RAPPORT VAN DE OGGPA-WERKGROEP ERVARINGS- DESKUNDIGHEID

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RAPPORT VAN DE OGGPA-WERKGROEP ERVARINGS- DESKUNDIGHEID"

Transcriptie

1 RAPPORT VAN DE OGGPA-WERKGROEP ERVARINGS- DESKUNDIGHEID Nothing about us, without us (Patricia Deegan)

2 Voorwoord: Wat volgt is een rapport dat door onderstaande leden bij elkaar geschreven is op vraag van de raad van bestuur van OGGPA vzw. Bij vele GGZorganisaties van OGGPA leeft immers de nood aan een duidelijk kader inzake ervaringsdeskundigheid. Dit rapport hoopt enigszins aan deze vraag te voldoen. Heel erg belangrijk was de betrachting om van onderstaande tekst geen eenzijdig discours van hulpverleners te maken. De leden van de werkgroep hebben steeds getracht om vanuit een trialoog tussen cliënten, familie en hulpverleners tot een consensus te komen. Het rapport staat ook bol van referaten van eminente ervaringsdeskundigen en citaten van boegbeelden in de herstelbeweging zoals psychiater Dr. Jos Dröes en Geoff Shepherd. Daarnaast werden UilenSpiegel en Similes gevraagd om de ontwerpteksten te reviseren. Dit rapport komt geen dag te vroeg. Integendeel, iedereen die betrokken is in GGZ-Vlaanderen zal de handen uit de mouwen moeten steken om - eindelijk - werk te maken van een aantal dringende en noodzakelijke paradigmawissels: van patiënt naar burger, van aanbod gestuurde zorg naar dialoog/trialoog gestuurde zorg. We hopen dan ook dat dit rapport een bijdrage zal leveren én een stimulans zal zijn om deze omslag te bewerkstelligen. OGGPA vzw vzw UilenSpiegel Tom Vansteenkiste (PZ Sint-Amedeus), Ann Van De Vloet (UilenSpiegel), Tom Staes (PZ Bethaniënhuis), Maarten Desimpel (PZ Bethaniënhuis), Lutgart Van Dongen (PZ Bethaniënhuis), Hildegard Janssens (PVT De Landhuizen), Jeroen Kleinen (PVT De Landhuizen), Marleen Geentjens (IBW De Sprong), Luc Ingelbrecht (IBW Este), Nicole Van Houtven (IBW De Link), Nicky Van Hecke (PVT Sint-Amedeus), Monique Lowyck (Similes), Ria Kuppens (Similes), David Huijgens (MSOC Free Clinic), Dolores Serrano (MSOC Free Clinic), Jo Verstraeten (IBW De Vliering), Chris Lemmens, Ann Callebert, Nadine Simons, Karolien Weemaes (OGGPA vzw). 2

3 1 Begripsomschrijving 1-1- situering van ervaringsdeskundigheid in de herstelvisie Het inzetten van ervaringsdeskundigen is onontbeerlijk voor het duurzaam implementeren en borgen van de herstelvisie in de GGZ-organisatie (Dröes, 2011). Herstel wijst naar de strijd die mensen met psychische problemen voeren om een leven te leiden dat hen voldoening geeft. Het is de strijd voor een gewoon leven. Voor deze mensen is het geen zaak om per se van al hun symptomen verlost te geraken. Bij het herstel staat de persoon in het centrum van het proces. De professionele hulpverlener dient de persoon te ondersteunen om zijn eigen doelen na te streven en na te denken hoe hij de cliënt kan helpen om deze doelen te bereiken. Centraal in deze aanpak staat het begrip hoop. Hoop is de motor van het leven (Shepherd, 2010). UilenSpiegel spreekt liever over een proces doormaken in plaats van strijd voeren. De uitkomst van herstel is volgens UilenSpiegel een zinvol, bevredigend en waardevol leven. Kern van het herstelproces is dat de persoon zelf betekenis geeft aan zijn leven. UilenSpiegel spreekt hier over individuele integriteit en autonomie. Vanuit familieperspectief wordt beklemtoond dat bij dit alles ook liefst de familie wordt betrokken (geen verplichting). Inzet van ervaringsdeskundigheid is een noodzakelijk onderdeel van herstelprocessen. Ervaringsdeskundigheid wordt ingezet om herstel van cliënten binnen de GGZ te initiëren, te faciliteren en te begeleiden. De ervaringsdeskundige waarborgt gelijkwaardigheid en biedt als rolmodel hoop en bemoediging. Ervaringsdeskundigheid wordt ook ingezet bij het bewerkstelligen van wezenlijke aanpassingen van de bestaande zorgpraktijken zodat die herstelgericht worden (LIVE, 2011). Deze visie betekent dat er een nieuw beroep ontstaat, nl. de ervaringsdeskundige. Dat nieuwe beroep vereist precies hetzelfde als elke andere beroepsgroep. Niet iedereen met psychische problemen kan een goede ervaringsdeskundige zijn. Zoals ook niet elke psycholoog een goede clinicus is (Shepherd, 2010). UilenSpiegel geeft aan om liever te spreken over een nieuwe partner. Zij meent evenwel ook dat indien dit partnerschap evolueert naar een nieuwe beroepsgroep, inderdaad precies hetzelfde vereist wordt als voor elke andere beroepsgroep. Aan de basis van de ervaringsdeskundigheid staat het eigen herstelproces van de ervaringsdeskundige. Daarop heeft hij zijn deskundigheid ontwikkeld (Boertien & Van Rooijen, 2010). 3

4 1.2. WAT IS ERVARINGSDESKUNDIGHEID? Ervaringsdeskundigheid is het vanuit de ervaring en de verwerking kunnen hanteren van psychische problemen en deze kunnen aanwenden ten behoeve van derden (Het Zwarte Gat, 2011). Iemand die zichzelf als uitgangspunt neemt in de hulpverlening en geen afstand neemt van zijn eigen ziektegeschiedenis is geen ervaringsdeskundige maar iemand met ervaring. Als men zich bewust wordt van de waarde van deze ervaring dan wordt het ervaringskennis. Ervaringsdeskundigheid is het toepassen van ervaringskennis (Boevink, 2005). Ervaringsdeskundigheid is een goed voorbeeld van de manier waarop empowerment werkt. Ervaringsdeskundigheid houdt in dat men het verhaal van de eigen ervaringen deelt met lotgenoten. Door dit proces leert men op den duur hoe de eigen ervaringen passen in een wij -verhaal en hoe dit te gebruiken valt in andere contexten zoals verbetering van zorg, beleidsvoorbereiding of politieke actie (Korevaar & Dröes, 2008). Ervaringskennis deelt men met anderen door over de grenzen van de eigen ervaring heen te kijken: door met anderen te reflecteren over de eigen ervaringen en mee na te denken over de ervaringen van anderen. Dit vormt de basis van de ervaringsdeskundige. De graad van ervaringsdeskundigheid evolueert met de tijd en loopt parallel aan het eigen herstelproces (UilenSpiegel, 2012). Van Erp et al. (2011) zetten het als volgt op een rij: Ervaring als beleving: de unieke betekenis die de ervaring in het persoonlijke leven geeft. Deze kennis is als geheel onoverdraagbaar en levert het eigen weet hebben van het eigen leven op. Ervaringsweten: het weet hebben en krijgen van de unieke betekenis van eigen ervaringen. Ervaring als kennis: iets goed kunnen en weten waar een ander ook wat aan kan hebben. Dit verwijst méér naar algemene en overdraagbare kennis over aspecten van de werkelijkheid dan naar de eigen beleving. Ervaringskennis: ontstaan door ondervinding en waarneming. Dit draagt bij aan nieuwe inzichten die meer algemeen geldend zijn dan alleen voor de eigen beleving. Ervaringsdeskundigheid: is de deskundigheid in het ondersteunen van anderen om het eigen ervaringsweten te ontwikkelen en het herstelproces te ondersteunen. Tevens is het deskundigheid op het gebied van meer algemene ervaringskennis en het inzetten hiervan in de hulpverlening en voor emancipatie en stigmabestrijding. Kortom: ervaringsdeskundigheid kan men zien als een derde, erkende kennisbron, naast professionele kennis en wetenschappelijke kennis (Het Zwarte Gat, 2011). 4

