen enkele humoristische opmerking op en neemt bijna alles letterlijk. Hierdoor heeft u in het dagelijks leven flinke problemen met communiceren. U vindt het lastig om contact te maken met mensen, relaties aan te gaan en heeft beperkte interesses. Ook vindt u het moeilijk om uw emoties te uiten, emoties van anderen aan te voelen en met onverwachte situaties om te gaan. Als u zich herkent in deze voorbeelden, dan kan het zijn dat u een vorm van autisme heeft. Deze term wordt vaak gebruikt voor verschillende aandoeningen die binnen Autisme Spectrum Stoornissen (ASS) vallen. Wat is autisme? Autisme komt van het Griekse woord autos, dat zelf betekent. Autos verwijst naar de in zichzelf gekeerde indruk die mensen met autisme soms maken. ASS komt redelijk vaak voor: bij ongeveer 1 procent van de Nederlandse bevolking. Bij iemand met ASS is de prikkel- en informatieverwerking in de hersenen verstoord. De informatie die via de zintuigen binnenkomt, wordt bij mensen met ASS op een andere manier verwerkt. U neemt losse details waar uit de wereld om u heen en heeft moeite om die details vervolgens te verwerken tot een samenhangend geheel. Hierdoor ontstaan verwarring, misverstanden, angst en frustraties. Autisme is een levenslange beperking die belemmeringen oplevert op allerlei gebieden, zoals in het onderwijs, op het werk, in de vrije tijd en in de omgang met anderen. De problematiek komt het vaakst voor bij jongens en mannen. Vaak wordt autisme omschreven als een sociale beperking. U vindt het lastig om sociale contacten te onderhouden en in gesprekken trekt u zich vaak terug. U vindt het moeilijk om

3 spontaan te zijn en met onverwachte situaties om te gaan, u kunt uw emoties niet goed uiten en voelt emoties van anderen niet goed aan. Doordat u gevoelig bent voor prikkels, kunt u uw concentratie verliezen en raakt uw hoofd als het ware vol. Hierdoor bouwt een spanning op, waardoor u zich regelmatig terugtrekt. Ondanks een goede intelligentie zijn volwassenen met ASS vaak niet of minder goed in staat zich in contact met anderen sociaal te gedragen. Contact maken vindt u moeilijk Als u ASS heeft, vindt u het moeilijk om contact te maken. Vaak vermijdt u oogcontact en vindt u knuffelen en aanraken niet prettig. En als u contact zoekt, praat u vervolgens honderduit over wat u bezighoudt (meestal betreffen dit een paar onderwerpen waar uw interesses liggen), zonder de ander ergens naar te vragen. Dat maakt het lastig om vriendschappen te sluiten en ervaart u het als lastig om normaal met anderen om te gaan. Ook kunt u het moeilijk vinden een invulling te geven aan uw dagelijkse leven en vrije tijd. U neemt woorden letterlijk Woorden neemt u soms heel letterlijk. Gezegden, gebaren of gezichtsuitdrukkingen vindt u moeilijk om te begrijpen. Sommige mensen met autisme praten op een aparte manier, door bijvoorbeeld een vreemde of plechtige stem, veel herhalingen of boekentaal te gebruiken. U bent erg gevoelig voor prikkels uit de omgeving. Als de radio bijvoorbeeld zachtjes op de achtergrond aanstaat, kan dit voor u erg hinderlijk zijn, terwijl een ander het niet eens zou horen. Eindeloos met hetzelfde bezig Ook kunt u het moeilijk vinden u iets te verbeelden of ergens uw fantasie op los te laten. Of u heeft juist te veel fantasie, wat weer angstige gedachten kan opleveren. Mensen met autisme hebben vaak interesse voor één of twee voorwerpen, gedachten of activiteiten. U kunt eindeloos met hetzelfde bezig zijn, bijvoorbeeld steeds over hetzelfde thema praten of naar dezelfde muziek luisteren. Of u maakt soms schommelende bewegingen. Vormen van ASS Naast de klassieke vorm van autisme, de autistische stoornis, zijn de stoornis van Asperger en PDD-NOS (Pervasive Developmental Disorder, not otherwise specified Pervasieve (in alles doordringend) ontwikkelingsstoornis, niet anders omschreven) de meest voorkomende. Mensen met de stoornis van Asperger vertonen veel overeenkomsten met mensen die een klassieke vorm van autisme hebben. Het grootste verschil is de spraakontwikkeling. Mensen met de stoornis van Asperger hebben een normale spraakontwikkeling. Toch hebben ze communicatieproblemen. Vooral met de meer subtiele aspecten van communicatie. Mensen met PDD-NOS hebben verschillende klachten die lijken op autisme, maar deze klachten voldoen niet volledig aan de kenmerken. Het kan zijn dat bepaalde symptomen pas op latere leeftijd naar voren komen, of minder aanwezig zijn. PDD-NOS wordt daarom wel de verlegenheidsdiagnose of restgroep genoemd. Oorzaken ASS is een vorm van een ontwikkelingsstoornis. We spreken van een ontwikkelingsstoornis als de ontwikkeling in een bepaald gebied van de hersenen (tussen 0 en 18 jaar) afwijkend verloopt. De prikkel- en informatieverwerking in de hersenen is hierdoor verstoord. Hoe een afwijkende ontwikkeling van de hersenen precies tot de klachten van ASS leidt, is ondanks onderzoeken nog niet bekend. Wel is duidelijk dat ASS veel vaker voorkomt bij personen met bepaalde aangeboren hersenziekten en vormen van verstandelijke beperkingen. Erfelijkheid speelt een grote rol bij ASS. De kans dat u een broer of zus heeft die ook ASS heeft, is twintig keer groter dan bij mensen die geen ASS hebben.

