Ontmoedig het maken van schulden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontmoedig het maken van schulden"

Transcriptie

1 boekessay Ontmoedig het maken van schlden Bons! Waarom bankiers de grote winnaars zijn van deze crisis Pieter Klok en Xander van Uffelen, Melenhoff, Amsterdam 2009 The retrn of depression economics and the crisis of 2008 Pal Krgman, Pengin, Londen 2008 Deflatie in aantocht. De historische achtergronden van de kredietcrisis en de komende grote depressie Eric Mecking, Mets & Schilt, Amsterdam 2005 (bijgewerkte versie 2008) Overleef de kredietcrisis Willem Middelkoop, Niew Amsterdam, Amsterdam 2009 De opkomst en ondergang van dsb Redactie Economie de Volkskrant, Conserve, Schoorl david hollanders Als iemands schlden sneller groeien dan zijn inkomen, volgt iteindelijk bankroet. Als een bank maar genoeg zwakke debiteren heeft, Over de ater David Hollanders is promovends economie aan de Universiteit van Tilbrg. Noten Zie pagina 93 gaat de bank failliet. En als een land maar genoeg zwakke banken garandeert, dan gaat het kopje-onder. Dit wankelende kaartenhis van schlden heet sinds 2007 kredietcrisis. Vijf recent verschenen boeken hierover laten zich lezen als antwoorden op de vraag hoe het zover heeft knnen komen. Tot voor kort wees im-

2 88 mers nog niets op een desastreze combinatie van massale werkloosheid en bankrns. De jornalist Willem Middelkoop en de historics Eric Mecking moet worden nagegeven dat zij hebben voorzien dat de welvaart niet kon voortdren. Meckings itgangspnt daarbij was de Kondratieff-golf, een zestig jaar bestrijkende conjnctrcycls. De periode is in de hidige Kondratieff-golf wat de jaren 20 in de vorige waren: het voorportaal van een depressie. Dit voorportaal kenmerkt zich door het massaal op krediet kopen van hizen en aandelen, waardoor bbbels op hizen- en aandelenmarkten zijn ontstaan. Het resltaat is een collectieve speclatiegolf, waarin mensen twee ton lenen om een blokkendoos in Amsterdam te kopen in de verwachting dat ze deze ooit met winst knnen doorverkopen. De beste manier om in de Qote 500 te komen was dan ook om 100 mln te lenen en het in vastgoed te beleggen. Wie een crisis meemaakt, gaat geen schlden meer aan In de periode stegen de hizenprijzen met 140%, terwijl het gemiddelde inkomen gedrende die periode toenam met 43%. Het verschil werd geleend, waarmee de nationale hypotheekschld in de periode verdrievodigde naar 540 mrd. Bbbels en schlden zijn een Siamese tweeling; de bbbel is het onderpand voor de schld en de schld financiert de bbbel. De schlden groeiden de afgelopen decennia bedidend sneller dan het inkomen waarit de rente op en de aflossingen van de schld betaald werden. Dat hoeft niet problematisch te zijn als het onderpand (het his) niet overgewaardeerd is, maar jist dat was het geval. Waartoe dat kan leiden moest leiden volgens Mecking werd didelijk op de sbprime -hypothekenmarkt in de Verenigde Staten. Hiseigenaren konden zelfs een kleine renteverhoging niet betalen, terwijl er geen potentiële kopers over waren om het his aan te verkopen. De hidige crisis is daarmee geen onvoorziene pech. Het is de onvermijdelijke en daarom voorspelbare itkomst van een historische wetmatigheid: het met krediet opblazen van een eens leeglopende bbbel, zoals dat eerder geberde in de perioden , en De tssenliggende periode van vijftig tot zestig jaar is niet toevallig gelijk aan twee generaties. Wie een crisis meemaakt, gaat geen schlden meer aan. De kinderen van de hidige generatie zllen de wijsheid dat je niet meer moet itgeven dan je hebt nog ter harte nemen, maar kleinkinderen zllen dat afdoen als grootoderlijke overbezorgdheid. Faillissementen en banken Eén hisitzetting met een restschld valt in de categorie schrijnend geval, maar overigens is er weinig aan de hand. Een bank schrijft de hypotheeklening af, de winst gaat wat omlaag, en de bonssen wat naar beneden. Anders wordt het als miljoenen hishodens en bedrijven tegelijkertijd hn schld niet knnen tergbetalen. Dan hebben banken een probleem. Het eigen vermogen van banken is namelijk veel kleiner dan bij andere bedrijven, waardoor een ogenschijnlijk klein verlies grote problemen veroorzaakt. ing heeft een balanstotaal van mrd, waarvan circa 30 mrd hard eigen vermogen, dat wil zeggen geld van aandeelhoders zonder een verplichting tot tergbetaling. Een verlies van 9 mrd op Alt-A hypotheken is een derde van het harde eigen vermogen. Nog zo n verlies en obligatiehoders een pensioenfonds of staatsfonds dat geld tegen 9% rente aan ing heeft geleend worden zenwachtig. Nog een rake klap en spaarders worden zenwachtig. En wat er kan geberen als spaarders zenwachtig worden, werd afgelopen jaar didelijk bij dsb. Dit drama van de eerste kredietbemiddeling door Dirk Scheringa in de jaren zeventig tot diens vergeefse poging zijn bank te redden

