Seksualiteit: een bijdrage tot kwaliteit van leven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Seksualiteit: een bijdrage tot kwaliteit van leven"

Transcriptie

1 Herlinde Beernaert 16 januari 2015 Seksualiteit: een bijdrage tot kwaliteit van leven Belang kwaliteitsvol ouder worden Rusthuisopname: beperking levenstevredenheid en kwaliteit Rol zorgverlener: ondersteunen! belang van relaties en sociale contacten privacy van bejaarde bewoners intimiteit en seksualiteit respecteren Onderzoek: Seksuele activiteit levert grote bijdrage tot kwaliteit van leven bij ouderen bijdrage aan eigenwaarde Stilstaan bij je eigen houding Liefdevol gedrag zorgen voor elkaar 1

2 Stilstaan bij je eigen houding Romantisch gedrag Stilstaan bij je eigen houding Erotisch gedrag Praktisch Onderdeel vragenlijst 3. Stellingen omtrent eigen attitude 2

3 Seksualiteit: een bijdrage tot kwaliteit van leven Belang van seksualiteit en intimiteit Ontspanning, plezier, intimiteit met de partner en bevestiging van de identiteit. Seksualiteitsbeleid: leidraad tot correct handelen Visie instelling: Levenskwaliteit Seksualiteit Relatievorming Seksualiteitsbeleid: duidelijkheid voor handelen Bewoners Personeel Management Toepassing in de praktijk Gebrek aan duidelijke richtlijnen Verschillend handelen door zorgverleners bij seksuele kwesties Verwarring bij bewoners Beleid rond seksualiteit Problemen voorkomen Afgestemd handelen: beter begeleiden 3

4 Seksuele barrières Gebrek aan partner Privacy aspect Zich onaantrekkelijk voelen Ziekte Interesseverlies Beperkte kennis en (negatieve) houding van personeel en bewoners Gebrek aan beleid en visie Taboes en vooroordelen + bekrompen definiëring van seks + familie + infrastructuur WZC + roddelcultuur + gebrek aan beleidsvisie Samenvatting = belemmerend voor seksualiteitsbeleving van rusthuisbewoners Seksuele facilitatoren Open cultuur Respect voor privacy Aanpassen aseksuele omgeving Voorzien van vorming (Seksueel) assessment bij opname Organiseren van contactmogelijkheden Aanwezigheid van een vertrouwenspersoon/aandachtspersoon inzake seksualiteit 4

5 Vorming Bewoners Personeel Familie Algemene aanpak Ingesteldheid van de voorziening open cultuur: meer mogelijkheden Richtlijnen Meer stilstaan bij belang van seksualiteit Nadenken over huidige privacybeleid Positieve invloed op handelen en houding van personeel Algemene aanpak 4 basisrichtlijnen: Kwaliteit van leven verbeteren van bewoner (met dementie) Bewoners hun waardigheid en privacy respecteren Bewoners hun autonomie respecteren Degelijke zorg toedienen zonder discriminatie Concreet Vorming personeel: Inzicht seksuele noden Begrip manieren van uiten seksualiteit Assertiviteitstraining Positief, tolerant en discreet reageren betere uitkomst voor gedrag van bewoner Onderling overleg houden omtrent dilemma s en conflicten, raadplegen van familie Verschillende deelnemers betere analyse van seksueel gedrag betere oplossing? Geval per geval bekijken Evenwicht bekomen tussen noden en rechten van partijen Waarden nagaan van betrokken partijen! Geen problemen creëren waar er geen zijn 5

6 Praktisch Zelf aan de slag! Stilstaan bij je eigen houding Attitudevragenlijst: Andere outcome? Wat zijn de barrières in mijn WZC voor seksualiteit? Onderdeel vragenlijst 1. Cultuur van de instelling Onderdeel vragenlijst 2. Seksuele barrières en facilitatoren Nadenken over: Welke zaken worden goed gedaan? Wat kan er beter? Welke stappen kunnen ondernomen worden? 6

7 Visietekst rond seksualiteit Wat is belangrijk? Enkele richtlijnen Everett (2008) ontwikkelde richtlijnen ter ondersteuning van seksuele gezondheid en levenskwaliteit bij rusthuisbewoners, zoals: Informatie en ondersteuning voorzien Emotionele en/of fysieke schade voorkomen/beperken Bewoners en familie informeren over seksualiteitsbeleid Recht op privacy, automie, beslissingsrecht Vorming voorzien ter ondersteuning van de seksuele gezondheidszorg Ethische visietekst Inleiding: aanleiding visie WZC Ethische reflectie Situering seksualiteit Ethische afweging van waarden (interpretatie) Ethische besluitvorming Bewustmaking van betrokken partijen Bewoner en familie Team Individualiserende maatregelen 7

8 Ethische afweging van waarden Levenskwaliteit Relationele autonomie Waardigheid Recht op privacy Lichamelijke en emotionele kwetsuren voorkomen Individuele houding wordt vaak weerspiegeld in beslissing bewust worden van eigen ethische waarden en mogelijke reacties van omgeving 1. Bewustmaking van alle betrokken partijen Onderwerp bespreekbaar maken acceptatie door alle partijen Vormingsmogelijkheden verandering in houding en handelen (positief) Goede informatie verhoogde kennis Informatie, vorming en richtlijnen eensgezind handelen en respectvolle attitude 2. Bewoner en familie Seksuele noden en wensen aanhoren ondersteunen zonder vooroordelen Concrete aanpak? Hulpmiddelen, brochures, Raadplegen van externe bronnen Foton, psycholoog, Normen en waarden van bewoner vooropstellen bij seksueel getinte situatie. Gewenst of niet? Privacy respecteren! Kloppen op deur en reactie afwachten 8

