Pestverbanden. De feiten. Door: Jan Ruigrok

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pestverbanden. De feiten. Door: Jan Ruigrok"

Transcriptie

1 Pestverbanden Door: Jan Ruigrok Wie binnen een school herstelgericht werkt streeft ernaar betrokkenen zelf hun conflicten te leren aanpakken door de schade die is ontstaan te herstellen. Hoe sneller het conflict is opgelost, hoe kleiner de schade. Rigardus het onderwijsbureau van Jan Ruigrok combineert Herstelrecht met provocatieve begeleiding die lol, humor, verwarring en provocatie gebruikt om een prettige en leefbare sfeer op school te creëren. Daarnaast werkt Rigardus vanuit de contextuele leerlingbegeleiding waarbij meerzijdige partijdigheid een voorwaardelijk streven is. Dit is de uitdaging aan de begeleider om bij zijn handelen de belangen van alle betrokken, ook de indirecte, te behartigen. Maakt dit ratjetoe aan ideeën en theorieën dat het allemaal nodeloos ingewikkeld of versterken ze elkaar op een unieke manier? Wie in dit artikel leest hoe deze eclectische aanpak kan werken bij heftig pestgedrag, kan zich een oordeel vormen. We doen dat aan de hand van een situatie zoals die zich op een school kan voordoen. De feiten Op een school voor voortgezet onderwijs is op een donderdagochtend bij Harry, een leerling uit 3-havo, een gebruikt stuk maandverband op de rug geplakt. Nadat hij er een half uur mee heeft rondgelopen, door de gang en in de kantine, wordt hij er door een leraar op gewezen. Bij Peter, zijn mentor die hem apart neemt, slaat Harry dicht en weet hij niet meer te doen dan wat schaapachtig te lachen. Peter raadt Harry aan om voor dit moment naar huis te gaan. Hij belt moeder dat haar zoon eraan komt, zegt wat er is gebeurd en dat hij later contact met haar zal opnemen. De verbandenplakker niet te vinden. Niemand heeft iets gezien, gehoord, of zegt iets. Peter praat in het laatste lesuur van de dag met zijn mentorklas over het incident en er ontwikkelt zich een plan. s Avonds belt Peter met moeder die vertelt dat Harry enorm is aangedaan. Hij zit op zijn kamer achter de pc en heeft geen behoefte de mentor of wie dan ook te spreken. Peter legt zijn plan voor aan moeder en mailt haar de brief die de basis ervan vormt. Zo kunnen zij, haar man en Harry hem lezen. en zich erover uitspreken. Moeder vindt het plan gelijk al prachtig en zal het met Harry en zijn vader bespreken. De mentor zegt dat wanneer zij er aanvullingen op hebben, hij die graag voor de vrijdag 10:00 uur wil horen. U mag me tot vanavond half twaalf bellen of mailen. Als het even kan neem ik uw suggesties mee, maar uiteindelijk beslist de school wat er gedaan wordt. We moeten hoe dan ook reageren, zulke incidenten gaan niet alleen u en Harry aan, maar ons allemaal. Peter belt met enkele collega s om te vragen of hij ook namens hen mag spreken bij uitvoering van het plan. Ze gaan akkoord. Wanneer hij de rector zijn plan uitlegt schiet zij in de lach en reageert ze aanvankelijk wat aarzelend. Ik kan Pagina 1