3 is gereconstreerd door de economieredactie van de Volkskrant. De aanleiding voor de klassieke bankrn werd gevormd door de bekende oproep van Lakerman en het itlekken van de voorgenomen noodmaatregel van de overheid. Ook in dit boek wordt evenwel gesteld dat dsb zijn eigen graf groef door de verkoop van prodcten die niet noodzakelijkerwijs in het belang van de klant waren. Zo zag een echtpaar de hypotheekmaandlasten oplopen van 700 naar Voor de andere banken is evenmin een heldenrol weggelegd. De aters sggereren dat het faillissement de concrrenten van dsb, deels met belastinggeld overeind gehoden, niet slecht itkwam. De bij de besprekingen over een mogelijke redding van dsb aanwezige bankier Deckers stelt: Als de wil aanwezig was geweest om de bank te redden, dan was de bank gered. 1 Het boek heldert deze itspraak helaas niet op en andere vragen blijven onbeantwoord. Het faillissement van dsb kan nog worden afgedaan als een, wat groot itgevallen, schrijnend geval Zo is bij de redactie bekend wie de noodmaatregel van de overheid liet itlekken. Het is in dit geval een ernstige zaak dat aan de geheimhodingsplicht niet is voldaan en van maatschappelijk belang is de vraag of dat een kwestie van moedwil of een misverstand was. Klaarblijkelijk laten de aters bronbescherming in deze prevaleren. Dit is te verdedigen, maar dat wordt dan weer nagelaten. Waarom licht de redactie van de Volkskrant deze beslissing niet toe? Het laatste woord over het dsb-drama is ook na dit boek niet gezegd. Het faillissement van dsb kan nog worden afgedaan als een, wat groot itgevallen, schrijnend geval: vervelend voor werknemers en achtergestelde spaarders, overigens niet meer dan het bankroet van een kleine, lokale bank van altijd al twijfelachtig allooi. De hoofdzaak is dat de bancaire sector er na 80 mrd aan kapitaalinjecties, leningen en overheidsgaranties beter voor staat en dat het kaartenhis hier ophodt met wankelen. En het zo helemaal mooi zijn als die miljarden daadwerkelijk tergkomen. Maar jist door de bbbels op hizen-, aandelen- en effectenmarkt is die kans niet veel groter dan nl. Boekhoden en bonssen De ceo van Goldman Sachs stelde in een interview in The Snday Times eind vorig jaar dat bankiers het werk van God doen: ze beleggen spaargeld op kapitaalmarkten, waarna het geld, met rente vermeerderd, wordt terggeven. 2 Is de strekking van deze opmerking al disctabel, het tijdstip ervan is bizar. Goldman Sachs ontving vorig jaar een bail-ot van $ 12 mrd, waarvan $ 6 mrd meteen de der itging voor bonssen. Goldman Sachs staat daarin niet alleen. In 2007 werd op Wall Street $ 31 mrd aan bonssen itgekeerd en in 2008 $ 20 mrd, terwijl de directeren van het geredde aig, het overgenomen Merill Lynch en failliete Lehman Brothers de afgelopen jaren goed waren voor respectievelijk $ 280 mln, $ 260 mln en $ 500 mln. Men hoeft niet progressief links te zijn om deze salarissen aan de hoge kant te vinden. In het boek Bons! richten de jornalisten Xander van Uffelen en Pieter Klok hn pijlen dan ook op de bons, en de bijbehorende big swinging dick-cltr. Uit Bons! blijkt wel dat de bonssen in Nederland (veel) lager zijn dan in de Verenigde Staten, maar deze zijn nog altijd aanzienlijk. Zo keerde abn amro in mrd aan bonssen it. Vóór de redding van de bank werd 26 mln itgekeerd aan Rijkman Groenink, erna 18 mln aan Schmittmann. ing keerde na de kapitaalinjectie 300 mln it aan bonssen en de niewe topman Flynn werd verwelkomd met een bons van 1,3 mln. Die laatste welkomstbons is bijzonder kras, want bij banken zonder eigen vermogen staat het 89