4 Gevolgen ASS bij kinderen en jongeren worden tegenwoordig vrij goed herkend door artsen en onderwijzers. Wellicht is dit bij u niet het geval. Het kan zijn dat de ontwikkelingsstoornis tot nu toe onopgemerkt is gebleven en dat u zich goed staande heeft kunnen houden dankzij uw intelligentie, uw aanpassingsvermogen of bijvoorbeeld dankzij de overzichtelijke omgeving waarin u bent opgegroeid. Veel mensen met ASS zijn goed in technische vakken of in het werken met computers. Ze gaan op hun werk om met mensen die dezelfde interesses hebben en gaan een soort functionele relatie met hen aan. De beperkingen vallen daardoor minder op. De reden dat u nu hulp zoekt, kan te maken hebben met het feit dat er meer eisen worden gesteld aan uw sociale vaardigheden en flexibiliteit. Bijvoorbeeld bij de overgang van studie naar werk, een wisseling van baan of in relaties. Maar of u nu pas voor het eerst professionele hulp zoekt, of al eerder in behandeling bent geweest, vaak heeft u zichzelf altijd al anders gevoeld dan anderen en spelen de problemen waar u nu tegenaan loopt al veel langer. Waarschijnlijk merkte u dat bepaalde sociale activiteiten uw hele leven al veel moeite kostten. Ook kan het zijn dat u ondanks uw intelligentie niet kon meekomen op school en moeite had om te communiceren met leeftijdsgenoten. Hierdoor kunt u zich eenzaam voelen. Het vastlopen in werk, relaties en andere vormen van uw daginvulling, kunnen uw leven ingrijpend beïnvloeden. Het kan zelfs leiden tot andere psychiatrische symptomen zoals angst, depressiviteit, dwangmatigheid of agressie. Welke symptomen van ASS u ook heeft, de juiste behandeling kan veel klachten verminderen. Dankzij de hulp van een gespecialiseerd team van GGZ Friesland ontdekt u wat er met u aan de hand is en hoe u met de problematiek kunt omgaan. David, 26 jaar: Ik ben onhandig in sociale contacten Vier jaar geleden studeerde ik af en had ik mijn diploma voor programmeur op zak. Waar mensen om me heen druk op zoek gingen naar een baan, merkte ik dat ik volledig blokkeerde. Het idee dat ik op sollicitatiegesprek moest, deed bij mij het angstzweet uitbreken. Ik zat een paar maanden thuis, toen mijn moeder me vroeg of het wel goed ging. Ik merkte dat ik me steeds ellendiger ging voelen. Overdag zat ik achter de computer en s avonds dronk ik het ene na het andere biertje om rust in mijn hoofd te krijgen. Op aanraden van haar ben ik naar de huisarts gegaan. Die verwees me door naar GGZ Friesland. Na verschillende onderzoeken kwam de diagnose: ik heb het Syndroom van Asperger. Ik ben goed in mijn werk, maar erg onhandig in sociale contacten. Dat ben ik ook altijd al geweest. Maar de overgang naar het werk was voor mij een druppel. Ik was zo bang om aan het werk te gaan, dat ik volledig blokkeerde. Dankzij therapie leer ik om beter te communiceren en krijg ik tips hoe ik me zo goed mogelijk kan concentreren. Nu werk ik bij een klein bedrijf en heb ik een kamer voor mezelf. Hier kan ik me rustig op mijn werk storten, zonder dat anderen me afleiden.