2 me voorstellen dat je meer jongens en dan meisjes meekrijgt. En zoals je het me nu voorlegt lijkt het erop dat je mensen over de streep wilt trekken. Voor mij is belangrijk dat iedereen echt voldoende vrijheid voelt om wél of niet mee te doen. Onder die voorwaarde ga ik akkoord.. Om ½ 12 die avond ontvangt Peter een mailtje van moeder: Harry blijft vrijdag nog thuis. Wat je actie betreft: DOEN!!! BEDANKT!!! De brief als reactie op de feiten. Vrijdagmorgen is Peter om acht uur op school en de reproafdeling kopieert de brief die hij het eerste uur in lerarenkamer presenteert aan de aanwezige collega s en in de postvakjes legt van de anderen. Collega s nemen stapeltjes mee om uit te delen in de klassen. Iedereen op school krijgt die ochtend de volgende brief te lezen. Beste leerlingen en collega s, Gisteren is er bij een van onze leerlingen bij wijze van grap een gebruikt stuk maandverband op de rug geplakt. Wij zijn hier erg van geschrokken. Iedereen zal anders reageren wanneer hem of haar zoiets overkomt, maar het kan natuurlijk een enorm negatieve ervaring zijn die je je leven lang bijblijft. Waar we ook van geschrokken zijn, is dat de leerling om wie het ging een poos door de school gelopen heeft, zonder dat iemand hem wees op wat er op zijn rug hing. Dat is niet alleen naar voor die leerling, maar zulke grappen kunnen iedereen overkomen. Jou en ons ook en dat maakt ons bang en bezorgd. Grappen als deze veranderen een school in een onveilig gebouw. We lopen daarom allemaal schade op door deze sick joke. Voor ons is er op een grove manier een grens overschreden. Wij, enkele leerlingen en leraren, hebben besloten tot actie over te gaan. We vragen iedereen die deze grap afkeurt maandagochtend een (ongebruikt!!!) stuk maandverband op de rug te plakken. Je spreekt hiermee je solidariteit uit met de leerling bij wie deze grap is uitgehaald. En je laat daarmee zien dat je het drie keer niks vindt. Als je meedoet, kun je maandagmorgen bij conciërge voor 1,00 een stuk maandverband kopen. Het geld dat deze actie oplevert gaat naar ons scholenproject in Burkino Fasso. Ook de verbandplakker vragen we mee te doen. Ook al blijf je onbekend, je geeft daarmee, in ieder geval voor jezelf, aan dat je fout inziet en dat je bereid bent die (in ieder geval voor een deel) te herstellen. En dan nog op een manier ook waarmee kinderen die het minder hebben dan wij, er wat beter van kunnen worden. Iedereen is natuurlijk volkomen vrij om zoiets mafs te doen als het op je rug plakken van maandverband. We kunnen ons voorstellen dat je dit te walgelijk vindt om te doen. En daar zit wat in. Het is precies waarom wij die grap zo afkeuren. Je kunt ook gewoon een euro in de pot doen zonder maandverband aan te schaffen. Of je doet niks, dat is ook goed. Het leuke aan de actie is namelijk dat je niet niet mee kunt doen. Als je niks op je rug plakt, gaan anderen denken dat jij het stom, idioot en achterlijk vindt om met een stuk maandverband op je rug rond te lopen. En dat is natuurlijk een prachtige manier om de grap af te wijzen. Dus iedereen bedankt voor het meedoen! Onze school: een veilige school, niet een paar dagen per maand, maar het hele jaar door!!!! ooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo Deze brief, die op zijn minst apart kan worden genoemd, geeft de gelegenheid te laten zien hoe ideeën uit provocatieve begeleiding en herstelgericht werken in de praktijk toegepast kunnen worden. Provocatio nix aan de handa! De provocatieve zal gelijk opvallen: wat is er raarder dan honderd mensen of meer met maandverband op de rug te gaan lopen? De ware provocateur likt er zijn vingers bij af want als er iets is wat hij leuk vindt, is het wel problemen op te blazen tot zulke proporties dat ze finaal uiteen spatten. Eén persoon met maandverband op zijn rug: dan gaan we met z n allen! Al jarenlang heb ik met maandverband op mijn rug willen lopen maar ik durfde er nooit voor uit te komen. Nu krijg ik eindelijk te kans: hoera! (Het doet denken aan een actie op een Pagina 2

3 school waar opeens de skinheads met Nederlandse vlaggetjes op hun kleding gingen rondlopen. De lol was er snel af toen het lerarenteam hetzelfde ging doen.) De provocatieve begeleider heeft een hekel aan problemen en besteedt er liever geen aandacht aan. Veel liever verandert hij ze in mogelijkheden om rare dingen mee te doen. Maar dan wel onder de voorwaarde dat er niemand schade van ondervindt, of wat nog mooier is, op een zo n manier dat iedereen er beter van wordt. Een aantal kenmerken en technieken van provocatieve begeleiding volgen hieronder Geloof in je eigen kracht. Je provoceert alleen als je je sterk genoeg voelt; als je niet bang dat anderen je een mafkees vinden, kritiek op je gaan hebben. Kortom: je moet stevig in je schoenen staan. Dat betekent niet dat altijd zo is; iedereen kent situaties waarin hij zich minder sterk voelt. Niet provoceren in zo n geval, dus. Geloof in de kracht van anderen De provocateur is een plager, een beetje een pestkop: je moet er vanuit dat de ander tegen een stootje kan en sterk genoeg is voor zichzelf op te komen. Ook dit is lang niet altijd zo. Verschillende leerlingen vragen om verschillende vormen van provocatie. En sommige leerlingen provoceer je helemaal niet. De kracht van groei en Liefde. Jawel: liefde met een hoofdletter. Provocatie doe je om mensen te laten groeien, er beter van te laten worden, om in verbinding met elkaar te komen. Als begeleider provoceer je omdat de leerlingen en collega s met je wie je werkt, werkelijk iets voor je betekenen. Als dat niet zo is, gebruik je met cynisme en sarcasme humor om de macht te veroveren en anderen klein of kapot te maken. Dat is pesten dus. En wanneer we het over Liefde hebben: veel mensen zeggen in hun gezin en bij vrienden veel sneller en makkelijker provocatieve technieken toe te passen. Toeval of logisch? Gebruik de kracht van intuïtie. De actie in ons voorbeeld is de uitwerking van een idee waarvan Peter zei dat het in de klas opkwam als kakken. Eén leerling riep het en voor we het wisten waren we het aan het uitwerken. De provocatieve begeleider luistert naar wat intuïtie hem ingeeft. Hij gelooft in de kracht die daarin in verborgen zit. Ongecensureerd maar selectief Wie luistert naar zijn intuïtie geeft ruimte aan wat er in hem opkomt. Maar dat betekent niet dat je alles zo maar kunt doen. Bij de uitvoering van wat er in je komt weeg je de belangen van anderen en die van jezelf mee. Dat is ook de reden dat Peter zijn plan doornam met ouders, collega s en schoolleiding. Dat is respectvol, maar behoedt hem ook voor nare reacties achteraf. Schaamtevrij, niet schaamteloos. Er zijn twee soorten schaamte. Eén daarvan is een beperkende schaamte. Dat is schaamte voor zaken waar je weinig aan kunt doen: je uiterlijk, je afkomst, je capaciteiten. Hier vallen ook al die stemmen onder die je uit je verleden meedraagt en die zeggen hoe je je hoort te gedragen. Dat doen jongens/ meisjes/ goede begeleiders toch niet?? Deze schaamte zorgt ervoor dat je delen van jezelf verborgen houdt, maskers opzet. De provocatieve begeleider zet deze maskers af en wordt daardoor een krachtiger mensen. Hij is schaamtevrij. Pagina 3

