Relaties Hanteren. Leesteksten bij het onderdeel Mening geven en assertiviteit. Pagina 1 van 8

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Relaties Hanteren. Leesteksten bij het onderdeel Mening geven en assertiviteit. Pagina 1 van 8"

Transcriptie

1 Relaties Hanteren Leesteksten bij het onderdeel Mening geven en assertiviteit Pagina 1 van 8

2 Uitgangspunten voor het geven van je mening Een huis bouw je op een fundament. Dan staat het huis. Net als een huis staat ook je mening op een fundament. Dat wordt gevormd door een viertal uitgangspunten. Relationeel Je bent een relationeel wezen. Je staat in relatie tot anderen, je hebt elkaar nodig, je kunt je in de ander herkennen of je van de ander onderscheiden, je kunt elkaar bevestigen, je kunt je over elkaar verbazen, van elkaar leren, enzovoort. Met andere woorden: je ontdekt wie je zelf bent door het contact met andere mensen. Tevens ben je in de relatie met anderen gelijkwaardig. Eerder schreven we dat er sprake is van een 'Ik oké jij oké' positie. Je staat niet boven de ander, al weet je soms meer. Je staat niet beneden de ander, ook al is de ander ouder. Je staat naast elkaar en je hebt elkaar iets te leren of te vertellen. Vanuit dat perspectief mag je een eigen mening hebben en daarover met de ander in gesprek gaan. Individueel Je bent ook een individueel wezen. Je gaat niet helemaal op in de ander. Je versmelt niet met de ander. Je bent in dat opzicht een autonoom wezen. Je kunt zelf denken, voelen, handelen en bovenal kun je zelf iets willen. Je mag ergens een mening over hebben. Je mag zelf grenzen aangeven. Je mag je wensen en behoeften kenbaar maken. Jij mag iets vinden, los van de ander. Eerbied en respect Het is belangrijk om eerbied en respect te hebben voor alles wat leeft. Ook cliënten zijn niet ons eigendom. Het is van groot belang dat we dat voortdurend duidelijk maken aan anderen. Als de ander niet mijn eigendom is, ben ik ook niet verantwoordelijk voor wat de ander doet. Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun handelen, tenzij er sprake is van een uitzonderlijke situatie, zoals bij een klein kind of bij iemand die ontoerekeningsvatbaar is. Normaliter houd je dus bij het geven van je mening of een advies serieus rekening met de verantwoordelijkheid van de ander. De ander maakt keuzes, net als jij, op grond van eigen normen en waarden. Veel waarden en normen zijn afgeleid van godsdienstige of religieuze waarden. Wanneer de ander zelf verantwoordelijkheid draagt mag en kun je dus niks forceren. Dat zou haaks staan op het tonen van eerbied en respect voor de ander. Dit klinkt waarschijnlijk logisch en voor de hand liggend, toch is het in de praktijk ingewikkeld. Wat als jij iets goed vindt of nodig vindt voor de ander? Natuurlijk heb je vanuit jouw normen en waarden ideeën over wat goed is voor de ander. Eerbied en respect betekent dat je deze niet oplegt aan de ander. Je mag overigens wel zeggen dat bepaald handelen van anderen voor jou (of voor onze samenleving) niet acceptabel is. Denk aan mishandeling, misbruik, diefstal, enzovoort. Het kan zijn dat je dan zelf actief moet ingrijpen. Kiezen Je bent, ook in de rol van hulpverlener, een verantwoordelijk wezen. Je kunt in vrijheid kiezen. Je kiest om met anderen in gesprek te gaan of dat juist niet te doen of te zwijgen. Je kiest om iets van het gedrag van de ander te zeggen of niet. Pagina 2 van 8