9 Bewoner en familie (2) Confrontatie met gewenst seksueel gedrag? Proberen om op serene manier te reageren Soms is het aangewezen om de thuiswonende partner en/of familieleden op gepaste wijze in te lichten. Afwegen: hulp of extra belasting? Ontmoetingsgroep voor partners van bewoners? Thema aankaarten 3. Team Onderwerp: discretie! Sfeer van vertrouwen Open overleg MDT Transparante werking en oplossingen bedenken Kordate aanpak bij ongewenst gedrag Verbaal niet kwetsen Naar kamer brengen Uitlokkende omgevingsfactoren beperken, Activiteiten voorzien die afleiding bieden Aangepaste kledij voorzien, ) 4. Individualiserende maatregelen Eigenheid van bewoner respecteren Elke situatie is anders In overleg zoeken naar een oplossing (via W-vragen) Partner betrekken? Medicamenteuze behandeling: latere optie Wederzijdse relatie? Beter om niet in te grijpen? 9

10 Praktisch Zelf aan de slag! Aan de slag in mijn WZC Kan ik iets doen om die barrières te verminderen? Wat kan het team hieraan doen? Hoe kan de directie zijn steentje bijdragen? beslissingscirkels Enkele tips 10

11 Van ouderen zelf Onderzoek van Johnson (1997): Op welke manier kunnen zorgverleners helpen bij het omgaan met seksuele vragen of zorgen van oudere mannen en vrouwen? Volgende items werden belangrijk geacht: het hebben van respect en een positieve houding tijd nemen voor de oudere en naar hem luisteren de oudere aanmoedigen in het gesprek en hem adviseren, suggesties doen. Indien nodig bij vragen Zonder vaste frequentie Casus Vormingsmogelijkheden Externe vorming Bewonersbespreking Familieraad Vorming rond privacy Vormingsonderwerpen afkomstig van het personeel Contactmogelijkheden Binnenshuis allerlei (animatie-/activatie-)activiteiten: dansnamiddag, muziekcafé, feesten, gespreksgroepen,... tijdens de maaltijden, in de cafetaria afdeling overschrijdende activiteiten vrijheid om te gaan en staan waar men wil in het woonzorgcentrum eenpersoonskamers bieden privacy mogelijkheid tot verhuizen organisatie van uitstappen, vakanties 11

12 Contactmogelijkheden Buitenshuis samenwerking met externe diensten; dorpsgemeenschap; cultureel centrum, andere WZC vrijheid om de instelling te verlaten bewoner die af en toe een seksshop bezoekt mogelijkheid tot bezoek van escort Stof tot nadenken Absolute vrijheid is alleen denkbeeldig, communicatie blijft belangrijk, ook als het gaat over seksualiteit. Maar er kan en moet in de instellingen ruimte gecreëerd worden voor dit aspect van het leven. Zinvol leven is hier ook aan gerelateerd. Het is steeds een zoeken naar een hanteerbaar compromis wanneer nieuwe koppels gevormd worden op dienst. Elk dient er zich gelukkig bij te voelen, de bewoners in de eerste plaats. De meeste moeilijkheden doen zich voor bij nieuw gevormde koppels waar er sprake is van een onduidelijke grens tussen al dan niet optredende beginnende dementie bij één of beiden van de betrokkenen. Daar verwacht de familie meestal dat je als instelling ingrijpt en het koppel-zijn geen bestaanskans geeft. Voor het ontstaan van nieuwe relaties zijn er enkele criteria belangrijk bij ons. Seksualiteit is geen klok die stopt aan de voordeur van het rusthuis. Seksualiteit moet bespreekbaar zijn. Het moet een evenwichtige relatie zijn waarbij geen misbruik van de andere gemaakt wordt. (vb een zwaar dementerende). Beide partners moeten vrij zijn. De kamer is hun privaat domein waar zij in alle vrijheid datgene doen waar zij behoefte toe voelen. In de gemeenschappelijke ruimten moet er rekening worden gehouden met de medebewoners. De familie mag hun zegje doen, maar de keuzevrijheid van de bewoners verdient alle respect. Indien zij met een relatie niet akkoord zijn, dan moeten zij dit uitklaren met hun familielid-bewoner. 12

13 Wij hebben te maken met ouderen die reeds een seksueel verleden hebben, daaraan hoeft niets te veranderen omwille van het feit dat ze bij ons komen wonen. Ik vind niet dat wij zelf initiatief moeten nemen om hierover te praten, wat zeker niet impliceert dat er niet over gepraat mag of kan worden. Mijn mening is dat de bewoners zelf aangeven dat er behoefte is aan een gesprek. Het is een privé aangelegenheid en net zoals wij die geen senioren zijn, komt de behoefte van bij ons zelf. Het is niet omdat je naar een WZC verhuisd dat wij alles moeten weten of onze bewoners hierover moeten aanspreken. Bedankt voor jullie aandacht Bronnen Beernaert, H. (2010) Onderzoek naar het beleid in Vlaamse woonzorgcentra rond seksualiteit. Thesis VUB Vakgroep Gerontologie. Everett, B. (2008) Guidelines for supporting sexual health and intimacy in care facilities. Active Aging Symposium. Online beschikbaar op 7 augustus 2010 via Guidelines.pdf Johnson, B. (1997) Older Adults' Suggestions for Health Care Providers Regarding Discussions of Sex: Older adults answer a survey about sexuality and aging. Geriatric Nursing 18(2), Vanlaere, L. Workshop vorming. stimul. 13

Houding tov seksualiteit in WZC

Houding tov seksualiteit in WZC VRAGENLIJST Houding tov seksualiteit in WZC 1. Attitudevragenlijst Deze vragenlijst meet jouw attitude tov seksueel gedrag bij bewoners van het WZC. Vul ze eerlijk in, dan heb je het meeste aan het resultaat.

Nadere informatie

19/10/2009. Empowerment, handvaten voor de toekomst, hoe begin je er aan? Doel van de workshop. Inhoud workshop

19/10/2009. Empowerment, handvaten voor de toekomst, hoe begin je er aan? Doel van de workshop. Inhoud workshop Empowerment, handvaten voor de toekomst, hoe begin je er aan? Werken met een Bewoner Aandachts Persoon in het rusthuis: creëren van een empowerend klimaat voor bewoner en personeel Doel van de workshop

Nadere informatie

Doelen relationele vorming

Doelen relationele vorming Doelen relationele vorming RV 1 Kinderen hebben vertrouwen in zichzelf RV 1.1. Ontdekken dat ieder uniek is. RV 1.2. Zich bewust worden van hun eigen kwetsbaarheid en ermee kunnen omgaan. RV 1.3. Eigen

Nadere informatie

Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen

Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen RV 1 Kinderen hebben vertrouwen in zichzelf. RV1.1 RV1.2 RV1.3 RV1.4 Ontdekken dat iedereen uniek is. Ik heb door dat iedereen

Nadere informatie

Project Preventie van Depressie

Project Preventie van Depressie Project Preventie van Depressie Studiedag Weerbaarheid bij ouderen Anja Michiels en Inès De Meyer-Ghekiere WZC Zoniënrust, Tervuren Kirsten van Son CGG VBO Inhoud 2 Depressie in WZC Cijfers Risico en beschermende

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA AVONDVREDE / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 18/5-22/5 / 2015 / 7-okt-15 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI" is een

Nadere informatie

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Pestprotocol. Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL I ONTWIKKELEN: EEN LEVENSLANG PROCES 19. Voorwoord 13. Pictogrammen 14. Doelstellingen 15

INHOUDSTAFEL I ONTWIKKELEN: EEN LEVENSLANG PROCES 19. Voorwoord 13. Pictogrammen 14. Doelstellingen 15 INHOUDSTAFEL Voorwoord 13 Pictogrammen 14 Doelstellingen 15 I ONTWIKKELEN: EEN LEVENSLANG PROCES 19 A Wat is ontwikkeling? 21 1 Definitie en kenmerken 21 1.1 Definitie 21 1.2 Algemene kenmerken van ontwikkeling

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA DE ZAVEL / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 07/9-11/9 / 2015 / 28-jan-16 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI" is een

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA Woonzorgcentrum Wedbos / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 31/8-4/9 / 2015 / 28-jan-16 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI"

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA ZONNESTRAAL / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 24/11-28/11 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI"

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA HET LINDEKEN / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 26/10-30/10 / 2015 / 28-jan-16 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI"

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA TER LEEN / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 6/10-10/10 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI" is een

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA Woonzorgcentrum De Meander / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 6/10-10/10 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA DE KORENBLOEM / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 26/10-30/10 / 2015 / 28-jan-16 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI"

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA DE HOPPERANK / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 17/11-21/11 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI"

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA MEUNYCKENHOF / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 31/8-4/9 / 2015 / 28-jan-16 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI" is

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA Woon- en zorgcentrum Zonnewende / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 27/10-31/10 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality

Nadere informatie

Is het belangrijk om seksualiteit te bespreken?

Is het belangrijk om seksualiteit te bespreken? GGD Limburg Noord Hilda Miedema en Riet Mertens Vakgroep Verpleegkundigen Seksuele gezondheid Hoe belangrijk is het om seksualiteit bespreekbaar te maken? Is het belangrijk om seksualiteit te bespreken?

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA RVT MARIA BOODSCHAP / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 11/5-15/5 / 2015 / 7-okt-15 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI"

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA WOON- EN ZORGCENTRUM SINT-JOZEF / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 14/9-18/9 / 2015 / 28-jan-16 Leeswijzer InterRAI - Quality of

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA WOON- EN ZORGCENTRUM ST BARBARA / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 24/11-28/11 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA SINT-CAMILLUS / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 1/9-5/9 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI" is

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA WOON- EN ZORGHUIS HOF VAN ARENBERG / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 6/10-10/10 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality

Nadere informatie

Ontwikkelen: een levenslang proces 11

Ontwikkelen: een levenslang proces 11 INHOUDSTAFEL Ontwikkelen: een levenslang proces 11 A Wat is ontwikkeling? 13 Doelstellingen 13 1 Inleiding 14 2 Definitie en kenmerken 15 2.1 Definitie 15 2.2 Algemene kenmerken van ontwikkeling 15 2.3

Nadere informatie

SeCZ TaLK: wie gaat het bordspel toepassen?