4 De andere vorm schaamte leidt tot verbinding met andere mensen en persoonlijke groei. Deze ontstaat wanneer je je ervan bewust bent dat je door je (niet-) handelen mensen hebt beschadigd. In dat geval is schaamte een uitnodiging om te herstellen wat je hebt stuk gemaakt of nagelaten. Het nodigt uit tot handelen waarmee relaties hersteld worden. Een school heeft een taak bij het ontwikkelen van deze op groei gerichte schaamte. In de brief staat te lezen: Waar we ook van geschrokken zijn, is dat de leerling een poos door de school gelopen heeft, zonder dat iemand hem wees op wat er op zijn rug hing. De kans bestaat dat sommige leerlingen Harry niet wezen op wat er aan de hand was, uit wat we hierboven noemden beperkende schaamte : straks val ik erbuiten als ik dat doe. Of op een onveilige school: straks slaan ze me in elkaar als ik het voor een medeleerling opneem. Wanneer leerlingen zich er door deze zin van bewust worden dat door hun niet-handelen zij Harry te kort hebben gedaan, ontwikkelen zij die verbindende schaamte. Wanneer dat er toe leidt dat zij in de toekomst constructiever handelen is er veel gewonnen. En wie weet bieden ze Harry excuus aanbieden voor hun nalatig handelen. Je ziet hoer overigens Herstelgericht werken en provocatieve begeleiding door elkaar lopen. Het herstelgerichte deel krijgt later meer aandacht. De provocateur geeft geen oplossingen, in tegendeel. Je zou je kunnen voorstellen dat na zo n incident er vergaderingen en beleidsstukken komen waarin nagedacht hoe dit soort incidenten in de toekomst kunnen worden voorkomen. Wie weet leiden die tot regels, cameratoezicht en andere oplossingen. Het maakt de sfeer er niet gezelliger op en daar komt bij dat iedere oplossing die je geeft, de ander de mogelijkheid geeft er zelf één te bedenken. In onze visie moet begeleiding autonomiebevorderend zijn. Het aanbieden van oplossingen is daarmee autonomieberovend. Vier je blunders! Fouten maken mag: die heb je nodig om te leren: ik heb niet gefaald, ik heb alleen maar manier gevonden die niet werken. Een provocateur viert zijn blunders en probeert ze tot een feest te maken. Het incident dat hier aan de orde is, zou gezien kunnen worden als een falen van de school: dit soort verschrikkelijke dingen, zou je toch te allen tijde moeten zien te voorkomen. Hier wordt het incident gebruikt om er een feest van verbinding van te maken, waar via de het scholenproject de hele wereld van meegeniet. Het slaagt alleen als niemand bij dit feest buiten de boot valt of uitgesloten wordt. Blaas het probleem op tot het ontploft Eén leerling met maandverband op zijn rug, dan gaan we met z n allen! Lachen!!!. Bij een collega riep de brief herinneringen op aan Hanny (Ladee-)Levy die in oktober 2009 op 91-jarige leeftijd overleed. Zij was de beste vriendin van mijn moeder tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarna, vertelde zij; Hanny was kinderpsychiater in Rotterdam en provocatief avant la lettre. Mijn moeder werd in 1942 van de universiteit geschorst om dat ze, toen Jodensterren verplicht werden, alle studenten ertoe aanzette met een opgenaaide ster te komen. Hanny kwam in avondjurk met 36 sterren. Over geloof in eigen kracht en Liefde gesproken.. Pagina 4