4 90 itkeren van een bons gelijk aan het leeghalen van de bank. Er is dan al te weinig geld om aan alle verplichtingen te voldoen. Banken met staatssten hebben zeker weinig eigen vermogen, anders was de staatssten niet nodig geweest. Banken lenen tegen 1% rente van de ecb en lenen dat geld tegen 3,5% weer it aan de overheid Ook bij een redelijk groot eigen vermogen oftewel een grote bffer betekent winst bij banken iets anders dan bij andere bedrijven. Een bakker maakt winst door broden te verkopen tegen een prijs hoger dan de kosten; de winst ontstaat nadat de transactie heeft plaatsgevonden: nadat broden verkocht en geleverd zijn. Bankiers trekken spaargeld aan, onder de belofte dat terg te geven. Onderwijl wordt het belegd in sbprime hypotheken of vastgoed in Dbai. Op grond van de geprognosticeerde winst van deze beleggingen verlaat het spaargeld de bank weer voordat het terggegeven is aan de spaarder in de vorm van niet-tergvorderbare bonssen. Dit is vooral problematisch als bezittingen en daarmee de winst door een bbbel overgewaardeerd zijn. Tijdens een bbbel is de winst van een bank zeker overgewaardeerd, wat een vriendelijk woord is voor nep. Het is dan ook zeer onwaarschijnlijk dat de belastingbetaler geld zal tergzien. bnr-berscommentator Kees de Kort stelt dat de kans dat er geld tergkomt 0% is. 3 Willem Middelkoop stelt in zijn boek Overleef de kredietcrisis zelfs dat grote banken technisch failliet zijn. De winst die banken n rapporteren de rechtvaardiging voor een nawelijks onderbroken bonssenstroom is het gevolg van aanpaste boekhodregels en renteverlagingen van de ecb. Inmiddels mogen banken steeds meer bezittingen waarderen met een intern model, waarit een hogere waardering dan de marktprijs tevoorschijn komt. En door tegen 1% rente van de ecb te lenen en dat geld tegen 3,5% aan de overheid it te lenen hebben banken, in de woorden van Willem Biter professor in de politieke economie en sinds kort hoofdeconoom bij de Amerikaanse bank Citigrop een geldmachine cadea gekregen. 4 Maar de implosie van het kredietkaartenhis is voorlopig een halt toegeroepen. En met een beetje gelk loopt de bbbel langzaam leeg, waarna de weg omhoog weer ingeslagen kan worden al met al toch geen slechte aankoop voor 80 mrd. Maar helaas is de weg omhoog niet iets om op te rekenen n de reële economie geraakt gaat worden. De reële economie Een recessie is een mysteries fenomeen. In 2009 lagen er nog dezelfde wegen als in Dezelfde kennis was aanwezig, en dezelfde gebowen, machines en beroepsbevolking bestonden nog. Er kon ds nog evenveel geprodceerd worden. Maar dat geberde niet. Om dit te verklaren moet terggegrepen worden op Keynes, de held van Pal Krgman in zijn boek The retrn of depression economics and the crisis of In de neoklassieke benadering komt massale en langdrige werkloosheid in theorie niet voor. Werkloosheid leidt eventeel na een overgangsperiode namelijk tot lagere lonen, waardoor de vraag naar arbeid toeneemt en de werkloosheid weer verdwijnt. Behodens een frictie hier of daar lost werkloosheid zichzelf ds op door het loonmechanisme. In het begin van crises kan dan ook nog wel eens de oproep tot loonmatiging opgetekend worden. In de Keynesiaanse analyse maakt loonmatiging de ellende evenwel alleen maar erger. Tijdens een depressie kan massale werkloosheid (blijven) bestaan, omdat deze leidt tot verminderde consmptie. Uit vrees voor werkloosheid of om schlden af te betalen gaan mensen meer sparen. Noodzakelijke goederen als voedsel worden nog wel gekocht, maar het is afgelopen met de aankoop van ato s en tv s. Als gevolg van deze vraagitval loopt de omzet van

5 bedrijven terg, die daardoor minder investeren en geen mensen aannemen. Zelfs als de rente door toenemende besparingen naar 0% daalt, wordt er niet geïnvesteerd; het heeft geen zin niewe machines te kopen als de ode niet eens gebrikt worden. Om dezelfde redenen leiden lage lonen, in volstrekte tegenstelling tot de neoklassieke analyse, niet tot meer werkgelegenheid, maar eerder tot minder. Bedrijven willen bij lage omzetten eerder mensen ontslaan dan aannemen, hoe laag het it te betalen salaris ook is. Als het bitenland hetzelfde probleem heeft, zoals in de hidige crisis, biedt ook export geen itkomst. De enige oplossing is dan vergroting van de overheidsbestedingen. Dit gebert n ook, maar er is een nadeel. De staatsschld loopt daardoor verder op, net op het moment dat de overheid ook de schlden van banken overneemt. De toekomst Met de bankreddingen zijn problematische schlden enkel verplaatst, ze zijn niet betaald. Met de garantie van Alt-A hypotheken overschreed de staatsschld de in het Stabiliteitspact maximaal toegestane 60% van het nationale inkomen. Met alle staatsgaranties die zijn afgegeven, zal de staatsschld ongetwijfeld verder oplopen. Maar ook landen knnen failliet gaan, zoals Rsland in 1998 en Mexico in Het derde bedrijf in het kredietdrama failliete landen kan ds nog komen. Volgens Willem Biter is het zelfs onvermijdelijk: The massive bild-p of sovereign debt ( ) makes it all bt inevitable that the final chapter of the crisis and its aftermath will involve sovereign defalt, ( ) From Dbai to Iceland, Ireland, Greece, Hngary, Italy, Portgal, Spain, Japan, France, the UK and the USA, the sovereign debt brdens have been at crrent levels dring peacetime only on the way down from even higher pblic debt brdens incrred dring wars. 5 Krgman is positiever, al slit hij een Japanscenario met weinig groei niet it. In dit scenario ontstaan door de belastingbetaler overeind gehoden zombie-banken die net genoeg eigen vermogen hebben om niet failliet te gaan en net te weinig om it te lenen aan bedrijven met goede plannen. Mecking voorspelt een deflationaire spiraal. Door vraagitval zllen prijzen dalen, waardoor schlden in reële termen groeien, met verdere vraagitval, minder prodctie en werkloosheid als gevolg. Kortom, een geheel volgens de Kondratieff-golf verlopende depressie. Middelkoop noemt nog twee andere mogelijkheden: (hyper)inflatie en een imploderend geldsysteem. Op dit moment leent de ecb tijdelijk en tegen steeds rimere voorwaarden geld it aan banken. Als de tijdelijke leningen semi-permanent geherfinancierd worden de voorspelling van Middelkoop koopt de ecb feitelijk de overgewaardeerde bezittingen van banken op met bijgedrkt geld. Een vierde scenario wordt door Middelkoop het ondenkbare Bedrijven willen bij lage omzetten eerder mensen ontslaan dan aannemen, hoe laag hn salaris ook is genoemd. Als het dsb-drama zich op grotere schaal herhaalt, stort het hele geldsysteem in. Middelkoop stelt bij monde van de Amerikaanse od-minister van Financiën Palson, dat de wereld hier in het najaar van 2008 drie r van verwijderd was. De visie van Mecking doet nawelijks voor deze onheilstijding onder; hij wijst erop dat het einde van een Kondratieff-golf traditioneel met een grote oorlog gepaard gaat. Jarenlang hebben de Verenigde Staten op de pof geleefd, het land importeerde echte prodcten in ril voor schldbekentenissen (staatsobligaties). Het is de vraag of de Verenigde Staten zllen accepteren dat zij hn schld eens moeten aflossen en dat andere landen zllen accepteren dat dit niet gaat lkken zonder het op grote schaal bijdrkken van dollars. Ook Middelkoop voorspelt dat 91