3 Het maken van keuzen gebeurt binnen bepaalde grenzen. Je bent gebonden aan regels, die zowel binnen jezelf liggen als daarbuiten. Basisregels voor het geven van je mening Van de vier uitgangspunten voor het geven van je mening (relationeel, individueel, eerbied en respect, kiezen) leiden we twee basisregels af: Wees je eigen leider Je bent verantwoordelijk voor je eigen aandeel in een gesprek. Je kunt iets doen en iets laten. In beide gevallen is dat een keuze. Om je eigen leider te kunnen zijn, moet je je bewust zijn van je behoeften en van wat je nastreeft. Maar vooral moet je je bewust zijn van je lichamelijke ervaringen. Je lichaam kan signalen afgeven van tevredenheid of ontevredenheid, van verbazing en afkeur. Ga dan bij jezelf na wat er gebeurt. Gebeurt er wat je wilt? Als iemand iets van je vraagt, wat je niet wilt, en je doet het toch, is het de vraag of je nog je eigen leider bent. Je kunt er ook voor kiezen iets te doen ten behoeve van de ander terwijl je daar tegenop ziet en je het echt niet voor jezelf doet. Ook dat is een voorbeeld van je eigen leider zijn. Storingen hebben voorrang Het komt je rol als hulpverlener zeer ten goede als je je vrij voelt om te zeggen wat je wilt zeggen. Uiteraard altijd met het oog op goede en zorgvuldige hulpverlening. Er kunnen echter (soms verborgen) thema s zijn die zorgen voor storingen in de relatie. Zo kan opgelopen irritatie een goede relatie in de weg zitten. Het is dan zorgvuldig om irritaties eerst uit te spreken. Bijvoorbeeld als iemand je iets verwijt waar je part noch deel aan hebt. Je hebt het aangehoord, maar er niks van gezegd. Ondergronds blijft het in je woelen en staat het je in de weg om met de ander vrijuit te spreken. Die spanning van ondergrondse storingen moet je zeker als hulpverlener weg werken door het te benoemen: 'Ik wil er nog even op terugkomen wat je gisteren zei, maar het zit me echt in de weg. Het klopt volgens mij niet helemaal wat je zegt '. (Bron: Liet de Vries-Geervliet, Weet wat je doet. Ruth C. Cohn, Van psychoanalyse naar themagecentreerde interactie. Beide uitgegeven bij Nelissen te Baarn.) Hulpregels Om de basisregels Wees je eigen leider en Storingen hebben voorrang toe te passen, is het belangrijk te letten op een aantal spelregels/hulpregels. Spreek met 'ik' Misschien vind je het eng om voor jezelf te spreken en heb je de neiging om te praten in termen van 'wij' of 'men'. Bijvoorbeeld: als de hulpverlener zegt We kunnen zo niet verder praten, we draaien er om heen '. bedoelt hij te zeggen dat hij vindt dat hij niet verder kan praten: 'Ik kan even niet verder, ik wil graag weten '. Wees 'echt' in wat je denkt en voelt Als hulpverleningsgesprekken gaan lijken op een interview, dan gaat er iets niet helemaal goed. Wil je met de ander in gesprek komen, dan is het van belang dat je als werker authentiek bent. Je stelt vragen vanuit persoonlijke belangstelling èn vanuit een professionele beroepshouding. Deze horen bij elkaar. Zo deel je de ander mee wàt je van het verhaal vindt en hoe het op je overkomt. Je geeft zo je mening, die van 'jou' is. Natuurlijk blijft alles in de context van het beroep. Want met je mening wil je de ander verder helpen aan een oplossing of een oplossingsrichting. Pagina 3 van 8

4 Wees selectief in wat je zegt en doet Je overweegt bewust wat je wel of niet zegt. Je zegt niet alles wat je maar voor de mond komt. Als je van nature een flapuit bent, zul je wat af te leren hebben als je met al je opmerkingen de ander voor de voeten gaat lopen. Wat je zegt moet ten dienste staan van de cliënt en het doel dat je gezamenlijk wilt bereiken. Interpreteer en generaliseer niet Interpreteren en generaliseren geven een gevoel van macht, gelijk hebben en boven de ander staan. Meestal vergeten we om te controleren of we gelijk hebben, bijvoorbeeld door tegen de ander te zeggen wat zijn gedrag in ons oproept aan gevoelens. Interpreteren en generaliseren vergroten onze afstand tot de ander. (Bron: Liet de Vries-Geervliet, Weet wat je doet; Jeroen Hendriks, Intervisie bij werkproblemen. Beide uitgegeven bij Nelissen te Baarn.) Subassertiviteit en assertiviteit Je hebt ruzie met een vriendin van je en ze zegt iets wat je diep raakt. Wat doe je? Word je nijdig? Zeg je er wat van? Trek je je gekwetst terug in jezelf? Ren je weg? Of hoor je het niet eens? Het wegrennen voor jezelf of het terugtrekken in je zelf noemen we subassertief. Assertief gedrag is hiervan het tegenovergestelde. We gaan ervan uit dat ieder mens vanaf zijn geboorte geneigd is zich assertief te gedragen en op te komen voor zijn verlangens en behoeften. Kijk maar naar een baby in de wieg. Als je niet assertief handelt, heb je afgeleerd assertief te reageren. Het kan zijn dat je niet hebt geleerd hoe je met woorden en gedrag assertief kunt zijn of dat je het onder druk van anderen hebt afgeleerd. Dat afleren van assertief gedrag kan zomaar gebeuren. Van nature zijn wij groepsmensen, we willen erbij horen, niemand wil in een isolement komen. Dat kan betekenen dat het uiten van boosheid ongewenst is. Beleefd zijn of je verdriet wegslikken voorkwam misschien dat je een tik kreeg van je ouders. Je weet vaak niet meer hoe je het hebt afgeleerd. In ieder geval zal het voor velen zo zijn dat subassertief gedrag hen tot nu toe het meest geholpen heeft om erbij te horen en niet afgewezen te worden. Het gaat pas lastig worden als je merkt dat je jezelf in de weg zit. Je irriteert je aan je eigen opstelling, je ondervindt nadelen van je aanpassing. Je durft niet meer te zeggen wat je eigenlijk wel wilt zeggen. Het gesprek aangaan, zeggen wat je er van vindt, je grens aangeven zijn vormen van assertief reageren. Je zet jouw visie tegenover die van de ander. 'Ho, wacht eens even, dit wil ik niet, je kwetst me, volgens mij kunnen we zo niet verder '. Jij mag er zijn met jouw mening en de ander mag weten wat je ervan vindt. De ander heeft het nodig om te weten hoe jij erover denkt. Anders kan hij zijn gang maar gaan zonder door jou begrensd te worden. De ander heeft dus eigenlijk recht op jouw assertiviteit. De kans is groot dat je daarna tot een zinnig gesprek komt. Assertiviteit is het uiten van je gedachten, gevoelens en meningen op een directe, eerlijke en gepaste wijze. Je komt op voor je eigen belangen op een manier die past bij de situatie en die zowel respectvol is naar jezelf als naar de ander. Test je eigen assertiviteit op Niveaus van assertiviteit De manier waarop je voor jezelf opkomt, kent verschillende gradaties of niveaus. Niveau 0: weinig assertief Je vindt het moeilijk je eigen grenzen aan te geven. Je communiceert niet duidelijk wat je vindt of wilt. Je kunt opbouwende feedback geven of positieve feedback ontvangen. Je kunt (of wilt) geen rekening houden met de belangen van een ander. Je geeft de ander geen ruimte voor het communiceren over zijn eigen belang. Pagina 4 van 8