5 Mensen veranderen pas hun ongewenst gedrag wanneer ze zich er ongemakkelijk bij voelen. Ongewenst gedrag waarvan hier sprake is, is het plakken van maandverband en het nalatig gedrag tegenover Harry die beschadigd door de school liep zonder dat iemand hem er op wees. Wat deze brief probeert te bereiken is dat de verbandplakker zich zo ongemakkelijk voelt bij de actie dat hij het de volgende keer wel uit zijn hoofd zal laten. Helemaal zou het mooi zijn als er zich de nodige groeigerichte schaamte zou ontwikkelen. Het zelfde geldt voor de nalatige leerlingen. Hetzelfde geldt voor de nalatige leerlingen. Provocaties leiden dus tot ongemak bij de ander. Stel dat een leerling zo n chaos van zijn werk maakt dat hij de een na de andere onvoldoende haal ten dreigt te blijven zitten. Een traditionele coach zal hem helpen orde in zijn chaos te scheppen. Zijn provocatieve collega maakt de chaos steeds groter totdat de leerling zegt het wordt het eens tijd wat orde aan te brengen. Waar een traditionele coach druk bezig is drukke leerlingen rustig te krijgen, zal de provocateur ze met energizers en andere rariteiten net zolang bezig houden tot ze vragen of we niet eens eindelijk met de les kunnen beginnen. Verduur de opgestoken middelvinger van de ander. Als je anderen zich ongemakkelijk doet voelen bij hun ongewenste gedrag, kan dat weerstand oproepen, zeker als je dan ook nog eens weigert met oplossingen te komen. Het kan tot boosheid en irritatie leiden. Een traditionele coach zal een verlegen leerling voorzichtig het pad der assertiviteit op leiden. Een provocateur is minder voorzichtig en zegt met een glimlach van oor tot oor tegen haar: Jij bent volgens mij de meest verlegen leerling op deze school. Sterker nog van de wereld. Wist je dat wij hier opschool geen burka-verbod hebben. Is dat geen idee? Leerling lachend: Zo verlegen ben ik helemaal niet Begeleider: Volgens mij wel. Jij durft echt niks. Weet je,in de middeleeuwen had je heiligen vrouwen die zich in kloosters lieten inmetselen en één keer per dag een schaaltje droog brood kregen. Is dat niks voor jou. Maar dan wel hamburgers en cola in plaats van brood, hoor. Leerling (een beetje geïrriteerd): Da s echt onzin wat u vertelt, ik ben helemaal niet zo verlegen. Ik heb ook een hoop vriendinnen. Begeleider: Hè, wat gebeurt er nu, ga jij mij de les lezen? Dat past natuurlijk helemaal niet bij jou dame. Straks wordt je nog een echte bitch: Bird In Total Control of Herself. Maar serieus: ben jij nu verlegen of niet? Na dit spel waarin de assertieve kracht van de leerling is aangesproken kan de begeleider overstappen op de traditionele coaching Je ziet in dit voorbeeld de begeleider de leerling frustreren onder meer door vorderingen die ze bij zichzelf ziet (ik ben helemaal niet verlegen) te weerspreken. Deze frustratie leidt tot persoonlijke groei ondanks en niet dankzij de begeleider. Het mooie daarvan is dat de winst van de groei dus helemaal bij de leerling en niet bij de helpende begeleider komt te liggen. Pagina 5

6 Paradoxale communicatie kan er heerlijk toe leiden mensen in verwarring te brengen en op het verkeerde been te zetten. In de brief wordt uitgelegd waarom je niet niet mee kunt doen aan de actie. Kan het verwarrender? De provocateur kent geen angst, maar is een gezonde bangerik. Om laatste kenmerk van de provocatieve begeleider in dit artikel duidelijk te maken (er zijn er veel meer) zetten we hieronder elkaar de verschillen tussen Angst en Bang die beide kanten van dezelfde medaille zijn, waarbij Angst de negatieve en Bang de positieve kant is. Angst is een ervaring zonder explciete waarneming. Wie uit Angst reageert miskent de situatie en eigen capaciteit. Het leidt tot een inadequate reactie en een tegenvallend resultaat. Waardoor de angst toeneemt. Het is heel goed mogelijk dat bij een grap als in dit voorbeeld de leerkrachten niet weten wat ze zouden moeten doen. Er is geen dader, je moet het slachtoffer beschermen enzovoort. Het zou kunnen zijn dat men uit angst maar niet zou reageren. Een inadequate actie die angst in de school zou doen toenemen. Peter had geen Angst en zette de actie op poten. Iemand die Bang is maakt een reëel inschatting van de gevaren, kijkt wat er aan te doen is, handelt daarnaar, hetgeen leidt tot constructief handelen waardoor het niveau van Bang-zijn daalt. Peter zag dat er risico s die aan zijn plan zaten. Om die te voorkomen overlegde hij met de ouders van Harry, collega s en de schoolleiding. Als hij dat niet had gedaan was de kans op mislukking veel groter geweest. Nu was die kans groter en werd hij gesteund door de mensen die hij erbij had betrokken. De herstelgerichte aspecten Herstelrecht leert dat je bij conflicten op de stoel van de Rechter of die van de Dorpsoudste kunt gaan zitten. Beiden stellen andere vragen waarmee ze het conflict tegemoet treden: Vragen van de Rechter (repressief en straffen) Welke regel is er overtreden? Wie heeft dat gedaan? Hoe gaan we hem op een gepaste manier straffen? Vragen van de Dorpsoudste (verbindend en herstelgericht) Wat is er precies gebeurd? Wie hebben daar schade van ondervonden? Wat moet er gebeuren om die schade te herstellen? Wanneer na dit conflict de Rechter in actie was gekomen, had dit geleid tot onderzoek waaruit misschien wél, misschien niet een ander naar voren was gekomen. Als die zou zijn aangewezen (en hij zou hebben bekend, of er zouden bewijzen zijn) dan zou hij bestraft zijn met wellicht schorsing of verwijdering. Harry was misschien intern begeleid of doorverwezen aar de jeugdhulpverlening omdat hij een leerling met een probleem zou zijn. Als dit de enige weg zou zijn geweest, zou er aan een aantal zaken voorbijgegaan zijn. Hoe zou het bijvoorbeeld voor dader en slachtoffer zijn om later weer samen in één school door te brengen. Wat is het effect van het incident op de andere leerlingen? Wanneer we vanaf de stoel van de Dorpsoudste naar situatie bekijken, kom je tot andere gezichtspunten. Het feit blijft hetzelfde, maar waar je de Rechter bij dader en slachtoffer de verbandplakker en Harry zou noemen, ziet de Dorpsoudste meer daders en slachtoffers: Naast Harry zijn mogelijke slachtoffers: Harry s ouders, andere leerlingen (die zich onveilig voelen) en hun ouders (die het liefste wat zij bezitten op een rotschool hebben zitten, de leerkrachten van wie het plezier in het werk minder wordt vergald, de ouders van de plakker (als die bekend zou zijn) want die zouden zich waarschijnlijk ook drie keer in de rondte schamen. En uiteindelijk is ook de plakker Pagina 6