5 De juiste hulp Nadat u bent aangemeld door uw huisarts, wordt u doorverwezen naar de polikliniek Ontwikkelingsstoornissen wanneer er gedacht wordt aan deze problematiek. U krijgt een intakegesprek en samen met de intaker wordt bekeken of u aan het juiste adres bent. De diagnose ASS wordt niet van de een op andere dag gesteld. Een psychiater of psycholoog voert gesprekken met u en doet diverse testen. Afhankelijk van de kenmerken die gevonden worden, wordt vastgesteld of er sprake is van klassiek autisme, het syndroom van Asperger of PDD-NOS. Na de intake volgt een behandeladvies. Er wordt met u besproken welk soort therapie voor u het meest geschikt is. Ook krijgt u informatie over de duur van de behandeling. Eventuele alternatieven worden met u besproken. Samen met uw (hoofd)behandelaar wordt regelmatig nagegaan of de therapie aanslaat en het gewenste effect oplevert. Wanneer u samen tot de conclusie komt dat de behandeling bijgesteld moet worden, dan kan dat. Waar bestaat de behandeling uit? Tijdens de behandeling wordt uitgebreid aandacht besteed aan psycho-educatie. Hierbij wordt uitleg gegeven over de diagnose, over zowel de beperkingen als de talenten die ASS met zich meebrengt. We doen dit bij voorkeur in groepsverband, zodat er ook gelegenheid is voor uitwisseling van ervaringen. We bespreken de gevolgen van de diagnose in diverse fasen van het leven. Vervolgens wordt gekeken of er behoefte is aan individuele ondersteuning en begeleiding, partnerrelatie-therapie (Rel-ASS) of cognitieve therapie om uw zelfvertrouwen te vergroten. Tevens kan medicatie een onderdeel van de behandeling zijn. Medicijnen kunnen ASS niet genezen, maar wel onrust en concentratieproblemen verminderen. Ook kan het stemmingswisselingen en agressieve uitbarstingen beperken. Wat zijn de kosten? Psychische hulpverlening valt onder de basisverzekering voor ziektekosten. De kosten worden daaruit vergoed. Wel kan een eigen risico in rekening worden gebracht. In uw verzekeringspolis vindt u hierover meer informatie. Uw belangen, rechten en klachten Voor vragen en hulp kunt u altijd terecht bij uw behandelaar. Ook kunt u de geestelijk verzorger, de patiëntenvertrouwenspersoon, de Cliëntenraad en/of de Familieraad benaderen. Contactgegevens vindt u in de folder In behandeling bij GGZ Friesland. Ook vindt u in deze folder meer informatie over rechten en plichten rondom uw behandelplan, behandeling en dossier. De folder Ontevreden? Laat het ons weten! vertelt u waar u terecht kunt met eventuele klachten. Deze brochures zijn te vinden in de wachtkamers of u kunt ze opvragen bij de afdeling Communicatie via of via tel: Afspraak afzeggen Om een behandeling succesvol te laten verlopen, is het belangrijk dat u aanwezig bent op de geplande afspraakmomenten. Als u onverhoopt niet kunt komen, verzoeken wij u dringend uw afspraak tijdig, zo mogelijk 24 uur van te voren, af te zeggen.

6 Heeft u vragen? Voor vragen of meer informatie kunt u terecht bij een locatie van GGZ Friesland bij u in de buurt. Kijk voor meer informatie ook op www. ggzfriesland.nl. Adressen GGZ Friesland Polikliniek Ontwikkelingstoornissen Compagnonsplein NN Drachten Tel Colofon Deze brochure is door de afdeling Communicatie van GGZ Friesland met de grootste zorg gemaakt. Ze zijn hierin geadviseerd door de Centrale Cliëntenraad. Mochten er onduidelijkheden in staan, neem dan contact op met de afdeling Communicatie. Tel of stuur een mail naar Z.ont.ass Haal het beste uit uw leven Mow.o0312

Ontwikkelingsstoornisssen. GGZ Friesland ADHD. Attention Deficit (Hyperactivity) Disorder

Ontwikkelingsstoornisssen. GGZ Friesland ADHD. Attention Deficit (Hyperactivity) Disorder GGZ Friesland Ontwikkelingsstoornisssen ADHD Attention Deficit (Hyperactivity) Disorder GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen. Postpartum depressie. Depressie na bevalling

Stemmingsstoornissen. Postpartum depressie. Depressie na bevalling Stemmingsstoornissen Postpartum depressie Depressie na bevalling GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische

Nadere informatie

GGZ Friesland. Narcistische persoonlijkheidsstoornis

GGZ Friesland. Narcistische persoonlijkheidsstoornis GGZ Friesland Narcistische persoonlijkheidsstoornis GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen.

Nadere informatie

GGZ Friesland. Schizotypische persoonlijkheidsstoornis

GGZ Friesland. Schizotypische persoonlijkheidsstoornis GGZ Friesland Schizotypische persoonlijkheidsstoornis GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen.

Nadere informatie

Specifieke fobie. Angststoornissen

Specifieke fobie. Angststoornissen Specifieke fobie Angststoornissen GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen. Met meer dan

Nadere informatie

GGZ Friesland. Antisociale persoonlijkheidsstoornis

GGZ Friesland. Antisociale persoonlijkheidsstoornis GGZ Friesland Antisociale persoonlijkheidsstoornis GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen.

Nadere informatie

Sociale fobie. Angststoornissen

Sociale fobie. Angststoornissen Sociale fobie Angststoornissen GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen. Met meer dan 160

Nadere informatie

Paniekstoornis. Angststoornissen

Paniekstoornis. Angststoornissen Paniekstoornis Angststoornissen GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen. Met meer dan

Nadere informatie

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme Deel VI Inleiding Wat zijn de mogelijkheden van EMDR voor cliënten met een verstandelijke beperking en voor cliënten met een autismespectrumstoornis (ASS)? De combinatie van deze twee in een en hetzelfde

Nadere informatie

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang.