5 1.3. WIE IS ERVARINGSDESKUNDIGE? In het kader van de GGZ gaat het hier over personen (LUCAS, Tambuyzer et al., 2011): met een psychische kwetsbaarheid; met GGZ-ervaring die een fundamentele impact heeft (gehad) op het leven; die al een proces hebben afgelegd binnen een organisatie; die ervaringen van lotgenoten kennen; die gemotiveerd zijn om zich in te zetten in het kader van dit leerproces. Om uitholling en begripsverwarring te vermijden pleit de werkgroep om een onderscheid te maken tussen 1 de ervaringsdeskundige (ED) en 2 de Begeleider in de GGZ met Ervaringsdeskundigheid (BGE) 1 De ervaringsdeskundige (ED): iedereen die aan bovenstaande voorwaarden voldoet en (dus) ervaringsdeskundigheid bezit, kan zich profileren als ervaringsdeskundige. Deze personen kunnen aan de slag op vrijwillige basis. Niets sluit uit dat zij doorgroeien naar BGE. 2 Daarnaast is er de Begeleider in de GGZ met Ervaringsdeskundigheid (BGE) of de professionele ervaringsdeskundige. Binnen de cliëntenbeweging is er een ontwikkeling naar verdere deskundigheidsbevordering en professionalisering. Om de kwaliteit te realiseren die door cliënten maar ook door andere partijen verlangd wordt, is er scholing en training nodig op allerlei specifieke terreinen. Professionalisering betekent ook dat er meer behoefte komt aan betaalde banen in het cliëntenwerk. Nogal wat cliënten hebben door de jarenlange ervaring en door allerlei bijscholing een zodanig hoge kwalificatie dat het niet meer dan logisch zou zijn als zij dit ook betaald krijgen (Boevink et al., 2011). We kunnen hier spreken van een nieuwe beroepsgroep. Dit betekent dat voor deze nieuwe beroepsgroep conform andere beroepen een functieomschrijving, VTO-beleid, HRM-beleid en correcte verloning van toepassing is. De BGE bekleedt een hybride positie in de organisatie: hij is cliënt noch hulpverlener. Nochtans is hij in arbeidsrechtelijke zin een werknemer met alle rechten en plichten. 5

6 VERSCHILLENDE ROLLEN EN FUNCTIES VAN DE BGE LUCAS ziet volgende functies weggelegd (Tambuyzer et al., 2011): lotgenoten helpen d.m.v. begeleidingstaken in zelfhulpgroepen en herstelwerkgroepen; vorming, training en opleiding aan zorgverleners; voorlichting, informatie en advies aan alle betrokkenen (bvb. advisering bij bestuur, beleid en ontwikkeling van programma s); vertegenwoordiging en belangenbehartiging van cliënten. Opvallend is dat ervaringsdeskundigen niet alleen in diverse settings werkzaam zijn, maar dat ook het type hulp- of dienstverlening waar zij worden ingezet, verschilt. Ervaringsdeskundigen houden er verschillende werkwijzen op na. In het GGZ werkveld in Nederland is een diversiteit aan functies aangetroffen met een grote verscheidenheid aan rollen: TYPE FUNCTIES ROLLEN 1: Voorlichting, advies en psycho-educatie - Cliëntondersteuner - Gastdocent - Voorlichtingsmedewerker - Consulent - Trainer Adviseur - Voorlichter - Kwartiermaker 2: Support en begeleiding in herstelproces aanvullend op of los van reguliere zorg - Medewerker herstel - Herstelcoach - Begeleider - Coach - Trainer 3: Begeleiding als onderdeel van reguliere zorg - Groepsleider - Pedagogisch medewerker - ACT-medewerker - Begeleider - Hulpverlener - Co-therapeut (Het Zwarte Gat, 2011). Oplijsting van rollen en functies door UilenSpiegel: vertegenwoordiging en belangenbehartiging in het kader van beleidswerk; voorlichting, informatie en advies; vorming, training en opleiding van zorgverleners; vorming aan lotgenoten; lotgenoten helpen; onderzoek en assessment vanuit patiëntenperspectief. Daarnaast bepleit UilenSpiegel het lidmaatschap en contact van elke ED en BGE met een externe en onafhankelijke patiëntenvereniging om volledige inbedding in de hulpverleners-setting te voorkomen. In de herstelliteratuur wordt ook vaak de functie van bondgenoot (van de cliënt) benoemd als essentieel voor de ervaringsdeskundige/bge. De werkgroep meent dat dit laatste ook geldt voor hulpverleners, zo niet dreigt polarisatie (infra). Maar het gevoel van solidariteit dat een cliënt ervaart met een ED kan een reguliere hulpverlener niet bieden.

7 1.5. BROODNODIGE COMPETENTIES VAN DE BGE Van ervaringsdeskundigheid spreken we als een patiënt voldoende hersteld is en met zijn problemen kan omgaan. Het betekent ook dat hij zijn ziekte in een breder verband kan zien. Hij heeft kennis over zijn ziektebeeld en weet welke factoren bijdragen tot herstel. Hij heeft ook een visie op zijn ziektebeeld en de therapieën die hij heeft gevolgd. Met deze kennis is hij in staat om ook andere mensen te helpen bij hun weg naar herstel (KBS, 2010). Vanuit familieperspectief voegt men hier aan toe dat de ED/BGE ook in staat moet zijn om de banden met familieleden onder ogen te zien en - waar mogelijk relatiebevorderende stappen te zetten. Cliënten voegen hier aan toe dat dit eveneens omgekeerd van belang is. Het is evident dat de handelingen en interventies van de BGE herstelondersteunend dienen te zijn (zoals van elke hulpverlener verwacht wordt). De BGE zal zich dan ook moeten richten naar het effect van zijn communicatie. Immers de manier waarop de communicatie loopt is erg determinerend voor de uitkomst hiervan. Jos Dröes stelt verder dat wat voor de ene cliënt als herstelondersteunend ervaren wordt, voor een andere cliënt als herstelbelemmerend kan aangevoeld worden. Hierbij een oplijsting van competenties op basis van het klassieke drieluik: houding, kennis en vaardigheden. Houding: Emancipatorisch Empathisch Transparant Niet veroordelend Niet bevoogdend Positieve attitude Kennis: Herstelconcepten GGZ-landschap Vaardigheden: Luisteren Communicatieve vaardigheden Coaching Rapportage Grenzen stellen Assertiviteit Omgaan met weerstand, zowel van de HV als van de cliënt. Brengen van een herstelverhaal dat de eigen beleving overstijgt. Psycho-pathologie (aspecten van en visie over) Psycho-farmaca (aspecten van en visie over) Psycho-sociale rehabilitatiemodellen (aspecten van) Deontologie en beroepsgeheim Visie over aspecten van verslavende middelen Visie over bemoeizorg, beschermingsmaatregelen, dwang en drang Visie over GGZ-hulpverlening Visie over familie (supra) DSM-kennis en visie over (=ook belangrijk om erkenning te krijgen binnen een team.) 7

8 1.6. MEERWAARDEN De ervaringsdeskundige bevordert herstel en empowerment, zowel voor zichzelf als bij de cliënt en faciliteert de kruisbestuiving tussen hulpverlener en cliënt (UilenSpiegel, 2012). Ervaringsdeskundigen zijn een bron van hoop en ontmoeting. Zij faciliteren hoop op een betekenisvol leven, ondanks de veelal langdurige beperkingen van de ziekte. Vaak hebben zij een voorbeeldfunctie voor de cliënt. Ervaringsdeskundigen rukken cliënten los uit hun passiviteit wanneer cliënten zich terugtrekken en zich zogenaamd passief opstellen. Dit alles heeft ook met overlevingsstrategie te maken. Cliënten bewaren soms angstvallig het status-quo omwille van de angst om nog meer te verliezen dan men al verloren heeft. Ervaringsdeskundigen hebben voor deze cliënten een krachtige boodschap: herstellen doe je zelf. Niet afwachten is het ordewoord. Zij stimuleren en nodigen cliënten uit om eigen verantwoordelijkheid te nemen (niet in de zin van schuld geven, wel in de betekenis van keuze hebben). Wat heb jìj nodig om te bewegen? Wat doet het met jòu als je je al zo lang psychisch zeer kwetsbaar voelt? Wat doet het met jou als je 5 jaar opgenomen was in een psychiatrisch ziekenhuis? De ervaringsdeskundige zorgt mede voor een actieve vorm van acceptatie van de chronische aandoening van de cliënt met focus op de (rest)mogelijkheden (Kole, ). Door dergelijke houding wordt empowerment gefaciliteerd en ondersteund: baas worden over het eigen leven. Tevens hebben ervaringsdeskundigen een spreekbuisfunctie: zij verwoorden wat leeft bij cliënten. Ervaringsdeskundigen realiseren een forse toename van cliëntenparticipatie. Hierdoor krijgen alle GGZ-actoren (cliënten, hulpverleners, familie, management) beter zicht op wat werkt en niet werkt. Een andere mogelijke meerwaarde is dat de ervaringsdeskundige herstelbelemmerende effecten als stigma en discriminatie bestrijdt en vooral: zelfstigma benoemt en bespreekbaar stelt met cliënten. De ervaringsdeskundige is de emanatie van de broodnodige emancipatiebeweging bij cliënten (cfr. Black is Beautiful-beweging in de Verenigde Staten). Ten slotte weerhouden we de luis-in-de-pels-functie (op een positieve manier gebracht) als meerwaarde. Dr. Jos Dröes heeft het dan over: ons bij de les houden. De ervaringsdeskundige geeft de hulpverlener feedback omtrent (iatrogene) effecten van behandelomgevingen, diagnose, therapie en medicatie, van dwang en drang. De ervaringsdeskundige durft gangbare denkwijzen in vraag te stellen vanuit een goede argumentatie en vanuit de eigen ervaringen (UilenSpiegel, 2012). 8