7 slachtoffer van zijn eigen gedrag. Kortom, door dit wangedrag loopt de hele school schade op en als je niet uitkijkt, werpt die een zwarte schaduw vooruit. Wanneer we naar de daders van het wangedrag kijken, hebben we al even de leerlingen genoemd die Harry liepen rondlopen zonder hem te steunen. Zoiets is niet strafbaar, maar levert wel schade op. Herstelrecht probeert daders en slachtoffers met elkaar in gesprek te brengen. Hier is dat lastig. Niet alleen omdat de meest directe dader onbekend is, maar omdat zoveel mensen slachtoffer en dader zijn. In deze situatie gebeurt dat ook niet. Waar bij een gerechtelijke aanpak wordt gewerkt met duidelijke daders, slachtoffers, aanklagers, verdedigers en rechters, zet de Dorpsoudste de kwaliteiten assertiviteit, zorgzaamheid en kwetsbaarheid in. Hij probeert deze bij alle betrokken aan te spreken en is daarin zelf een voorbeeld. In de brief zie je dat als volgt: Assertiviteit: Er wordt gezegd dat er op een grove manier een grens is overschreden mensen zeggen dat ze in actie komen om die te bewaken: dit pikken we niet. Er wordt duidelijk stelling genomen tegen de actie van de plakker, maar niet tegen hem als persoon. Tegen de ouders van Harry zegt Peter duidelijk dat ook als ze niet willen meewerken de school toch op een of andere manier zal reageren: we luisteren naar u, maar wij beslissen. Zorgzaamheid Peter is zorgzaam ten opzichte van Harry en zijn ouders, maar zonder ook maar ergens te noemen hoe erg dit incident voor Harry wel niet zou kunnen zijn: iedere slachtoffersrol zou de positie van Harry binnen de school verzwakken. Zorgzaamheid en respect is er ook ten aanzien van de rector. Peter doet daarmee recht aan haar positie en dat heeft hem waarschijnlijk ook weerhouden van een blunder. In zijn enthousiasme wilde hij aanvankelijk iedereen min of meer overhalen om aan de actie mee te doen. Hiermee zou de school waarschijnlijk verdeeld zijn geraakt in een groep voor en een groep tegen. Zeker de zorgzaamheid tegenover leerlingen waarvan de ouders op voor hun respectabele gronden de actie zouden afkeuren, zou tekort geschoten zijn. De rector zorgde ervoor dat alle leerlingen (en daarmee hun ouders) met zorg werden benaderd. Zorgzaamheid is er ook ten opzichte van de dader die wordt uitgenodigd mee te doen en daarmee zijn fout te herstellen. De schade voor die deze leerling zou kunnen oplopen door de actie kan natuurlijk enorm zijn. Ten slotte Pesten kan in diepe wonden maken en blijvende littekens achterlaten. En hoewel ook de pesters soms reageren vanuit een beschadigd verleden, kan dit nooit hun wangedrag vergoelijken. Soms zijn strenge maatregelen onontkoombaar, maar vaak zijn die alleen vaak nooit voldoende om wonden te helen en op een goede manier verder te kunnen. Dit artikel onderzocht de mogelijkheden die radicale aanpak van provocatieve begeleiding biedt. Of het iets voor u is, dat is de vraag Stop ook deze techniek in uw rugzak en aanvaard de kans dat het gaat jeuken. Als dat zo is, pas het toe of gooi het eruit. In ieder geval succes! Jan Ruigrok is trainer, adviseur bij zijn bedrijf Rigardus en bij ECHO, het expertisecentrum voor Herstelrecht in het Onderwijs. Hij begeleidt scholen bij het invoeren van een herstelgericht schoolklimaat. Provocatieve begeleiding ziet hij als een instrument om mensen werkelijk serieus te nemen en om en plezier in het werk te blijven houden. Pagina 7

8 Enkele van zijn boeken: Titel In samenwerking met: ISBN Leraar in Hart en Nieren Riet Fiddelaers-Jaspers Handboek Alles over pesten Provocatieve leerlingbegeleiding In plaats van Schorsen, Handboek Herstelrecht in het Onderwijs Informatie: mail: tel.: Hans Oostrik Pagina 8

- De leraar als leider

- De leraar als leider - De leraar als leider - Door Jan Ruigrok Onderwijs wordt prestatiegerichter: slagingspercentages moeten omhoog, het aantal uitvallers omlaag. Brede vorming en ontplooiing van menselijke kwaliteiten is

Nadere informatie

Kanjerprotocol hoe gaan we om met elkaar

Kanjerprotocol hoe gaan we om met elkaar Inleiding Kanjerprotocol hoe gaan we om met elkaar We hebben ons als doel gesteld: Kinderen in een veilige, vertrouwde omgeving begeleiden bij de ontwikkeling van hun eigen mogelijkheden. Goed onderwijs

Nadere informatie

Herstelrecht in het onderwijs

Herstelrecht in het onderwijs Herstelrecht in het onderwijs Over Rechters en Dorpsoudsten Door Jan Ruigrok (Dit artikel verscheen oorspronkelijk in Bij de Les, jaargang 3:7, september 2007) Een leerling van 15 jaar roept tegen een

Nadere informatie

Herstelgericht werken, een basis voor veilig leren.