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Aandacht stoornissen ADD Attention Deficit Disorder (letterlijk: aandacht tekort stoornis) - Een vorm van ADHD

Nadere informatie

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Wanneer u autisme heeft, ondervindt u problemen in het contact met anderen. Het kan zijn dat u geen contact maakt of juist veel aandacht vraagt. U kunt zich moeilijk

Nadere informatie

Hypochondrie. Angststoornissen

Hypochondrie. Angststoornissen Hypochondrie Angststoornissen GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen. Met meer dan 160

Nadere informatie

Cure + Care Solutions

Cure + Care Solutions Cure + Care Solutions is hèt landelijk behandel- en expertisecentrum voor complexe psychische aandoeningen en werkt nauw samen binnen een landelijk netwerk van zorginstellingen door het hele land. Cure

Nadere informatie

Hersenstichting Nederland. Autismespectrumstoornissen

Hersenstichting Nederland. Autismespectrumstoornissen Hersenstichting Nederland Autismespectrumstoornissen 1 Autismespectrumstoornissen Een autismespectrumstoornis (ASS) is een ontwikkelingsstoornis waarbij de informatieverwerking in de hersenen verstoord

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG 1 Autisme spectrum stoornissen Waarom dit onderwerp? Diagnostiek

Nadere informatie

Dwangstoornis. Angststoornissen

Dwangstoornis. Angststoornissen Dwangstoornis Angststoornissen GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen. Met meer dan 160

Nadere informatie

Binge eating disorder

Binge eating disorder GGZ Friesland Eetstoornissen Binge eating disorder GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen.

Nadere informatie

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR De Swaai is een samenwerking tussen GGZ Friesland en Talant en biedt volwassenen met zowel een verstandelijke beperking als

Nadere informatie

GGZ Friesland. Borderline persoonlijkheidsstoornis

GGZ Friesland. Borderline persoonlijkheidsstoornis GGZ Friesland Borderline persoonlijkheidsstoornis GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen.

Nadere informatie

Maak kennis. met GGZ Friesland

Maak kennis. met GGZ Friesland Maak kennis met GGZ Friesland Psychische klachten hebben veel invloed op het dagelijks leven. Elke dag is een uitdaging en het is moeilijk om een normaal leven te leiden, contacten te onder houden, naar

Nadere informatie

Werkgeversvereniging Oost - Regio IJssel/Vecht

Werkgeversvereniging Oost - Regio IJssel/Vecht Werkgeversvereniging Oost - Regio IJssel/Vecht 1. Welke associaties heeft u bij het begrip Autisme? Contactgestoord, nemen geen initiatief. Beperkt in het sociaal wenselijk gedrag, grotere behoefte aan

Nadere informatie

Ambulante behandeling

Ambulante behandeling Ambulante behandeling Ouderen Ambulante behandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen heeft verschillende

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Gegeneraliseerde angststoornis. Angststoornissen

Gegeneraliseerde angststoornis. Angststoornissen Gegeneraliseerde angststoornis Angststoornissen GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische problemen.

Nadere informatie

PersonaCura. Uw specialist in persoonlijkheid & gedrag bij senioren

PersonaCura. Uw specialist in persoonlijkheid & gedrag bij senioren PersonaCura Uw specialist in persoonlijkheid & gedrag bij senioren Inleiding We willen allemaal oud worden, maar het liever niet zijn. Ouder worden betekent immers omgaan met verlies van gezondheid, van

Nadere informatie

Autisme. Informatiebrochure over autismespectrumstoornissen

Autisme. Informatiebrochure over autismespectrumstoornissen Autisme Informatiebrochure over autismespectrumstoornissen Autisme Steeds meer mensen hebben psychische problemen. Uit diverse wetenschappelijke onderzoeken is gebleken dat ongeveer één procent van de

Nadere informatie

Chaotisch gedrag, concentratieproblemen?

Chaotisch gedrag, concentratieproblemen? Chaotisch gedrag, concentratieproblemen? Hyperactief en impulsief? Diagnose en behandeling voor volwassenen met ADHD Wie had 40 jaar geleden ooit van ADHD gehoord? Matthijs (47) Ik was druk en lastig.

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen PUNTP KAN U HELPEN

Bipolaire stoornissen PUNTP KAN U HELPEN Bipolaire stoornissen PUNTP KAN U HELPEN Er zijn altijd situaties die ons erg boos, blij of verdrietig maken: emotionele pieken en dalen horen bij het leven. Maar het kan voorkomen dat u last heeft van

Nadere informatie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie Wier Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen Patiënten & familie 2 Voor wie is Wier? Wier is er voor mensen vanaf achttien jaar (en soms jonger)

Nadere informatie

Ambulante behandeling

Ambulante behandeling Ambulante behandeling Ouderen Ambulante behandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen heeft verschillende

Nadere informatie

Aanmelding, intake en diagnostiek. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Aanmelding, intake en diagnostiek. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Aanmelding, intake en diagnostiek Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Aanmelding, intake en diagnostiek Inleiding In deze brochure geven wij u informatie over de aanmelding, de intake

Nadere informatie

INTER-PSY Vechtdal Kliniek

INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek en deeltijdbehandeling INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek en deeltijdbehandeling Informatie voor patiënten, familie en naastbetrokkenen INTER-PSY Vechtdal Kliniek Algemene informatie INTER-PSY

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen

Bipolaire stoornissen Bipolaire stoornissen PuntP kan u helpen volwassenen Sommige mensen hebben last van stemmingsschommelingen die niet in verhouding staan tot wat er in hun persoonlijke omgeving gebeurt. De stemming lijkt