9 1.7. GEVAREN EN VALKUILEN Voor de ervaringsdeskundige De aparte positie en zware morele druk op de schouders van de ervaringdeskundigen: cliënten in de zorgvoorzieningen benaderen hen met allerlei soorten vragen die buiten hun werkveld liggen en hebben buitenproportionele verwachtingen van wat zij voor hen kunnen en zouden moeten doen. Bovendien is een belangrijk dilemma voor ervaringsdeskundige medewerkers met name hoe zij voeling kunnen houden met hun ervaringskennis en met de belevingswereld van cliënten van de zorginstelling zonder vastgeklonken te worden in de rol van cliënt (HEE: Boevink et al., 2007). Hier is volgens UilenSpiegel een rol weggelegd voor de externe patiëntenorganisatie. Wilma Boevink voegt hier aan toe dat voorgaande hoge verwachtingen ook gekoesterd worden door hulpverleners. Veralgemening van eigen ervaringen. De ED/BGE heeft zijn eigen ervaringen onvoldoende verwerkt waardoor hij er te weinig afstand van kan nemen. Het gaat over jouw ervaring (in de GGZ) : Madeleine Prinsen (Herstelwerkgroep Boechout, 2012). Niet verwerkte negatieve ervaringen zorgen voor een al dan niet expliciet vijandbeeld t.o.v. de reguliere hulpverlening. Hierdoor versterkt de ED/BGE de wij tegen zij perceptie. Ook een ED/BGE kan herstelbelemmerende interventies doen, bvb. bij een foute inschatting van de afstand/nabijheid bij deze of gene cliënt. Men verwart het brengen van een getuigenis met een herstelverhaal. Ten slotte, de ED/BGE krijgt te weinig ondersteuning. Hij voelt zich alleen, onbegrepen en ervaart veel stress. Hij voelt zich onmachtig, (te) kwetsbaar en haakt af. Voor de organisatie Het (snel) inzetten van ED/BGE leidt tot rampen (Dröes, 2011) indien er weinig of geen draagvlak aanwezig is in de organisatie. Indien geen werk wordt gemaakt van een zorgvuldige inschakeling van de ervaringsdeskundige, is de kans groot dat elke meerwaarde afwezig blijft. Dit betekent dat vanuit een duidelijke visie op goede zorg het draagvlak omtrent ED/BGE ontwikkeld wordt op alle niveaus: bij het management, psychiaters, personeel, cliënten en familie. Slechts indien alle partijen overtuigd zijn van de meerwaarde van de inschakeling van een ED/BGE in de organisatie, maakt dit een kans. De ED/BGE dient dan ook ingebed te zijn in een sterk uitgebouwde HerstelOndersteunende Zorg (HOZ) die zich vertaald ziet in alle acties binnen de organisatie. Zo niet is het vechten tegen de bierkaai. Door een gebrek aan draagvlak verwordt de ED/BGE snel tot excuustruus van de organisatie. 9

10 UilenSpiegel vult als volgt aan: De hulpverlener die zich achter vakjargon verschuilt en op deze wijze niet open staat voor de inbreng van de ervaringsdeskundige (en de cliënt) Idem voor het categoriseren, te veel vanuit modellen werken Ongeloof, vooringenomenheid, weerstand tegenover de kritische, vernieuwende stem van de ED/BGE Door verschil in visie en perceptie dreigt de gelijkwaardigheid tussen cliënt, familie, hulpverlener en ED/BGE verloren te gaan. Rolverwarring: psychiatrische patiënt versus ervaringsdeskundige medewerker; cliënt versus collega; soms is het moeilijk voor gewone hulpverleners om (betaalde) ervaringsdeskundigen als gelijkwaardige collega s te beschouwen. Indien er geen helder functieprofiel en taakomschrijving is, dreigt rolverwarring en rolonduidelijkheid en komt de ED/BGE tussen twee stoelen terecht. Anders kijken naar aanpak van cliënten kan door de hulpverlener snel als kritiek aangevoeld worden. De kloof tussen cliënten en hulpverleners (de wij-zij-kloof) duidt op een fundamenteel probleem van de GGZ. In eerste instantie dienen hulpverleners zich bewust te zijn van deze kloof. Pas daarna kan de kloof worden overbrugd. Bij dit overbruggen kunnen trainingen en ervaringsverhalen een rol spelen [ ]. Hierbij is al veel winst te boeken als hulpverleners meer zouden uitzoeken hoe hun eigen ervaringen met psychische problemen van dienst kunnen zijn bij het verkleinen van de afstand tot hun cliënten (Van Wel, 2007). Vanuit familieperspectief stelt men dat deze afstand zich ook kan manifesteren tussen cliënt en familie en tussen hulpverlener en familie. Daarnaast staat vanuit het perspectief van de organisatie het vraagstuk van de (on) gelijke behandeling centraal: Mag en kan een werkgever ervaringsdeskundige medewerkers positief of negatief discrimineren? En zo ja, hoe ver kan daarin worden gegaan? (HEE: Boevink et al., 2007). Het effect van de professionalisering van de ervaringsdeskundige kan zijn dat hij op termijn tot het establishment gaat behoren. De ED/BGE schuift op richting hulpverlener en het verschil valt weg. De werkgroep pleit dan ook voor een heldere functieomschrijving waarbij de hybride positie wordt gewaarborgd. UilenSpiegel ziet ook hier een rol weggelegd voor een externe patiëntenvereniging. 10

11 2 Krachtig VTO-beleid want Herstel is belangrijk, maar nooit dringend. Of: we zullen de wereld veranderen, maar eerst ga ik mijn s beantwoorden (Lissens, 2012). Gezien bovengaande is een daadkrachtig VTO-beleid (vorming-training-opleiding) in de GGZ-organisatie noodzakelijk, en dit zowel betreffende de reguliere hulpverleners als inzake de deskundigheidsbevordering van de ED/BGE. Guido Lissens pleit dan ook voor krachtig leiderschap waarbij het management duidelijke keuzes vooropstelt en consequent de nodige middelen vrijmaakt in functie van deze keuzes. Dit VTO-beleid dient zich te richten tot alle geledingen van de organisatie: van poetsvrouw tot psychiater. Zo niet gaat men over tot de orde van de dag en blijft alles bij het oude. Regulier personeel en ED/BGE dienen nà gepaste opleiding voortdurend op de werkvloer en tijdens teamvergaderingen gecoacht te worden door een daartoe aangestelde rehabilitatiecoach. Alleen op deze wijze kan er sprake zijn van een goede borging van wat geleerd is. Daarnaast is dit blijvend nodig om te zorgen dat het opgebouwde draagvlak inzake herstelondersteunende zorg behouden blijft en verstevigd wordt. Immers paternalisme dreigt snel de kop op te steken indien de hulpverlener/ed/bge ongewenst of lastig gedrag ervaart bij de cliënt. Concreet verwijzen we hier naar het werk van Dirk den Hollander en Jean Pierre Wilken (2011), de geestelijke vaders van het Systematisch Rehabilitatiegericht Handelen (SRH). Hun laatste praktijkboek Zo worden cliënten burgers geeft concrete handvatten aan hulpverleners voor optimale ondersteuning van hun cliënten. Daarnaast is ongetwijfeld ook het werk van Dr. Jos Dröes van groot belang in het licht van de noodzakelijke paradigmawissel in de GGZ. Zijn recent verschenen boek Herstelondersteunende Zorg is hier een voorbeeld van. Samen met Wilma Boevink en andere leden van het HEE-team ontwikkelde hij de basiscursus HOZ (HerstelOndersteunende Zorg). Deze cursus is exclusief opgezet voor de reguliere hulpverlener, waarbij ervaringsdeskundigen uitleggen wat de kenmerken zijn van HOZ. Kortom, willen we de ervaringsdeskundige een kans geven, zal ook de reguliere hulpverlener zich moeten omscholen om in staat te zijn andere rollen op zich te nemen, nl. die van gids en coach. 11