Herstelgericht werken, een basis voor veilig leren. Herstelgericht werken, een basis voor veilig leren. Hans Oostrik Herstelrecht is een internationaal zeer succesvol model voor conflicthantering, waarbij de focus vooral is gericht op herstel van aangerichte

Nadere informatie

Van Rode School naar Groene School

Van Rode School naar Groene School Van Rode School naar Groene School In april bleek uit een rapport van de Inspectie van het Onderwijs dat steeds meer leerlingen geschorst worden. i In driekwart van de gevallen gaat het om jongens; geweld

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Humor is de smeerolie van succesvolle begeleiding

Humor is de smeerolie van succesvolle begeleiding Humor is de smeerolie van succesvolle begeleiding De relatie tussen de leerling, zijn ouders en de begeleider bepaalt voor een groot deel het succes van de ondersteuning. Een begeleider kan nog zo bekwaam

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig.

Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig. Verliefd Savannah (11) Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig. Massimo (11) Dat je iemand ziet die je heel mooi vindt. Dan wil je gewoon bij haar zijn. Misschien

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

PESTPROTOCOL. Zaanlands Lyceum

PESTPROTOCOL. Zaanlands Lyceum PESTPROTOCOL Zaanlands Lyceum Zaandam, 2013 Inhoud 1. Inleiding 2. Pesten 2.1 Wat is pesten? 2.2 Hoe wordt er gepest? 2.3 De gepeste leerling 2.4 De pester 2.5 De meelopers en andere leerlingen 2.6 Het

Nadere informatie

ANTI-PESTPROTOCOL ISW IRENESTRAAT

ANTI-PESTPROTOCOL ISW IRENESTRAAT ANTI-PESTPROTOCOL ISW IRENESTRAAT POELDIJK, 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Pesten 2.1 Wat is pesten? 2.2 Hoe wordt er gepest? 2.3 De gepeste leerling 2.4 De pester 2.5 De meelopers en andere leerlingen 2.6

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school.

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school. Protocol gedrag Een goede school heeft geen pestprojecten nodig, of anders gezegd: doet dagelijks een pestproject, mits zij zich er steeds van bewust blijft welke processen in de groepsvorming een belangrijke

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden.

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden. Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut www.huiselijkgeweldhollandsmidden.nl Huiselijk geweld stopt nooit vanzelf Misschien wil je

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen.

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. 1 Inhoud Voorwoord Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. Tip 4. Ga hem niet verzorgen of bemoederen. Tip 5. Leer van het verleden en kies opnieuw.

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Wat gebeurt er als iemand zich in de mindere positie voelt? Meer over het instinct voor zelfbehoud

Wat gebeurt er als iemand zich in de mindere positie voelt? Meer over het instinct voor zelfbehoud Bijlage 3.1. Wat gebeurt er als iemand zich in de mindere positie voelt? Meer over het instinct voor zelfbehoud Het instinct voor zelfbehoud is heel gezond. Als we dat niet hadden, zou niemand van ons

Nadere informatie

Op De Schuthoek weten we hoe het hoort, daar doet niemand iets wat een ander stoort.

Op De Schuthoek weten we hoe het hoort, daar doet niemand iets wat een ander stoort. Pestprotocol Pestprotocol o.b.s. De Schuthoek Ieder kind heeft liefde en begrip nodig voor de volledige en harmonische ontplooiing van zijn persoonlijkheid. Beginsel 6 van de Universele Verklaring van

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi Anti-pestprotocol We werken samen aan een goede sfeer op school Catharinaschool Wellerlooi Inleiding De Catharinaschool wil haar kinderen een veilig pedagogisch klimaat bieden. Wij streven ernaar dat de

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten.

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Kan het anders? (Uit: Kompas) Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Behandelende onderwerpen het recht veilig in vrijheid te leven het recht op respect

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Het pestprotocol vormt de verklaring van de vertegenwoordiging van de school en de ouders waarin is vastgelegd dat we pestgedrag op school

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Voel je veilig of: je-mag-niet-pesten-protocol. CHR. BASISSCHOOL De Kraanvogel

Voel je veilig of: je-mag-niet-pesten-protocol. CHR. BASISSCHOOL De Kraanvogel Voel je veilig of: je-mag-niet-pesten-protocol CHR. BASISSCHOOL De Kraanvogel Inleiding Pesten is een wezenlijk en groot probleem. Pestgedrag is schadelijk tot zeer schadelijk voor kinderen, zowel voor

Nadere informatie

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Iedereen die Muziekvereniging Soli bezoekt onderschrijft de doelstellingen en het huishoudelijk reglement van de vereniging en houdt zich aan de omgangsregels

Nadere informatie

Enkele gegevens evens over jezelf en de school:

Enkele gegevens evens over jezelf en de school: VEILIGHEID VRAGENLIJST LEERLINGEN Een belangrijke taak voor de school is te zorgen dat leerlingen zich prettig en veilig voelen. Dat lukt niet altijd. Bijvoorbeeld, omdat er soms wordt gediscrimineerd

Nadere informatie

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5.