Nadere informatie

Welkom bij GGz Breburg. Onderzoek, diagnostiek en behandeling Informatie voor cliënten

Welkom bij GGz Breburg. Onderzoek, diagnostiek en behandeling Informatie voor cliënten Welkom bij GGz Breburg Onderzoek, diagnostiek en behandeling Informatie voor cliënten 2 Inhoudsopgave 1. Aanmelding... 5 2. Onderzoek... 6 3. Hoe gaat uw behandeling verder?... 8 4. Waar kunnen familie

Nadere informatie

Welkom bij GGz Breburg, Volwassenen. Onderzoek, diagnostiek en behandeling Informatie voor cliënten

Welkom bij GGz Breburg, Volwassenen. Onderzoek, diagnostiek en behandeling Informatie voor cliënten Welkom bij GGz Breburg, Volwassenen Onderzoek, diagnostiek en behandeling Informatie voor cliënten 2 Inhoudsopgave Behandeling bij GGz Breburg Wat betekent dit voor u... 5 1. Aanmelding... 5 Uw gegevens

Nadere informatie

Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels?

Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels? Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels? ASS-ist: diagnose en behandeling voor volwassenen met autisme Stel: u loopt telkens vast in uw werk, relaties of sociale contacten. Uw omgeving vraagt

Nadere informatie

Centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie

Centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie Centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie Informatie voor cliënten, familie en betrokkenen Centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie Maelsonstraat 1 1624 NP HOORN 088 65 65 010 www.ggz-nhn.nl/jeugd www.ggz-nhn.nl

Nadere informatie

Het psychologisch onderzoek

Het psychologisch onderzoek GGzE centrum ouderenpsychiatrie Het psychologisch onderzoek Voor inzicht in uw capaciteiten, vaardigheden, mogelijkheden en beperkingen informatie voor cliënten >> 1 Psychologisch onderzoek kan bijdragen

Nadere informatie

Stoornissen in het autistisch spectrum

Stoornissen in het autistisch spectrum DC 14 Stoornissen in het autistisch spectrum 1 Inleiding Dit thema gaat over stoornissen in het autistisch spectrum, kortweg autisme Beroepscontext: als onderwijsassistent kun je ingezet worden in het

Nadere informatie

Dagbehandeling. Ouderen

Dagbehandeling. Ouderen Dagbehandeling Ouderen Dagbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen

Nadere informatie

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Bart Lenaerts Jorinde Dewaelheyns 6 december 2010 Wat mag je verwachten? Wat is autisme? Het stellen van de diagnose Wie? Hoe? Triade van stoornissen Autisme = anders

Nadere informatie

Informatie voor patiënten van Ziekenhuis Rijnstate/Zevenaar. Het ADHD-team

Informatie voor patiënten van Ziekenhuis Rijnstate/Zevenaar. Het ADHD-team Informatie voor patiënten van Ziekenhuis Rijnstate/Zevenaar Het ADHD-team Uw kind heeft AD(H)D of er bestaat het vermoeden dat uw kind deze aandachtsstoornis heeft. Op het ADHD-spreekuur van de polikliniek

Nadere informatie

Ouderbrochure PDD-NOS

Ouderbrochure PDD-NOS 1 Ouderbrochure PDD-NOS Maandagmiddag vijf voor vier. Vanuit de keuken hoort ze een auto stoppen op straat. De deur wordt hard dichtgeslagen. Dan is het even stil. De achterdeur wordt opengetrokken en

Nadere informatie

Psychosomatiek Eikenboom

Psychosomatiek Eikenboom specialistische geestelijke gezondheidszorg informatie voor patiënten en verwijzers Psychosomatiek Eikenboom Er zijn mensen, die jarenlang tobben met lichamelijke klachten waarvoor artsen geen afdoende

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu MCDD

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu MCDD MCDD Wat is MCDD? MCDD is een ontwikkelingsstoornis waarbij kinderen moeite hebben om met hun gevoelens om te gaan en moeite hebben met het onderscheid tussen fantasie en werkelijkheid. Hoe wordt MCDD

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

AUTISME BIJ KINDEREN PATIËNTENINFORMATIE

AUTISME BIJ KINDEREN PATIËNTENINFORMATIE AUTISME BIJ KINDEREN PATIËNTENINFORMATIE Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie Postbus 20062, 3502 LB Utrecht BEZOEKADRES: Mercatorlaan 1200, 3528 BL Utrecht Tel: 030 28 23 303 Fax: 030 28 88 400 E mail:

Nadere informatie

Topklinisch Centrum Lichaam, Geest en Gezondheid (CLGG)

Topklinisch Centrum Lichaam, Geest en Gezondheid (CLGG) Topklinisch Centrum Lichaam, Geest en Gezondheid (CLGG) Onderzoek, diagnostiek en behandeling bij: Verklaarde- en onverklaarde lichamelijke klachten gecombineerd met psychische klachten Informatie voor

Nadere informatie

Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels?

Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels? Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels? ASS-ist: diagnose en behandeling voor volwassenen met autisme 2 Stel: u loopt telkens vast in uw werk, relaties of sociale contacten. Uw omgeving vraagt

Nadere informatie

Poliklinische behandeling

Poliklinische behandeling Poliklinische behandeling Ouderen Poliklinische behandeling Introductie Mondriaan Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van 65 jaar en ouder, die behoefte hebben aan behandeling,

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Ouderen

Deeltijdbehandeling. Ouderen Deeltijdbehandeling Ouderen Deeltijdbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan

Nadere informatie

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Je gaat deelnemen aan een van de behandelingen bij Centrum Jeugd van GGz Breburg. De behandelaren

Nadere informatie

Dementiepoli. Mondriaan. Informatie voor cliënten, familie en betrokkenen. Ouderen. voor geestelijke gezondheid

Dementiepoli. Mondriaan. Informatie voor cliënten, familie en betrokkenen. Ouderen. voor geestelijke gezondheid Dementiepoli Informatie voor cliënten, familie en betrokkenen Ouderen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Ouderen Dementiepoli Als je geheugen je in de steek laat... September 2011 Copyright Mondriaan

Nadere informatie

Centrum Lichaam, Geest en Gezondheid

Centrum Lichaam, Geest en Gezondheid Centrum Lichaam, Geest en Gezondheid Onderzoek, diagnostiek en behandeling bij: Verklaarde- en onverklaarde lichamelijke klachten gecombineerd met psychische klachten Informatie voor patiënten Lichamelijke

Nadere informatie

FXTAS een neurologische aandoening in verband met fragiele X. Informatie voor mensen met de fragiele X premutatie, behandelaars en andere betrokkenen

FXTAS een neurologische aandoening in verband met fragiele X. Informatie voor mensen met de fragiele X premutatie, behandelaars en andere betrokkenen FXTAS een neurologische aandoening in verband met fragiele X Informatie voor mensen met de fragiele X premutatie, behandelaars en andere betrokkenen Een uitgave van de Fragiele X Vereniging Nederland Wat

Nadere informatie

Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen

Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen GGMD staat voor Geestelijke Gezondheidszorg en Maatschappelijke Dienstverlening. Wij helpen doven, mensen met een hoorprobleem en hun naasten met advies,

Nadere informatie

Inhoud - Situaties. - Wat is de oorzaak van autisme? - Wat betekend autisme voor iemand zelf? - Autisme en de omgeving (autisten in de klas)

Inhoud - Situaties. - Wat is de oorzaak van autisme? - Wat betekend autisme voor iemand zelf? - Autisme en de omgeving (autisten in de klas) Inhoud - Situaties - Wat is autisme? - Wat is de oorzaak van autisme? - Boek het wonderbaarlijke voorval van de hond in de nacht - Wat betekend autisme voor iemand zelf? - Autisme en de omgeving (autisten

Nadere informatie

Als opgroeien niet vanzelf gaat. voor kinderen, jongeren en hun ouders

Als opgroeien niet vanzelf gaat. voor kinderen, jongeren en hun ouders Als opgroeien niet vanzelf gaat voor kinderen, jongeren en hun ouders Voor kinderen met een psychische stoornis gaat opgroeien niet vanzelf. Ze zijn bijvoorbeeld zo onzeker, angstig of somber dat ze niet

Nadere informatie

Zorgpad Persoonlijkheidsproblematiek

Zorgpad Persoonlijkheidsproblematiek Zorgpad Persoonlijkheidsproblematiek Iedereen heeft zo zijn eigenaardigheden. Echter, soms heeft iemand extreme persoonlijke eigenschappen en vertoont hij hinderlijk gedrag. Dit kan zo ernstig zijn dat

Nadere informatie

Gebruik van antidepressiva (SSRI) voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed

Gebruik van antidepressiva (SSRI) voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Gebruik van antidepressiva (SSRI) voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Inleiding Uw behandelend arts of psychiater heeft u SSRI medicatie voorgeschreven. SSRI staat voor selectieve serotonine

Nadere informatie

Dementie. Havenziekenhuis

Dementie. Havenziekenhuis Dementie Uw arts heeft met u en uw naasten besproken dat er (waarschijnlijk) sprake is van dementie. Mogelijk bent u hiervan geschrokken. Het kan ook zijn dat u of uw omgeving hier al op voorbereid was.

Nadere informatie

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Kinderen Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Voor wie is dit boekje? Je hebt dit boekje gekregen omdat je autisme hebt of omdat je nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek Psychiatrie De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 0 Stemmen horen 0 Klachten en symptomen 0 Oorzaken De behandeling 0 Doel 0 Voor wie 0 Tijdsduur 0 De inhoud van de behandeling 0 Coping-training 0 Psycho-educatie

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Inleiding

Nadere informatie

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Inleiding In deze brochure geven wij

Nadere informatie

Autisme, wat weten we?