SeCZ TaLK: wie gaat het bordspel toepassen? SeCZ TaLK: wie gaat het bordspel toepassen? Heleen van der Stege, Sander Hilberink, Adriaan Visser & AnneLoes van Staa Hogeschool Rotterdam, Kenniscentrum Zorginnovatie Bespreekbaar maken van seksualiteit

Nadere informatie

Ouderen, naasten en probleemgedrag

Ouderen, naasten en probleemgedrag Ouderen, naasten en probleemgedrag Omgaan met gedragsveranderingen in de ouderenzorg Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht LUMC 11 JANUARI 2016 Hannie en Henk 1 Filmfragment 1 2 Hannie en Henk nabespreken

Nadere informatie

WZC De Wingerd. Kleinschalig Genormaliseerd Wonen: Visietekst van Theorie naar Praktijk

WZC De Wingerd. Kleinschalig Genormaliseerd Wonen: Visietekst van Theorie naar Praktijk WZC De Wingerd s Hertogenlaan 74, 3000 Leuven T: 016 28 47 90 www.wingerd.info Kleinschalig Genormaliseerd Wonen: Visietekst van Theorie naar Praktijk Want tussen droom en daad Staan wetten in den weg

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA RVT MARIA BOODSCHAP / Deel 2: Kwaliteit van leven bewoners met cognitieve problemen bevraagd via 11/5-15/5 / 2015 / 7-okt-15 Leeswijzer InterRAI

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA ZORGCENTRUM DE ARK / Deel 2: Kwaliteit van leven bewoners met cognitieve problemen bevraagd via 6/4-10/4 / 2015 / 7-okt-15 Leeswijzer InterRAI

Nadere informatie

Project. Projectgroep. Intimiteit en seksuele gezondheid,een zorgprogramma voor kankerpatiënten

Project. Projectgroep. Intimiteit en seksuele gezondheid,een zorgprogramma voor kankerpatiënten Ongekende noden Intimiteit en seksuele gezondheid,een zorgprogramma voor kankerpatiënten Tiny Van Keymeulen - Klinisch Psycholoog Oncologisch Psychosociaal Support Team 25 november 2011 Dixit Woet Gianotten

Nadere informatie

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Normen en waarden De spelleider wijst iemand aan die een casus voorlegt waarin seksuele voorlichting is gegeven aan een cliënt. Bespreek in tweetallen

Nadere informatie

Psychogeriatrie of gerontopsychiatrie.

Psychogeriatrie of gerontopsychiatrie. Psychogeriatrie of gerontopsychiatrie. Psychogeriatrie : geneeskunde cognitieve beperkingen Gerontopsychiatrie psychiatrische ziekenhuizen - curatief Bedenkingen Binnen gerontopsychiatrie goede balans

Nadere informatie

Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode?

Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode? Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode? 1. Inleiding In de media was de afgelopen weken uitgebreid aandacht voor de casus van de studente verpleegkunde die geacht werd

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA SINT HENRICUS / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 27/10-31/10 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI"

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA RVT VERBERT-VERRIJDT / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder 20/10-24/10 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality of Life "InterRAI"

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA SINT FELIX / Deel 2: Kwaliteit van leven bewoners met cognitieve problemen bevraagd via contactpersonen 14/9-18/9 / 2015 / 28-jan-16 Leeswijzer

Nadere informatie

(Seksueel & Lichamelijk) Grensoverschrijdend Gedrag Hoe inschatten & Reageren

(Seksueel & Lichamelijk) Grensoverschrijdend Gedrag Hoe inschatten & Reageren (Seksueel & Lichamelijk) Grensoverschrijdend Gedrag Hoe inschatten & Reageren Sam Geuens Klinisch Seksuoloog VVS Ethicus Oplossingsgericht Psychotherapeut (io) Vlaamse Vereniging voor Seksuologie SGG?

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA Palmyra (LA FAMILIALE) / Deel 2: Kwaliteit van leven bewoners met cognitieve problemen bevraagd via contactpersonen 8/6-12/6 / 2015 / 7-okt-15

Nadere informatie

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Het is belangrijk dat de begeleiding rond omgangsvormen, weerbaarheid en seksualiteit

Nadere informatie

Veiligheid van kinderen preventie seksueel misbruik

Veiligheid van kinderen preventie seksueel misbruik Veiligheid van kinderen preventie seksueel misbruik Even voorstellen Marijke Lammers, MOVISIE Adviseur, trainer en auteur bejegeningsvraagstukken en preventie & aanpak seksueel en huiselijk geweld. Veel

Nadere informatie

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA

METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA / Feedbackrapport METING KWALITEIT VAN LEVEN IN WOONZORGCENTRA DIEPENBROECK / Deel 1: Kwaliteit van leven bewoners zonder cognitieve problemen 6/10-10/10 / 2014 / 22-jun-15 Leeswijzer InterRAI - Quality

Nadere informatie

Visie relaties en seksualiteit in het PVT Salto. Stelenseweg 19 B-2440 Geel. tel +32-(0)14-57 90 76 fax +32-(0)14-58 04 48

Visie relaties en seksualiteit in het PVT Salto. Stelenseweg 19 B-2440 Geel. tel +32-(0)14-57 90 76 fax +32-(0)14-58 04 48 Stelenseweg 19 B-2440 Geel tel +32-(0)14-57 90 76 fax +32-(0)14-58 04 48 info@opzgeel.be www.opzgeel.be Visie relaties en seksualiteit in het PVT Salto Visie relaties en seksualiteit in het PVT Salto

Nadere informatie

Intimiteit en seksuele gezondheid, een zorgprogramma voor kankerpatiënten

Intimiteit en seksuele gezondheid, een zorgprogramma voor kankerpatiënten Intimiteit en seksuele gezondheid, een zorgprogramma voor kankerpatiënten Tiny Van Keymeulen - Klinisch Psycholoog Oncologisch Psychosociaal Support Team 26 november 2012 Ongekende noden Reactie van de

Nadere informatie

Seksualiteit & Dementie: niet altijd rozengeur en maneschijn. Jesse Verschuren UC Leuven-Limburg Expertisecel Active Ageing

Seksualiteit & Dementie: niet altijd rozengeur en maneschijn. Jesse Verschuren UC Leuven-Limburg Expertisecel Active Ageing Seksualiteit & Dementie: niet altijd rozengeur en maneschijn Jesse Verschuren UC Leuven-Limburg Expertisecel Active Ageing Wat is seksualiteit? Al Badger Ieder heeft een eigen definitie Zowel zorgverleners

Nadere informatie

Help! Seks in mijn woonzorgcentrum?! JESSE VERSCHUREN

Help! Seks in mijn woonzorgcentrum?! JESSE VERSCHUREN Help! Seks in mijn woonzorgcentrum?! JESSE VERSCHUREN Wat is seks? Al Badger Wat is seks? Ieder heeft een eigen definitie Zowel zorgverleners als bewoners Belangrijk om hier bewust van te zijn Een heel

Nadere informatie

Aanbod 2011 *Met verplaatsingsonkosten 0,4 /km vorming plaats aantal deelnemers

Aanbod 2011 *Met verplaatsingsonkosten 0,4 /km vorming plaats aantal deelnemers Aanbod 2011 *Met verplaatsingsonkosten 0,4 /km vorming plaats aantal Traject: Presente Zorg Presente zorg is een praktijk waarbij de zorggever zich aandachtig en toegewijd op de ander betrekt en met hem

Nadere informatie

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Invloed van autisme op relaties en seksualiteit Sylvie Carette Autisme Centraal 23 februari 2010 Overzicht Invloed van autisme op seksualiteit Seksualiteitsprofiel volwassenen met AS (Hénault enattwood)

Nadere informatie

Visie (Pedagogisch werkplan)

Visie (Pedagogisch werkplan) Visie (Pedagogisch werkplan) Gastouderopvang De Krummeltjes stelt zich tot doel om een omgeving te bieden waarin kinderen kunnen opgroeien tot zelfstandige en evenwichtige mensen met respect voor anderen

Nadere informatie

Workshop seksualiteit: Gewoon durven bespreken. Marije van Yperen Jacomien van der Linden supervisoren VGCt

Workshop seksualiteit: Gewoon durven bespreken. Marije van Yperen Jacomien van der Linden supervisoren VGCt Workshop seksualiteit: Gewoon durven bespreken Marije van Yperen Jacomien van der Linden supervisoren VGCt Vraag Wie heeft deze maand sex...? Vraag En wie deze week nog? Te weinig Navraag leert dat het

Nadere informatie

met liefde, geduld en begrip kan ook iemand met een longprobleem een prettige seksuele relatie hebben

met liefde, geduld en begrip kan ook iemand met een longprobleem een prettige seksuele relatie hebben Intimiteit en seksualiteit bij longziekten Inleiding Intimiteit en/of seksualiteit horen bij het leven. De een is hierin wat actiever dan de ander en in de ene periode loopt het beter dan in de andere.

Nadere informatie

Seksueel gezond gedrag of niet? Methodiek Vlaggensysteem en VB vraagt om een integrale benadering

Seksueel gezond gedrag of niet? Methodiek Vlaggensysteem en VB vraagt om een integrale benadering Seksueel gezond gedrag of niet? Methodiek Vlaggensysteem en VB vraagt om een integrale benadering workshop Judith Bouwman werkzaam bij CSM; Consultatie Seksueel Misbruik Noord Nederland voor mensen met

Nadere informatie

Workshop 7. Seksuele opvoeding en afstemming met ouders

Workshop 7. Seksuele opvoeding en afstemming met ouders Workshop 7. Seksuele opvoeding en afstemming met Sanna Maris (Rutgers) & Tim Micklinghoff (CED-Groep) Welkom! Seksuele opvoeding: verschillende petten Ouderbetrokkenheid: verschillende vormen Ouderbetrokkenheid:

Nadere informatie

OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015)

OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015) OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015) Woonzorgcentrum Leiehome is een woonplaats met ruime verzorgingsmogelijkheden voor ouderen. Wij verlenen een deskundige en actuele zorg op maat.

Nadere informatie

Vroegtijdige zorgplanning VZP. WZC Sint Anna vzw Behoort tot GVO vzw (Gast Vrij Omgeven)

Vroegtijdige zorgplanning VZP. WZC Sint Anna vzw Behoort tot GVO vzw (Gast Vrij Omgeven) Vroegtijdige zorgplanning VZP WZC Sint Anna vzw Behoort tot GVO vzw (Gast Vrij Omgeven) Inleiding Gast Vrij Omgeven Ethiek binnen de dagelijkse zorg Stimul (bespreekbaar maken) Ethisch overleg Ieder zijn

Nadere informatie

O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING VERZORGING/VERPLEGING. 1. Plaats in de organisatie

O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING VERZORGING/VERPLEGING. 1. Plaats in de organisatie O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: WOONZORGCENTRUM VERZORGING/VERPLEGING Verzorgende in de ouderenzorg 1. Plaats in de organisatie De verzorgende in de ouderenzorg

Nadere informatie

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE Breda, maart 2013 1 Voorwoord In artikel 1 van de grondwet is te lezen: Allen die zich

Nadere informatie

Ethisch verantwoorde zorg voor ouderen Tussen kwetsbaarheid en waardigheid. Prof. Dr. Chris GASTMANS KU Leuven

Ethisch verantwoorde zorg voor ouderen Tussen kwetsbaarheid en waardigheid. Prof. Dr. Chris GASTMANS KU Leuven Ethisch verantwoorde zorg voor ouderen Tussen kwetsbaarheid en waardigheid Prof. Dr. Chris GASTMANS KU Leuven INLEIDING Verbreding van ethische reflectie in gezondheidszorg Perspectiefverandering: zorg

Nadere informatie

WAT IS SEKSUALITEIT? EN, WAT KUNNEN WE

WAT IS SEKSUALITEIT? EN, WAT KUNNEN WE WAT IS SEKSUALITEIT? EN, WAT KUNNEN WE DAAROVER METEN/WETEN? P A U L E N Z L I N Consortium UGent en KULeuven in opdracht van het IWT Oefening Zet jullie per twee of per drie en vertel aan elkaar : Hoe

Nadere informatie

Discriminatie? Niet in onze school!

Discriminatie? Niet in onze school! Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies voortgezet onderwijs Hé homo, doe s normaal! Uitsluiten, uitschelden en pesten horen niet bij een school waar leerlingen

Nadere informatie

Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast?

Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast? Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast? An Lievrouw psycholoog Oncologisch Centrum UZ Gent Stellingen 2 We moeten de patiënt zover krijgen dat hij zijn stoma aanvaardt. Ja Ik

Nadere informatie

Vertrouwenspersoon op Koninklijke UD

Vertrouwenspersoon op Koninklijke UD Vertrouwenspersoon op Koninklijke UD Op aanraden van NOC*NSF gaan veel sportverenigingen over op het aanstellen van een vertrouwenspersoon. Voor Koninklijke UD is dit Lars Stempher. Wat houdt deze vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Samenvatting, informatie en verwijzingen

Samenvatting, informatie en verwijzingen HAND-OUT Samenvatting, informatie en verwijzingen In deze handout vatten we de belangrijkste informatie uit de bijeenkomst over veilig jeugdwerk samen. Deze handout is niet uitputtend en in veel gevallen

Nadere informatie

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma:

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma: Dilemmamethode (zie: Jacques Graste, Omgaan met dilemma s. Een methode voor ethische reflectie hoofdstuk 2 in Henk Manschot en Hans van Dartel In gesprek over goede zorg. Overlegmethoden voor ethiek in

Nadere informatie

Heeft de NAH zorg een neglect voor seksualiteit en intimiteit bij NAH getroffenen?

Heeft de NAH zorg een neglect voor seksualiteit en intimiteit bij NAH getroffenen? Heeft de NAH zorg een neglect voor seksualiteit en intimiteit bij NAH getroffenen? Neglect voor seksualiteit in de zorg? Hoe zo? Aandacht in opleidingen? Aandacht in uw teams? Aandacht in behandelprogramma

Nadere informatie

BELEIDSVISIE SEKSUALITEIT HOMEVIL. Inleiding

BELEIDSVISIE SEKSUALITEIT HOMEVIL. Inleiding BELEIDSVISIE SEKSUALITEIT HOMEVIL Inleiding Verliefdheid, liefde, seksualiteit: algemeen menselijke gevoelens waar we ook in onze zorg voor volwassenen met een verstandelijke handicap mee worden geconfronteerd.

Nadere informatie

uw bedrijf een plek waar zij lekker kunnen ontspannen de recreatiebranche omdat zij willen werken in een

uw bedrijf een plek waar zij lekker kunnen ontspannen de recreatiebranche omdat zij willen werken in een De branche verblijfsrecreatie en zwembaden is erop gericht mensen een plezierige tijd te bezorgen. Voor recreanten is uw bedrijf een plek waar zij lekker kunnen ontspannen en genieten van hun vrije tijd.

Nadere informatie

O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING VERZORGING /VERPLEGING. 1. Plaats in de organisatie

O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING VERZORGING /VERPLEGING. 1. Plaats in de organisatie O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: WOONZORGCENTRUM VERZORGING /VERPLEGING Verpleegkundige (gediplomeerd) 1. Plaats in de organisatie De verpleegkundige werkt onder

Nadere informatie

ERGOTHERAPIE BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG

ERGOTHERAPIE BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG DINSDAG 24 MEI 2016 - HETE HANGIJZERS IN DE OUDERENZORG - STUDIEDAG ETHISCHE REFLECTIE OP HET HANDELEN ALS ERGOTHERAPEUT ERGOTHERAPIE BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG 27 NOVEMBER 2014 Graag nodigen we je uit

Nadere informatie

Belevingsgerichte zorg voor ouderen met dementie

Belevingsgerichte zorg voor ouderen met dementie Belevingsgerichte zorg voor ouderen met dementie Docentenhandleiding voor mbo-zorg onderwijs en bijscholing Contact: Connie Klingeman, Hogeschool Rotterdam c.a.klingeman@hr.nl Wat is belevingsgerichte

Nadere informatie

Rapport Kor-relatie- monitor

Rapport Kor-relatie- monitor Rapport Kor-relatie- monitor Voor: Door: Publicatie: mei 2009 Project: 81595 Korrelatie, Leida van den Berg, Directeur Marianne Bank, Mirjam Hooghuis Klantlogo Synovate 2009 Voorwoord Gedurende een lange

Nadere informatie

Opleiding erotische sector

Opleiding erotische sector Opleiding erotische sector Ben je gefascineerd door erotiek en ben je op zoek naar een bijbehorende lucratieve activiteit? Wil je je inzichten en kwaliteiten op seksueel, psychologisch en praktisch vlak

Nadere informatie

DE VERENIGINGSCULTUUR VAN NATUURPUNT DE WAARDEN EN DEONTOLOGIE VAN DE MEDEWERKERS VAN NATUURPUNT VOORAFGAANDE TOELICHTING EN PROCEDURE

DE VERENIGINGSCULTUUR VAN NATUURPUNT DE WAARDEN EN DEONTOLOGIE VAN DE MEDEWERKERS VAN NATUURPUNT VOORAFGAANDE TOELICHTING EN PROCEDURE DE VERENIGINGSCULTUUR VAN NATUURPUNT DE WAARDEN EN DEONTOLOGIE VAN DE MEDEWERKERS VAN NATUURPUNT VOORAFGAANDE TOELICHTING EN PROCEDURE Situering In mei 2007 werd een specifieke deontologische code voor

Nadere informatie

Beleidsnotitie intimiteit en seksualiteit. - Gedragscode medewerkers. - Richtlijn Omgangsvormen SGL. - Huisregels WBC en AC. - Agressiebeleidsplan

Beleidsnotitie intimiteit en seksualiteit. - Gedragscode medewerkers. - Richtlijn Omgangsvormen SGL. - Huisregels WBC en AC. - Agressiebeleidsplan Titel Beleidsnotitie intimiteit en seksualiteit Samenhang met andere documenten - Gedragscode medewerkers - Richtlijn Omgangsvormen SGL - Huisregels WBC en AC - Agressiebeleidsplan - Beleidsnotitie Privacy

Nadere informatie

Handreiking Seksualiteit

Handreiking Seksualiteit Handreiking Seksualiteit Mannelijke seksualiteit speelt een centrale rol in belangrijke maatschappelijke vraagstukken rondom seksualisering, pornoficatie, en grensoverschrijdend gedrag. Emancipatiebeleid

Nadere informatie

Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang

Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang >Specificaties Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang Cursus Als pedagogisch medewerker ben je verantwoordelijk voor het welzijn

Nadere informatie

Werkvorm Checklist risicofactoren

Werkvorm Checklist risicofactoren Werkvorm Checklist risicofactoren Met behulp van de Checklist risicofactoren kan in kaart wn gebracht hoe het staat met de fysieke omgeving, toezicht en gelegenheden, omgangscultuur en bespreekbaarheid

Nadere informatie

Evaluatie vormingsprogramma 'Agressie in de Ouderenzorg'

Evaluatie vormingsprogramma 'Agressie in de Ouderenzorg' Evaluatie vormingsprogramma 'Agressie in de Ouderenzorg' Organisatie Preventief Omgaan met Agressie Datum 20/04/2012 Plaats t Roodhof Oostkamp Globaal gemiddelde 4.8 / 5 Aantal deelnemers 21 personen 1.

Nadere informatie

STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING

STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING Modulaire opleiding Economie - Moderne Talen AO AV 006 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 28 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 23 november 2006 1 Deel 1 Opleiding... 5

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

BADMINTON CLUB.WILLEN IS KUNNEN.

BADMINTON CLUB.WILLEN IS KUNNEN. BADMINTON CLUB.WILLEN IS KUNNEN. PREVENTIE BELEID SEKSUELE INTIMIDATIE: DOEL: Het beleid is bedoeld om te zorgen voor een veilig klimaat binnen BC WIK, door Seksuele Intimidatie bespreekbaar te maken,

Nadere informatie

Een dynamische kijk op familierelaties binnen de context van dementie.

Een dynamische kijk op familierelaties binnen de context van dementie. Een dynamische kijk op familierelaties binnen de context van dementie. Tanja Everaert Kerkstraat 115 9200 Dendermonde 052 26 28 23 Meander @dementie.be www.dementie.be 1 Ik trok een streep: tot hier, nooit

Nadere informatie

De relationele en seksuele ontwikkeling van pubers met autisme: Gestandaardiseerde assessment en behandeling

De relationele en seksuele ontwikkeling van pubers met autisme: Gestandaardiseerde assessment en behandeling De relationele en seksuele ontwikkeling van pubers met autisme: Gestandaardiseerde assessment en behandeling Sophia Kinderziekenhuis 18 november 2015 Linda Dekker & Kirsten Visser Disclosure Linda Dekker

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren GEDRAGSPROTOCOL (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren Mei 2014 Gedragsprotocol de Boomgaard I. Doel van dit gedragsprotocol: Alle kinderen van De Boomgaard moeten zich veilig voelen, zodat

Nadere informatie

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Verantwoording van het onderzoek en Toelichting op de handreiking Literatuurstudie Ethiek en gezondheidszorg voor kwetsbare groepen en asielzoekers

Nadere informatie

Hoe kunnen we activiteiten meer betekenisvol maken? 7/10/2015 betekenisvolle activiteiten Valerie Desmet

Hoe kunnen we activiteiten meer betekenisvol maken? 7/10/2015 betekenisvolle activiteiten Valerie Desmet Hoe kunnen we activiteiten meer betekenisvol maken? 1 Welkom 4 groepen 4 kleuren 2 Kennismaking Wie ben je? Waar werk je? Welke activiteit was betekenisvol voor jou? Waarom? 3 Zelfzorg 4 Huishoudelijke

Nadere informatie

Community / Etnische websites

Community / Etnische websites Community / Etnische websites Jos Poelman, Programma Jongeren Soa Aids Nederland Nationaal Congres Soa* Hiv* Seks* 1 dec. 2014 Community / Etnische websites Voorbeelden: Maroc.nl, Hababam.nl, Kitatin.com,

Nadere informatie

Denkt u. dat u mentaal. vastloopt?

Denkt u. dat u mentaal. vastloopt? Denkt u dat u mentaal vastloopt? Wat is Denk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al

Nadere informatie

Leonie Linssen www.veranderjewereld.nl

Leonie Linssen www.veranderjewereld.nl Verbonden in Vrijheid Leonie Linssen www.veranderjewereld.nl 04-11-2009 Leonie Linssen, Verander je Wereld 1 IS HET MOGELIJK? 04-11-2009 Leonie Linssen, Verander je Wereld 2 DE MYTHE 04-11-2009 Leonie

Nadere informatie

VRAGENUURTJE VAN OKTOBER 2014

VRAGENUURTJE VAN OKTOBER 2014 BULLETIN 10 VAN MONDELINGE VRAGEN EN ANTWOORDEN VRAGENUURTJE VAN OKTOBER 2014 2014/019 Info gevraagd over kandidaturen Het Heiveld? EAHSA & 10/2014 Zonnebloem Dr. Guislain Award 2014/020 Artikel 60- tewerkstelling

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

Seksuele gezondheid bij adolescenten

Seksuele gezondheid bij adolescenten Seksuele gezondheid bij adolescenten Lieve Peremans 18-3-2014 pag. 1 Seksualiteit en seksueel gedrag Seksualiteit is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het ganse leven Is veel meer dan

Nadere informatie

Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening. wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012

Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening. wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012 Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012 ik werk bij elke patiënt volgens de principes van therapeutic

Nadere informatie

In deze brochure beschrijven we wat video-hometraining inhoudt en welke gezinnen hiervoor in aanmerking komen.

In deze brochure beschrijven we wat video-hometraining inhoudt en welke gezinnen hiervoor in aanmerking komen. Amarilis Thuisbegeleidingsdienst Amarilis biedt video-hometraining aan. Dit is een intensieve methodiek waarbij gebruik gemaakt wordt van video-opnames in het gezin met als doel de contactuele-, relationele-

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Autisme Spectrum Stoornis (ASS)

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Autisme Spectrum Stoornis (ASS) MEE Utrecht, Gooi & Vecht Autisme Spectrum Stoornis (ASS) Prikkelverwerkingsproblemen De wereld in losse deeltjes Problemen met plannen en organiseren Moeite om zich in te leven in een ander Geef ze de

Nadere informatie

INHOUD. Inhoud 5. Inleiding 13. Leeswijzer 15

INHOUD. Inhoud 5. Inleiding 13. Leeswijzer 15 INHOUD Inhoud 5 Inleiding 13 Leeswijzer 15 Hoofdstuk 1: Het concept kleinschalig genormaliseerd wonen 19 1. Wat is kleinschalig genormaliseerd wonen? 19 2. Wat zijn de kernprincipes van het concept kleinschalig

Nadere informatie

Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies. basisscholen

Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies. basisscholen Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies basisscholen Zíj zijn stom, gemeen, lelijk Uitsluiten, uitschelden en pesten horen niet bij een school waar leerlingen

Nadere informatie

Een andere kijk op dagelijkse activiteiten:

Een andere kijk op dagelijkse activiteiten: Een andere kijk op dagelijkse activiteiten: Active Ageing in het WZC Vrijdag 12 september 2014 De opleidingen Gezondheidszorg van de Arteveldehogeschool voeren al enkele jaren onderzoek in Woonzorgcentra.

Nadere informatie

1. Doel: de themagesprekken kunnen inzichten verschaffen over de werkmotieven (wie ben ik en wat wil ik) en zijn kwaliteiten (wat kan ik).

1. Doel: de themagesprekken kunnen inzichten verschaffen over de werkmotieven (wie ben ik en wat wil ik) en zijn kwaliteiten (wat kan ik). 1.16. Themagesprek A. Situering Wie ben ik? Wat wil ik? Wat kan ik? Wat zijn mijn opties? Wat is mijn actieplan? B. Gebruik 1. Doel: de themagesprekken kunnen inzichten verschaffen over de werkmotieven

Nadere informatie