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Het kinderprotocol Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Slot 1. Het kinderprotocol: Op de Flamingoschool vinden we het erg

Nadere informatie

Herstelgericht werken = geloven in de groeikansen van jongeren en begeleiders. Maria Beerten maria.beerten@telenet.be

Herstelgericht werken = geloven in de groeikansen van jongeren en begeleiders. Maria Beerten maria.beerten@telenet.be Herstelgericht werken = geloven in de groeikansen van jongeren en begeleiders Maria Beerten maria.beerten@telenet.be 1 what do you think rapport School kwetst en sluit uit talenten worden verspild Relaties

Nadere informatie

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen 1 Voorwoord Beste ouders Beste leerlingen Dit is het antipestplan van WICO campus Sint-Jozef. Het draaiboek pesten is geschreven voor de leerlingen, ouders en medewerkers van de school. Het geeft het beleid

Nadere informatie

Herstelrecht. 1. Vier manieren om op school met elkaar om te gaan

Herstelrecht. 1. Vier manieren om op school met elkaar om te gaan Herstelrecht helpt je het op school goed naar je zin te hebben. Door Jan Ruigrok 1. Vier manieren om op school met elkaar om te gaan...1 1.1. Steunen en Sturen: twee belangrijke taken van de school...

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

PESTPROTOCOL CBS De Borgh

PESTPROTOCOL CBS De Borgh PESTPROTOCOL CBS De Borgh Doel van dit pestprotocol: -Dat alle kinderen zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. -Door regels en afspraken

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Hoofdstuk1 Alles over pesten

Hoofdstuk1 Alles over pesten Hoofdstuk1 Alles over pesten 15 1.1 Inleiding Dit is een boek voor onderwijsmensen die werken met leerlingen in de leeftijd van acht tot twintig jaar, een brede groep. En vreemd is dat ook niet, want processen

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Pestprotocol De Tandem

Pestprotocol De Tandem Pestprotocol De Tandem Inleiding Op De Tandem wordt gewerkt met de methode Leefstijl. Een methode voor de sociaalemotionele ontwikkeling van de leerlingen. In de methode ontwikkelen leerlingen opbouwend

Nadere informatie

Pestprotocol de Esdoorn

Pestprotocol de Esdoorn Pestprotocol de Esdoorn Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen November 2009 Door regels en

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Pesten binnen een Vreedzame school

Pesten binnen een Vreedzame school Pesten binnen een Vreedzame school Inleiding ICBS Statenkwartier wil de leerlingen een veilig pedagogisch klimaat bieden, waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten

Nadere informatie

Pestprotocol. Inleiding

Pestprotocol. Inleiding Pestprotocol Inleiding Definitie van pesten Pesten is het systematisch uitoefenen van psychische- en/of fysieke mishandeling door een kind of een groep kinderen van 1 kind dat niet in staat is zichzelf

Nadere informatie

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden 1. Wij gaan heel zorgvuldig met elkaar om Alle geledingen binnen de school worden geacht respectvol met elkaar om te gaan. Als team hebben

Nadere informatie

OSG HENGELO. pestprotocol

OSG HENGELO. pestprotocol OSG HENGELO pestprotocol pestprotocol Intentieverklaring Het antipestprotocol is een officieel document opgesteld door het bevoegd gezag. Met deze intentieverklaring neemt de school duidelijk stelling

Nadere informatie

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol.

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol. PESTPROTOCOL Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

Pestprotocol Mei 2014

Pestprotocol Mei 2014 Pestprotocol Mei 2014 Inhoudsopgave Mei 2014... 1 Inleiding... 3 Doel van dit pestprotocol... 4 Waarom een pestprotocol?... 4 Wat wordt verstaan onder pesten?... 4 Hoe gaan wij op de Bakelgeert met pesten

Nadere informatie

het Boomblad Wist u dat? Veel plezier! #17 Ontzettend bedankt! Agenda school Informatieblad voor de ouders U echt een kijkje op de website moet nemen.

het Boomblad Wist u dat? Veel plezier! #17 Ontzettend bedankt! Agenda school Informatieblad voor de ouders U echt een kijkje op de website moet nemen. De schoolreisjes komen eraan! Ontzettend bedankt! het Boomblad Informatieblad voor de ouders Veel plezier! Agenda school 4 t/m 15 mei Meivakantie Alle kinderen zijn vrij 20 mei Schoolreis groepen 1-2 Schoolreis

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Pesten: een herstelgerichte visie

Pesten: een herstelgerichte visie Pesten: een herstelgerichte visie Door Jan Ruigrok, medeoprichter van ECHO: het ExpertiseCentrum voor Herstelrecht in het Onderwijs Samenvatting Dit artikel kijkt naar wangedrag, zoals pesten, vanuit de

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis Les 10: Hoe zeg ik nee Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten het verschil tussen prettige en onprettige situaties en kunnen deze herkennen. Kinderen weten dat ze onprettige aanrakingen mogen weigeren.

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht?

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht? Inleiding: De school dient aandacht te schenken aan en beleid te ontwikkelen op het gebied van veiligheid tegen agressie en geweld op school. Dit moet resulteren in een plan welk bedoeld is om de veiligheid

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Wie uien pelt moet tegen tranen kunnen.