6 92 de Verenigde Staten de in dollars genoteerde schld iteindelijk zllen aflossen door het bijdrkken van dollars; met het opkopen van staatsobligaties door de centrale bank is dat al feitelijk aan de gang. Het is volgens hem niet de vraag of de dollar valt, maar wanneer. Nederland zal dit over zich heen moeten laten komen als Gods water over Gods akkers. Toch zijn er ook in Nederland zinnige maatregelen te treffen. Belangrijk is vooral dat het nemen van schld wordt ontmoedigd in plaats van fiscaal aangemoedigd. Het zwarte schaap De financiële sector is de bête noire van de crisis. Gezien de itzonderlijke bezoldiging en de weinig bescheiden hoding die deze sector kenmerken, is dat begrijpelijk; gezien het spectaclaire falen in deze sector is het bovendien terecht. Tegelijkertijd kan zo een aanklacht makkelijk verworden tot het gratite vrijpleiten van anderen. Toezichthoders hebben niet ingegrepen. Accontants hebben steeds hn handtekening gezet. Achtereenvolgende kabinetten hebben financiële markten gederegleerd en geprivatiseerd. Academici hebben het fnikende effect van lchtbellen in de markt en Keynes ideeën goeddeels genegeerd. De vakbond heeft in het bestr van pensioenfondsen zitten slapen of een oogje dichtgeknepen toen deze massaal sbprime-hypotheken kochten, naast andere rare prodcten. En honderddizenden ero s lenen met slechts een garagebox of een pakketje Worldonline-aandelen als onderpand, is een risico dat consmenten echt zelf hebben genomen. Er zijn naar aanleiding van de kredietcrisis vele goede maatregelen te bedenken, in de eerste plaats in het bankentoezicht. Zo ligt het na het dsb-debacle voor de hand om provisies aan restricties te onderwerpen. Ook is een decimering van de salarissen in de financiële sector noodzakelijk niet alleen vanwege de hoogte ervan, maar vooral vanwege het disctabele winstbegrip bij banken. Veel problemen zijn te herleiden tot bbbels in de markt: lchtbellen die eens worden doorgeprikt. Het is verleidelijk om de vlcht naar voren te kiezen en de bbbels verder op te blazen door het aangaan van schlden nog aantrekkelijker te maken. Zo is in de hypotheeksector de regeling van de Hypotheekgarantie verrimd en worden er voordelige startersleningen in het leven geroepen. Dat is verleidelijk, maar het is ook desastres. Het aangaan van schlden moet jist ontmoedigd worden, want het vormt de aanjager voor een bbbel die bankbalansen flatteert, die bij een bank als abn amro weer tot miljarden aan bonssen leidt, waarna het spaargeld zoek is. Het afschaffen of in ieder geval fors inperken van de hypotheekrenteaftrek is een pijnlijke noodzaak. Hetzelfde geldt voor de renteaftrek van de winstbelasting, waardoor overnames, zoals die van abn amro, met geleend geld gefinancierd worden. Het afschaffen of fors inperken van de hypotheekrenteaftrek is een pijnlijke noodzaak Een bijkomend voordeel is dat de schatkist niet langer 15 mrd per jaar misloopt (vier keer de opbrengst van verhoging van de aow-leeftijd tot 67 jaar). Dat bedrag komt n deels terecht bij (met name rijkere) hishodens en deels bij banken die bij de hidige hypotheekschld van 540 mrd jaarlijks 20 mrd aan renteinkomsten ontvangen. Daar zijn vast zinnigere dingen mee te doen. De hoofdreden om de hypotheekrente te willen afschaffen is echter dat het beter is om een kredietkaartenhis te voorkomen dan het met knst- en vliegwerk voor instorten te behoeden. Het is ook maar de vraag of dat berhapt zo lkken. Want als de fiscs maar genoeg renteaftrek in het vooritzicht stelt, groeien schlden vanzelf sneller dan het inkomen.