5 Niveau 1: reactieve assertiviteit Je geeft desgevraagd je eigen standpunt weer en geeft je eigen grenzen aan. Je komt desgevraagd uit voor je eigen mening. Je maakt duidelijk wanneer je het niet eens bent met je gesprekspartner. Je maakt duidelijk wanneer je eigen grenzen worden overschreden. Niveau 2: proactieve assertiviteit Je komt zelf met eigen standpunten, je bewaakt op een respectvolle wijze je eigen belangen. Je kiest eerder voor directe confrontatie. Je probeert niet via een omweg je zin te krijgen. Je brengt gevoelige of opbouwende feedback op een duidelijke en directe manier. Je komt uit eigen beweging met standpunten naar voren die verschillen met die van je gesprekspartner Je kunt luisteren naar tegenargumenten, weerstand en kritiek bij de verdediging van je eigen voorstellen. Niveau 3: assertiviteit in moeilijke situaties Je aanvaardt kritiek op je standpunt, gedrag of acties en reageert er constructief op. Als je onder druk gezet wordt om het standpunt van de tegenstander over te nemen blijf je constructief meewerken. Je bespreekt meningsverschillen uit jezelf zonder het conflict uit de weg te gaan. Je gaat adequaat om met onaangepaste reacties, verbale agressie en provocaties, ook als je onder druk staat. Je verwerpt onaanvaardbare voorstellen op een respectvolle, doch besliste manier. (Bron: Opmerking: Agressiviteit. Kwaad worden kan assertief zijn. Je mag kwaad worden en je boosheid uiten. Als jou onrecht wordt aangedaan of je windt je op over het onrecht dat kinderen wordt aangedaan, dan is boosheid terecht. Schiet het echter door in onredelijkheid, dan is er sprake van agressiviteit. Agressief gedrag gaat ten koste van de ander. Je komt met agressief handelen op een terrein waar je niet mag komen. De Big Five Onder 'persoonlijkheid' verstaan we het unieke patroon van psychologische en gedragskenmerken waardoor de ene mens zich van de andere onderscheidt. Jouw persoonlijkheid is mede van invloed op je assertiviteit als hulpverlener. De theorie van de Big Five is een van vele theorieën om de persoonlijkheidstrekken te categoriseren. De Big Five We gaan er van uit dat een hulpverlener iemand is die: zich weet te uiten, vasthoudend is, bij uitstek zorgvuldig met mensen omgaat, emotioneel niet snel uit zijn evenwicht is te brengen, openstaat om te leren en daarmee openstaat voor nieuwe ervaringen. Sommige karaktereigenschappen, talenten of vaardigheden heb je misschien al van nature. Misschien ben je een gemakkelijke prater en werk je systematisch en kun je makkelijk een stootje opvangen. Andere eigenschappen moeten soms ontwikkeld worden. Misschien ben je niet gewend om leiding te nemen en ben je wat afwachtend van aard. Het beroep van hulpverlener vraagt van je dat je in voldoende mate over de Big Five-eigenschappen beschikt. In het volgende overzicht zie je dat iedere eigenschap uiterste vormen kent, zogenaamde doorschieters of valkuilen. Pagina 5 van 8

6 (Bron: Theyman, Kwaliteit van het maatschappelijk werk. Bohn, Stafleu Van Loghum, Achtergrondinformatie:http://nl.outofservice.com/bigfive/info/) We geven hierna per eigenschap wat meer concrete voorbeelden. Bij de Plus tref je wenselijke combinaties van eigenschappen aan, bij de Min de doorschieters en valkuilen die je minder geschikt maken voor het beroep van hulpverlener. Extravert Plus: toegankelijk, hardop denkend, naar buiten tredend, afstemmen, overdenkend, bezinnend Min: flapuit, overrompelend, alles onthullend, niet naar buiten tredend, gesloten, conflictvermijdend Zorgvuldig Plus: planner, betrouwbaar, respectvol, afspraken nakomen, op orde, grenzen stellen Min: perfectionistisch, te voorzichtig, confrontatievermijdend, op alle slakken zout leggen, chaotisch, slordig Vasthoudend Plus: doelgericht, stevig, leiding geven, wilskracht, kunnen afstemmen Min: star, koppig, alesbeheersend, gebrek aan samenwerking, over zich heen laten lopen, volgend Emotioneel stabiel Plus: betrokken buitenstaander, stootje opvangen, conflict aangaan, inlevingsvermogen Min: afstand overheerst, beperkt inlevingsvermogen, robot, te betrokken, niet loslaten Openstaand voor ervaringen Plus: ontdekken, leren, uitproberen, initiatiefrijk, nieuwsgierig, vragen stellen Min: overspoelend, geen grenzen, vermoeiend, behoudend, afhoudend De dramadriehoek Bij het geven van je mening is het van belang om uit de dramadriehoek te blijven. De dramadriehoek is een visuele weergave van communicatiepatronen tussen mensen. Pagina 6 van 8

7 Deze driehoek kenmerkt zich door het feit dat men er als het ware in 'gevangen' wordt en dan steeds slechts de keuze heeft uit drie mogelijke rollen: Redder, Aanklager of Slachtoffer. Deze drie sociale rollen vullen elkaar aan en leveren in de communicatie vaste patronen op. Het merkwaardige van deze drie rollen is dat de betreffende personen zich niet bewust zijn van de wijze waarop zij zichzelf en de ander in een rol dwingen en hiermee gezond en adequaat gedrag vermijden. Binnen de Transactionele Analyse noemt men de communicatie binnen deze driehoek spelmatig. Mensen die vanuit deze posities met elkaar communiceren zullen niet doelgericht en efficiënt met elkaar praten. Zij hebben regelmatig het gevoel dat ze niet verder komen en dat ze op bijna voorspelbare wijze met elkaar een patroon herhalen. De Aanklager is iemand die de anderen pakt op hun zwakke plekken of met schuldgevoelens opzadelt. Een begeleider die boos is op een jongere omdat hij zich misdragen heeft, reageert adequaat, namelijk uit zorg en het belang van het kind. Een begeleider die vertelt dat Kees 'nooit deugt' is een aanklager, als hij niet aangeeft wat hij van Kees verlangt. Een aanklager zegt tegen de ander: 'Doe niet zo stom', 'jij altijd'. Een Redder maakt en houdt anderen door zijn hulp afhankelijk. Hij denkt, voelt en handelt voor de ander zonder dit eerst met de betrokkene te overleggen. Hierdoor bevordert bij de passiviteit van de ander en maakt zichzelf tenslotte onmisbaar. Een Redder is vergelijkbaar met een rijinstructeur die zelf alsmaar achter het stuur blijft zitten. Een Redder biedt ongevraagd hulp en vindt ten slotte dat hij wel een schouderklopje verdient voor zijn inzet. Een Redder denkt bij zichzelf: 'Ik weet het beter', 'zo moet het'. Een Slachtoffer is iemand die zich steeds in het water laat vallen en doet alsof hij niet kan zwemmen. Hij begint te schreeuwen in de hoop dat anderen hem uit het water zullen halen, en zo ook een nat pak zullen oplopen. Een slachtoffer heeft met zichzelf te doen. Hij is eigenlijk niet te helpen, want bij alle hulp die geboden wordt, geeft hij aan dat het nooit genoeg is. Zijn reactie is meestal: 'Ja, maar dat kan toch niet, dat helpt toch niet, daar ben ik er toch niet mee? Je moet eens weten hoe moe ik ben en ik ben zieliger dan jij.' Hoe blijf je uit de dramadriehoek? tegen Slachtoffers: Potentie Het Slachtoffer kun je herkennen aan het feit dat hij er allemaal niks aan kan doen. Wanneer je dit door hebt, kun je je richten op de potentie (kracht) die de ander in zich heeft om een bijdrage te leveren aan een oplossing. Zo kun je trachten uit de dramadriehoek te stappen. 'Wat zou jij er zelf aan kunnen bijdragen?' Je doet als hulpverlener een appel op de verantwoordelijkheid van de ander. Je schiet niet direct als een Redder te hulp, maar kijkt nauwkeurig naar de mogelijkheden die de ander heeft om de situatie waarin hij verkeert te veranderen. Hulpverlener: 'Adriëlle, ik zie dat je deze maand niet kunt rondkomen van je weekgeld. Hoe ga je het de komende maand aanpakken? Geef eens aan welke alternatieven er zijn.' Pagina 7 van 8