Wie uien pelt moet tegen tranen kunnen. Wie uien pelt moet tegen tranen kunnen. Over Schuld, Schaamte en Angst Door Jan Ruigrok Schaamte helpt je overleven en je aan te passen Eskimokinderen die in een wak zijn gevallen worden in het midden

Nadere informatie

Waarde-volle zorg is ook nog JONG!

Waarde-volle zorg is ook nog JONG! Waarde-volle zorg is ook nog JONG! LOC maakte een nieuwe visie op de zorg. Die heet Waarde-volle zorg. Allerlei mensen herkennen zich daar in. Dat komt doordat die gaat over dingen die voor ons allemaal

Nadere informatie

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren?

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Leven in een groep bij DHG Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Jij bent belangrijk! Als je thuis woont, is je opvoeding een taak van je ouders. Woon je bij De Hoenderloo Groep, dan zorgen de groepsleiders

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie?

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? door Nathan Wennegers Trefwoord: zelfkennis / meditatie 2015 Non2.nl Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar!

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar! Nieuwsbrief december 2011 Speciaal voor de feestdagen een extra lange! Karin Smith (http://www.kjsmith.nl) Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? Blij ben ik om het grote nieuws

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Pestprotocol Gaspard de Coligny

Pestprotocol Gaspard de Coligny Pestprotocol Gaspard de Coligny Waarom een pestprotocol? Algemeen Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Pesten komt vooral voor bij kinderen in de leeftijd van 10 t/m 14 jaar, maar ook

Nadere informatie

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen.

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het houdt je misschien je leven lang bezig: Wie vertel

Nadere informatie

Pestprotocol Het Mozaïek

Pestprotocol Het Mozaïek Pestprotocol Het Mozaïek Een leerling wordt gepest als hij of zij geregeld en voor een langere periode wordt blootgesteld aan negatieve acties van welke soort dan ook door één of meerdere leerlingen, een

Nadere informatie

RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch

RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR Sint-Janslyceum s-hertogenbosch 1: Vooraf Op het Sint-Janslyceum zien we graag dat mensen respectvol met elkaar omgaan. Dat betekent: - mensen in hun waarde laten - mensen

Nadere informatie

OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest. PESTPROTOCOL De Vogels

OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest. PESTPROTOCOL De Vogels OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest PESTPROTOCOL De Vogels We willen graag dat alle kinderen op De Vogels zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen

Nadere informatie

Pestprotocol obs De Meerwaarde

Pestprotocol obs De Meerwaarde 1 Pestprotocol obs De Meerwaarde Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

Pestbeleid op school

Pestbeleid op school Pestbeleid op school Pesten wordt niet aangepakt en opgelost door projecten. Het vereist attitudeverandering. Een zaligmakende oplossing voor pestproblemen bestaat helaas niet. Bob van der Meer Natuurlijk

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is:

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Mijn gezinsvoogd werkt bij de William Schrikker Jeugdbescherming. Wat een toestand, zeg! Wat gebeurt

Nadere informatie

STELLING HET SOCIALE LEVEN VAN JONGEREN ER IS NIKS MIS MEE OM VEEL OVER HET IS NIET GEVAARLIJK OM JE JEZELF OP MSN TE ZETTEN.

STELLING HET SOCIALE LEVEN VAN JONGEREN ER IS NIKS MIS MEE OM VEEL OVER HET IS NIET GEVAARLIJK OM JE JEZELF OP MSN TE ZETTEN. HET IS NIET GEVAARLIJK OM JE EMAILADRES DOOR TE GEVEN. ER IS NIKS MIS MEE OM VEEL OVER JEZELF OP MSN TE ZETTEN. IK ZOU, NAAST MIJN NAAM OOK DE STRAAT WAAR IK WOON DOORGEVEN. DAT IS GEEN GEHEIM! IK VIND

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16 Inhoud Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7 Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11 Activiteit 03: Acting out 16 Activiteit 04: Schuld 22 Activiteit 05: Angst 26 Activiteit 06: Verdriet

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

AANPAK PESTEN OP CBS HET OCTAAF

AANPAK PESTEN OP CBS HET OCTAAF AANPAK PESTEN OP CBS HET OCTAAF INLEIDING Een belangrijk uitgangspunt van onze school is, dat ieder kind zich op school veilig en plezierig moet kunnen voelen. Dit betekent dat: op school niet gepest mag

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

De Linde / Theo Thijssen. Anti-pestprotocol. Obs Drieborg

De Linde / Theo Thijssen. Anti-pestprotocol. Obs Drieborg De Linde / Theo Thijssen 2013 Anti-pestprotocol Obs Drieborg Inhoud: Inhoud blz. 1 Algemeen blz. 2 Pesten of plagen blz. 2 De signalen van het pesten blz. 3 Regels die gelden in alle groepen blz. 3 Aanpak

Nadere informatie

EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN

EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN De Vloer Op Jr. in de klas Captijn (2016) INHOUD INLEIDING... 3 OPDRACHTEN... 3 INTEGRATIE EN DISCRIMINATIE... 3 ROT OP NAAR JE EIGEN LAND... 3 VOOR MIJ BEN JIJ EEN NUMMER...

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden Inleiding: Hoe gaan we om met pesten en agressief gedrag? Wij beseffen dat het klimaat van de school grote invloed heeft op de ontwikkeling van het kind. Wij stellen daarom een vriendelijk en veilig klimaat

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Pestprotocol Bavinckschool

Pestprotocol Bavinckschool Pestprotocol Bavinckschool Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie