Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.97005"

Transcriptie

1 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) File ID Filename Version uvapub:97005 Samenvatting unknown SOURCE (OR PART OF THE FOLLOWING SOURCE): Type PhD thesis Title Breathomics in pulmonary disease Author(s) N. Fens Faculty AMC-UvA Year 2011 FULL BIBLIOGRAPHIC DETAILS: Copyright It is not permitted to download or to forward/distribute the text or part of it without the consent of the author(s) and/or copyright holder(s), other than for strictly personal, individual use, unless the work is under an open content licence (like Creative Commons). UvA-DARE is a service provided by the library of the University of Amsterdam ( (pagedate: )

2 Samenvatting Achtergrond Obstructieve longziekten kunnen grofweg ingedeeld worden in astma en chronisch obstructieve longziekte (engels: chronic obstructive pulmonary disease; COPD). Beide ziekten zijn chronische luchtwegaandoeningen en gaan gepaard met luchtwegobstructie. Bij astma zijn de luchtwegen overmatig gevoelig voor prikkels. Het kan gepaard gaan met allergieën voor bijvoorbeeld pollen, dieren of huisstofmijt, maar dat is niet altijd het geval. Andere prikkels waarop de luchtwegen kunnen reageren zijn een verkoudheid, koude lucht, inspanning of rook. De luchtwegen raken ontstoken en produceren overmatig slijm. Daarnaast spannen de spieren in de wanden van de luchtwegen zich aan. Beide processen zorgen ervoor dat de luchtweg smaller wordt, dit wordt luchtwegvernauwing genoemd. Dit is in de regel omkeerbaar bij astma. Symptomen van astma kunnen zijn: benauwdheid, piepende ademhaling, beklemd gevoel op de borst en hoesten, met name s nachts. Astma komt zeer veel voor: wereldwijd hebben meer dan 300 miljoen mensen astma. Het komt voor bij mensen van alle leeftijden, en kan variëren van mild tot zeer ernstig. Door de variabiliteit binnen de ziekte en doordat symptomen aspecifiek zijn, kan het stellen van de diagnose moeilijk zijn. De term COPD omvat de aandoeningen emfyseem (schade aan longblaasjes) en chronische bronchitis, hoewel de meeste patiënten met COPD een mengeling van beide aandoeningen hebben. De meeste COPD patiënten hebben een luchtwegobstructie die niet omkeerbaar is, maar gefixeerd. De definitie van COPD is gebaseerd op het meten van een verhoogde luchtwegweerstand met behulp van longfunctietesten. De meest voorkomende oorzaak van COPD is roken. Het is een ziekte die gewoonlijk in ernst toeneemt met de jaren, maar sommige patiënten verslechteren niet verder of laten zelfs een verbetering in longfunctie zien. Dit maakt het soms moeilijk te onderscheiden van astma. Na de technologische validatie van een nieuwe diagnostische test is een uitgebreide medische evaluatie noodzakelijk. Onderzoeken die gericht zijn op de diagnostische accuraatheid van een test hebben een standaard structuur, vergelijkbaar met de stappen die worden doorlopen voor het in gebruik nemen van nieuwe medicatie. Dit proefschrift beschrijft de vereiste stappen voor de invoering van moleculaire ademanalyse, kortweg breathomics, in de diagnostiek van longziekten. Het totale moleculaire patroon van adem kan in één enkele meting vastgesteld worden met behulp van elektronische neuzen (enoses) and gas chromatografie massa spectrometrie (GC-MS). Dit resulteert in een specifieke vingerafdruk van de adem, ofwel ademafdruk. In dit proefschrift ligt de focus op de validatie van ademanalyse voor de longziekten astma en COPD. Daarnaast is bepaald welke (ziekte-)processen de ademafdruk beïnvloeden bij astma en COPD. Verder is gekeken naar wat de toegevoegde waarde van de ademtest is bij het

3 166 onderverdelen in verschillende types van de complexe aandoening COPD. Methodologische kwesties met betrekking tot de grootschalige toepassing van ademtesten zijn onderzocht. Ten slotte is een zijstap gemaakt naar de vaatziekten door te onderzoeken wat de diagnostische potentie is bij het vaststellen van longembolieën. Perspectief van ademanalyse In hoofdstuk 2 is de ademtest in een medisch perspectief geplaatst als een op waarnemingen berust alternatief voor de gebruikelijke benadering die uitgaat van het ziekteproces. Omics technieken maken het mogelijk om op grote schaal data te verzamelen in verschillende domeinen, zoals het in kaart brengen van het totale moleculaire profiel van complexe monsters in één enkele meting. Hoofdstuk 2 beschrijft vanuit medisch en technisch oogpunt de recente vorderingen, de huidige stand van zaken en de toekomstige ontwikkelingen van breathomics (omics van de adem) gebruikmakend van GC-MS en elektronische neuzen. Medische voordelen van breathomics zijn o.a. het niet-invasieve karakter van de test, de mogelijkheid tot het opslaan van ademmonsters, de beschikbaarheid van draagbare apparatuur en de toepasbaarheid van de techniek in vele aandoeningen. Een nadeel is de onmogelijkheid tot het bepalen welke moleculen hun oorsprong vinden in het lichaam en welke moleculen simpelweg uit de omgevingslucht zijn ingeademd. Een ander nadeel is dat de kwaliteit en de samenstelling van ademmonsters wordt beïnvloed door vele factoren, zoals medicatiegebruik en dieet. Technologische voordelen van enose metingen zijn de lage kosten, de korte meettijd en het gebruik van patroonherkenning. Dit laatste maakt het mogelijk één enkel apparaat te gebruiken voor verschillende aandoeningen door slechts de diagnostische software aan te passen. Nadelen zijn onder andere de noodzaak de apparatuur eerst te trainen op een bepaalde aandoening voordat deze hierop toegepast kan worden, de beperkte vergelijkbaarheid tussen verschillende apparaten en de beperkte stabiliteit van sensoren. Hoofdstuk 2 legt de focus op de vooruitgang die is geboekt in de longgeneeskunde, maar aanbevelingen voor de toepassing kunnen eenvoudig naar andere vakgebieden binnen de geneeskunde worden vertaald. Op dit moment vinden de stappen voor introductie van deze test in de dagelijkse klinische praktijk plaats. Daarvoor dienen medische en technologische werkgroepen hun krachten te bundelen. Validatie De diagnostische validatie van de ademtest met behulp van een elektronische neus is onderzocht in hoofdstukken 3 en 4. Hierin wordt de standaard diagnostische evaluatie van een test volgens de STARD richtlijnen beschreven. De eerste stap van de interne validatie voor het onderscheiden van astma en COPD wordt behandeld in hoofdstuk 3. Klassiek astma kon met een zekerheid van 96% onderscheiden worden van COPD. Astma werd ook onderscheiden van gezonde personen (95%) en gezonde rokers (93%). COPD patiënten konden slechts deels