7 Noten 1 Zoals geciteerd in De opkomst en ondergang van dsb, p Interview in The Snday Times, 8 november Verhaal de schade op de financiële sector zelf, interview met Kees de Kort, nrc Handelsblad, 10 febrari Eropese banken zijn nog steeds kwetsbaar, het Financieele Dagblad, 31 december Zie 93

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis Opdrachtenblad Inleiding In 1929 brak een crisis uit die in korte tijd de economie in een groot deel van de wereld aantastte. De economische crisis zou jaren duren, tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis De economische wereldcrisis (9.2) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de economische wereldcrisis van 1929 en waarom duurde die crisis zo lang? Kenmerkend aspect: De crisis van het wereldkapitalisme.

Nadere informatie

Hypotheekrecht en - vormen

Hypotheekrecht en - vormen Hypotheekrecht en - vormen Wat is een hypotheek? Een hypotheek is in theorie een zekerheidsrecht. Wanneer u een hypotheek afsluit, geeft u het recht van hypotheek aan de geldverstrekker. Dit recht van

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Nr. 15 Achtergrond: Economische verschijnselen hangen met elkaar samen. Daarbij zijn meerdere verbanden mogelijk. Bijvoorbeeld: 1. Chronologische volgorde.

Nadere informatie

Kenmerken van diverse basisvormen van hypothecaire leningen

Kenmerken van diverse basisvormen van hypothecaire leningen Hypotheekvormen Kenmerken van diverse basisvormen van hypothecaire leningen Onderstaand geven wij u een korte beschrijving van de verschillende hypotheekvormen. Het betreft slechts een opsomming van de

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 Op de gegevens voor de top 10% van 1999

Nadere informatie

Borower Dutch brochure editable v3_1.pdf CMY. Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Borower Dutch brochure editable v3_1.pdf CMY. Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek 1 Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek 2 Index De lening balie is geopend 03 Verbreedt uw horizon met Purple24 leningen 04 om ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek Index De lening balie is geopend 03 Meer mogelijkheden met een lening via Purple24 04 Kom ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

Hypotheken Pensioenen Verzekeringen Sparen

Hypotheken Pensioenen Verzekeringen Sparen Kennis- en Ervaringstoets hypotheken. Om een hypotheekofferte aan te kunnen vragen dient u onderstaande tekst te lezen, de toets te maken en uw gegevens in te vullen. Hierna dient u dit document naar ons

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG rente rente Datum: 2 januari 2013 Terugblik renteontwikkeling 2012: de hypotheekmarkt is dood 2012 was een heel saai jaar. Er waren maar heel weinig wijzigingen in de hypotheekrentes. Je kunt wel zeggen

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Nieuwe verhoudingen in het financieren van woningen

Nieuwe verhoudingen in het financieren van woningen Nieuwe verhoudingen in het financieren van woningen Naar nieuwe verhoudingen in het Wonen OTB Platform 31 Wooncongres 2015 Paul de Vries Senior Woningmarkteconoom Rabobank Kennis en Economisch onderzoek

Nadere informatie

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt Alex van de Minne alexvandeminne@gmail.com Real Capital Analytics Amsterdam Business School Finance Group, Faculty of Economics and Business May, 2015 Amsterdam

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Rechtbanken, banken en het geld, beide liegen en bedriegen

Rechtbanken, banken en het geld, beide liegen en bedriegen Rechtbanken, banken en het geld, beide liegen en bedriegen Voorts zijn wij van mening, dat alle leugens uit rechtelijke uitspraken moeten worden verwijderd. Geheel leugenvrij moeten ook alle geschriften

Nadere informatie

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009 Persbijeenkomst jaarverslag ABP 20 Amsterdam, 11 mei 2009 20: een bijzonder jaar Sterke positie begin 20 met dgr van 140% Volledige indexatie en volledige na-indexatie Halfjaarcijfers al minder rooskleurig

Nadere informatie

Welke hypotheek past bij mijn persoonlijke en financiële situatie?

Welke hypotheek past bij mijn persoonlijke en financiële situatie? Welke hypotheek past bij mijn persoonlijke en financiële situatie? Stappenplan Wat voor hypotheek past bij mij EEN ONDERNEMING VAN ABN AMRO BANK N.V. WELKE HYPOTHEEK PAST BIJ MIJ? Je hebt je pijlen gericht

Nadere informatie

Om de bijleenregeling uit te leggen worden de volgende termen gebruikt:

Om de bijleenregeling uit te leggen worden de volgende termen gebruikt: De bijleenregeling: Deze regeling is in werking getreden per 1 januari 2004. Door deze regeling wordt het voor huiseigenaren ongunstig om de overwaarde te gaan gebruiken voor andere zaken dan de financiering

Nadere informatie

Grip op uw Vermogen. Aflossen, waarom goed voor u?

Grip op uw Vermogen. Aflossen, waarom goed voor u? Aflossen, waarom goed voor u? Agenda 1. Even voorstellen 2. Aanleiding presentatie 3. Hypotheken: hoe zit het ook alweer? 4. Waarom aflossen? - Voor uzelf - Voor uw kinderen - Voor later 5. Hoe werkt aflossen?

Nadere informatie

De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties)

De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties) 96 De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties) D.A. Hollanders* H.A.A. Verbon* Samenvatting De omvang van deelnemingen, leningen

Nadere informatie

Rendement = investeringsopbrengst/ investering *100% Reëel rendement = Nominaal rendement / CPI * 100-100 Als %

Rendement = investeringsopbrengst/ investering *100% Reëel rendement = Nominaal rendement / CPI * 100-100 Als % Inflatie Stijging algemene prijspeil Consumenten Prijs Indexcijfer Gewogen gemiddelde Voordeel: Mensen met schulden Nadeel: Mensen met loon, spaargeld Reële winst bedrijven daalt Rentekosten bedrijven

Nadere informatie

Bijlage HAVO. economie. tijdvak 2. Bronnenboekje. HA-1022-a-15-2-b

Bijlage HAVO. economie. tijdvak 2. Bronnenboekje. HA-1022-a-15-2-b Bijlage HAVO 215 tijdvak 2 economie Bronnenboekje HA-122-a-15-2-b Opgave 1 kosten en opbrengsten van computerspel GCR5 GO Q 5 GO gemiddelde opbrengst per spel ( ) MO 2Q 5 MO marginale opbrengst ( ) TK

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

De grootste financiële beslissing in een mensenleven

De grootste financiële beslissing in een mensenleven De grootste financiële beslissing in een mensenleven 1 520.000.000.000,- ( 520 mrd) Totale hypotheekschuld van Nederlandse huishoudens Bron: NMa 2 170.000,- De gemiddelde grootte van een hypotheek in Nederland

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

5.1 Het speelkwartier

5.1 Het speelkwartier 5.1 Het speelkwartier Economie gaat over het maken van keuzes. Iedereen maakt in het leven constant keuzes. Deze keuzes hebben economische gevolgen: Welke studie ga je volgen? Wanneer ga je op jezelf wonen?

Nadere informatie

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn))

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) www.jooplengkeek.nl Vermogensmarkt De markt: vraag en aanbod Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) Vermogen is een ruimer begrip dan geld. Een banksaldo is ook vermogen.

Nadere informatie

Nieuwbouw betaalbaar

Nieuwbouw betaalbaar Nieuwbouw betaalbaar Een eigen huis. Misschien droomt u daar wel eens van? Maar de stap naar een koopwoning kan wel erg groot zijn. Is mijn inkomen wel toereikend? Krijg ik mijn huis ooit weer verkocht?

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 11: Financiële en economische crisis in Duitsland. 11.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 11: Financiële en economische crisis in Duitsland. 11.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 11.1 Overzicht Duitsland leed sterk onder de financiële en later economische crisis. Deze begon in 2007 op de Amerikaanse huizenmarkt. De hypotheken in de laagste prijsklassen

Nadere informatie

1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet.

1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet. AANVULLENDE SPECIFIEKE TIPS ECONOMIE VWO 2007 1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet. : Leg uit dat loonmatiging in een open economie kan leiden tot

Nadere informatie

Geld zonder schuld. Op weg naar een nieuw geldsysteem en een einde aan de crisis

Geld zonder schuld. Op weg naar een nieuw geldsysteem en een einde aan de crisis Geld zonder schuld Op weg naar een nieuw geldsysteem en een einde aan de crisis www.onsgeld.nu februari 2015 Intro We leven tijdens de grootste crisis ooit. Het vertrouwen in banken is nog nooit zo laag

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Ruilen over de tijd. Zie steeds de eenvoud!! Frans Etman

Ruilen over de tijd. Zie steeds de eenvoud!! Frans Etman Ruilen over de tijd Zie steeds de eenvoud!! vwo Frans Etman Bedenk dat bij ruilen er altijd twee dingen gedaan worden. Je geeft wat en je krijgt wat terug. Als je twee keer ruilt - ruilen over de tijd

Nadere informatie

Beursdagboek 24 Mei 2013.

Beursdagboek 24 Mei 2013. Beursdagboek 24 Mei 2013. Loopt Abenomics nu al op zijn laatste benen! Tijd 10:30 uur. Het was afgelopen nacht in Japan een angstige sessie voor de handelaren. Na eerst een winst van drie procent vlogen

Nadere informatie

De Grote Familiebankquiz. ABN AMRO bank 5 maart 2015

De Grote Familiebankquiz. ABN AMRO bank 5 maart 2015 De Grote Familiebankquiz ABN AMRO bank 5 maart 2015 OEFENVRAAG Wat is een Familiebank? A. Met de hele familie bankieren bij één bank B. Ouders die geld lenen aan hun kinderen C. Alle financiële ondersteuning

Nadere informatie

H1: Economie gaat over..

H1: Economie gaat over.. H1: Economie gaat over.. 1: Belangen Geld is voor de economie een smeermiddel, door het gebruik van geld kunnen we handelen, sparen en goederen prijzen. Belangengroep Belang = Ze komen op voor belangen

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer Op zoek naar rendement? Zoek niet langer High-yield en opkomende markten Juni 2014 Uitsluitend voor professionele beleggers De rente op staatsobligaties blijft nog lang laag. In het nauw gedreven door

Nadere informatie

Verantwoord lenen bij Delta Lloyd

Verantwoord lenen bij Delta Lloyd Verantwoord lenen bij Delta Lloyd Beste klant, De huizenprijzen zijn de laatste jaren flink gedaald. Daardoor houden steeds meer mensen na verkoop van de woning een restschuld over. Als de verkoopopbrengst

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Delta Lloyd: andere kijk op risico s en rente

Delta Lloyd: andere kijk op risico s en rente Persbericht Amsterdam, 16 januari 2012 Delta Lloyd: andere kijk op risico s en rente Niek Hoek, bestuursvoorzitter van Delta Lloyd Groep heeft maandag 16 januari zijn nieuwjaarstoespraak uitgesproken.

Nadere informatie

Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen.

Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen. Hypotheekgids 2014 Inleiding Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen. De wijzigingen op het gebied van hypotheek en wonen zijn

Nadere informatie

Is de kredietcrisis bijna voorbij of niet?

Is de kredietcrisis bijna voorbij of niet? Is de kredietcrisis bijna voorbij of niet? ] الهولندية- [nederlands - dutch revisie: Yassien Abo Abdillah bron:http://www.expliciet.nl 2014-1435 هل الا ة املايلة انقرضت أم لا «بالل اهلونلدية «مراجعة: ياس

Nadere informatie

Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen

Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen Valt het mee of tegen? a Als Yara een appartement koopt moet ze een hypotheek afsluiten. Hiervoor betaalt ze iedere maand een bepaald bedrag. Dit zijn haar

Nadere informatie

Prinsjesdag 2014. Stand van zaken MKB. Rabobank Nederland, september 2014

Prinsjesdag 2014. Stand van zaken MKB. Rabobank Nederland, september 2014 Prinsjesdag 2014 Stand van zaken MKB Rabobank Nederland, september 2014 Internationale omgeving Basisscenario De wereldeconomie groeit ook in 2014, met name in de VS, maar spectaculair is het allemaal

Nadere informatie

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Onderzoek verkiezingsthema Woningmarkt

Onderzoek verkiezingsthema Woningmarkt Onderzoek verkiezingsthema Woningmarkt Over het onderzoek Aan het onderzoek deden 27.953 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee. Het onderzoek vond plaats van 22 tot en met 28 augustus 2012. Over het

Nadere informatie

Ruilen over de tijd (havo)

Ruilen over de tijd (havo) 1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Economie. Boekje Conjunctuur Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets. Inhoud:

Economie. Boekje Conjunctuur Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets. Inhoud: Boekje Conjunctuur Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets Economie Inhoud: Wat? blz. h1 & h2 samengevat 2 h3 samengevat 3 h4 samengevat 4 wat moet weten 5 Begrippen 6 & 7 Links 7 Test je

Nadere informatie

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Sinds het begin van de kredietcrisis zijn in Nederland drie bancaire instellingen omgevallen. Faillissementen in het bankwezen komen echter

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

Actualiteiten rond de eigen woning. Erasmus Universiteit Rotterdam 12 februari 2014 Alumni Mfp jelle@duoberg.nl

Actualiteiten rond de eigen woning. Erasmus Universiteit Rotterdam 12 februari 2014 Alumni Mfp jelle@duoberg.nl Actualiteiten rond de eigen woning Erasmus Universiteit Rotterdam 12 februari 2014 Alumni Mfp jelle@duoberg.nl 1 Belastbare inkomsten uit eigen woning Voordeel uit eigen woning Aftrekbare kosten (-/-)

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Kleurpagina vraagkaartjes beginner Ruilen over de tijd Quiz. Deze pagina 2 keer printen daarna op de achterkant de vraagkaartjes Ruilen over de tijd

Kleurpagina vraagkaartjes beginner Ruilen over de tijd Quiz. Deze pagina 2 keer printen daarna op de achterkant de vraagkaartjes Ruilen over de tijd Kleurpagina vraagkaartjes beginner Ruilen over de tijd Quiz. Deze pagina 2 keer printen daarna op de achterkant de vraagkaartjes Ruilen over de tijd quiz beginner printen en uitsnijden of knippen. Bijlage

Nadere informatie

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 ja Een voorbeeld van een juiste

Nadere informatie

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2011

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2011 Kerncijfers verzekeren in Nederland september 2011 Nederlandse verzekeraars hebben in 2010: een premieomzet van 78 miljard euro, 70 miljard euro aan personen en bedrijven uitgekeerd, een winst geboekt