Autisme, wat weten we? Autisme, wat weten we? Matt van der Reijden, kinder- en jeugdpsychiater & geneesheer directeur Dr Leo Kannerhuis, Oosterbeek 1 autisme agenda autisme autisme en het brein: wat weten we? een beeld van autisme:

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapiegroep voor mensen met een bipolaire stoornis

Cognitieve gedragstherapiegroep voor mensen met een bipolaire stoornis Psychiatrie Cognitieve gedragstherapiegroep voor mensen met een bipolaire stoornis www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl PSY002 / Cognitieve gedragstherapiegroep

Nadere informatie

Een depressie. P unt P. kan u helpen. volwassenen

Een depressie. P unt P. kan u helpen. volwassenen Een depressie P unt P kan u helpen volwassenen Iedereen is wel eens moe, somber en lusteloos. Het is een normale reactie op tegenvallers, een verlies en andere vervelende gebeurtenissen. Wanneer dit soort

Nadere informatie

Poliklinieken Volwassenenzorg

Poliklinieken Volwassenenzorg Poliklinieken Volwassenenzorg Yulius, voor geestelijke gezondheid Bijna één op de vier Nederlanders krijgt in zijn of haar leven te maken met psychische problemen. Sommige mensen leren hier zelf mee om

Nadere informatie

Hulp bij psychische problemen. In deze brochure vindt u informatie over de hulp van GGZ Drenthe en allerlei praktische zaken.

Hulp bij psychische problemen. In deze brochure vindt u informatie over de hulp van GGZ Drenthe en allerlei praktische zaken. Hulp bij psychische problemen In deze brochure vindt u informatie over de hulp van GGZ Drenthe en allerlei praktische zaken. Heeft u last van somberheid, angst of piekeren? Of bent u gespannen of verward?

Nadere informatie

Neuropsychologisch onderzoek

Neuropsychologisch onderzoek Psychologie, medische (volwassenen) Neuropsychologisch onderzoek www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is een klinisch neuropsycholoog?... 3 Voor wie kan een klinisch neuropsycholoog iets betekenen?...

Nadere informatie

Poliklinische behandeling

Poliklinische behandeling Poliklinische behandeling Ouderen Poliklinische behandeling Introductie Mondriaan Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van 65 jaar en ouder, die behoefte hebben aan behandeling,

Nadere informatie

(echt)parengroep werken aan. je relatie. verder met autisme. polikliniek amsterdam. dr. leo kannerhuis

(echt)parengroep werken aan. je relatie. verder met autisme. polikliniek amsterdam. dr. leo kannerhuis (echt)parengroep werken aan je relatie polikliniek amsterdam Een partner relatiegroep voor (echt)paren waarvan één van de partners een diagnose binnen het autisme spectrum (ASS) heeft februari 2013 centrum

Nadere informatie

SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD. Informatie en advies voor de praktijkbegeleider

SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD. Informatie en advies voor de praktijkbegeleider Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET AUTISME (PDD-NOS EN SYNDROOM VAN ASPERGER) IN DE WERKSITUATIE Inzicht, herkennen, handelen Gemiddeld één

Nadere informatie

Inleiding psycho-educatie ASS bij volwassenen

Inleiding psycho-educatie ASS bij volwassenen Inleiding psycho-educatie ASS bij volwassenen Dit is de inleiding van de psycho-educatie modules. Aan de hand van deze modules geven we meer informatie over hoe autismespectrumstoornissen (ASS) zich uiten

Nadere informatie

Autismespectrumstoornis. SPV REGIOBIJEENKOMST MIDDEN NEDERLAND Mandy Bekkers

Autismespectrumstoornis. SPV REGIOBIJEENKOMST MIDDEN NEDERLAND Mandy Bekkers Autismespectrumstoornis SPV REGIOBIJEENKOMST MIDDEN NEDERLAND 19-10-2016 Mandy Bekkers (mandybekkers@hotmail.com) Waarschuwing vooraf! 2 Geschiedenis Autos (Grieks: zelf) 1937-1940: Term autisme 1943 &

Nadere informatie

Experts in diagnostiek

Experts in diagnostiek Experts in diagnostiek Het beste in een kind naar boven halen Elk kind heeft zijn eigen talenten. Dit betekent niet dat alle kinderen even goed mee kunnen komen op school. Sommige kinderen hebben onvoldoende

Nadere informatie

Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016

Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016 Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016 Cecile Blansjaar: orthopedagoog/autisme specialist Gedragskundige Stichting de Waerden Mede oprichter De Sociale Bron Wat is Autisme? In Nederland

Nadere informatie

Autisme Spectrum Stoornissen

Autisme Spectrum Stoornissen www.incontexto.nl to nl Autisme Spectrum Stoornissen Drs. Nathalie van Kordelaar Nathalie van Kordelaar en Mirjam Zwaan Opbouw voorlichting Algemene kennis van autisme. Handelen in werksituaties. Alle

Nadere informatie

Ik werk Ik doe Ik kan Ik ben

Ik werk Ik doe Ik kan Ik ben Ik werk Ik doe Ik kan Ik ben Mijn naam is Kinnik Ik ben Ik kan Ik doe... Ik werk... er voor ieder kind, van peuter tot jong volwassene. Ik ben volledig gericht op de wereld van kinderen en jongeren. Ik

Nadere informatie

Gezinsbehandeling. Kom verder! SAMENWERKEN AAN DE TOEKOMST. Introductiefolder voor gezinnen en verwijzers

Gezinsbehandeling. Kom verder!  SAMENWERKEN AAN DE TOEKOMST. Introductiefolder voor gezinnen en verwijzers Gezinsbehandeling SAMENWERKEN AAN DE TOEKOMST Introductiefolder voor gezinnen en verwijzers Kom verder! www.ln5.nl Ouders hebben vragen over het moeilijke of zorgelijke gedrag van hun kind of hoe ze hun

Nadere informatie

autismegroep groepstherapie voor autisme-spectrum stoornis (ass) verder met autisme mensen met een informatie voor cliënten en verwijzers

autismegroep groepstherapie voor autisme-spectrum stoornis (ass) verder met autisme mensen met een informatie voor cliënten en verwijzers autismegroep groepstherapie voor mensen met een autisme-spectrum stoornis (ass) november 2008 informatie voor cliënten en verwijzers centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme Autismegroep

Nadere informatie

Uw behandeling bij PsyQ

Uw behandeling bij PsyQ Uw behandeling bij PsyQ Welkom bij PsyQ U heeft zich aangemeld voor een behandeling bij PsyQ. Een belangrijke eerste stap op weg naar herstel. Psychische problemen zijn de normaalste zaak van de wereld;

Nadere informatie

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Inleiding In deze brochure geven wij u informatie over de

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Sociaal onhandig: aangeboren of (niet) geleerd

Sociaal onhandig: aangeboren of (niet) geleerd artikel uit Mobiel 6, december 2000/januari 2001 Sociaal onhandig: aangeboren of (niet) geleerd rubriek: Vreemd gedrag!? Door: Pim Steerneman, hoofd Centraal Coördinatiepunt Autisme Zuid-Limburg MENNO

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid Deeltijdbehandeling Informatie voor cliënten Ouderen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Ouderen Deeltijdbehandeling De Divisie Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van

Nadere informatie

Psychische zorg voor ouderen

Psychische zorg voor ouderen Psychische zorg voor ouderen Wist u dat een op de vijf ouderen last heeft van depressieve gevoelens? Te vaak blijven mensen er in hun eentje mee zitten. 5,$ :7. IROGHU 28' LQGG U bent niet de enige Ouder

Nadere informatie

tisme heeft AlsAls jeje broer ooff zus broer zus auautisme heeft verder met autisme dr. leo kannerhuis

tisme heeft AlsAls jeje broer ooff zus broer zus auautisme heeft verder met autisme dr. leo kannerhuis broer AlsAls jeje broer zus ooff zus heeft tisme heeft auautisme een groep voor broers en zussen van kinderen met een autisme-spectrumstoornis juli 2012 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met

Nadere informatie

Kiezen voor Pillen of Praten?: Voorkeuren en Besluitvorming omtrent de Behandeling van Stemmings- en Angststoornissen

Kiezen voor Pillen of Praten?: Voorkeuren en Besluitvorming omtrent de Behandeling van Stemmings- en Angststoornissen Kiezen voor Pillen of Praten?: Voorkeuren en Besluitvorming omtrent de Behandeling van Stemmings- en Angststoornissen Een wetenschappelijk onderzoek naar behandelvoorkeuren, gezamenlijke besluitvorming

Nadere informatie

DSM IV interview. Semi-gestructureerd anamnestisch interview ter beoordeling of er sprake is van een autismespectrumstoornis.

DSM IV interview. Semi-gestructureerd anamnestisch interview ter beoordeling of er sprake is van een autismespectrumstoornis. DSM IV interview Semi-gestructureerd anamnestisch interview ter beoordeling of er sprake is van een autismespectrumstoornis. A.A. Spek Klinisch psycholoog Centrum Autisme Volwassenen GGZ Eindhoven Wanneer

Nadere informatie

Ambulante. Kop 1, pagina 1 Kop 2, pagina 1! Ouderenpsychiatrie

Ambulante. Kop 1, pagina 1 Kop 2, pagina 1! Ouderenpsychiatrie Ambulante Kop 1, pagina 1 Kop 2, pagina 1! Ouderenpsychiatrie Ouderen kunnen door allerlei oorzaken last hebben van psychische problemen. Als deze problemen langer duren is het heel begrijpelijk dat u

Nadere informatie

GGzE Centrum Bipolair. Centrum Bipolair. Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis. cliënten >>

GGzE Centrum Bipolair. Centrum Bipolair. Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis. cliënten >> GGzE Centrum Bipolair Centrum Bipolair Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis cliënten >> De bipolaire stoornis komt voor bij ongeveer 1 à 2 procent van de bevolking. Het

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Informatie voor huisartsen Organisatie voor geestelijke gezondheidszorg GGZ Rivierduinen biedt vele vormen van geestelijke gezondheidszorg voor alle leeftijden;

Nadere informatie

specialistische hulp kleinschalig dichtbij

specialistische hulp kleinschalig dichtbij P R A K T I S C H E I N F O R M A T I E specialistische hulp kleinschalig dichtbij De Hoofdlijn De menselijke maat in hulpverlening Doorverwijzing Als u bent doorverwezen naar De Hoofdlijn, meestal door

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd Deeltijdbehandeling Barneveld volwassenen deeltijd Inhoudsopgave Wat is deeltijdbehandeling? 2 Voor wie is de behandeling bedoeld? 2 De behandeling 3 Doel 3 Behandelplan 3 Inhoud 3 Programma 4 Individuele

Nadere informatie