4 Samenvatting 167 onderscheiden worden van gezonde rokers (66%). Een voor de hand liggende verklaring voor dit lage percentage is de aanwezigheid van toekomstige COPD patiënten in de groep van gezonde rokers. Vervolgstudies moeten hier duidelijkheid over geven. Een andere belangrijke vinding was dat het onderscheid tussen de groepen reproduceerbaar was wanneer een tweede keer werd gemeten, en wanneer een andere enose werd gebruikt. De externe validatie vormt de tweede validatiestap en is beschreven in hoofdstuk 4. Het diagnostisch model verkregen in de studie in hoofdstuk 3 is hierbij getest in een nieuwe groep patiënten met klassiek astma en COPD. Dit resulteerde in een correcte identificatie van astma en COPD van 83%. Daarnaast is het model getest op een groep moeilijke patiënten met astma (gefixeerd astma) waarvan de longfunctie sterk lijkt op de longfunctie van COPD patiënten. De ademafdrukken van deze patiënten waren met 88% zekerheid van COPD te onderscheiden. Hieruit kan geconcludeerd worden dat astma en COPD gekenmerkt worden door specifieke ademafdrukken, die het mogelijk maken op een niet-invasieve manier onderscheid te maken tussen deze ziektes. Dat kan leiden tot een vermindering van misdiagnoses en de start van de juiste therapie. De laatste stap in de validatie van het diagnostisch model wordt op dit moment genomen. Hiervoor worden nieuwe patiënten met een verdenking op astma dan wel COPD getest. Het resultaat van de meting wordt vergeleken met het resultaat van de gouden standaard test, longfunctie. Het signaal in adem In hoofdstuk 5 is onderzocht waaruit het signaal in de uitgeademde lucht bij astma bestaat. Eén van de belangrijkste kenmerken van astma is de (variabiliteit van) luchtwegobstructie. Om de invloed van de mate van luchtwegobstructie op de ademafdruk te bepalen, ondergingen tien patiënten met astma een provocatietest waarbij kunstmatig een luchtwegvernauwing werd opgewekt. Daarnaast ondergingen alle patiënten een test waarbij zij een zoutoplossing moesten inademen, ter controle. In deze studie hebben wij aangetoond dat de provocatietest invloed had op de ademafdrukken. Echter, eenzelfde verandering in ademafdrukken was te zien na inademing van de zoutoplossing. Dit betekent dat de verandering in ademafdruk te wijten was aan het proces van vernevelen bij beide testen en niet door de verandering in luchtwegobstructie. Wij concluderen dat de ademafdrukken bij astma gemeten met de enose niet worden beïnvloed door de mate van luchtwegobstructie en door acute veranderingen hierin. In hoofdstuk 6 hebben wij de relatie tussen het uitgeademde signaal en luchtwegontsteking bij licht tot matig ernstig COPD bestudeerd. In deze studie is aangetoond dat enose- en GC-MS profielen enerzijds en individuele moleculen en markers van ontsteking in sputum anderzijds sterk aan elkaar gerelateerd zijn. Dit suggereert dat ademtesten gebruikt kunnen worden om op een snelle en niet-invasieve manier een beeld te krijgen van de luchtwegontsteking bij COPD, en dat dit mogelijk gebruikt kan worden voor het vervolgen van de aandoening. Of hetzelfde geldt voor astma wordt op dit moment onderzocht. Samenvatting

5 168 Typeren van COPD COPD is een aandoening met vele verschijningsvormen, en er zijn al meerdere methodes aangedragen om de ziekte onder te verdelen in zinvolle clusters van gelijksoortige patiënten. Deze clusters zouden de zorg voor individuele patiënten kunnen verbeteren en richting kunnen geven aan toekomstig onderzoek naar de ziekte. De indeling van COPD berust momenteel op de ernst van de luchtwegobstructie, maar er bestaan twijfels of deze indeling recht doet aan de vele verschijningsvormen van COPD in de (ex-)rokende gemeenschap en in de huisartsenpopulatie. In hoofdstuk 7 hebben wij onderzocht of ademafdrukken gemeten met een elektronische neus bijdragen aan het samenstellen van COPD clusters in een algemene populatie van 300 zware (ex-) rokers. In deze studie is een clusteranalyse uitgevoerd met variabelen uit verschillende domeinen, waaronder longfunctie, CT-scans van de longen, vragenlijsten en de ademtest. Dit resulteerde in drie COPD types: (1) ernstige luchtwegobstructie met een lage kwaliteit van leven, (2) licht COPD in combinatie met hart- en vaatziekten, met en zonder emfyseem en (3) chronische bronchitis. De ademafdrukken van de personen in deze clusters waren inderdaad verschillend en leverden aanvullende informatie naast de klinische, pathologische, functionele en patiëntgerelateerde ziekte-uitkomsten. Methodologie bij ademanalyse Methodologische en technische overwegingen van ademtesten in de geneeskunde zijn belicht in hoofdstuk 8. Grote studies die uitgevoerd worden in meerdere ziekenhuizen worden gehinderd door de onvergelijkbaarheid tussen verschillende apparaten, wat gecentraliseerde metingen noodzakelijk maakt. Wij hebben onderzocht of een bekend onderscheidend signaal in de adem (astma versus gezond) na adsorptie, opslag en desorptie in speciale buisjes (Tenax- GR buisjes) nog terug te vinden is. Hieruit bleek dat zowel de signalen in de adem gemeten met de elektronische neus als met GC-MS stabiel zijn gedurende een periode van twee weken. Dit komt overeen met de maximale transporttijd tussen verschillende ziekenhuizen binnen grote studies en maakt ons duidelijk dat gecentraliseerde analyse van ademmonsters haalbaar is. Longembolie Ademanalyse is niet alleen bruikbaar bij het identificeren van luchtwegziekten zoals astma en COPD, maar ook in het opsporen van andere (long-) ziekten zoals uitgebreid beschreven is in de literatuur. Hoofdstuk 9 beschrijft een kleine studie naar het detecteren van longembolieën in de adem. Deze studie laat zien dat wanneer de ademtest met de enose wordt gecombineerd met een klinische beslisregel, het percentage van patiënten met een verdenking op een longembolie dat een CT-scan moet ondergaan teruggedrongen kan worden. Dit geldt in het bijzonder voor patiënten zonder andere aandoeningen, waarbij met een zekerheid van 85%

6 Samenvatting 169 onderscheid gemaakt kon worden tussen patiënten met en zonder longembolie op CT-scan. Bij patiënten die een andere aandoening hadden met een bekend signaal in de adem (astma, longkanker etc.) kon de enose geen onderscheid maken tussen wel of geen longembolie (65%). Een grote en solide training set van pure d.w.z. overigens niet-zieke longemboliepatiënten is nodig om een gouden standaard longembolie-ademafdruk vast te stellen en deze beperking het hoofd te bieden. Conclusies Sinds de ontdekking van elektronische neuzen en de eerste toepassing ervan op uitgeademde lucht is er grote vooruitgang geboekt in het onderscheiden van ziektes door de ademprofielen te vergelijken (hoofdstuk 2). In de eerste stap voor de validatie van elektronische neuzen bij de diagnose van klassiek astma en COPD volgens de STARD richtlijnen werd een uitstekende interne validiteit van 96% nauwkeurigheid behaald (hoofdstuk 3). In de tweede stap voor de validatie van elektronische neuzen, waarin de focus lag op de externe validatie in een nieuwe groep patiënten met klassiek astma en COPD, werd een goede testnauwkeurigheid van 83% behaald (hoofdstuk 4). In de derde stap voor de validatie van elektronische neuzen werd een nieuwe, moeilijk te onderscheiden groep patiënten gemeten bestaande uit patiënten met astma met een gefixeerde luchtwegobstructie en patiënten met COPD. In deze groep werd een testnauwkeurigheid van 88% behaald (hoofdstuk 4). Eén van de belangrijkste kenmerken van astma, variabiliteit in de luchtwegvernauwing en diameter, liet geen directe invloed zien op het ademprofiel zoals gemeten met de elektronische neus (hoofdstuk 5). Aan de andere kant waren de markers van ontsteking in sputum bij COPD sterk geassocieerd met zowel elektronische neus profielen als met individuele vluchtige organische componenten (VOCs) (hoofdstuk 6). Ademprofielen zijn van toegevoegde waarde bij het onderverdelen van de heterogene ziekte COPD in clusters. Deze clusters dragen mogelijk bij aan het verbeteren van zorg voor COPD patiënten en kunnen richting geven aan toekomstig onderzoek (hoofdstuk 7). Voordat grootschalige toepassing van ademanalyse met elektronische neuzen gerealiseerd kan worden, moeten enkele methodologische stappen worden ondernomen. Wij hebben aangetoond dat het enose signaal voor astma stabiel is over de tijd. Dit impliceert dat gecentraliseerde analyse van ademmonsters in multi-center studies mogelijk is (hoofdstuk 8). Ademanalyse met een elektronische neus kan het aantal patiënten dat een CT-scan moet ondergaan bij een verdenking op een longembolie verkleinen, in het bijzonder wanneer de ademtest gecombineerd wordt met een veelgebruikte klinische beslisregel (hoofdstuk 9). Samenvatting

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.120924 File ID Filename Version uvapub:120924 Samenvatting unknown SOURCE (OR PART

Nadere informatie

Clinical and inflammatory markers in asthma and COPD phenotyping de Nijs, S.B.

Clinical and inflammatory markers in asthma and COPD phenotyping de Nijs, S.B. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Clinical and inflammatory markers in asthma and COPD phenotyping de Nijs, S.B. Link to publication Citation for published version (APA): de Nijs, S. B. (). Clinical

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.126559 File ID Filename Version uvapub:126559 Dutch summary (Nederlandse samenvatting)

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.79926

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.79926 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.79926 File ID Filename Version uvapub:79926 Samenvatting (Dutch) unknown SOURCE

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) An electronic nose in respiratory disease Dragonieri, S. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) An electronic nose in respiratory disease Dragonieri, S. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) An electronic nose in respiratory disease Dragonieri, S. Link to publication Citation for published version (APA): Dragonieri, S. (2012). An electronic nose in respiratory

Nadere informatie

The diagnosis and prognosis of venous thromboembolism : variations on a theme Gibson, N.S.

The diagnosis and prognosis of venous thromboembolism : variations on a theme Gibson, N.S. UvA-DARE (Digital Academic Repository) The diagnosis and prognosis of venous thromboembolism : variations on a theme Gibson, N.S. Link to publication Citation for published version (APA): Gibson, N. S.

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.60320

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.60320 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.60320 File ID Filename Version uvapub:60320 Nederlandse samenvatting final SOURCE

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.106597 File ID Filename Version uvapub:106597 Samenvatting unknown SOURCE (OR PART

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Sneeboer, M. M. S. (2016). Coagulation and fibrinolysis in patients with asthma

Citation for published version (APA): Sneeboer, M. M. S. (2016). Coagulation and fibrinolysis in patients with asthma UvA-DARE (Digital Academic Repository) Coagulation and fibrinolysis in patients with asthma Sneeboer, Marlous Link to publication Citation for published version (APA): Sneeboer, M. M. S. (2016). Coagulation

Nadere informatie

Biodiversity responses to climate and land-use change: A historical perspective Aguirre Gutierrez, J.

Biodiversity responses to climate and land-use change: A historical perspective Aguirre Gutierrez, J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Biodiversity responses to climate and land-use change: A historical perspective Aguirre Gutierrez, J. Link to publication Citation for published version (APA): Aguirre

Nadere informatie

Worshipping the great moderniser : the cult of king Chulalongkorn, patron saint of the Thai middle class Stengs, I.L.

Worshipping the great moderniser : the cult of king Chulalongkorn, patron saint of the Thai middle class Stengs, I.L. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Worshipping the great moderniser : the cult of king Chulalongkorn, patron saint of the Thai middle class Stengs, I.L. Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

The effects of meniscal allograft transplantation on articular cartilage Rijk, P.C.

The effects of meniscal allograft transplantation on articular cartilage Rijk, P.C. UvA-DARE (Digital Academic Repository) The effects of meniscal allograft transplantation on articular cartilage Rijk, P.C. Link to publication Citation for published version (APA): Rijk, P. C. (2004).

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.31286

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.31286 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.31286 File ID Filename Version uvapub:31286 Titlepage unknown SOURCE (OR PART OF

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Tissue microarray in prognostic studies on vulva cancer Fons, G. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Tissue microarray in prognostic studies on vulva cancer Fons, G. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Tissue microarray in prognostic studies on vulva cancer Fons, G. Link to publication Citation for published version (APA): Fons, G. (2009). Tissue microarray in prognostic

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Coparenting and child anxiety Metz, M. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Coparenting and child anxiety Metz, M. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Coparenting and child anxiety Metz, M. Link to publication Citation for published version (APA): Metz, M. (2017). Coparenting and child anxiety General rights It

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.48838 File ID Filename Version uvapub:48838 Figuren unknown SOURCE (OR PART OF

Nadere informatie

Health-related quality of life and comorbidity in COPD patients in general practice van Manen, J.G.

Health-related quality of life and comorbidity in COPD patients in general practice van Manen, J.G. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Health-related quality of life and comorbidity in COPD patients in general practice van Manen, J.G. Link to publication Citation for published version (APA): van

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma.

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. University of Groningen Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. Verbakel, N. J. IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.49058 File ID Filename Version uvapub:49058 Bijlage 1. Vragenlijst unknown SOURCE

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.3927

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.3927 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.3927 File ID Filename Version uvapub:3927 Vooraf unknown SOURCE (OR PART OF THE

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 147 Nederlands samenvatting Wat is COPD? Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is een ziekte waarbij er een blijvende vernauwing van de luchtwegen in de long optreedt, die voornamelijk veroorzaakt

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.52934 File ID Filename Version uvapub:52934 Inhoud unknown SOURCE (OR PART OF THE

Nadere informatie

Symptom monitoring and quality of life of patients with cancer in the palliative phase Hoekstra, J.

Symptom monitoring and quality of life of patients with cancer in the palliative phase Hoekstra, J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Symptom monitoring and quality of life of patients with cancer in the palliative phase Hoekstra, J. Link to publication Citation for published version (APA): Hoekstra,

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Vascular factors in dementia: prevention and pathology Richard, E. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Vascular factors in dementia: prevention and pathology Richard, E. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Vascular factors in dementia: prevention and pathology Richard, E. Link to publication Citation for published version (APA): Richard, E. (2010). Vascular factors

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.10429 File ID Filename Version uvapub:10429 SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS unknown

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Tuberculosis case finding in South Africa Claassens, M.M. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Tuberculosis case finding in South Africa Claassens, M.M. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Tuberculosis case finding in South Africa Claassens, M.M. Link to publication Citation for published version (APA): Claassens, M. M. (2013). Tuberculosis case finding

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Genetic variation in Helicobacter pylori Pan, Z. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Genetic variation in Helicobacter pylori Pan, Z. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Genetic variation in Helicobacter pylori Pan, Z. Link to publication Citation for published version (APA): Pan, Z. (1999). Genetic variation in Helicobacter pylori

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578 File ID Filename Version uvapub:62578 Belangrijke begrippen final SOURCE

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.139457 File ID Filename Version uvapub:139457 Nederlandstalige samenvatting unknown

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.69744

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.69744 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.69744 File ID Filename Version uvapub:69744 Samenvatting unknown SOURCE (OR PART

Nadere informatie

Schaal in het primair onderwijs : een studie naar de relatie tussen schaal en organisatie-effectiviteit van de Venne, L.H.J.

Schaal in het primair onderwijs : een studie naar de relatie tussen schaal en organisatie-effectiviteit van de Venne, L.H.J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Schaal in het primair onderwijs : een studie naar de relatie tussen schaal en organisatie-effectiviteit van de Venne, L.H.J. Link to publication Citation for published

Nadere informatie

University of Groningen. Living with Rheumatoid Arthritis Benka, Jozef

University of Groningen. Living with Rheumatoid Arthritis Benka, Jozef University of Groningen Living with Rheumatoid Arthritis Benka, Jozef IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the

Nadere informatie

Acute and chronic pancreatitis: epidemiology and clinical aspects Spanier, B.W.M.

Acute and chronic pancreatitis: epidemiology and clinical aspects Spanier, B.W.M. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Acute and chronic pancreatitis: epidemiology and clinical aspects Spanier, B.W.M. Link to publication Citation for published version (APA): Spanier, B. W. M. (2011).

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.133668 File ID Filename Version uvapub:133668 Samenvatting unknown SOURCE (OR PART

Nadere informatie

Pulmonary oxygen toxicity in professional diving: Scire est mensurare? van Ooij, P.J.A.M.

Pulmonary oxygen toxicity in professional diving: Scire est mensurare? van Ooij, P.J.A.M. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Pulmonary oxygen toxicity in professional diving: Scire est mensurare? van Ooij, P.J.A.M. Link to publication Citation for published version (APA): van Ooij, P. J.

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.14971

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.14971 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.14971 File ID Filename Version uvapub:14971 Lekensamenvatting unknown SOURCE (OR

Nadere informatie

Pediatric acute respiratory distress syndrome: Host factors in Down syndrome and the general population Bruijn, M.

Pediatric acute respiratory distress syndrome: Host factors in Down syndrome and the general population Bruijn, M. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Pediatric acute respiratory distress syndrome: Host factors in Down syndrome and the general population Bruijn, M. Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Gezinskenmerken: De constructie van de Vragenlijst Gezinskenmerken (VGK) Klijn, W.J.L.

Gezinskenmerken: De constructie van de Vragenlijst Gezinskenmerken (VGK) Klijn, W.J.L. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Gezinskenmerken: De constructie van de Vragenlijst Gezinskenmerken (VGK) Klijn, W.J.L. Link to publication Citation for published version (APA): Klijn, W. J. L. (2013).

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.140629

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.140629 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.140629 File ID Filename Version uvapub:140629 Appendix 5: Samenvatting voor de

Nadere informatie

Citation for published version (APA): De Sousa E Melo, F. (2013). Colon cancer heterogeneity: Stem cells, signals and subtypes

Citation for published version (APA): De Sousa E Melo, F. (2013). Colon cancer heterogeneity: Stem cells, signals and subtypes UvA-DARE (Digital Academic Repository) Colon cancer heterogeneity: Stem cells, signals and subtypes De Sousa E Melo, F. Link to publication Citation for published version (APA): De Sousa E Melo, F. (2013).

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) The potency of human testicular stem cells Chikhovskaya, J.V. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) The potency of human testicular stem cells Chikhovskaya, J.V. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) The potency of human testicular stem cells Chikhovskaya, J.V. Link to publication Citation for published version (APA): Chikhovskaya, J. V. (2013). The potency of

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Oderkerk, A. E. (1999). De preliminaire fase van het rechtsvergelijkend onderzoek Nijmegen: Ars Aequi Libri

Citation for published version (APA): Oderkerk, A. E. (1999). De preliminaire fase van het rechtsvergelijkend onderzoek Nijmegen: Ars Aequi Libri UvA-DARE (Digital Academic Repository) De preliminaire fase van het rechtsvergelijkend onderzoek Oderkerk, A.E. Link to publication Citation for published version (APA): Oderkerk, A. E. (999). De preliminaire

Nadere informatie

Clinimetrics, clinical profile and prognosis in early Parkinson s disease Post, B.

Clinimetrics, clinical profile and prognosis in early Parkinson s disease Post, B. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Clinimetrics, clinical profile and prognosis in early Parkinson s disease Post, B. Link to publication Citation for published version (APA): Post, B. (2009). Clinimetrics,

Nadere informatie

Consequences of success in pediatrics: young adults with disability benefits as a result of chronic conditions since childhood Verhoof, Eefje

Consequences of success in pediatrics: young adults with disability benefits as a result of chronic conditions since childhood Verhoof, Eefje UvA-DARE (Digital Academic Repository) Consequences of success in pediatrics: young adults with disability benefits as a result of chronic conditions since childhood Verhoof, Eefje Link to publication

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Oderkerk, A. E. (1999). De preliminaire fase van het rechtsvergelijkend onderzoek Nijmegen: Ars Aequi Libri

Citation for published version (APA): Oderkerk, A. E. (1999). De preliminaire fase van het rechtsvergelijkend onderzoek Nijmegen: Ars Aequi Libri UvA-DARE (Digital Academic Repository) De preliminaire fase van het rechtsvergelijkend onderzoek Oderkerk, A.E. Link to publication Citation for published version (APA): Oderkerk, A. E. (1999). De preliminaire

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.103565

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.103565 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.103565 File ID Filename Version uvapub:103565 Samenvatting unknown SOURCE (OR PART

Nadere informatie

"Our subcultural shit-music": Dutch jazz, representation, and cultural politics Rusch, L.

Our subcultural shit-music: Dutch jazz, representation, and cultural politics Rusch, L. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Our subcultural shit-music: Dutch jazz, representation, and cultural politics Rusch, L. Link to publication Citation for published version (APA): Rusch, L. (2016).

Nadere informatie

Professionalisering van de personeelsfunctie: Een empirisch onderzoek b twintig organisaties Biemans, P.J.

Professionalisering van de personeelsfunctie: Een empirisch onderzoek b twintig organisaties Biemans, P.J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Professionalisering van de personeelsfunctie: Een empirisch onderzoek b twintig organisaties Biemans, P.J. Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.134183

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.134183 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.134183 File ID Filename Version uvapub:134183 Proefschrift samenvatting en toekomstperspectieven

Nadere informatie

Behouden beleid: Naar decentrale arbeidsvoorwaarden in het voortgezet onderws van Schoonhoven, R.

Behouden beleid: Naar decentrale arbeidsvoorwaarden in het voortgezet onderws van Schoonhoven, R. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Behouden beleid: Naar decentrale arbeidsvoorwaarden in het voortgezet onderws van Schoonhoven, R. Link to publication Citation for published version (APA): van Schoonhoven,

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Controlled light exposure microscopy Hoebe, R.A. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Controlled light exposure microscopy Hoebe, R.A. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Controlled light exposure microscopy Hoebe, R.A. Link to publication Citation for published version (APA): Hoebe, R. A. (2010). Controlled light exposure microscopy

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut UvA-DARE (Digital Academic Repository) Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Schijf, G.M. Link to publication Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden

Nadere informatie

Physical activity in a multi-ethnic population: measurement and associations with cardiovascular health and contextual factors de Munter, J.S.L.

Physical activity in a multi-ethnic population: measurement and associations with cardiovascular health and contextual factors de Munter, J.S.L. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Physical activity in a multi-ethnic population: measurement and associations with cardiovascular health and contextual factors de Munter, J.S.L. Link to publication

Nadere informatie

Astma/COPD Dienst Geldrop

Astma/COPD Dienst Geldrop Astma/COPD Dienst Geldrop Wat is astma en COPD? Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. Wanneer de luchtwegen overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels reageren door het samentrekken

Nadere informatie

Interventions for anaemia in children living in a resource-poor setting: Malawi Esan, M.O.

Interventions for anaemia in children living in a resource-poor setting: Malawi Esan, M.O. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Interventions for anaemia in children living in a resource-poor setting: Malawi Esan, M.O. Link to publication Citation for published version (APA): Esan, M. O. (2012).

Nadere informatie

Bezwaar en beroep in de praktijk van NWO : een empirische verkenning naar de oordeelsprocessen binnen NWO van der Valk, L.J.M.

Bezwaar en beroep in de praktijk van NWO : een empirische verkenning naar de oordeelsprocessen binnen NWO van der Valk, L.J.M. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Bezwaar en beroep in de praktijk van NWO : een empirische verkenning naar de oordeelsprocessen binnen NWO van der Valk, L.J.M. Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Wat is COPD? 1 van

Wat is COPD? 1 van Wat is COPD? COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Het is een verzamelnaam voor de ziektes chronische bronchitis en longemfyseem. Artsen maken tegenwoordig geen onderscheid meer tussen

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Benditte-Klepetko, H. C. (2014). Breast surgery: A problem of beauty or health?

Citation for published version (APA): Benditte-Klepetko, H. C. (2014). Breast surgery: A problem of beauty or health? UvA-DARE (Digital Academic Repository) Breast surgery: A problem of beauty or health? Benditte-Klepetko, H.C. Link to publication Citation for published version (APA): Benditte-Klepetko, H. C. (2014).

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Peters, B. D. (2010). Diffusion tensor imaging in the early phase of schizophrenia

Citation for published version (APA): Peters, B. D. (2010). Diffusion tensor imaging in the early phase of schizophrenia UvA-DARE (Digital Academic Repository) Diffusion tensor imaging in the early phase of schizophrenia Peters, B.D. Link to publication Citation for published version (APA): Peters, B. D. (2010). Diffusion

Nadere informatie

Van 'gastarbeider' tot 'Nederlander' Prins, Karin Simone

Van 'gastarbeider' tot 'Nederlander' Prins, Karin Simone Van 'gastarbeider' tot 'Nederlander' Prins, Karin Simone IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version

Nadere informatie

Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van Turken en Marokkanen in Nederland Hooghiemstra, B.T.J.

Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van Turken en Marokkanen in Nederland Hooghiemstra, B.T.J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van en in Nederland Hooghiemstra, B.T.J. Link to publication Citation for published version (APA): Hooghiemstra,

Nadere informatie

Vroeg-detectie van Invasieve Aspergillose door middel van analyse van uitademingslucht. M.G. Gerritsen, arts-onderzoeker

Vroeg-detectie van Invasieve Aspergillose door middel van analyse van uitademingslucht. M.G. Gerritsen, arts-onderzoeker Vroeg-detectie van Invasieve Aspergillose door middel van analyse van uitademingslucht M.G. Gerritsen, arts-onderzoeker Invasieve Aspergillose Aspergillus Schimmel overal aanwezig in omgevingslucht Bij

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Fertility treatment in obese women Koning, A.M.H. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Fertility treatment in obese women Koning, A.M.H. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Fertility treatment in obese women Koning, A.M.H. Link to publication Citation for published version (APA): Koning, A. M. H. (2015). Fertility treatment in obese

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige De longverpleegkundige Van uw longarts heeft u de eerste informatie gekregen over uw aandoening en de klachten die daarmee gepaard gaan. Vervolgens heeft de longarts u verwezen naar

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Meer voorzorg bij DNA-onderzoek M'charek, A.A.; Toom, V.H. Published in: Het Tijdschrift voor de Politie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Meer voorzorg bij DNA-onderzoek M'charek, A.A.; Toom, V.H. Published in: Het Tijdschrift voor de Politie UvA-DARE (Digital Academic Repository) Meer voorzorg bij DNA-onderzoek M'charek, A.A.; Toom, V.H. Published in: Het Tijdschrift voor de Politie Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van Turken en Marokkanen in Nederland Hooghiemstra, B.T.J.

Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van Turken en Marokkanen in Nederland Hooghiemstra, B.T.J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van Turken en Marokkanen in Nederland Hooghiemstra, B.T.J. Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.5357 File ID Filename Version uvapub:5357 Samenvatting unknown SOURCE (OR PART

Nadere informatie

Neuroanatomical changes in patients with loss of visual function Prins, Doety

Neuroanatomical changes in patients with loss of visual function Prins, Doety Neuroanatomical changes in patients with loss of visual function Prins, Doety IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Nasal epithelial cells : effector cells in allergy Vroling, A.B. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Nasal epithelial cells : effector cells in allergy Vroling, A.B. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Nasal epithelial cells : effector cells in allergy Vroling, A.B. Link to publication Citation for published version (APA): Vroling, A. B. (2009). Nasal epithelial

Nadere informatie

University of Groningen

University of Groningen University of Groningen Opvoeding op school en in het gezin. Onderzoek naar de samenhang tussen opvoeding en de houding van jongeren ten opzichte van sociale grenzen Mooren, Francisca Catharina Theodora

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige Algemeen U bent door uw longarts verwezen naar de longverpleegkundige. Een longverpleegkundige is een verpleegkundige, die zich heeft gespecialiseerd in astma en COPD (chronische

Nadere informatie

Transcriptome analysis to investigate the link between obesity and its metabolic complications Wolfs, Marcel Guillaume Maria

Transcriptome analysis to investigate the link between obesity and its metabolic complications Wolfs, Marcel Guillaume Maria University of Groningen Transcriptome analysis to investigate the link between obesity and its metabolic complications Wolfs, Marcel Guillaume Maria IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.84587

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.84587 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.84587 File ID Filename Version uvapub:84587 Nederlandse samenvatting unknown SOURCE

Nadere informatie

Problem behavior during early adolescence and child, parent, and friend effects : a longitudinal study Reitz, E.

Problem behavior during early adolescence and child, parent, and friend effects : a longitudinal study Reitz, E. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Problem behavior during early adolescence and child, parent, and friend effects : a longitudinal study Reitz, E. Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Volumetric measurements in Graves orbitopathy Regensburg, N.I. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Volumetric measurements in Graves orbitopathy Regensburg, N.I. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Volumetric measurements in Graves orbitopathy Regensburg, N.I. Link to publication Citation for published version (APA): Regensburg, N. I. (2010). Volumetric measurements

Nadere informatie

Infections, inflammation and venous thrombosis; an epidemiological perspective Tichelaar, Ynse Ieuwe Gerardus Vladimir

Infections, inflammation and venous thrombosis; an epidemiological perspective Tichelaar, Ynse Ieuwe Gerardus Vladimir University of Groningen Infections, inflammation and venous thrombosis; an epidemiological perspective Tichelaar, Ynse Ieuwe Gerardus Vladimir IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's

Nadere informatie

Procesevaluatie van het Navigator project Jager, John Mike

Procesevaluatie van het Navigator project Jager, John Mike Procesevaluatie van het Navigator project Jager, John Mike IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 27 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, NIVEL, Oktober 27). LEVEN MET COPD VRAAGT OM LEF

Nadere informatie

Prognosis in intensive care: inductive methods using sequential patterns of organ dysfunction scores Toma, T.

Prognosis in intensive care: inductive methods using sequential patterns of organ dysfunction scores Toma, T. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Prognosis in intensive care: inductive methods using sequential patterns of organ dysfunction scores Toma, T. Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Improving the preoperative assessment clinic Edward, G.M. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Improving the preoperative assessment clinic Edward, G.M. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Improving the preoperative assessment clinic Edward, G.M. Link to publication Citation for published version (APA): Edward, G. M. (2008). Improving the preoperative

Nadere informatie

Op en in het web: Hoe de toegankelijkheid van rechterlijke uitspraken kan worden verbeterd van Opijnen, M.

Op en in het web: Hoe de toegankelijkheid van rechterlijke uitspraken kan worden verbeterd van Opijnen, M. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Op en in het web: Hoe de toegankelijkheid van rechterlijke uitspraken kan worden verbeterd van Opijnen, M. Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Oderkerk, A. E. (1999). De preliminaire fase van het rechtsvergelijkend onderzoek Nijmegen: Ars Aequi Libri

Citation for published version (APA): Oderkerk, A. E. (1999). De preliminaire fase van het rechtsvergelijkend onderzoek Nijmegen: Ars Aequi Libri UvA-DARE (Digital Academic Repository) De preliminaire fase van het rechtsvergelijkend onderzoek Oderkerk, A.E. Link to publication Citation for published version (APA): Oderkerk, A. E. (1999). De preliminaire

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Peters, B. D. (2010). Diffusion tensor imaging in the early phase of schizophrenia

Citation for published version (APA): Peters, B. D. (2010). Diffusion tensor imaging in the early phase of schizophrenia UvA-DARE (Digital Academic Repository) Diffusion tensor imaging in the early phase of schizophrenia Peters, B.D. Link to publication Citation for published version (APA): Peters, B. D. (2010). Diffusion

Nadere informatie

Disease oriented work ability assessment in social insurance medicine Slebus, F.G.

Disease oriented work ability assessment in social insurance medicine Slebus, F.G. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Disease oriented work ability assessment in social insurance medicine Slebus, F.G. Link to publication Citation for published version (APA): Slebus, F. G. (2009).

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Mazzola, P. (2016). Phenylketonuria: From body to brain [Groningen]: Rijksuniversiteit Groningen

Citation for published version (APA): Mazzola, P. (2016). Phenylketonuria: From body to brain [Groningen]: Rijksuniversiteit Groningen University of Groningen Phenylketonuria Mazzola, Priscila IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version

Nadere informatie

University of Groningen. Eerste Hulp vaker ter plaatse Verhage, Vera

University of Groningen. Eerste Hulp vaker ter plaatse Verhage, Vera University of Groningen Eerste Hulp vaker ter plaatse Verhage, Vera IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Egberink, I. J-A. L. (2010). Applications of item response theory to non-cognitive data Groningen: s.n.

Citation for published version (APA): Egberink, I. J-A. L. (2010). Applications of item response theory to non-cognitive data Groningen: s.n. University of Groningen Applications of item response theory to non-cognitive data Egberink, Iris IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Moleculaire analyse van sputum voor de diagnostiek van longkanker Motivering van dit proefschrift Longkanker kent de hoogste mortaliteit van alle kankers. Dit komt doordat de ziekte

Nadere informatie

Citation for published version (APA): van Houdt, R. (2009). Molecular epidemiology of hepatitis B in the Netherlands

Citation for published version (APA): van Houdt, R. (2009). Molecular epidemiology of hepatitis B in the Netherlands UvA-DARE (Digital Academic Repository) Molecular epidemiology of hepatitis B in the Netherlands van Houdt, R. Link to publication Citation for published version (APA): van Houdt, R. (2009). Molecular epidemiology

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.17143

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.17143 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.17143 File ID Filename Version uvapub:17143 Bijlage I Checklist/itemlijst diepte-interviews

Nadere informatie

ADHD in treatment seeking patients with a substance use disorder van de Glind, G.

ADHD in treatment seeking patients with a substance use disorder van de Glind, G. UvA-DARE (Digital Academic Repository) ADHD in treatment seeking patients with a substance use disorder van de Glind, G. Link to publication Citation for published version (APA): van de Glind, G. (2013).

Nadere informatie

Vascular function and cardiovascular disease Asselbergs, Folkert Wouter

Vascular function and cardiovascular disease Asselbergs, Folkert Wouter Vascular function and cardiovascular disease Asselbergs, Folkert Wouter IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Rectal prolapse: enlightenment of the obscure Wijffels, N.A.T. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Rectal prolapse: enlightenment of the obscure Wijffels, N.A.T. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Rectal prolapse: enlightenment of the obscure Wijffels, N.A.T. Link to publication Citation for published version (APA): Wijffels, N. A. T. (2012). Rectal prolapse:

Nadere informatie

The development of stable influenza vaccine powder formulations for new needle-free dosage forms Amorij, Jean-Pierre

The development of stable influenza vaccine powder formulations for new needle-free dosage forms Amorij, Jean-Pierre University of Groningen The development of stable influenza vaccine powder formulations for new needle-free dosage forms Amorij, Jean-Pierre IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version

Nadere informatie

The etiology of functional somatic symptoms in adolescents Janssens, Karin

The etiology of functional somatic symptoms in adolescents Janssens, Karin The etiology of functional somatic symptoms in adolescents Janssens, Karin IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository)

UvA-DARE (Digital Academic Repository) UvA-DARE (Digital Academic Repository) Anatomische sekse als uitvinding in de botanie : hoe stampers tot vrouwelijke en meeldraden tot mannelijke geslachtsorganen werden (1675-1735) Brouwer, C.E. Link

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.77652 File ID Filename Version uvapub:77652 Samenvatting en toekomstperspectief

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Zomer, A. C. (2012). Facing the future of adults with congenital heart disease

Citation for published version (APA): Zomer, A. C. (2012). Facing the future of adults with congenital heart disease UvA-DARE (Digital Academic Repository) Facing the future of adults with congenital heart disease Zomer, A.C. Link to publication Citation for published version (APA): Zomer, A. C. (2012). Facing the future

Nadere informatie