12 12 Opleiding van de ED De ED (ervaringsdeskundige) (supra) heeft in een GGZ-organisatie een vrijwilligersstatuut. Het is iemand die actief werk maakt van zijn herstel en zijn ervaringen wil delen met lotgenoten. Hij participeert aan een herstelwerkgroep, schrijft zijn herstelverhaal en wordt gevraagd voor lezingen en voordrachten. Op deze manier kan hij op zijn tempo ervaringen opdoen en bekijken welke ambities hij verder heeft. Op deze wijze zijn vele leden van het HEE-team gestart. Een ED hoeft dit niet gratis te doen: op jaarbasis kan iemand met vrijwilligersstatuut ongeveer 1.000,- EUR onkostenvergoeding ontvangen zonder dat dit afbreuk doet aan zijn vervangingsinkomen. Hier geldt verder de volledige regeling zoals dit gangbaar is in het kader van het vrijwilligersstatuut. Opleiding van de BGE Daarnaast heeft de GGZ nood aan een Begeleider in de GGZ met Ervaringsdeskundigheid (BGE) of de professionele ervaringsdeskundige. De BGE heeft een arbeidsovereenkomst met alle rechten en plichten van dien. Nochtans zullen goede afspraken moeten gemaakt worden indien de BGE uitvalt. Ook moet het dienstrooster rekening houden met de psychische kwetsbaarheid van de BGE er: gedacht wordt aan een flexibel deeltijds dienstrooster. Misschien kan in sommige gevallen ook het systeem van progressieve tewerkstelling soelaas brengen. Op deze wijze kan rekening gehouden worden met de draagkracht van de BGE. Een en ander kan ook best geagendeerd worden op de ondernemingsraad. In deel 1 werden houding, kennis en vaardigheden opgelijst die noodzakelijk worden geacht. De BGE er staat dan ook voor een moeilijke opdracht waarbij een gedegen opleiding en opvolging door middel van supervisie en intervisie een must is. In de praktijk zien we dat vele BGE ers in de periode vòòr hun ziekte (premorbide periode) een opleiding genoten die hen een intellectuele basis geeft om door te groeien tot professionele ervaringsdeskundigen. Momenteel biedt in Nederland het Instituut voor GebruikersParticipatie en Beleid (IGPB) een opleiding aan tot ervaringsdeskundige in de GGZ. Het betreft hier de TOED (Training Opleiding ErvaringsDeskundigheid) en de GEO (GGZ Ervaringsagoog Opleiding). Deze opleidingen worden mede ontwikkeld en aangeboden door de Hogeschool van Amsterdam (HvA) en de Fontys Hogeschool Sociale Studies te Eindhoven. De kosten van de cursus belopen ongeveer 1.500,- EUR per persoon. Het betreft hier een cursus met een wekelijkse frequentie. In Vlaanderen startte de patiëntenvereniging UilenSpiegel in het najaar 12 een cursus voor de vorming van ervaringsdeskundigen met een maandelijkse frequentie. Daarnaast vermelden we Vzw De Link: een organisatie actief op het terrein van armoedebestrijding. De Link heeft een 80-tal ED ers in dienst. Per decreet legt de Vlaamse overheid organisaties rond armoedebestrijding op om ervaringsdeskundigen aan te werven. De overheid heeft hier duidelijk een stimulerende en sturende rol.

13 Op basis van de literatuur en van de huidige cursussen voor ervaringsdeskundigen, geven we als werkgroep volgende aanbevelingen mee: De opleiding dient gedragen te worden door een patiëntenorganisatie. Dit is een zware opdracht, vooral wegens het ontbreken van voldoende financiële middelen. De werkgroep pleit om (een beperkt aantal) hulpverleners (psychiaters, psychologen, verpleegkundigen, maatschappelijk werkers, ) structureel te betrekken bij de uitbouw van de opleidingen voor ED/BGE in Vlaanderen. Zo niet dreigt het een ver-van-mijn-bedshow te worden en zal de kloof tussen HV en ED/BGE eerder vergroten dan verkleinen. Centraal in de cursus voor ED/BGE staat visie en kennis over Herstel en Empowerment. De continuïteit en de kwaliteit van de deskundigheidsbevordering dient bewaakt te worden. Permanente (na)vorming zal noodzakelijk zijn onder de vorm van studiedagen, supervisie en intervisie. Een hogeschool op het gebied van menswetenschappen kan zorgen voor logistieke en inhoudelijke steun cf. TOED in Nederland. De overheid dient bij hoogdringendheid een structureel kader op te leggen/ uit te tekenen en stelt zich verantwoordelijk voor de kwaliteitsbewaking. Wat intensiteit van de basiscursus betreft wordt gedacht aan 2 lesdagen per maand gedurende een jaar. Inzichten in communicatietheorie is nodig. Uitbouw van stages met supervisie na de opleiding. Ten slotte geven we ter inspiratie de inhoud weer van de basisopleiding van TOED. Gedurende 14 weken wordt één dag per week volgende inhoud aangeboden: Het opsporen en versterken van persoonlijke kwaliteiten; Het verkennen van het eigen hulpverleningverhaal; Het verduidelijken van kennis die gemeenschappelijk cliëntenwerk heeft opgeleverd; Het onderzoeken van diverse vormen van steun die passend en wenselijk zijn bij individuele en gemeenschappelijke verhalen; Het vergaren van meer kennis over cliëntgestuurde projecten en de geschiedenis van cliëntorganisaties; Het samenstellen van een eigen portfolio. 3 Inschakeling en inzetbaarheid van de ED/BGE Het spreekt voor zich dat de functie van ervaringsdeskundigheid een plaats moet krijgen binnen het geheel van zorgcircuits en netwerken die heden worden uitgebouwd in het kader van de huidige GGZ-zorgvernieuwing (art. 107). De werkgroep adviseert om dit een plaats te geven in het netwerkplatform functie 3 met verbindingen naar alle andere functies. Werkgevers dienen een functieomschrijving uit te werken in het kader van aanwervingen. De opsomming van houding, kennis en vaardigheden in dit rapport kan hier de nodige inspiratie geven. 13

14 14 Werkgevers dienen een duidelijk kader te creëren waarbij men aan de slag kan in een vrijwilligersstatuut (ED) of als werknemer (BGE). De werkgroep pleit hier nogmaals voor het creëren van deeltijdse jobs, veeleer dan voltijdse. Eén ervaringsdeskundige redt het niet! De ervaringsdeskundigen vormen best een tandem. Zo kunnen zij elkaar steunen en feedback geven. Gezien in het normpersoneel van het FACT-team een BGE ingeschreven staat, kan dit alvast een stimulans zijn om werk te maken van het includeren van deze nieuwe beroepsgroep. 4 Besluit Naast goede behandeling, goede zorg en een steunende omgeving is tevens het inzetten van ervaringsdeskundigen noodzakelijk om de processen van Herstel en Empowerment van cliënten in de GGZ te faciliteren. Ervaringsdeskundigen zijn een belangrijke hulp bij het uitbouwen van een nieuwe identiteit: van patiënt naar burger. Heel deze paradigmawissel zal door alle actoren (cliënten, hulpverleners, naastbestaanden) SAMEN moeten gerealiseerd worden. Zoniet verglijdt ervaringsdeskundigheid in aanvaringsdeskundigheid (De Bruyne, 2012 (28 februari, Studiedag Een blik op herstel)). Maar laat het ook duidelijk zijn, het heeft maar zin om ervaringsdeskundigen in te schakelen indien deze ruimte krijgen om een aparte plaats in te nemen in de GGZ-organisatie. Om dit te bewaken is er nood aan goed uitgebouwde/gefinancierde externe patiëntenorganisaties die heel erg op de verdere ontwikkeling en inhoud van ervaringsdeskundigheid kunnen wegen. Finaal bepleiten we in dit rapport niet zozeer vraaggestuurde zorg dan wel DIALOOGgestuurde zorg en - indien mogelijk - TRIALOOG-gestuurde zorg. Herstel vraagt tijd, veel tijd. Er is dan ook geen tijd meer te verliezen. Er is immers nog veel werk voor de boeg. We hopen dat alle betrokken actoren in de GGZ mee aan de kar trekken en dat de overheid een duidelijk kader aanbiedt en de GGZ-organisaties responsabiliseert. Op deze wijze kan een marginaal fenomeen uitgroeien tot een vaste waarde die een substantiële bijdrage kan leveren voor het optimaliseren van onze geestelijke gezondheidszorg. Bij deze wil ik alle leden van de werkgroep danken voor hun tijd en inzet om van dit rapport een gedragen rapport te maken. Ook dank aan Karolien Weemaes voor de procesbegeleiding. Jo Verstraeten, Voorzitter OGGPA-werkgroep ervaringsdeskundigheid.

15 5 Bronnen LITERATUUR BOERTIEN, D. en VAN ROOIEN, S. (2010), Ervaringskennis in de ggz: een noodzaak In VAN ROOIJEN, S. en VAN WEEGHEL, J. (red.), Psychiatrische Rehabilitatie Jaarboek (p.35-47), Amsterdam: SWP BOEVINK, W. (2005), Herstelprocessen van mensen met psychische aandoeningen. Verslag van een pilotstudie In Passage, tijdschrift voor rehabilitatie, 14, 4, 7-18 BOEVINK, W., PLOOY, A. en VAN ROOJEN, S. (red.) (2007), Herstel, empowerment en ervaringsdeskundigheid van mensen met psychische aandoeningen (2e druk), Amsterdam: Passage-Cahier, 224 p. DEN HOLLANDER, D. en WILKEN, J.P. (2011), Zo worden cliënten burgers. Praktijkboek systematisch Rehabilitatiegericht Handelen, SWP: 189p. DRÖES, J. (2011), Ondersteuning van herstel in de eerste fasen van schizofrenie In Tijdschrift voor Rehabilitatie, 20, 2: 6-18 DRÖES, J. en WITSENBURG, C. (red.) (2012), Herstelondersteunende Zorg: Behandeling, Rehabilitatie En Ervaringsdeskundigheid Als Hulp Bij Herstel Van Psychische Aandoeningen, Passage- Cahier, SWP: 256 p. KOREVAAR, L. en DRÖES, J. (red.) (2008), Handboek Rehabilitatie voor zorg en welzijn, Bussum: Coutinho PLOOY, A. en DRÖES, J. (2010), Rehabilitatie in herstelondersteunende zorg. In: VAN ROOIJEN, S. en VAN WEEGHEL, J. (red.), Psychiatrische Rehabilitatie Jaarboek (p.19-34), Amsterdam: SWP SHEPHERD, G., BOARDMAN, J. en BURNS, M. (2010), Implementing recovery: a methodology for organisational change, Londen: Sainsbury Centre for Mental Health TAMBUYZER, E., DE COSTER, I. en VAN AUDENHOVE, C. (2011). Evaluatie van het pilootproject Vorming Oriëntatie naar ervaringsdeskundigheid, Leuven: LUCAS, 61p. VAN ERP, N., HENDRIKSEN-FAVIER A., HOEVE, M. en BOER M., Werken met begeleiders in de GGZ met ervaringsdeskundigheid: een onderzoek naar voordelen, valkuilen en belangrijke condities voor de inzet en scholing van BGE ers, Trimbos-instituut, 2008, 92p. VAN WEL, T. (2007). De wij-zij-kloof In BOEVINK, W., PLOOY, A. en VAN ROOJEN, S. (red.), Herstel, empowerment en ervaringsdeskundigheid van mensen met psychische aandoeningen (2e druk) (p ), Amsterdam: Passage-Cahier WEBSITES Het Zwarte Gat - LIVE - TEKSTEN/NOTA S/PRESENTATIES DRÖES, J., Cursus Herstel Ondersteunende Zorg van HEE Kenniscentrum Sociale Innovatie, Rapportage ervaringsdeskundigheid GGZ KOLE, M. (2012, 28 februari), Ruimte maken voor herstel. De spanning verdragen. [PowerPoint] Op Studiedag Een blik op herstel, via voor%20herstel%20-%20martijn%20kole.pdf LISSENS, G. (2012, 1 juni), Herstel en de kunst van het motoronderhoud [PowerPoint] op Symposium Mensen komt kijken, Ik leef, via motoronderhoud.pdf SMITS, W. (2004), Functiebeschrijving ervaringsdeskundige begeleider - Promenzo onderdeel Rehabilitatie Centrum, 5p. UilenSpiegel (2012, mei), Memorandum VAN LAEKEN, R., Ervaringsdeskundigheid in de GGZ, Similes, 4p. VAN NIEUWENHUIJZEN, R., Power point presentatie gehanteerd bij avondlezing School der Kwetsbaarheid voor België in PVT De landhuizen Werkgroep PZ/PVT/BW Zoersel, Ervaringsdeskundigheid - eindverslag 15

16 Overlegplatform Geestelijke Gezondheidszorg Provincie Antwerpen OGGPA vzw Haagbeuklei 12, 2610 Wilrijk Tel: Fax:

Ervaring is de beste leermeester

Ervaring is de beste leermeester Jeroen Ruis 1 Ervaring is de beste leermeester De meerwaarde en positie van ervaringsdeskundigen Opinie Begin eens te kijken wat iemand wél kan. Anouk, een vrouw van begin 40, zit tegenover ons en praat

Nadere informatie

herstelgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat

herstelgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat hgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat > fasen h h empowermentgericht coachen rehabilitatiegericht benaderen visie op de cliënt inleiding1.5 1 > fasen h h empowermentgericht coachen rehabilitatiegericht

Nadere informatie

Special Cursusaanbod Bureau Herstel. Bureau Herstel organiseert.

Special Cursusaanbod Bureau Herstel. Bureau Herstel organiseert. Nummer 2, jaargang 4, juli 2015 Special Cursusaanbod Bureau Herstel Beste lezer.. Voor je ligt de Herstel nieuwsbrief. Deze keer met als onderwerp het cursusaanbod van Bureau Herstel. Cursusaanbod voor

Nadere informatie

HEE in de praktijk. Improving Mental Health by Sharing Knowledge

HEE in de praktijk. Improving Mental Health by Sharing Knowledge HEE in de praktijk Improving Mental Health by Sharing Knowledge inhoud Wat is HEE Wat doet HEE Wie is HEE Waar is HEE Herstel Empowerment Wat is HEE Ervaringsdeskundigheid HEE geeft invulling aan deze

Nadere informatie

Voorstelling HOP. Presentatie hersteldag 03-12-2013. Mick: Inleiding. Wat eraan voorafging:

Voorstelling HOP. Presentatie hersteldag 03-12-2013. Mick: Inleiding. Wat eraan voorafging: Voorstelling HOP Mick: Inleiding Wat eraan voorafging: Een aantal jaar geleden is Wilma Boevink een lezing komen geven voor de medewerkers van het PZ Bethaniën omtrent het belang van ervaringswerkers in

Nadere informatie

Daan Schinning Dorothé van Slooten

Daan Schinning Dorothé van Slooten Ervaringswerkers: ervaringsdeskundigen als zorgverleners Daan Schinning Dorothé van Slooten Daan Schinning Ervaringswerker ACT Team Vroege Psychose Eindhoven Dorothé van Slooten Beleidsmedewerker Psycope

Nadere informatie

Panelgesprek, met sleutelfiguren uit de cliëntenbeweging in Brabant o.l.v. Mariet Paes, directeur PRVMZ

Panelgesprek, met sleutelfiguren uit de cliëntenbeweging in Brabant o.l.v. Mariet Paes, directeur PRVMZ Conferentie over Hoop en Herstel in Brabant: Op weg naar herstellen met een psychiatrische ziekte Datum: vrijdagmiddag 3 juli 2009 Locatie: Fontys Hogeschool te Tilburg Mollergebouw Professor Goossenslaan

Nadere informatie

Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap. Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN

Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap. Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN Geen belangen Disclosure Persbericht 15 oktober 2014 Veranderend zorglandschap vraagt om vernieuwde

Nadere informatie

Publicaties vanaf 1992, Dr J. Dröes, op datum van verschijnen

Publicaties vanaf 1992, Dr J. Dröes, op datum van verschijnen Publicaties vanaf 1992, Dr J. Dröes, op datum van verschijnen Dröes, J.T.P.M. (1992) Het proceskarakter van deïnstitutionalisering. In: H. Beijers, H. Henkens, K.Klein Ikkink (Red.) Psychiatrie als sociale

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

IRB in de Sociale Verslavingszorg. Eerste ervaringen. Cees Witsenburg

IRB in de Sociale Verslavingszorg. Eerste ervaringen. Cees Witsenburg IRB in de Sociale Verslavingszorg. Eerste ervaringen. Cees Witsenburg 1 Uit de missie van Brijder: De wensen en mogelijkheden van onze patiënten, hun omgeving en onze expertise vormen de bouwstenen van

Nadere informatie

Actieve Patiëntenparticipatie. Jan Delvaux Gent

Actieve Patiëntenparticipatie. Jan Delvaux Gent Actieve Patiëntenparticipatie Jan Delvaux Gent Participatie start vanuit een stevige basis Poco Loco WED OXOt UilenSpiegel Art. 107 PsyGent Wisselwerkingen Aanloophuis Poco Loco Voor mensen met een psychosociale

Nadere informatie

Consultatieronde omtrent de operationalisering van ervaringsdeskundigheid in de GGZ samenvattend verslag

Consultatieronde omtrent de operationalisering van ervaringsdeskundigheid in de GGZ samenvattend verslag Consultatieronde omtrent de operationalisering van ervaringsdeskundigheid in de GGZ samenvattendverslag shiftn,mei2014 In opdracht van OGGPA voerde adviesbureau shiftn in de eerste maanden van 2014 een

Nadere informatie

GGZ Friesland in beweging: Implementatie van de IRB

GGZ Friesland in beweging: Implementatie van de IRB GGZ Friesland in beweging: Implementatie van de IRB Charlotte de Heer, c.de.heer@pl.hanze.nl Sanne van der Zee, sanne.van.der.zee@mind-up.nl Hilda van der Eems, hilda.van.der.eems@ggzfriesland.nl Workshop

Nadere informatie

Ontwikkeling van Familiebeleid in Geestelijke Gezondheidszorg Wat? Waarom? Hoe?

Ontwikkeling van Familiebeleid in Geestelijke Gezondheidszorg Wat? Waarom? Hoe? Ontwikkeling van Familiebeleid in Geestelijke Gezondheidszorg Wat? Waarom? Hoe? Inhoud Uitgangspunt vanuit familieperspectief Wat is familiebeleid? Verantwoording en vaststellingen vanuit familieperspectief

Nadere informatie

Herstelondersteunend behandelen. Door Jos Dröes, psychiater np Stichting Rehabilitatie 92 Utrecht

Herstelondersteunend behandelen. Door Jos Dröes, psychiater np Stichting Rehabilitatie 92 Utrecht Herstelondersteunend behandelen Door Jos Dröes, psychiater np Stichting Rehabilitatie 92 Utrecht Wat is herstel? Herstel is opkrabbelen na of bij ziekte Herstel is een proces van de cliënt Herstel is niet

Nadere informatie

Voorlichtingsen. cursusaanbod ervaringsdeskundigheid

Voorlichtingsen. cursusaanbod ervaringsdeskundigheid Voorlichtingsen cursusaanbod ervaringsdeskundigheid De ZOG MH is een belangenorganisatie voor cliënten en naastbetrokkenen in de geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en maatschappelijke opvang

Nadere informatie

Herstel bij verslaving

Herstel bij verslaving 13-11- 12 Herstel bij verslaving Op de voordeur staat geschreven: hier werken wij samen aan herstel Visie op moderne verslavingszorg Jaap van der Stel Lector Geestelijke Gezondheidszorg Hogeschool Leiden

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

TIJD VOOR FAMILIEPARTICIPATIE IN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG

TIJD VOOR FAMILIEPARTICIPATIE IN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG TIJD VOOR FAMILIEPARTICIPATIE IN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG Fed. Project Participatie patiënten- & familievertegenwoordiging Similes Francophone asbl - Similes Vlaanderen vzw UilenSpiegel vzw - Psytoyens

Nadere informatie

Het inschakelen van ervaringsdeskundigen in de GGZ provincie Antwerpen

Het inschakelen van ervaringsdeskundigen in de GGZ provincie Antwerpen Het inschakelen van ervaringsdeskundigen in de GGZ provincie Antwerpen Strategie-ontwikkeling Resultaten van de consultatieronde Duffel, 28 april 2014 Kim Becher, shiftn [1] Consultatieronde: doelstellingen

Nadere informatie

DAVY DE RORE Professioneel medewerker ZIGZAG Huis voor ontmoeting in de geestelijke gezondheidszorg Sint-Niklaas

DAVY DE RORE Professioneel medewerker ZIGZAG Huis voor ontmoeting in de geestelijke gezondheidszorg Sint-Niklaas DAVY DE RORE Professioneel medewerker ZIGZAG Huis voor ontmoeting in de geestelijke gezondheidszorg Sint-Niklaas Huis voor ontmoeting in de geestelijke gezondheidszorg Zigzag geeft de weg weer die vele

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

CONGRES GGZ- 25 MAART 2015 ALLES WAT JE AANDACHT GEEFT GROEIT

CONGRES GGZ- 25 MAART 2015 ALLES WAT JE AANDACHT GEEFT GROEIT CONGRES GGZ- 25 MAART 2015 ALLES WAT JE AANDACHT GEEFT GROEIT WAT IS HERSTEL? Herstel? Verlies van wat betekent dat? www.pccaritas.be 2 WAT IS HERSTEL? ik ben schizofreen Ik ben x en heb leren leven met

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

FA10A. FACT (Functie ACT) Basisopleiding. mensenkennis

FA10A. FACT (Functie ACT) Basisopleiding. mensenkennis FA10A Basisopleiding FACT (Functie ACT) mensenkennis Basisopleiding FACT (Functie ACT) FACT-casemanager Het werken als casemanager in multidisciplinaire FACT-wijkteams stelt hoge eisen aan kennis, vaardigheden

Nadere informatie

Rehabilitatie & Herstel

Rehabilitatie & Herstel Symposium Rehabilitatie & Herstel Welkom Groningen 27 juni 2011 Betoging in Den Haag tegen de bezuinigingen in de GGz Teken de petitie!! http://www.ggznederland.nl/actueel/nieuwslijsten/petitie.html Lectoraat

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Missie. Binnen en buiten met aandacht verbonden. Psychiatrisch Ziekenhuis Bethaniënhuis

Missie. Binnen en buiten met aandacht verbonden. Psychiatrisch Ziekenhuis Bethaniënhuis Missie Binnen en buiten met aandacht verbonden Psychiatrisch Ziekenhuis Bethaniënhuis Inleiding p. 3 Baseline p. 4 Onze missie p. 5 Onze visie p. 7 Onze waarden p. 11 Onze strategie p. 15 Charter voor

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Situering Vlaams Patiëntenplatform vzw (VPP) - onafhankelijk platform - Bijna 100 patiëntenverenigingen - Ervaringsdeskundigen

Situering Vlaams Patiëntenplatform vzw (VPP) - onafhankelijk platform - Bijna 100 patiëntenverenigingen - Ervaringsdeskundigen Patiëntenparticipatie als meerwaarde voor... Situering Vlaams Patiëntenplatform vzw (VPP) - onafhankelijk platform - Bijna 100 patiëntenverenigingen - Ervaringsdeskundigen Ilse Weeghmans,VPP vzw Symposium

Nadere informatie

Basismodule 3. Ervaringsdeskundigheid

Basismodule 3. Ervaringsdeskundigheid Basismodule 3 Ervaringsdeskundigheid 45 Basismodule 3 Ervaringsdeskundigheid Inleiding De begrippen ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid vormen de basis van het werk van ervaringsdeskundigen. Een

Nadere informatie

HERSTEL- ACADEMIE. Yes we Can! Herstelacademie. CGG AHASVERUS vzw

HERSTEL- ACADEMIE. Yes we Can! Herstelacademie. CGG AHASVERUS vzw CGG AHASVERUS vzw HERSTEL- ACADEMIE Voorstelling VVGG 1 Herstelacademie 2 2009 opleiding Peer Support & Self Help in het Recovery Innovations Center te Arizona, USA. Yes we Can! 1 Herstelacademie 3 werken

Nadere informatie

Supported Employment modelgetrouwheid in Vlaamse arbeidsrehabilitatieprogramma s Knaeps J. & Van Audenhove Ch. GGZ-congres, 2012 Overzicht Inleiding Onderzoek Onderzoeksvragen Methode Analyse Resultaten

Nadere informatie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie Deelnemer 1 Colofoon Deze training is vanuit een subsidie van het innovatiefonds voor zorgverzekeraars door de projectgroep palliatieve terminale zorg ontwikkeld binnen Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven

Nadere informatie

Die Taal van my Hart Stef Bos

Die Taal van my Hart Stef Bos Die Taal van my Hart Stef Bos Werken aan herstel Beernem 27 maart 2013 Martijn Kole Begin veertig Cliënt langdurige ggz Inzet ervaringsdeskundigheid bij de SBWU en HEE Charcot s live case study of hysteria.

Nadere informatie

Inhoud Inleiding 13 1 Geschiedenis van de rehabilitatie 2 Een integrale benadering 3 Inzichten uit herstelstudies

Inhoud Inleiding 13 1 Geschiedenis van de rehabilitatie 2 Een integrale benadering 3 Inzichten uit herstelstudies Inhoud Inleiding 13 1 Geschiedenis van de rehabilitatie 17 1.1 Rehabilitatie vanuit historisch perspectief 17 1.2 Rehabilitatie: een wereldwijde beweging 25 1.3 Positionering van rehabilitatie 26 1.4 Tot

Nadere informatie

3/12/2014 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG. Fundamentele component van kwaliteitsvolle therapie en zorg

3/12/2014 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG. Fundamentele component van kwaliteitsvolle therapie en zorg 1 DE THERAPEUTISCHE RELATIE Procesbevorderend Herstelgericht Zingevend Walter Krikilion Studiedag Geel 04/12/14 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG Fundamentele component van kwaliteitsvolle

Nadere informatie

ERVARINGSDESKUNDIGHEID in de armoedesector en de geestelijke gezondheidszorg in Vlaanderen en Nederland Prof. dr. Tine Van Regenmortel De Factorij, 19 december 2012 1 Waarom de verbinding van professionele

Nadere informatie

2015-2016 Info vormingsaanbod Ervaringswerkers ggz en verslavingszorg. Hersteldag 17 november 2015

2015-2016 Info vormingsaanbod Ervaringswerkers ggz en verslavingszorg. Hersteldag 17 november 2015 2015-2016 Info vormingsaanbod Ervaringswerkers ggz en verslavingszorg Hersteldag 17 november 2015 Inhoud infosessie CVO SSH Vormingsaanbod Praktisch - HBO-onderwijsverstrekker - Missie - Onderwijsvisie

Nadere informatie

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie?

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? In deze fiche vind je instrumenten om de interculturele competenties van personeelsleden op te bouwen en te vergroten zodat het diversiteitsbeleid

Nadere informatie

Persoonsgerichte bewindvoerders als vriend en vertrouwenspersoon in het herstel van de cliënt

Persoonsgerichte bewindvoerders als vriend en vertrouwenspersoon in het herstel van de cliënt Persoonsgerichte bewindvoerders als vriend en vertrouwenspersoon in het herstel van de cliënt Marianne De Boodt Similes juridisch adviseur Martine De Moor Similes coördinator Kenniscentrum persoonsgerichte

Nadere informatie

Praktijkmodule 4. Inrichten herstelondersteunende zorg

Praktijkmodule 4. Inrichten herstelondersteunende zorg Praktijkmodule 4 Inrichten herstelondersteunende zorg 127 Praktijkmodule 4 Inrichten herstelondersteunende zorg Inleiding Deze module is het praktische vervolg op de basismodule Herstelondersteunende

Nadere informatie

HULPVERLENERS IN NOOD: PATIËNTEN HERSTELLEN ZELF JEROEN KLEINEN

HULPVERLENERS IN NOOD: PATIËNTEN HERSTELLEN ZELF JEROEN KLEINEN HULPVERLENERS IN NOOD: PATIËNTEN HERSTELLEN ZELF JEROEN KLEINEN AANGEBOREN KWETSBAARHEID RISICO OP HERVAL WELKOM BALZAAL DE KRACHT VAN KWETSBAARHEID Wij zijn allemaal kwetsbaar. Die kwetsbaarheid kun je

Nadere informatie

Samenwerkingsverband Shm en Ggz Antwerpen

Samenwerkingsverband Shm en Ggz Antwerpen Samenwerkingsverband Shm en Ggz Antwerpen Vaststelling bij Sociale dienst van Sociale huisvestingmaatschappijen (SHM) Belangrijke groep bewoners kampen met ernstige psychische problemen. Of er is een

Nadere informatie

1 2 1 Bemoeizorg is als begrip (en zorgvorm) komen overwaaien uit Nederland, wordt gehanteerd in de context van zorgwekkende zorgmijders. Dit zijn: mensen met ernstige psychische en/of psychosociale problemen

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

Visie op herstelondersteunende zorg Bekrachtigd door comité art.107 Reling op 13/05/2015

Visie op herstelondersteunende zorg Bekrachtigd door comité art.107 Reling op 13/05/2015 Herstellen is wat de patiënt doet. Herstelondersteuning is de hulp die hij daarbij krijgt. Herstelondersteunende zorg is wat de zorg hierin bijdraagt. (Droës, ea) Herstel is het ontstaan van een nieuwe

Nadere informatie

Juryrapport Douglas Bennett Award 2010

Juryrapport Douglas Bennett Award 2010 Juryrapport Douglas Bennett Award 2010 Het is mij een eer en genoegen namens het bestuur van Kenniscentrum Phrenos hier te mogen staan. In Kenniscentrum Phrenos, ontstaan vanuit een fusie van de Schizofreniestichting

Nadere informatie

Stichting. Beleidsvoornemens 2014-2016

Stichting. Beleidsvoornemens 2014-2016 Stichting Beleidsvoornemens 2014-2016 Stichting Door & Voor Beleidsvoornemens 2014-2016 De ontwikkelingen 3 Voor de komende jaren staan enkele thema s centraal: meegaan in ontwikkeling van de Geestelijke

Nadere informatie

NAH & Ervaringsdeskundigheid. Aftrap Hersenletselcentra 27 juni 2014

NAH & Ervaringsdeskundigheid. Aftrap Hersenletselcentra 27 juni 2014 NAH & Ervaringsdeskundigheid Aftrap Hersenletselcentra 27 juni 2014 Korte introductie Drs. J. (Jeroen) Kwak Manager zorgconsumenten Zorgbelang Brabant (o.a. NAH-Cafés en hersenletselnetwerken) Manager

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback

Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback Ayse Dogan OPZ Geel- 6 Dec. 2012 Verloop Korte inleiding Reflectie- oefening Handvatten in veerkrachtig handelen bij feedback Tot slot Reflectie-

Nadere informatie

Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012

Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012 Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012 Uitwerking van de resultaten, 6 nov. 2012 Pieter Diehl (Voorzitter BvAA en Management & Consultant bij Edux te Breda, pdiehl@edux.nl) Jos

Nadere informatie

Patiënten betrekken? Hoe begin je eraan?

Patiënten betrekken? Hoe begin je eraan? Patiënten betrekken? Hoe begin je eraan? Ilse Weeghmans Directeur Vlaams Patiëntenplatform vzw Science meets psychiatric practice 21 juni 2013 - Duffel Overzicht Het Vlaams Patiëntenplatform vzw Eén stem

Nadere informatie

Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid

Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid Wanneer we praten over cliëntenparticipatie is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen enerzijds de individuele en de collectieve cliëntenparticipatie.

Nadere informatie

Op zoek naar herstel

Op zoek naar herstel Op zoek naar herstel Herstel en herstelondersteunende zorg voor mensen met moeilijk verstaanbaar gedrag en hun begeleiders Door Jos Dröes Stichting Rehabilitatie 92 Het probleem (?) mijn cliënten zijn

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING ERVARINGSDESKUNDIG BEGELEIDER SENIOR. 1.1 Vastgesteld Raad van Bestuur: d.d. 26-7-2011 paraaf Registratie HRM: d.d.

FUNCTIEBESCHRIJVING ERVARINGSDESKUNDIG BEGELEIDER SENIOR. 1.1 Vastgesteld Raad van Bestuur: d.d. 26-7-2011 paraaf Registratie HRM: d.d. ERVARINGSDESKUNDIG BEGELEIDER SENIOR Divisie/afdeling: FWG: 45 Centrum/Afdeling: Functiecode: 012359 Versie: 1.1 Vastgesteld Raad van Bestuur: d.d. 26-7-2011 paraaf Registratie HRM: d.d. 8-8-2011 1. Plaats

Nadere informatie

Banaba sociale gezondheidszorg OO Psychosociale Rehabilitatie

Banaba sociale gezondheidszorg OO Psychosociale Rehabilitatie BANABA IN DE SOCIALE GEZONDHEIDSZORG Opleidingsonderdeel Psychosociale Rehabilitatie Algemeen. Het opleidingsonderdeel Psychosociale Rehabilitatie maakt deel uit van de opleiding BanaBa in de Sociale gezondheidszorg

Nadere informatie

S TA G E S L I J N 5

S TA G E S L I J N 5 STAGES LIJN5 Wil jij stage lopen bij Lijn5? In de provincie Utrecht biedt Lijn5 behandeling en begeleiding aan kinderen en jongeren met én zonder licht verstandelijke beperking en hun gezin. Lijn5 beschikt

Nadere informatie

De sociowoningen : een module van onze resocialisatieafdeling

De sociowoningen : een module van onze resocialisatieafdeling De sociowoningen : een module van onze resocialisatieafdeling Sociowoningen: 4 huizen (21 bedden) Huidige populatie sociowoningen: 21 patiënten: 12 vrouwen + 19 mannen. Gemiddelde leeftijd: 30 jaar Spreiding

Nadere informatie

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Aanleiding onderzoek Meer kennis over cliëntgestuurde interventies nodig; belangrijk voor ontwikkelingen GGz Interventies door cliënten:

Nadere informatie

PROJECTPLAN: HANDBOEK INZET ERVARINGSDESKUNDIGEN Vakvereniging voor Ervaringswerkers april 2013

PROJECTPLAN: HANDBOEK INZET ERVARINGSDESKUNDIGEN Vakvereniging voor Ervaringswerkers april 2013 PROJECTPLAN: HANDBOEK INZET ERVARINGSDESKUNDIGEN Vakvereniging voor Ervaringswerkers april 2013 ACHTERGROND In allerlei sectoren in zorg, dienstverlening en maatschappelijke participatie werken ervaringsdeskundigen.

Nadere informatie

Ruimte maken voor Empowerment nu en straks in de WMO. Rehabilitatiegongres Utrecht 17 april 2013

Ruimte maken voor Empowerment nu en straks in de WMO. Rehabilitatiegongres Utrecht 17 april 2013 Ruimte maken voor Empowerment nu en straks in de WMO Rehabilitatiegongres Utrecht 17 april 2013 Introductie Stichting Beschermende Woonvormen Utrecht Bestuurder en ervaringsdeskundige Samenwerken aan ruimte

Nadere informatie

EEN MATRIX VAN KRACHTEN HOE (HER-)ONTDEK IK MIJN EIGEN MOGELIJKHEDEN? Werkwinkel Vlaamse Hersteldag 3 december 2013

EEN MATRIX VAN KRACHTEN HOE (HER-)ONTDEK IK MIJN EIGEN MOGELIJKHEDEN? Werkwinkel Vlaamse Hersteldag 3 december 2013 EEN MATRIX VAN KRACHTEN HOE (HER-)ONTDEK IK MIJN EIGEN MOGELIJKHEDEN? Werkwinkel Vlaamse Hersteldag 3 december 2013 Filip Abts: een korte voorstelling Wie ik ben? Wat ik kan? Wat ik weet? Wat ik heb? Wat

Nadere informatie

Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT

Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT Inleiding Aandacht is een essentieel onderdeel in de zorg. Aandacht voor de patiënt en de zorgverlener vergroot de vitaliteit, de effectiviteit en de kwaliteit

Nadere informatie

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips Sport en tewerkstelling van jongeren Marc Theeboom / Joris Philips studie Kan sport bijdragen tot competentie-ontwikkeling voor kortgeschoolde jongeren, waardoor hun tewerkstellingskansen toenemen? initiatieven

Nadere informatie

GGzE centrum psychotische stoornissen. Algemene informatie >>

GGzE centrum psychotische stoornissen. Algemene informatie >> GGzE centrum psychotische stoornissen GGzE centrum psychotische stoornissen Algemene informatie >> We zijn er zowel voor mensen met een eerste psychose als voor mensen met langer durende psychotische klachten.

Nadere informatie

Van harte welkom. Gent 03/12/2013

Van harte welkom. Gent 03/12/2013 Van harte welkom Gent 03/12/2013 WAT MOGEN JULLIE VAN ONS VERWACHTEN Korte inleiding: wat is herstel Situering van herstel in de GGZ Welke instrumenten gebruiken wij hiervoor Getuigenissen WAT IS HERSTELONDERSTEUNENDE

Nadere informatie

Waarom de inzet van ervaringsdeskundigen bijdraagt aan herstel en participatie van kwetsbare burgers

Waarom de inzet van ervaringsdeskundigen bijdraagt aan herstel en participatie van kwetsbare burgers Waarom de inzet van ervaringsdeskundigen bijdraagt aan herstel en participatie van kwetsbare burgers Wie/wat is de ervaringsdeskundige in het wijkgericht werken? Waarin onderscheidt zij zich? Wat is haar

Nadere informatie

Zorg om talent: van inzicht naar implementatie

Zorg om talent: van inzicht naar implementatie Zorg om talent: van inzicht naar implementatie Johan Hellings voorzitter Zorgvernieuwingsplatform ViA Ronde Tafel, Brussel, 18 februari 2013 Flanders Care Bredere kader = Gekaderd in doorbraak warme samenleving

Nadere informatie

Werken, leren en activiteiten

Werken, leren en activiteiten Werken, leren en activiteiten Het beste uit het leven halen Meedoen in de samenleving. Voor sommige mensen is dat niet vanzelfsprekend. Ze hebben door psychische of psychosociale problematiek bijvoorbeeld

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief Praten met familie Francisca Goedhart, Stichting Labyrint- in Perspectief Jacklin Goudsblom, GGZ Noor Holland Noord en PIMM trainer. Hulpverleners: Last of lust Last / lastig (hulpverlener = hv) Lust (hulpverlener

Nadere informatie

1. Kennismaking nieuwe deelnemer netwerkplatform functie 5

1. Kennismaking nieuwe deelnemer netwerkplatform functie 5 VERSLAG NETWERKPLATFORM FUNCTIE 5 31 JANUARI '13 Aanwezigen: Rob De Winter (CAW Metropool/ ROSA+), Marleen Geentjens (IBW De Sprong & PVT de Landhuizen covoorzitter netwerkplatform functie 5), Nicky Van

Nadere informatie

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging De zorg verandert en vindt zoveel mogelijk thuis of dichtbij huis plaats. Er worden minder mensen opgenomen

Nadere informatie

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma Young Professional programma Voorbeeld van de opbouw van een YP programma 1 Flow van het programma: Het programma Intake (½ dag) Ik & mijn leiderschap (2 dagen groepsprogramma) Ik & de ander (2 dagen groepsprogramma)

Nadere informatie

Functiekaart dementie-experten van de regionale expertisecentra dementie

Functiekaart dementie-experten van de regionale expertisecentra dementie Bijlage 2 Functiekaart dementie-experten van de regionale expertisecentra dementie 1. Algemene inlichtingen Functienaam: Rapporteert aan: Diens/afdeling: Hiërarchische overste: Functionele afstemming,

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd Deeltijdbehandeling Barneveld volwassenen deeltijd Inhoudsopgave Wat is deeltijdbehandeling? 2 Voor wie is de behandeling bedoeld? 2 De behandeling 3 Doel 3 Behandelplan 3 Inhoud 3 Programma 4 Individuele

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

Functioneringsgerichte Herstelondersteuning

Functioneringsgerichte Herstelondersteuning Functioneringsgerichte Herstelondersteuning bij stagnatie of terugval bij het eigen herstel Paul Andreoli & Benno Wiegers Phrenos Rehabilitatiecongres 21 mei 2015 Wat kan een functioneringsgerichte kijkwijze

Nadere informatie

Dr. G.K.M.L. Wilrycx Promotor: Prof. dr. Ch. van Nieuwenhuizen Copromotoren: Dr. A.H.S. van den Broek Dr. M.A. Croon

Dr. G.K.M.L. Wilrycx Promotor: Prof. dr. Ch. van Nieuwenhuizen Copromotoren: Dr. A.H.S. van den Broek Dr. M.A. Croon Dr. G.K.M.L. Wilrycx Promotor: Prof. dr. Ch. van Nieuwenhuizen Copromotoren: Dr. A.H.S. van den Broek Dr. M.A. Croon Je takken worden weggerukt, Hard en meedogenloos, Even lijkt het leven niet meer te

Nadere informatie

Geweldloosheid en veiligheid

Geweldloosheid en veiligheid Geweldloosheid en veiligheid Missie van Levenslust Geweldloosheid en veiligheid zijn kernwoorden in ons beleid. We willen onze kinderen en jongeren het belang van een geweldloze wijze van handelen bijbrengen

Nadere informatie

Handleiding voor docenten en opleiders bij de film Verslaafd in het Hoofd

Handleiding voor docenten en opleiders bij de film Verslaafd in het Hoofd Handleiding voor docenten en opleiders bij de film Verslaafd in het Hoofd Door Alie Weerman In de film komen vier mensen aan het woord die hersteld zijn van hun verslaving. Vanwege de variatie aan achtergrond,

Nadere informatie

Basismodule 4. Herstelondersteunende zorg

Basismodule 4. Herstelondersteunende zorg Basismodule 4 Herstelondersteunende zorg 57 Basismodule 4 Herstelondersteunende zorg Inleiding In deze module staan de begrippen herstelondersteuning en herstelondersteunende zorg centraal. Herstelondersteunende

Nadere informatie

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch werker Volwassenen en ouderen mensenkennis Van onze klinisch psycholoog heb ik een groep cliënten overgenomen, bij wie ik de instrumenten uit de opleiding

Nadere informatie

Postmaster opleiding systeemtherapeut

Postmaster opleiding systeemtherapeut Postmaster opleiding systeemtherapeut mensenkennis In de context met cliënten, gezinnen en kinderen was dit leerzaam en direct bruikbaar in mijn werk. evaluatie deelnemer Postmaster opleiding systeemtherapeut

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

POST-HBO OPLEIDING. Forensische psychiatrie. mensenkennis

POST-HBO OPLEIDING. Forensische psychiatrie. mensenkennis POST-HBO OPLEIDING Forensische psychiatrie mensenkennis Post-hbo opleiding forensische psychiatrie Initiatief De post-hbo opleiding is een initiatief van de: Dr. Henri van der Hoeven Stichting (Forum Educatief),

Nadere informatie

HOE INTEGREER JE ERVARINGSDESKUNDIG HEID IN EEN ROL ALS PROFESSIONELE HULPVERLENER? Hoe kan ervarings kennis beter benut worden in zorg en onderwijs?

HOE INTEGREER JE ERVARINGSDESKUNDIG HEID IN EEN ROL ALS PROFESSIONELE HULPVERLENER? Hoe kan ervarings kennis beter benut worden in zorg en onderwijs? HOE INTEGREER JE ERVARINGSDESKUNDIG HEID IN EEN ROL ALS PROFESSIONELE HULPVERLENER? Hoe kan ervarings kennis beter benut worden in zorg en onderwijs? DRIE KENNISBRONNEN VAN BELANG IN DE VERSLAVINGSZORG

Nadere informatie

Ga je mee verdwalen? Weet jij de weg?

Ga je mee verdwalen? Weet jij de weg? 13-11- 12 Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Ga je mee verdwalen? Weet jij de weg? Herstelverlenen Drs. I. Schaap Lectoraat herstelondersteunende zorg en cliëntempowerment Saxion Kom verder.

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

Workshop ouders, wat moet je ermee?!

Workshop ouders, wat moet je ermee?! Workshop ouders, wat moet je ermee?! n Symposium RBL Holland Rijnland n door Lianne Bonants, docent Hogeschool Leiden Social work (o.a. Docent Minor Ouderschap Opvoeding Preventie-jaar 4) Over Beelden

Nadere informatie

Aanbod suïcidepreventiewerking voor scholen vanuit Cgg Largo

Aanbod suïcidepreventiewerking voor scholen vanuit Cgg Largo Inleiding Geconfronteerd worden met geestelijke gezondheidsproblemen is niet gemakkelijk. Erover praten is vaak al even moeilijk. Het taboe dat rust op psychische aandoeningen is nog lang de wereld niet

Nadere informatie

Wegwijzer Stigmabestrijding in de ggz. Gids naar praktijken die werken. Lessen, praktijken en voorbeelden

Wegwijzer Stigmabestrijding in de ggz. Gids naar praktijken die werken. Lessen, praktijken en voorbeelden Wegwijzer Stigmabestrijding in de ggz Gids naar praktijken die werken. Lessen, praktijken en voorbeelden Colofon Opdrachtgevers Stuurgroep Toolkit Antistigma-interventies: Kenniscentrum Phrenos, Stichting

Nadere informatie

VORMINGSAANBOD 2015-2016. Aan de slag met ervaringsdeskundigheid in de geestelijke gezondheids- of verslavingszorg

VORMINGSAANBOD 2015-2016. Aan de slag met ervaringsdeskundigheid in de geestelijke gezondheids- of verslavingszorg VORMINGSAANBOD 2015-2016 Aan de slag met ervaringsdeskundigheid in de geestelijke gezondheids- of verslavingszorg 1. Even voorstellen Het Centrum voor Volwassenenonderwijs (CVO) Sociale School Heverlee

Nadere informatie

r ù Informatie over: Cursus'Omgaan met Stemmen' voor stemmenhoorders, hulpverleners en naasten

r ù Informatie over: Cursus'Omgaan met Stemmen' voor stemmenhoorders, hulpverleners en naasten '" r ù Informatie over: Cursus'Omgaan met Stemmen' voor stemmenhoorders, hulpverleners en naasten Cursus 'Omgaan met stemmen' voor stemmenhoorders, hulpverleners en naasten Stemmen horen: Je kunt er mee

Nadere informatie