8 tegen Aanklagers: Protectie Je kunt de Aanklager herkennen aan de kritiek die wordt geuit. Hij of zij vergeet wensen te uiten. Je kunt de ander dan uitdagen om te vertellen wat hij of zij wil. 'Wat zou je van mij willen?' Eigenlijk wordt de aanklager beschermd (protectie) tegen klaagzangen. Hij moet als het ware afgeschermd worden om in het klagen te blijven ronddraaien. 'Marieke, ik hoor van je hoe duur het allemaal is, ik denk dat je daar niet veel mee opschiet, ik wil dat je een besluit neemt hoe jij met jouw geld de komende maand rond komt, wat kun je wel en wat kun je niet?' tegen Redders: Permissie De Redder biedt meer zorg dan nodig is. Hij neemt het initiatief uit handen van de ander. Hij of zij moet daarin worden stopgezet en er moet overeenstemming komen of dit de gewenste zorg is die geboden wordt. Te veel zorg is voor niemand goed. Soms heeft de Redder behoefte om die zorg wel te bieden, want hij of zij hoopt daarvoor dan waardering te krijgen 'Moet je eens kijken hoe ik me voor haar heb ingezet, en ik heb er nooit een bedankje voor gekregen.' De Redder valt dan zomaar in de rol van Slachtoffer. De Redder kan worden stilgezet door te vragen wie toestemming (permissie) geeft voor het bieden van zijn zorg. Hulpverlener: 'Petra, ik merk dat je steeds geld leent aan Hidde. Ik denk dat hij zelf niet leert om van zijn weekgeld rond te komen. Ik wil overleggen of dit wel goed is zo.' Presentatiekenmerken Bij het geven van je mening is het belangrijk goed op je presentatie te letten. Je overtuigingskracht heeft te maken met de inhoud van de boodschap, maar ook met je houding en je stem. Wanneer je aan alle drie voldoende aandacht besteedt, is dat een ondersteuning voor de boodschap. Gebaren Het is goed om ter ondersteuning van je boodschap gebruik te maken van gebaren. Je kunt bijvoorbeeld je zinnen ondersteunen met naar voren gerichte open handpalmen. Dat staat voor eerlijkheid en oprechtheid. Een prikkende wijsvinger wordt meestal ervaren als een beschuldiging (het Nederlandse vingertje). Er zijn heel veel gebaren, en deze hebben meestal alleen betekenis in bepaalde combinaties en binnen een bepaalde context. Om te weten welke gebaren je nu wel of niet moet gebruiken, is het goed om eens bewust naar de gebaren van een ander te kijken. Let er eens op hoe je je zelf voelt wanneer hij bepaalde gebaren maakt. Je eigen gevoel is een goede graadmeter. Je bent beter in staat om betekenis te geven aan de houdingen en gebaren van anderen dan aan die van jezelf. Intonatie Ook de stem is een belangrijk non-verbaal hulpmiddel tijdens de voordracht. Je kunt er niet alleen de woorden mee uitspreken, maar met behulp van intonatie kun je accent en levendigheid in je verhaal brengen. Het is juist de afwisseling van volume en toonhoogte die je boodschap levendig houdt. Je kunt er iets mee accentueren of mee afzwakken. Zenuwen zijn van invloed op je stemgeluid. Vaak ga je sneller praten, stotteren of mompelen. Met ademhalingsoefeningen kun je je zenuwen beheersen en je stem controleren. Heb je hier grote moeite mee, dan kan het volgen van een cursus stemgebruik raadzaam zijn. Oogcontact Tijdens een gesprek met iemand is oogcontact erg belangrijk. Het patroon van aankijken en wegkijken regelt onder andere het verloop van het gesprek. Bij het geven van je mening is het eigenlijk niet veel anders. Door oogcontact te maken met de ander, kun je een indruk krijgen van hoe je overkomt. Je kunt aanvoelen of de boodschap landt of dat je andere accenten moet leggen. Als je wegkijkt tijdens het geven van je mening, verzwakt dat de kracht waarmee je het wilt brengen. Bron: Pagina 8 van 8

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER Inleiding Kennis over het tot stand komen van gedrag Bewustwording van de invloed van ons eigen gedrag op onze omgeving? Ervaren wat JIJ kan doen om je eigen gedrag en dat van anderen te verbeteren Drijfveren

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT

ASSERTIVITEIT ASSERTIVITEIT WWW.I-LEARNING.BE - WAT IS ASSERTIVITEIT? Subassertief, agressief, manipulatief of assertief? Assertief gedrag Assertief ben je als je op een vriendelijke, kalme manier opkomt voor je mening,

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

De Inner Child meditatie

De Inner Child meditatie De Inner Child meditatie copyright Indra T. Preiss volgens Indra Torsten Preiss copyright Indra T. Preiss Het innerlijke kind Veel mensen zitten met onvervulde verlangens die hun oorsprong hebben in hun

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

Reader Gespreksvoering

Reader Gespreksvoering Reader Gespreksvoering Achtergrondinformatie Soorten vragen Actief Luisteren Slecht nieuws Gesprek Fasen in het gesprek Soorten Vragen In een gesprek kun je verschillende soorten vragen stellen. Al je

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding WERKBOEK Loopbaanbegeleiding DOELEN STRATEGIEËN JE CV STERKTES EN ZWAKTES VAARDIGHEDEN SOLLICITATIE BRIEF SOLLICITATIE GESPREK LEREN OMGAAN MET STRESS KOM OP VOOR JEZELF LEREN OMGAAN MET CONFLICTEN 1 Inleiding

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

1 Subassertiviteit. H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek,

1 Subassertiviteit. H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek, 1 Subassertiviteit H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek, verkoper bij een groothandel, wil voor januari nog een aantal offertes de deur uit krijgen. Hij is druk bezig en

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding Methodisch werken binnen Lang Verblijf woonzorg en dagbesteding 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Gentle Teaching 4 Middelen 5 Voor wie is Gentle Teaching? 5 3. Competentievergrotend werken 6 Middelen

Nadere informatie

Communicatieworkshops

Communicatieworkshops Communicatieworkshops De invulling van de zorg en de dienstverlening aan cliënten verandert en daarmee veranderen ook de taken van de begeleider en verzorgende: Van zorg in ondersteuning Van aanbodgestuurd

Nadere informatie

Emotionele Intelligentie

Emotionele Intelligentie Emotionele Intelligentie ubeon Academy Programma Emotionele intelligentie (EQ) staat voor het vermogen om eigen en andermans gevoelens te herkennen en er op effectieve wijze mee om te gaan. 70 % van communicatie

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Introductie in effectief en bewust communiceren. Communicatie; wat is dat eigenlijk?

Introductie in effectief en bewust communiceren. Communicatie; wat is dat eigenlijk? Introductie in effectief en bewust communiceren. Communicatie; wat is dat eigenlijk? Zodra er twee of meer mensen in 1 ruimte zijn is er sprake van communicatie, ook al wordt er niet gesproken. Het is

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

Feedback ontvangen. Feedback ontvangen is moeilijk. Hoe gaan we om met feedback?

Feedback ontvangen. Feedback ontvangen is moeilijk. Hoe gaan we om met feedback? 2 7 Feedback ontvangen Feedback kun je zien als een cadeau. Je kunt het aannemen, uitpakken en er je voordeel mee doen. Of je neemt het cadeau aan, bedankt de gever en legt het vervolgens in een kast om

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Rapportage Eigenschappen. Bea het Voorbeeld. Naam: Datum:

Rapportage Eigenschappen. Bea het Voorbeeld. Naam: Datum: Rapportage Eigenschappen Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 01.04.2016 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 01.04.2016 / Eigenschappen (QPN) 2 Inleiding Wat zijn jouw meest kenmerkende eigenschappen?

Nadere informatie

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Jouw uitslag... 4 Pagina 2 van 8 1. Inleiding Hallo Sander, Dit is de uitslag van jouw Ik-Wijzer. Hierin staat wat jij belangrijk vindt en wat je minder belangrijk vindt.

Nadere informatie

Inner Child meditatie

Inner Child meditatie De Inner Child meditatie Uit: Je Relatie Helen Een nieuwe weg naar heling van je relatievaardigheid Indra Torsten Preiss De Inner Child meditatie De Inner Child-meditatie is de meditatie bij uitstek om

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf?

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? 1 Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? Zet een kruisje bij het antwoord dat voor jou passend is - eerder juist indien je meestal op die manier handelt - eerder onjuist indien je slechts zelden op

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Relaties Hanteren. Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten. Pagina 1 van 6

Relaties Hanteren. Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten. Pagina 1 van 6 Relaties Hanteren Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten Pagina 1 van 6 Responscategorieën Hulpverleners kunnen op verschillende manieren leiding geven aan een gesprek. Deze vormen van reacties van

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Leer hoe je effectiever kunt communiceren

Leer hoe je effectiever kunt communiceren Leer hoe je effectiever kunt communiceren De kracht van geweldloze communicatie Hoe vaak kom je in een gesprek terecht waarin je merkt dat je niet meer zegt wat je wilt zeggen; dat je iets doet wat de

Nadere informatie

Zakelijk aspect. zender boodschap ontvanger Relationele aspect. Feedback

Zakelijk aspect. zender boodschap ontvanger Relationele aspect. Feedback Tweeëndertig coachingsprincipes0f1 : 1. Coachen is communiceren. Een coach dient kennis te hebben van het communicatieproces. Een coach beheerst sociale vaardigheden als luisteren, feedback geven en helder

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

& z o r g v e r b r e d i n g

& z o r g v e r b r e d i n g Zelfbeeld en zelfvertrouwen bij jonge kinderen 1 3 sociaal- emotionele ontwikkeling & z o r g v e r b r e d i n g Aangeboren of aangeleerd? José In dit artikel Kuijsters staan we stil bij de vraag, of

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

De wijze waarop we op elkaar reageren

De wijze waarop we op elkaar reageren INTERACTIE Een belangrijk aspect in de communicatie met anderen is dus de interactie tussen beide gesprekspartners. Interactie is het proces dat zich tussen twee mensen ontwikkelt in hun communicatie.

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels

SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels SOCIALE VAARDIGHEDEN: contactsleutels We gebruiken op school voor het 4 de, 5 de en 6 de leerjaar de handleiding CONTACTSLEUTELS van uitgeverij De Sleutel. Kenmerken van Contactsleutels: Elk leerjaar beschikt

Nadere informatie

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen 1. Kijkt veel naar andere kinderen. 1. Kan speelgoed met andere kinderen 1. Zoekt contact met andere kinderen 1. Kan een emotionele

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Communicatie in de zorg Niveau 3 + 4

Communicatie in de zorg Niveau 3 + 4 Antwoorden stellingen Communicatie in de zorg Niveau 3 + 4 NU ZORG Editie 2014 Pagina 1 Hoofdstuk 1. Communiceren 1. Communiceren met je lichaam noemen we non-verbale communicatie. 2. Voor de informatie-uitwisseling

Nadere informatie

Competentiekaartjes. Een onderdeel van Learn2Work

Competentiekaartjes. Een onderdeel van Learn2Work Competentiekaartjes Een onderdeel van Learn2Work Begrijp je instructies die je krijgt? Laat je blijken dat je naar iemand luistert? Stel je vragen als je het nodig vindt? 1. Communicatieve competentie

Nadere informatie

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN We vragen ons vaak af hoe we op een goede manier kunnen omgaan met gekwetste mensen. Dit is een vraag waarop we geen pasklaar antwoord kunnen geven. We

Nadere informatie

Tussendoelen domein SOCIAAL EMOTIONELE ontwikkeling. Zelfbeeld. *bron: SLO ;6 4 4;6 5 5;6 6 6,6 7

Tussendoelen domein SOCIAAL EMOTIONELE ontwikkeling. Zelfbeeld. *bron: SLO ;6 4 4;6 5 5;6 6 6,6 7 1 Tussendoelen domein SOCIAAL EMOTIONELE ontwikkeling Zelfbeeld 1. Gebruikt en begrijpt het woord wij. 2. Ontdekt verschillen en overeenkomsten tussen zichzelf en de anderen in de groep. 3. Toont non-verbaal

Nadere informatie

Assertiviteit. BOL 1 e jaars AG studenten

Assertiviteit. BOL 1 e jaars AG studenten BOL 1 e jaars AG studenten In de beroepspraktijk verwacht men van je dat je kunt opkomen voor jezelf en voor je opvattingen over je stage, de hulpverlening etc. Men verwacht tegelijkertijd dat je dit op

Nadere informatie

Een sterk communicatiemodel trainingmodule

Een sterk communicatiemodel trainingmodule Extra #04 Een sterk communicatiemodel trainingmodule Communicatieniveaus Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl de ander

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Talentrapportage 2 Inleiding De wereld en de arbeidsmarkt zijn constant in beweging. Maar waarheen? Niemand weet exact hoe het werkveld er

Nadere informatie

In 5 stappen naar meer vrijheid én verbinding in je relatie

In 5 stappen naar meer vrijheid én verbinding in je relatie In 5 stappen naar meer vrijheid én verbinding in je relatie Hallo! Je houdt van je partner. Jullie zijn al geruime tijd samen en hebben misschien samen kinderen. Jullie leiden een druk bestaan en tijd

Nadere informatie

DE KERSTNIEUWSBRIEF 2008 JOKE BORST INBALANCE

DE KERSTNIEUWSBRIEF 2008 JOKE BORST INBALANCE DE KERSTNIEUWSBRIEF 2008 JOKE BORST INBALANCE D E C E M B E R O N T M O E TI N G S M A A N D De maand december is voor mij een maand van ontmoeten: het vieren van het Sinterklaas- en Kerstfeest en natuurlijk

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Bekijk het maar! met Suus & Luuk

Bekijk het maar! met Suus & Luuk Bekijk het maar! met Suus & Luuk Richtlijnen voor taal en sociaal emotionele ontwikkeling die gebruikt kunnen worden in het werken met Bekijk het maar! met Suus & Luuk Taal Midden peuters (ca. 3 jaar)

Nadere informatie

Agressie in de apotheek

Agressie in de apotheek Agressie in de apotheek Samenvatting ADHD Agressie in de apotheek 1/4 Deze cursus is bestemd voor apotheekmedewerkers die direct contact hebben met klanten. Het doel van de cursus is de deelnemers inzicht

Nadere informatie

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen?

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Familie of naaste zijn van iemand die zichzelf beschadigt kan erg moeilijk zijn. Iemand van wie je houdt doet zichzelf pijn en het lijkt alsof je niks kunt

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Relatie Coachen Communicatie Aan de slag Aandacht geven Aandacht aan iemand geven betekent jezelf open stellen voor wat

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Competenties verbonden aan het ComPas

Competenties verbonden aan het ComPas Competenties verbonden aan het ComPas 5 kerncompetenties en 8 erg waardevol competenties 1. Kunnen samenwerken... 2 2. Contactvaardig zijn... 3 3. Inlevingsvermogen/empathie bezitten... 4 4. Zelfreflectie...

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie.

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Via dit mailadres kunt u ook informatie aanvragen over de docentenhandleiding

Nadere informatie

Traject Welzijn; Communicatie MZ. Inhoudsopgave (concept)

Traject Welzijn; Communicatie MZ. Inhoudsopgave (concept) Traject Welzijn; Communicatie MZ Inhoudsopgave (concept) 1 Traject Welzijn; Communicatie MZ Inhoudsopgave (concept) THEMA 1 Communicatie Hoofdstuk 1 Aspecten van communicatie 1.1 Inleiding 1.2 Communicatie

Nadere informatie

Effectief Communiceren NPZ-NRZ

Effectief Communiceren NPZ-NRZ Hand-out Workshop Effectief Communiceren NPZ-NRZ De kracht van aandacht 10 mei 2011 Nu vind ik mezelf wel aardig Als je eenmaal ziet dat het zelfbeeld van een kind positiever wordt, zul je al gauw zien

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Training: (gast)psychologie

Training: (gast)psychologie Training: (gast)psychologie Training 3 Laura de la Mar Gemeente Oldenzaal Facilitair 8 januari 2015 1. Terugblik training 2 en opdracht bespreken 2. Zelfkennis 3. Wie is je klant? 4. Wat zijn je uitdagingen?

Nadere informatie

1 Het sociale ontwikkelingstraject

1 Het sociale ontwikkelingstraject 1 Het sociale ontwikkelingstraject Tijdens de schoolleeftijd valt de nadruk sterk op de cognitieve ontwikkeling. De sociale ontwikkeling is in die periode echter minstens zo belangrijk. Goed leren lezen,

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? 1 Advies is vaak iets anders

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Om te beginnen Maak je niet DIK. 15 Wees een HELD. Laat je OMA wat vaker thuis. ANNA mag daarentegen vaker mee. Wees een OEN.

Om te beginnen Maak je niet DIK. 15 Wees een HELD. Laat je OMA wat vaker thuis. ANNA mag daarentegen vaker mee. Wees een OEN. luisterwijzer 1 7 Laat je OMA wat vaker thuis 8 ANNA mag daarentegen vaker mee 9 Wees een OEN 10 Gebruik LSD 12 Maak je niet DIK 13 Smeer NIVEA Om te beginnen... Communiceren doen de we de hele dag door.

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

COMPETENTIEPROFIEL BIJLAGE 3D-MAP

COMPETENTIEPROFIEL BIJLAGE 3D-MAP COMPETENTIEPROFIEL BIJLAGE 3D-MAP Dit competentieprofiel is een (zelf)reflectiedocument betreffende het functioneren van de BIO op een bepaald moment. Het wordt ingevuld: 1) door de begeleider zelf tijdens

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

AMETHIST Developing People

AMETHIST Developing People AMETHIST Developing People COMMUNICEREN MET KINDEREN AMETHIST Developing People Argonweg 7 11 3812 RB Amersfoort 033 7370182 www.amethistdevelopingpeople.nl Waarom? Wie kent het niet? Het gevoel van machteloosheid

Nadere informatie

HOE SPREEK JE JE COLLEGA S AAN RECHTSTREEKS AANSPREKEN

HOE SPREEK JE JE COLLEGA S AAN RECHTSTREEKS AANSPREKEN HOE SPREEK JE JE COLLEGA S AAN RECHTSTREEKS AANSPREKEN PROFESSIONALITEIT Ortho Consult Congres voor elke mentor - december 2016 - Anneke Blaauwendraad RECHTSTREEKS AANSPREKEN Wat is je doel? Belangstelling

Nadere informatie

Pedagogisch contact. Verbondenheid door aanraken. De lichamelijkheid van pedagogisch contact. Simone Mark

Pedagogisch contact. Verbondenheid door aanraken. De lichamelijkheid van pedagogisch contact. Simone Mark Pedagogisch contact Verbondenheid door aanraken Simone Mark Mag je een kleuter nog op schoot nemen? Hoe haal je vechtende kinderen uit elkaar? Mag je een verdrietige puber een troostende arm bieden? De

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule Werkboek Inhoudsopgave: 1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule 2. Het H.A.R.T. model 2.1. H.A.R.T. staat voor: 2.1.1. Mijn verhaal over oprechte communicatie 2.1.1: Hoofd Gebruik de rest van deze

Nadere informatie