Nadere informatie

Hypotheek in barre tijden

Hypotheek in barre tijden Regelingen en voorzieningen CODE 4.2.2.52 Hypotheek in barre tijden bronnen www.veh.nl, persbericht d.d. 3.11.2012 Geldgids juni 2012 N.B. Sinds de publicatie van onderstaand artikel is er voor huiseigenaren

Nadere informatie

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Voorstellen Karel Mercx Hildo Laman Begonnen in de internetzeepbel Begonnen in de optiehandel Programma Voor & nadelen

Nadere informatie

Het kopen en financieren van een woning

Het kopen en financieren van een woning Het kopen en financieren van een woning Beste heer/mevrouw, U staat op het punt om een (nieuwe) woning te kopen. Het kan zijn dat u zich als starter op de markt begeeft en dus voor het eerst een woning

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

U of uw fiscale partner verkoopt een eigen woning of heeft een eigenwoningreserve

U of uw fiscale partner verkoopt een eigen woning of heeft een eigenwoningreserve UW WONING EN DE FISCUS U koopt een woning 2e woning Rente en kosten voor de eigenwoningschuld Niet aftrekbaar zijn: Eenmalig aftrekbare kosten Inkomsten Eigen Woning U sluit een spaar-, leven- of beleggingshypotheek

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012 Kwartaal Update Gold&Discovery Fund januari 2012 In de eerste maand van dit jaar steeg goud bijna 11%, zilver 21%, terwijl de koperprijs 12% steeg. De waarde van onze portfolio steeg zelfs circa 18%. Hiermee

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Working Capital. Werkkapitaal in Nederland. Het verborgen werkkapitaal in BV Nederland

Working Capital. Werkkapitaal in Nederland. Het verborgen werkkapitaal in BV Nederland Working Capital Werkkapitaal in Nederland Het verborgen werkkapitaal in BV Nederland Working Capital pagina 2 / 35 Werkkapitaal in Nederland Het verborgen werkkapitaal in BV Nederland ABN AMRO Bank Grop

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp.

1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. Tekst lezen 1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. 2. Er staan een aantal moeilijke woorden in de tekst. Hieronder staat een rijtje.

Nadere informatie

Vermogensmarkt Bank, Beurs of de Haaien

Vermogensmarkt Bank, Beurs of de Haaien Vermogensmarkt Bank, Beurs of de Haaien Havo Economie 2010-2011 VERS Opdracht 1: a. Eigen antwoorden. Opletten dat het om verschillende zaken gaat. b. Eigen antwoorden. c. Waarschijnlijk zal niet het gehele

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u?

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? Onafhankelijke informatie voor consumenten Wat is renterisico? Als u geld nodig heeft, kunt u een lening afsluiten. U moet het geleende geld wel terugbetalen.

Nadere informatie

DOMEIN E: RUILEN OVER DE TIJD. Module 4 Nu en later

DOMEIN E: RUILEN OVER DE TIJD. Module 4 Nu en later DOMEIN E: RUILEN OVER DE TIJD Module 4 Nu en later Inflatie Definitie: stijging van het algemeen prijspeil Gevolgen van inflatie koopkracht neemt af Verslechtering internationale concurrentiepositie Bij

Nadere informatie

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden WHITEPAPER SEPTEMBER 2014 De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden Goed nieuws: de economische crisis lijkt voorbij te zijn. Het Centraal Planbureau 1 meldde in maart van dit jaar dat de

Nadere informatie

Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013?

Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013? Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013? Voor alle op 31 december 2012 bestaande hypotheken blijven de oude hypotheekregels van kracht. Oversluiten van een bestaande schuld

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Inflatie creëeren door geld drukken

Inflatie creëeren door geld drukken De heilige schrift stelt dat de bron van alle kwaad geld zou zijn. In I Tim.6:10, wordt dat terecht genuanceerd: de wortel van alle kwaad is geldzucht. Geld maken met geld Geld is een vreemd goedje. Met

Nadere informatie

Wall Street of niet, dat is de vraag

Wall Street of niet, dat is de vraag Wall Street of niet, dat is de vraag 1. Beleggers hebben geen leuke tijd achter de rug. 2011 was een moeilijk beleggingsjaar. Het begon goed, alsof het ingezet herstel na het bloedbad van 2008/2009 zich

Nadere informatie

Belasting betalen en Hypotheekrente aftrek. Ontwerp power point; Henk Douna

Belasting betalen en Hypotheekrente aftrek. Ontwerp power point; Henk Douna Belasting betalen en Hypotheekrente aftrek Ontwerp power point; Henk Douna De grootste financiële beslissing in een mensenleven 2 520.000.000.000,- ( 520 mrd) Totale hypotheekschuld van Nederlandse huishoudens

Nadere informatie

Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag Datum 1/5 Geachte heer Dijsselbloem, Vereniging Eigen Huis dringt er bij het Kabinet op aan om snel stappen te zetten

Nadere informatie

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013 Oktober 2012 Nieuws hypotheekrenteaftrek Zoals het er nu voorstaat zal er vanaf 2013 alleen aftrek worden genoten voor hypotheekrente bij minimaal een annuïtaire aflossing. Op dit moment mag je nog de

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Groen beleggen Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Goed voor u, Goed voor natuur en milieu Een goed rendement én een belastingvoordeel.

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie